Skip to main content

Full text of "Delphin classics"

See other formats


'^i^f^r^^.^i'- 




^. 



ftfii -.A.^ft^W 



r^-^ 



:jniversi 



PA 
. 6105 



> nu 



VP.4 



■?(' 



Cii'iV(\i I — zr^:; — T^ ^ ^ 



z/lca 



Delphln classics. 



5; 



I 






Southern Branch 
of the 

University of California 

Los Angeles 



Form L I 



6105 



This book is DUE on the last date stamped belov 



wAN 2 8 ]d4^ 



Form L-9-15m-8,'26 



i 



p. OVIDII NASONIS 



OPERA OMNIA. 



VOL. III. 



Digitized by the Internet Archive 

in 2008 with funding from 

IVIicrosoft Corporation 



http://www.archive.org/details/delphinclassics109valp 



p. OVIDII NASONIS 

OPERA OMNIA 

EX EDITIONE BURMANNIANA 

CUM NOTIS ET INTERPRETATIONE 

IN USUM DELPHINI 

VARUS LECTIONIBUS 

NOTIS VARIORUM 

NOTITIA LITERARIA 
RECENSU EDITIOJVUM ET CODICUM 

ET 

INDICE LOCUPLETISSIMO 

ACCURATE RECENSITA. 



VOLUxMEN TERTIUM. 



T 



LONDINI: 

CURANTE ET IMPRIMENTE A. J, VALPY, A. M. 

« IDKIVEESITY) 



.So'l'sti 



I 



714 -^ 

• IMETAMORPHOSEON LIB. VII. 1217 

Et genus, et virtus ? qnani non, ut cetera dcsint, 
Forma movore potest ? certe mea pcctora movit. 
At, nisi opem tulero, taurorum afllal)itur ore : 
Concurretquc sua; segeti, tellurc creatis 30 

Hostibus : aut avido dabitur ibra pra^da draconi. 
Hoc ego si patiar, turn me de tigride natam, 
Tum ferrum et scopulos gestare in corde fatebor. 
Cur non et specto pereuntem ? oculosque videndo 
Conscelero ? cur non tauros exhortor in ilium, 35 

Terrigcnasque feros, insopituraque draconem ? 
Di meliora velint. Quanquam non ista precanda, 
Sed facienda mihi. Prodamne ego regna parentis, 
Atque ope nescio quis servabitur advena nostra, 

possit tangere ejus elegnntia, quanquam reliqtia desiderenturl Sane tetigit meum 
cnr. At, nisi juvero, inficictur spiritu taurorum, et dimicabit cum hoslibus terra 
genitis, sua segetc ; aut ohjiciciur feralis prada rapaci draconi. Si ego hoc ttdero, 
turn me agnoscam ortam ex tigride, et gererc ferrum et silices in corde. Quamobrem 
etiam non video procumbent em, et reos facia oculos spectando? quamobrem 7ioJi in- 
cendo tauros adversus ilium, et crudeles terrigenas, et draconem perrigilem ? Dii 
Icetiora concedant. Quanquam non ista mihi roganda, sed facienda, Egone tra- 
dam regna genitoris, et nescio quis peregrinus incolumis erit nostra au.vilio, ut per 



concupis. — 26 Heins. Quam ex var. lect. unius Voss. viilg. Quern.— 27 Heins. 
ex Lov. et iino Med. hie etiam quam: vulj:. Quern. — 28. 29 Ore movere miilti ex 
melioribiis : quod si admittimus, versa proximo pro taurorum ore, erit reponen- 
duiii igne cnm prim. Mor. O. pr. Hamburg, ct aliis diiodecim. Afflabilur 
aura Graeviamis pro diversa lectionc. — 30 Septem Codd. Occurretque. Mss. 
Bersm. et pliirimi alii suce segeti s ; sic ct editi quidam. — 32 Beroiin. tunc me. 
— 34 P\arim\ 71071 expecto ; qiiinquc conspecto ; Barb, aspecto ; pr. Groii. am- 
plector, — 37 Heins. meliora, velim, — 38 K. et Vivian, pcrdainne. Med. unus 

NOTiE 

29 Taurorum] Ignivomi erant, aeri- seipsam a crudelitate dehortatur Me- 
pedes; doniandi, ut lis terra subi- dea, quae ad usque crudelitatis metas 
geretur ; cui draconis dentes Jason nltinias pervadit quibus terreatur. 
concrederet ; ex quil)us arniati terri- Quam vero ex plurimis criminibus et 
genffi crumpercnt ferro dclendi. niiseriis nosmet extricaremus, ea me- 

30 Su<e segeti] De armatis boniini- thodo, si extrema quseque percnr- 
bus loquitur, qui ex satis draconis reremus. 

dentibus exsurgentes, Jasonis satoris 37 Quanquam non] Quam vero pau- 

seges dicnntur. cissiniis Cbri:>tiauis contigit, sapien- 

31 Draconi] Immanis ille erat et ter saluti suaj nianuni admovere, 
pervigil, qui vellus aureum custodic- Deique esse adniinistris quem poscunt 
bat. adjutorem! Perverse euni vohi])tatum 

34 Curno7i et specto] Ingeniosissimc suarum vindiceiu cupiunt plerique. 
Delph. et Var. Clas. Ovid. 4 H 



1218 p. OVIDII NASONIR 

Vt por me sospes, sine me, dot lintea ventis, 40 

Virqiu" sit alterius; poen.T Medea relinquar? 

Si faccre hot . aliamve potest pneponere nobis, 

Occidat iiiiiiatiis. Sed noii is vultus in illo. 

Noil ea nohiiilas animo est, ea gratia forraae, 

Ut timeam fraudem, moritique oblivia nostri. 45 

Fa dabit ante iidem : cogamque in foe d era testes 

Ksse Deos. Quid tiita times ? accingerc ; et omnem 

Pelle moram. Tibi se semper 'debcbit lason. 

To face solenni jnnget sibi : perque Pelasgas 

Servatrix nibes matrum cclebrabere turba. 50 

Ergo ego germanam, Iratremque, patremque, Deosque, 

Et natale solum, vciitis ablata, rclinquam? 

Nenipc pater sajviis, nempe est mea barbara tellus, 

Frater adhuc infans : slant mecum vota sororis. 

me saints tela trndat ventis sine me, et sit maritus alterius, ego Medea tradar sup- 
plicio ? Siquidem putesl istud prtcstare, vel pra-ferre nobis aliam, ingratus pereat. 
Verum non ca cat Mius fades, nun ea ffenerasitas in ingcnio, aut elegantia pulchri- 
tudinis, ut mttuam dolum, et contemluin nostri beneficii. Atqtie prius obstringet 
fidein : it vocabo Deos testes ad fadera. Quid metuis cum sis ccrla? Aggredere, 
et suhmove omnem cunctationem. Jason debebit se semper tibi, tc sibi adjunget 
tirda snlenni, et cnntaberis <i populo per urbts Grctcas servatrix matrum. Ergo 
ego distram snrorem, et fratrem, et patrem, et Deos, et terrnm patriam avecta 
ventia ! ScUicel genitor est terribilis, scilicet mea terra est barbara, frater adhuc 



etiam regno paterna. — 41 Idem Cod. Vtque sit. — 12 Berolin. aliamne. — 43 V. 
et iiiius Heins. Decidat ingr. Hcidelb. illo est. — 44 (). et quatuor alii ea mobi- 
lUas. Heins. viilt ^rat. morum. — 40 Leid. in fvedere. — 47 Lev. et Bas. 
ttuUa times. --ib U. semp. prabebit. — 50 IJas, et pr. Med. celcbr. turma. — 
S3 I'liire.') est mihi. (iiiidam ri est non habent. Unus Bas. et mea. — 51 3Ied. 

NOT.E 

•11 Pana] Quam perfidae pater Germaiiam] Cbalciopen, quae Phry« 

£eta iDfli(;ct. xo niipscrat. 

49 I-'ace] Nnptiis faces adhiberi so- Fratrem] Absyrtiini. 

litas capitis jam adrnonuimiis. 53 Nempe] Illiid est qiiod dixi : 

PeUugas] fjraras; antiqiii enim amore statim immntata est Medea, 

fuerunt Gra-ri-.p popiiii <|iii Ptiasgi 54 .S'ororwJ Qiiic do filionim salute 

dicti sunt, frrahiindi, a l*clas>;o Jovis anxia, quos /Xrjronauta- nanfragiuni 

filio nonnullis deiiominati, fpii ct I'c- passos cum in (Jracciam patrimonii 

laoj^ia- provinci.i- infra Macedonian! repetcndi causa navigarent, oppor- 

Domcn dederunt. tune scrvaverant, Mcdeae sororis o- 

51 lirgo ego] Seipsam increpat ; pem implorabat. Atque adeo ratio- 
quod statioi mutabit. Dus omnes dissolvit Medea, quo: suo 



METAMORPHOSEON LIB. YII. 1219 

Maximus intra me Deus est. Non magna rclinquam ; 55 
Magna sequar : titulum servatae pubis Achivae, 
Notitiamquo loci melioris, et oppida, quorum 
Hie qnoque fama viget, cultusque, artesque virorum : 
Quemque ego cum rebus, quas totus possidet orbis, 
^soniden mutasse velim : quo conjuge felix GO 

Et Dis cara ferar, et vertice sidera tangam. 
Quid ? quod nescio qui mediis concurrere in undis 
Dicuntur montes, vatibusque inimica Charybdis, 
Nunc sorbere fretum, nunc reddere ; cinctaque saevis 
Scylla rapax canibus Siculo latrare profundo ? G5 

Nempe tenens quod amo, gremioque in lasonis haerens, 

infans ; desideria sororis faciunt mecum. Deus maximus est in me : non 
omittam magna: sequar magna, laudem UberatcB juventutis Achiva, et cog- 
nitionem terrcB mitioris, et urbes, (juanan hie ctiam laiis est clara, et cultus, 
et artes virorum, et JEsonidem, ipiem ego opturim mutasse cum opibus quas 
totus mundus continet ; quo murito dicar beata et Diis accepta, et tangam astra 
capite. Quid quod nescio qui monies dicuntur congredi in mediis aquis, et 
Charybdis in/ensa navibtts nunc haurire aquor, nunc egerere ; et Scylla vornx 
circumdata feris canibiis latrare in mari Siculo? Nimirum amplectens quod amo, 



unus fata sororis. — 56 Vett. fere omnes, teste Ciofano, serv. puppis ; Lov. 
gentis. AchaiE unus Heins. — 58 Pro viromm, plerique locorum, quod impense 
placet Heins. modo panlo ante legatur soli pro loci. Burm. nescit, an non 
praestet, cultusque habitusque virorum, quae sKpe jungautur. Unus etiain Leid. 
actusque: et pr. Med. Bernegg. et unus Mor. colonum. — 59 Bas. unus iVo7^ 
ego pro rebus. — 61 Gron. unus Dis grata, — 62 Alii occurrere, vel incurrere in 

NOTiE 

amori officiebant. intervallo distantes, qui, oblique na- 

56 Pubis Achivcc'\ Argonautas dicit vigantibus quia videntur concurrere, 

ex omni juventute Graeca delectos. poetis fingendi multa licentiam prae- 

59 Quein} Jasonem, scilicet, ^sonis buerunt. 

iilium. Charybdis] Gurges est in freto Si- 

60 Mtttasse'] Ut suum faceret, intel- culo, obvia queeque absorbens, ite- 
lige : pro quo omnia dedisset. rumque revoniens. 

61 Vertice sidera] Quod de iis dici- 65 Scylla] Scopulus est in freto Si- 
tur qui ad supremam felicitateni per- culo e regione Charybdis ; quem fe- 
venisse crediti. cisse volunt Scyllam Phorci filiam, 

62 Quid? quod] Non his sequcndum Circes veneficiis in nionstrum pul- 
Jasonem, quod voluit Commentator; cherrimae foeminaj specie pectore te« 
immo potius relinquendum sibi sua- uus mutatam, cui canum aut luporum 
sisse Medeam, arbitror. capita vel etiam serpentis cauda ad- 

63 Montes] Cyaneas dicit, sen Sym- dita. Sed de his antea. 

plegades insulas, vel potius scopulos, 66 Nempe] Jam sibi, quod objecit| 
in ipso Ponti Euxini ostio uou magno infirmat. 



l'2'20 V. oxinii NASONis 

Per iVctii lom:a trali.ir. Nihil ilium amplcxa verebor: 

Aut, si quid mcluam, mctuani de conjuge solo. 

C'oujugiunuio vocas, speciosaque nomina culpae 

Inipouis, ]Slodoa, tua? ? quia aspire quautum 70 

Airmcdiare nel'as : ct, duiii licet, clVuge crimen. 

I)i\it : et ante oculos rectum, pietasque, pudorque 

(.'onsliteraut : et victa dabat jam terga Cupido. 

Ibat ad antiquas liecates Perseidos aras : 

Quas nemus umbrosum, secretaque sylva tegebant. 75 

Ya jam I'ortis erat, pulsusquc residerat ardor ; 

Cum videt ^Esouiden : extinctaque tlamma rcvixit. 

Et rubuere genaj ; totoque recanduit ore. 

Vi solet a ventis alimenta assumere, qua^que 

Parva sub inducta laluit scintilla favilla, 80 

Crescere ; et in veteres agitata resurgere vires : 



et mttHens in niitit Jasonis vthar per vaslum marc: ilium fcnens nihil timebo : aut 
■si (/Mi(/ rirritr, vi rear lic solo mnrito. Aiqiic (ippellns counuhium, Mcilen, ct insii^nis 
pulchris nominilms crimen tuum? Immo vide qitantum scelus incipias, et dum 
dntitr, vita crimen. Ahsolvit : et JEquum, ct Pietas, et Pudor hascrmit prcc oculis ; 
et Amor jam di.scedebat I'ictns. Ibat ad Vetera altaria Hecales Perseidos, qucB 
sylva (ipaca ct arbores occulta; velabant. Kt jam firma erat, et amor deturbatus 
remissus crat, cum aspicit /Esonif/tn ; et ignis nppressus recanduit. Mala sunt 
pudore suffusic, et rubuit toto vultu. Quemadmodum cxigua scintilla, et qua tecta 
est sub injecto cincre solet capere escam ah aura, ct augeri, et mota renovari in anti- 



und.~€)7 Liid. In Jrcta. Trahar sec. V. pr. Has. opt. Tliiian. et duo alii ; 
viilg. /frur; iiniis Gron. serjuar. Idem Cod. cnin uno Hcins. nik. hunc. Vere- 
bor est ill pliirimis : nonniilli autcni timebo.^G*) Alii Conjug. putas. Strozzaj 
pretiosaque ; Lain;erm. viliosaque. Uniis Pat. speciosane. — 70 Fr. Prccponis, 
vcl prtctendU, Med. — 73 Pr. Bas. Institerant : Sixii Conligerant. — 7.5 Bmm. 
con), sacralaijue sijlv. Viilj;. etiani tegehat : (). et tics alii tenebat.— 7G Heins. 
ex ('(idd. d<-dit/<*)7).« ; vcU:r\ fractus. In inultis Qt'ia\u rened erat ard. — 77 Re- 
t'i.ri( a pr. (jroii. Ai'und. aliisqne conipiuiiljii.s ; viil;^. rcluxit. — 78 Nonnulli 
vett. Erubuere gin. lu imo (Jiofani totoq. excanduit ; Hriantii expalluit ; 
Spi'otii Cod. repulluit : Francius volebat incanduit. — 79 Alii L'tque sol. vent. 

NOTiE 

71 Hecales] Tarn miilta ct tam di- rerit : atqiie earn cum Diana, Luna, 

versa tradiint do Hecate ista, ut vix et Proserpina confundunt. Absurdis- 

cerli (|iiic(|iiain de oh dici possit. siina prorsus, quae non minus absurde 

Quiriain, cum quii)us facit Poeta no8- quilibet ad bonani fr«Kom redigere 

ter, illam Persa- faciunt filiam, qua: studeat; siquiilem Hthnicoruni sunt 

jteta: patriio, Solis lilio, nupserit, cni a vero IJco avcrsoruin dciiria. 
Clrcen, Medcam, et Absyrtuni pepc- 70 Ardor} Amor. 



METAMORPIIOSEON MB. VII. 1221 

Sic jam lentus amor, jam quern lan<ruere putares, 

[Ut vidit juvenem, specie pncsentis inarsit.] 

Et casu, solito formosior ^sone natus 

Ilia luce fiiit. Posses ignoscere amanti. 85 

Spectat ; et in vultu, veluti nunc denique viso, 

Lumina fixa tenet : nee se mortalia demens 

Ora videre pu(at : nee se declinat ab illo. 

Ut vero coepitque loqui, dextramque prehendit 

Hospes, et auxilium submissa voce rogavit ; DO 

Promisitque torum ; lacrymis ait ilia profusis : 

Quid faciam video : nee me ignorantia veri 

Decipiet, sed amor. Servabere munere nostro : 

Servatus promissa dato. Per sacra triformis 

Ille Deas; lucoque foret quod numen in illo, 95 

Perque patrem soceri cernentem cuncta futuri, 

Eventusque suos, per tanta pericula jurat. 

quos calores ; sic jam segnis amor, quern jam crcdcres marcescere, excitatus est 
furma prasentis, pustquam uspexit juvenem. Et forte Jilius JEsonis fuit specio- 
sior sulito, ilia die. Posses veniam dure amanti. Intuetur ; et habet oculos 
intentos in ejus faciem, quasi nunc primum vidisset : neque arbitratur insana 
se cernere vidtus kumanos ; neque dejlectit ab illo. Postquam autem coepit 
loqui hospes, et manum corripuit, et petivit opem verbis supplicibus, et polli- 
citus est ledum ; ilia dicit non sine lacrymis prorumpentibus, Quid agam scio, 
neque ignorantia wqui me fallet, sed amor. Tutus eris uiixilio nostro : sospes 
memineris stare promissis. Ille jurat per sacra Dece triformis, et divinitatem qute 
erat in illo luco, et per parentem soceri futuri intuentcm omnia, et per successus 



et alim. resumere: unde Heins. hinc veieres alim. resumere vires. — 82 Lentus pr, 
R. et tres alii; vulg. lenis: Genev. Icrtus. — 84 Miiiti Codd. cas. subito. — 
85 Unas possis ignosc. duo ignosci posset : umis Heins. ut amanti ignoscere 
posses. Amori etiani Gronovius legebat. — 86 In quibusdani vult. tanquam 
tunc, vel turn denique. — 88 Alii se detorquet ; unus Heins. demittit. — 89 Quidani 
Codd. Vt vidit ; et sic Gron. qui, cum V. et Med. pro var. lect. habet Utque 
viro. — 92 iNIed. unus fac. en vid.—9i Servatus in Ma. et aliis opt. bcriptis ; 
vulg. Servata. — 9U In Bas. uno, et Pal. nno servaiUem pro cernentem. — 97 Alii 

NOT^ 

92 Vert] Pro ^qui, bonl, et ho- 90 Soceri] Solem dicit, yEetae pa- 
nes i. trem; quanquam proprie /Eetem ip- 

94 Triformis] Hecaten dicit, qure sum socerum Jason appellaie debuis- 

cuni una sit, triplex vulgo putatur, set. 

Luna in ccelis, Diana in terris, et He- 97 Eventus] Quos in tantis pericu- 

cate in inferis : quam etiam triplici lis perinde sibi latos optat, ut fidem 

capite equi, canis, ethominis, nonnuUJ, servabit. 
aliig alii, finxerunt. 



i'2'22 r. oviDii NASONis 

Crcilitus, acccpit cantatas protimis herbas, 

Eiliilicitinu* ustmi ; laMusquc in castra reccssit. 

PosttT.i ilopnli'iat Stellas Aurora micantes : 100 

Conveniunt populi sacrum Mavortis in arvum; 

Consistuiit(juo jiiijis. Medio Rex ipse resedit 

A«rnnne piirpnreiis, sceptroqiie insi«;nis eburno. 

Ecce adanianteis Vulcanum naribus efflant 

i-Eripedes tauri : tactaequc vai)oribus hcrbae 105 

Ardent. Ttquc solent pleni vesonare camini, 

Aut nbi terrena silices Ibrnacc soluli 

Concipiunt iirnem liquidarura aspcrtjinc aquarum : 

Pectora sic intus clausas volventia flanimas, 

(iutturaque usta sonant. Tamen illis ^Esone natus 110 

Obvins it. Verterc tnices vcnicntis ad ora 

Terribiles vultus, pra^fixaque cornua ferro; 

Pulvi rennique sohnn pede pulsavere bisulco ; 

FuKiilicisciue locum niugitibus impleverc. 

mos, ct per tanta Jiscrimina. Creditus, continuo accepit gramina incantata, et 
pcrdoctui est coniiii usum; atque hiluris domum rediit. Sequens Aurora detur- 
barcrat sidera rudiatilia ; puputi concurrunt in canipum .lucrum Mart is, et ha-rent in 
coUibus. Ri'X ipse purpura indutus, et conspicuus sceptro ehurno scdil in media 
turba. Kcce tauri aenipedes expirani i/^nem naribus adamanteis, et gramina 
afflata igni incenduntur. Et sicuti camini referti consucverunt streperc, aut cum 
$nra txcocta J'omace terrena ccstuant irroratiunc aquarum flnentium ; sic pectora 
rokcntia intus igncs, ct fauces ardentes perstrepunt. Niliiluminus Jilius ^ILsonis 
ol/riam pruccdit. Feri arrexerunt horrendus oculos, et cornua ferro inslructa ad 
rultui vtnientis, et pircusserunt tcrram pulverulentam pede bifida, et impleverunt 

auos, et tant. — 9S In Dominic. Credulus, ace. nonniilli etiani Creditur. — 
99 Caslra yro vulc. tecta ex Lov. recepit Hiirni. Edd. qtioque habent recedit, 
— 101 Coiiices hie variant: sex ogrww liahent ; iImo, antrum; tres,aurum: 
uniL5. durum .Mavortis in art-urn ; alius, magnum. — 102 (>. Constiterantque si- 
nnil: mcd. In i|iiiljiisdani ips. sedebat. — 103 In nonniiliis vett. innixus e/»itrn. 
— 104 Lov. et Sprolii ICcce adamantinis. — 10(j Hcins. pro Ardent malit Arent. 
— 107 Pro terrena, liiirm. conj. Tyrrhena. Cum enini in Etriiria muitze fue- 
rint tiguiinx*, vcri non esse dissimile, et calccm ibi esse coctam. — 114 Alii mug. 

NOT7E 

101 In arvum] Campiim (licit Marti 10 1 Adamanteis] Quas ignis efflatus 

•a'-rum, nbi a-ripedes tauri dumandi, non posset dtstruere. 

draconi^ dcntes fcminandi, terrigena- 105 AUripcdes] Ex acre a Vulcaxio 

priuf delendi ({iiam ad lucuni Jason factos. 

perijeret, et ex fago vellus aurcum 107 Silices] Calccm dicit. 

deriperet. 114 Implevere] Ecquid terribilem 



METAMORPHOSRON LIB. VII. 122*3 

Dirigfuere metu Minyae. Subit ille; nee ignes 115 

Sentit anhelatos, (tantum medicaraina possunt,) 

Pcndulaque audaci raulcet palearia dextra : 

Suppositosque jugo pondus grave cogit aratri 

Ducere, et insuetum ferro proscindere carapum. 

Mirantur Colchi : Minyae clamoribus implent, 120 

Adjiciuntque aniraos. Galea turn sumit aena 

Vipereos dentes ; et aratos spargit in agros. 

Semina mollit humus, valido pra3tincta veneno : 

Et crescunt, fiuntque sati nova corpora dentes. 

Utque hominis speciem matema sumit in alvo, 125 

Perque suos intus numeros componitur infans ; 

Nee nisi maturus communes exit in auras : 

Sic ubi visceribus gravidas telluris imago 

EfFecta est hominis, foeto consurgit in arvo : 

Qiiodque magis mirum, simul edita concutit arma. 130 



locum mugitilms fumantibus. Minyce obstupuerunt pavore. Ille accedit, neque 
tangitur Jiammis rffiatis, tantum valent inamtnmtnta ; atque palpal manu pen- 
(lentia palearia, et cogit tauros submissos jugo trahere ponderosum onus aratri, et 
findere ugrum insoUtum. Colchi stupent ; MinycB acclatnant, atque addunt nnimos. 
Turn Jason capit ex galea anea dentes draconis, etjacit in arviim subactrnn. Terra 
emollit semina ante imbuta potenti medicamine ; et augenlur ; et dentes sparsi 
mutantur in nova corpora. Et quemadmodum pnerulus induit formam homi7iis in 
ventre matris, atque fingitur intus per suos numeros, neque prodit in a'crem publicum 
nisi 7naturus ; sic ubi absoluta est species hominis in visceribus teirtB pragnantis, 
erigitur in campo pleno : et quod magis stupcndum, movet arma una nata. Quos 



impleverunt. — 115. 116 Alii pro ig^nes hahent illos, vel ullos ; et tunc anhelatus 
pro anhelantes: niulti etiaiu ignes. ..anhelatos, Sentit pro viilg. Sensit Heins. ex 
nonnuUis Icgendum suadet. — 119 Med. tert. et novem aVnferr. procscindere. — 
120 Implcnt Heins. dedit ex inelioiibus; multi augent. — 123 In uno Ciofani 
Sem. toUit. Alter R. gelido prtetinct. Cant, et Leid. unus calido; Jnn. madido ; 
Bas. nigra. Prcetincta olini dedit Constant. Fanens. alii pranncta: R. unus, et 
unus Gron. Iiabet pracincta.—\2Q O. et Fragm, Boxhoin. suos artus nuinero. — 
129 In uno Ciofani, uno V. et Excerpt. Mor. Perfecta est. Unus Heins. 
f<etum..,arvum. — 130 Berolin. et Heidelb. mirum est. Delude Leid. contulit, 

NOTiE 

et productum audis tauroruni ningi- Pallade ad JEeten niissi, ut quidam 

turn? Ea gratia spondEeum in quinta tradiderunt. 

sede posuit Naso. 123 Valido] Quippe quod arnialos 

122 Vipereos] Qui pars erant den- homines ex dentibus educeret. 
tiuin Draconis a Cadmo interfecti, a 



r224 p. OVIDII NAS0>JIS 

Quos iibi videnint pra?acuta3 cuspidrs hastas 

In caput lliemonii juvenis torquere paratos ; 

Dcmisero iiutii viiltunu|uc aiiimuniquc Pclasgi. 

Ipsa (iiuxiue oxtiimiit, qiKV tiitinn lecciat ilium: 

XJtquc pcti juvcnem tot vidit ab hostibus unum, 135 

Palluit; et subito sine san«ruinc iVigida sedit. 

Neve paruni valeant a se data graniiiia, carmeu 

Auxiliarc canit ; secrctasque advocat artes. 

Ille, irravoiu medios siliccni jaculatus in hostes, 

A se dej)ulsuni Maiteni eonvertit in ipsos. 140 

Terrigenaj pereunt per mutua vulnera fratres ; 

Civili(iue cadunt acie. Gratantur Achivi : 

Victorenique tenenl ; avidisque amplexibus haerent. 

Tu quoque victorem complecti, barbara, velles ; 

Obstitil incepto pudor : ct complexa fuisses ; 145 

Scd tc, ne iaccres, tenuit rcvcrentia famaj. 

Quod licet, afl'ectu tacito laetaris : agisquc 

ubi Greeci conspexerunt nitcntes jaculari haslas mucronis exqiiisiti in caput juvenis 
Ha-moniijileprcsscruntfacicm ct corpatorc. Ipsa ctiamqu<c illuniiiecurmn prastilerat 
cxlcrrita, atquc exanimata est cum advcrtit juvcnem solum impugnari a tot hostibus ; 
et statim ccl'ula, facta est exsanguis. lit nc lierbtc a se oblata parum pussint, can- 
tat carmen vpi/crum ; et uccersit ai'tes urcanas. I'osiquam ille projccisset magnum 
hipidem in hostes medios, eonvertit in ipsos aciem a se .summotum. Fratres terra 
eati procumliunt pcrplagas reciprocas, et intercunt hello sociali. (irceci gratulantur, 
ct amplcctunlur victorem, ct manent in amplcxihus. Tu etium, barbara, cuperes 
teiwre victorem ; verecundia impedivit inceptum: at amplexa esses ; sed cura/amce 
compcscuit tc nefaccres. Quod conceditur, gaudes sccrtto amore, et grutias agis 



«nus Gron. concilat, arma.—l'.i] l^rccacuta- est ex scii|)tis plcrisque ; alii 
peracutti. - i;i2 I'aratos Med. vul;.'. parantes ; Mss. Hcrsiii. per aures : Fran- 
cius iniili-|)(tt purcnles. — lltS I'liiriiiii script! Dimisere. O. Dimis. metum ; 
unde Heins. Diviserc metum vultuq.animoq. A. submisere. INIcd. aliiquc vuituatjue 
animosquc. — 135 iiciilclb. pet. rid. juv. tot ab host. — J:{8 AVn adjicit, addidit, 
ndmovct,adjuvat artes.— liH \iit.t. Edi\. et ; viA'^o at. LSotiiiiis siiadct aut ; et 
jiiac. vs. Te pro Tu. Hein». hiiiic versuni toliendum ceiiset. — 117 Hcrolin. 

NOTiE 

132 llccmonii'] Jasonmi dicit Tlics- qua; lapidcm inter armatos conjicere 

haliim; nam tl ah Haiiio riioiitcTJics- Jasoneni dociitrat. Quo qiiidcin la- 

^alia- vicino, aiit yLmonc Deucalionis |)idc scditlo inteliigitiir, ex qua bel- 

filio, ThcMalia Hanioniasin /Emonia luiri, turn, vcl ctiani potentissimorum, 

•li'la. exitiiini iiiiiUiuni. 

131 Qua tutum] Medea, scilicet, 



METAMORPHOSliON LIB. VII. 1225 

Carminibus grates, et Dis auctoribus horum. 

Pcrvigilem siipcrcst lierbis sopirc draconcm ; 

Qui crista linguisquc tribus pricsignis, ct uncis 150 

Deiitibus horrendus, custos erat arietis aurei. 

Hunc postquaui sparsit Lethaii graniine succi ; 

Verbaque ter dixit placidos lacientia somnos. 

Quae mare turbatum, quae concita flumina sistant ; 

Somnus in ignotos oculos subrcpit : ct auro 156 

Heros yEsonius potitur : spolioque superbus, 

Muneris auctorem secum, spolia altera, portans, 

Victor lolciacos tetigit cum conjuge portus. 

incantamentis, et Diis auctoribus eorum. Restat sopire gramitiibus draconem inso- 
pitum, (]ui quidem crista et trihus Unguis conspicuus, at(jiie acutis dentihus ter- 
ribitis, cuslus erat vclhris tmrei. Postquain in hunc iujecit herbas succi Lethai, 
terque protulit voces induccntcs quietum soporem, quce possint pacare aquor concitum, 
et flumina agitata, sopor illabitur in oculos somni nescios ; et Heros JEsonius poti- 
tur auro ; atque elatus spolio, et ferens secum altera spolia auctorem doni, victor 
appulit ad portus lolciacos cum uxore. 



Quamlic. — 150 \i\]g. erat arboris aurea. In altero Hamburg, arietis auri; 
iinde Heins. emend, arietis aurei. — 152 Plmimi libri carmine succi. — ^153 Di.v. 
gravidas fac. ex Pal. faciebat Gebhard. Crepund. iii. 19. — 154 Sprotii lib. 
cone, ftamina. Sistant ex octo bbiis ; vulg. sistunt. Lov. in immotos. Viilg. 
ocul. advenit ; Fi: devenit : qtiidam libri scripti et Edd. iibi venit : unus Mor. 
MMJtc, alius /tujc, unus Voss. sibi venit: Heins. conj. subrepit. — 156 Ujius V. 
Her. Hamonius. In uno Ciofani spot, superbit. — 158 Alii scribuut Colchiacos; 
vel etiam Cecropios liabent. Pro tetigit Grou. et quatuor alii tenuit. In uno 

NOTiE 

150 Tribus] Trisulca videtur ser- liomines in maxima pericula conjecit. 

pentum lingua, quia earn celerrime Alii ad mores fabulam referunt, a 

vibrant. quibus Medea, ut vox sonat, Consi- 

152 Letliwi] Id est, oblivionem in- Hum intelligitur; quo animi impetus, 

ducentis; somniferi. libidinosique ejus affectus, tauris, 

154 Quce mare] Nihil non incanta- armatis hominibus, dracouibus qui- 
mcntis tribuisse veteres in supcriori- buslibet pejus liomini insidiantes, 
bus vidimus. sopiuntur, franguntur, et domautur. 

155 Ignotos] Draconis, scilicet, per- 157 Muneris auctorem] Medeam, 
vigilis. scilicet, quae noctu ad velleris aurei 

Auro] Vellere aureo, vel auro certe, custodes per dolum admissa, simul Ar- 

quod ex Gra-cia Phryxus abstulisset; gonautas introduxit, raptoque vellere 

vel eo, quod perforatis tabulis, et cum Jasone aufugit. 

velleribus, transverse flumine suspen. 158 lolciacos] Thessalicos : fuit enim 

sis, Colchi ex suis Huviis, auri ra- lolcus urbs Thessaliaj, nou longe a 

menta vehentibus, colligerc putaban- muri, Jasouis patria. 
tur. Jam diu euim auri sacra fames 



1226 p. OVIDII NASONIS 



Fab. II. ^son ex Sene in Juvencra. 

Ja^on, postquam Medeam abductam a parcntibus in Gracciam diixif, et pro- 
misso sibi conjugio copulavit, nuiltis rebus expcrtus ingeiiiiim ejus, petiit 
nt parentom suum itsonem senectute elisum in adolescentiatn reduceret. 
At ilia, nondum amore deposito, qiiem ex ejus jnventnte ceperat, nibil 
denegaiido ei, aoniim constituit, lieibariimque genera, qnanim scientiam 
habebat, variis regionibus qiiaesita Incoqiiens, postquam aniniadvertit stipi- 
tem, quo versabat hcrbas, in arborcm oleam, oneratam baccis, esse con- 
versum, qua? despuniata aeno in terram deciderant, in herbain laetissi- 
mam esse conversa, maturatum tempus existimans, /iisonem interenitum 
madcntihus hcrbis immiscuit : et, ut promiserat conjugi, ex senectute in 
pristinum vigorem videtur perduxiKse. 

H^MONi/E matres pro natis dona receptis, 

Grandaevique ferunt patres ; congcstaque flamma 160 

Thura liquefiunt, inductaque cornibns aurum 

Victima vota cadit. Sed abest gratantibus J^ison, 

Jam propior leto, fessusque senilibus aniiis. 

Cum sic /Esonides : O cui deberc salutem 

Confiteor, corijux, quanquam mihi cuncta dedisti, 165 

Exccssitque fidcm meritorum summa tiiorum ; 

Si tamcn hoc possuiit : quid enim iion carraina possint? 

Deme meis annis, et dcmtos addc parenti. 

II. IHatres Hcemonia et senea patres portavt munera pro filiis receptis, et thura 
cumulata lif/ucscunt in igne, et victima promissa hubent cornua illita uuro mactatur. 
Sed /Eson jnm licinior rnorii, et confectus senio deist gralulanlilius , Cum ita 
-'Esonides: () uxor, cui af^nosco me debere salutem, tamvlsi mihi omnia indulsisti, et 
numiTus tuorum btmjiciorum super at Mem, si tamen carmina hoc possunt ; quid 
enim canr.ina non possint ? tolle de mets annul et adjice subUUos meo patri. Neque 



Hfins. Victorad Ilcrmnnios intrat.—\r,0 Alii congest. Jlammce.—\6l NonnulU 
vett. Thur. Uriur/oiiunt. Heins. ex melioribiis dcdit inductaq. vulg. indutaq. — 
102 (adit Urisiii. Cod. et pr. Oron. alii /acit. Unus Heins. gratutibus as. — 
\c>\ \ lilt'. Turn Mc — 107 Lov. et duo alii Iwc possis: ninlti vett. possint ia 
ulroque loco. — 10>i (juidam mcos annos : nnde Heins. meis annos; et idem 

NOTyE 

159 Dona] Adeoque Dii» gratias 161 Liductd] De more in majoribus 
»?"nt. ho»tii8. 



METAMORPHOSEON. LIB. VII. 1227 

Nec tcnuit lacrymas. Mota est pietate rogantis : 

Dissimilemque animuni subiit JEeta lelictus. 170 

Non tamen affectus tales confessa, Quod, inquit, 

Excidit ore pio, conjux, scelus ? ergo ego cuiquam 

Posse tiut videar spatium transcribere vita) ? 

Nec sinat hoc Hecate ; nec tu petis aequa : sed isto. 

Quod petis, experiar majus dare munus, lason. 175 

Arte mea soceri longum tentabimus aivum, 

Non annis revocare tuis. Modo Diva trifonnis 

Adjuvet; et praesens ingentibus annuat ausis. 

Tres aberaut noctes, ut cornua tota coirent, 

Efficerentque orbem. Postquam plenissima fulsit, 180 

Ac solida terras spectavit imagine Luna : 

Egreditur tectis, vestes induta recinctas, 

Nuda pedem, nudos humeris infusa capillos : 

Fertque vagos mediae per muta silentia noctis 

Incomitata gradus. Homines, volucresque, ferasque 185 



compescuit fletus. Tacta est Medea pietate orantis: et JEeta desertus venit in 
mentem disparem. Non tamen professa ejiismodi affectus, Quod, ait, nefas, erupit 
ex ore tuo, tnarite 1 Ego igitur crcdar posse transiwrtare in quenquam tempus 
vita: tttcp ? Neque Hecate hoc concedat, neqiie tu poscisjusta : vetuvi, Jason, nitar 
exhibere donmn majus isto quod poscis. Enitemvr nostra scientia pruducere atatem 
soceri, non repetere annis tuis: modo Dea tri/ormisfaieat, el benigna adsit magnis 
eonatibus, Tres deerant noctes, ut cornua integra Lunce concurrerent, et implerent 
orbem. Postquam plenissima splenduit, ac tidit terras tota forma, prodit domo 
Mi'dea tecta amictu suluto, nuda uno pede, sparsam habens comam per humeros 
nudos; et sola dirigit gressus incertos per alia silentia 7nedicv noctis. Sopor tran- 



paternis pro parenti. — 170 Vtilg. sub pater Acta ret. in nonnulVis pater jEta: 
quidani s«//. ^e<a, et T^ j^nter ejiciiint. Heins. nostram lectionem proposuit. 
— 171 Heidelb. Nec tamen. — 172 Or. pio ex sciiptis dedit Heins. alii ore tuo. 
—173 V(dg. tideor spat. — 174 Alii Aon sinat. — 177 Miilti ann. renotare. — 
181 Heidelb. Ac solita. — 182 Cant, et N. cum uiul lis aliis ffs<. fxufa reiic<«« 
Uiiidam abducta recinctas ; vel incincta nduclas. — 183 ^<oumllli Nud. ped€8. 



NOTiE 

170 Dissimilemi Utpote impiuni. gins ' virus lunare niinistrat,' ut scrip- 

171 Tales] Quales ex pio Jasonis sit Lucan. 

pectore in patreni erunipebant. 183 Nudci ptr/fw] Ex solenui ritu. 

179 Tres uberant] Nonduni plena Ita et Virgil. i'Eueid. iv. ' Uaum ex- 

erat Luna; quo tempore circiter effi- uta pedem viuclis, in veste recincta.' 
caclus ' despuniat iu herbas,' et lar- 



1228 p. OVIDII NASONIS 

Solvorat aha quios : iiiillo cum murnuire sepcs, 

Imuiotivque silent frondes ; silet humidus aiir : 

Sidera sola micant. Ad qua* sua brachia tcndens 

Tor s(> convoitil ; tor siimtis llimiinc crincm 

Irroravit aquis ; tcrnis idulatibus ora 190 

Solvit : et in dura subunsso ])oplitc (cna, 

Nox, ait, arcauis iidissinia, (juaMjuc diurnis 

Aiirca cum Luna succeditis ignibus, astra. 

Tuque triceps llccatc, qua.' coeptis conscia noshis 

Adjutrixcpie veuis, canlusque, artesqiic magarum, 195 

Qua^que magas, Tellus, poUentibus instruis herbis ; 

Aura'que, et venti, 'uontcsque, amncsque, lacusquc, 

Di(jue onuies nenioruni, Dique omnes noctis adeste : 

Quorum ope, cum volni, ripis mirantibus, amnes 

In I'ontes rediere suos : concussaquc sisto, 200 

Stantia concutio cantu freta ; nubila pello ; 

Nubilaque induco : ventos abigoque vocoque : 

Vipercas runipo verbis et carmine fauces : 



quilhis habclidt homines, el uves, et/tras: sepes sine omni sfrepitu, ct folia quieta 
tacent ; acr mndidus facet, sola iistra splendent : ad qua porrigens suos lucertos ter 
se convert it ; ter aspersit af/uis haiislis e.r Jluvio comain ; tcrtiis clumorilms aperuit 
as; atque genu posito in solo arido, ISox, iuquit, ceriissima sceretis, at que sidera 
splifudida, qucc succeniurinta eslis Luci diurncc cum Luna, tuque triceps Hecate 
qua conscia nustris ausis et opifera ades, et incantamenta, et artes Magarum, et 
Tcira qu,r illis prahts potcntia gramina, et aurce, et lenli, el monies, eljluvii, et 
stagna, tt i)ii omncs sylrarum, et Dii omnes noctis adeste ; quorum ivneficio, quando 
lihuit, fluvii rccurnrunt in suas scaturigines ripis slupentibus, cohibeo maria quce 
inota sunt, et cieo quieta carmine, fugo nehulas, et nuhes immilto, expello et arcesso 
rentos, elido vocibus et cantu gullura serpentum, ct quatio vivas rapes, et quercus 
erulas suo solo, et cogo monies trepidare, et Terrain hoare, et umbras prodire ex 



Qaidam nudis hum. Menard. Cod. incomtn capill. — 18f> Olim vulg. nullo cum 
inurmure sirpms, Sopitis similes nullo cum murmure sepes Immotccque, ifc. Quies 
ructc fjiiKlcni siqjcre diciliir, (|iiaii(l() latentcr meinhiis infuiiditiir ; sed quo 
jure ailditiir »iu//o cum murmure / Tuin rcpotitio corundeni virhoruni vs. seq. 
inolestiHsima <M. Ita(|ue Nau^crius, S(alif,'er tt Heius. viderunt, legendum 
t:<hse, sq)es, Immotaque, niediis exclusis, quii- ctiain absunt a Mss. quibusdani. 
Sic CJierij.'. l5otliiu» lio^cc versus sic prolulit, et lectionem suain fusius de- 
feiidif: nullo it cum murmure serpens Sopitce similis; nullo cum murmure sepes, 
l^c. — 190 Fr. ct alii iiieliorcs, teste Ueins. ternis ululatibus ; vulg. ternisq, et 
Inatihus; alii etiani tcrnis hialibus. — 101 I'r. R. in duras.. .terras : Gron. im- 
niunda...t{rra. Deinde demisso popl. cod. Menard. — 19.') Magarum, et niox 
magus wnws Arg. et Tliysii : alii magorum, magos.— 1'JG IJernegg. instr. armis. 
197 In lib. IJriantii, ct Abbalis Auraquc,vent.— V.>'J Malebat Fraucius rip. 
arenlibui. — 20i \ obK. cimtnt. nulu.—203 Unas A. rump, herbis; liouou. r«m- 



MF.TAMORPHOSFON LIB. XU. 1229 

Vivaque saxa, sua convulsaquc robora terra, 

Et sylvas moveo ; jubeoque tremiscorc montes ; 205 

Et mugirc solum, Manesque exirc scpulcris. 

Te quoque, Luna, tralio, quamvis Teruesaea labores 

iEra tuos minuant. Currus quoque carmine nostro 

Pallet avi ; pallet nostris Aurora venenis. 

Vos mihi taurorum flammas hebetastis ; et unco 210 

Hand patiens oneris collum pressistis aratro. 

Vos scrpentigenis in se fcra bclla dedistis : 

Custodemque rudem somni sopistis : et aurum, 

Vindice decepto, Graias misistis in urbes. 

Nunc opus est succis, per quos rcnovata seneclus 215 

In florem redeat, primosque recoUigat annos. 

Et dabitis : neque enim micuerunt sidera frustra ; 

Nee frustra volucruni tractus cervice draconum 

Currus adest. Aderat dcmissus ab asthere currus. 

sep%ilcris. Diico te etiam, Luna, quamvis ara Temcscta leniant tuos lahores, 
Currus etium avi pallet nostra carmine ; Aurora fit pallida nostris succis. Vos 
mihi oppressistis igiies taurorum, et coegistis collum impatiens jugi ferre curcum 
aratrum. Vos incendistis invicem anguigenas in f<rva cerlamina : et somnum in- 
duxistis custodi pervigili, et misistis aurum in urhes Gracas vindice eluso. Nunc 
opus est venenis, per quee senecta reparata reveitatur ad florem aetatis, et denuo 
sumat primos annos. Atqne ofiferelis ; nam neque astra incassum nituerunt : neque 
currus adducltis cervice draconum alatorum fruslra adest. Currus devolutus ab aere 



poque herb. Heins. conj. Vipereasq. herbis et rumpo carm. Alter A. pro verbis 
carm. — 204 Leid. srt.r. tralio, conv. — 207 Const.int. Fanens. Temescea ex bonis 
codcl. (ledit pro viilt?. temerata. Qiiidam alii concussa; Strozzaj pulsata ; 
Menard, percuxsa ; V. infrcenata. — 208 Langerni. et Gron. tert. tu. minuimt ; 
Bonon. et unns Hcins. vincant. Nonnnlli cursusque a carm.- — 209 Vulg. Pal- 
lent, et, vel aid, vel ac pall. E.rpallet ex cod. siio profert Baithius. Heins. 
emend. Pallet ari ; pall. — 211 Hui/d j)a^ nieliores ; aWi Impatieyis. — 212 Tert. 
R. unus Leid. et ties alii nova hella. — 213 In nno Ciofani Custod. gravem 
somno. Pliires etiam alii rudem somno. — 215 R. et Sprotii revocuta sen. 
Unus Mor. renov, juventus. Heins. tentabat socero renov. sen. Inflor. ut red. 

"SOTJE 

207 Temescea cera'] Pro qnibiisvis 209 Avi] Solis nenipe, quem currn 

ex a?re ad tinnitiun paratis instrii- vehi voluerunt. 

mentis posuit ; (|uorum sono vim ear- 212 Serpent igenisi Do arniatis ho- 

niinum, (jna; audire non posset Luna, minibus lo(iuitur, qui ex draconis a- 

frangere se veteres arbitrabantur. Jasone seniinatis dentil)iis nati erant. 

Est vero Temesa Brulionim oppidum 213 Custodem] Draconem pervigi- 

a;re claruiu. leni, de quo supra. 



1230 p. OVIDII NASONIS 

Quo simiil ascendit, froenatfiquc colla draconum 220 

Pernuilsit, inaiiibusiiuc Icves agitavit habenas ; 

Sublimis lapitur : sublatacjue Thessala Tenipe 

Despicit, ct crcteis reg^ionibus applicat angues : 

Et qiias Ossa tulit, qiias aldis Pelion herbas, 

()thiys(Hie, PimUisciue, ct Pindo major Olympus, 225 

Perspicit : et placita partim radice revellit ; 

Partim succidit curvamine falcis aena?. 

Multa quoque Apidani placuerunt gramina ripis, 

^lulta (pioque Amphrysi : neque eras immunis, Enipeu : 

Ncc noil Penenc, nee non Spercheides undae 230 

Contribucre aliqnid, juncosaque littora Boebes. 

Carpit et Euboica vivax Anthedone gramen. 



aderat. In quern statim atque insiliit, atque deliniit colla frcenata draconum, et 
concussit manibus laria lora, in altuin toUilur, et ex sublimi intuetur Thessala 
Tempe subjecta, et admm-et dracones regionihu.s creteis ; ati/ue legit eramina qxice 
Ossa, qua: excclsus Pelion, et Othrys, et Hindus, et (Jlympiis major Pindo protule- 
runt, et partim rerellit radice probata, partim succidit curvamine falcis area. 
Multa ctiatn herbic probata sunt in ripis Apidani, multa etiam Amphrysi ; neque eras 
inutilis, Enipeu: fiutiux etiam Peneus atque Spercheus aliqnid contulerunt, nee non 
liUorajuncosa Boebes. ColligU etiam herbam vivacem ex Anthedone Euboica, nondum 



— 220 V. duo Leid. et duo alii Quern sim. — 222 Sublataque Burm. ex uno 
Gronov. dedit, ut vs. 355. ' sublatus in ai-ra.' Ceteri tamen Mss. subjectaque, 
quod finrm. posthabebat tanquam superHiiuni ; cum despicere jam significet, 
Ex alto despectare subjecta loca. Conj.et subvectaq.— 22^1 Multae ex veft. 
Edd. et crftw.— 225 Alii scribunt Otryxque et Pindus et Pindo. — 226 Berolin. 
Aspicit,et plantas. Plures etiam alii ct pUicitas. — 227 Jiin. /Vi/c. adnnca ; Leid. 
acuta. — 228 -Multi scribunt quoque Eridani ; unus Bas. Epidani. —229 Scri- 
bitur etiam Enipkeu. — 230 Sic Heins. vs. fint^it. Vulg. non Peneus; Tliuan. 
Peneus; Bernegg. et multi alii Peneidos ; unus Gron. Pcnei ; Cant, ot alii 
Peneios. Sperchiades etiam plerumque legitur. — 231 Babes correxit Regius, 

NOTiE 

222 Timpc] Eo nomine appellaba- in Peneum influens. 

tur lorns Thessalix' amonissimus jux- 229 /m»«wnis] Quia et Enipcus, cum 

ta I'enenm, supra a I'oi'ta dcscriptus. ceteris quos recenset Naso Thessaliae 

223 ('reieis] C!reta abundantibus ; fluviis, Medea- herbas subministravit. 
qualis quidcm est Tliessalia. 231 liabes] Bfiibeidis Thessali* 

221 0«irt, Piiinn'] Sunt hi omncs lacus juxta Bceben, cujus meminit 

monte* Tliesisali^. Strabo. 

227 Arna] Ex veneficarnm disci- 232 Anthedone'l Urbs fuit Bocotia?, 

p'ina- ad Euriputn seu Euboicum sinum 

22* Apidani] Tliessalis est fluvius, posita. 



METAMORPHOSEON LIB. VII. 1231 

Nondum mutato vulgatum corpore Glauci. 

Et jam nona dies, curru pcnnisque draconum, 

Nonaquc nox ornnes lustrantem viderat agros ; 235 

Cum rediit : neque erant tacti, nisi odore, dracones ; 

Et tamen annoscC pellem posuere senectae. 

Constitit adveniens citra limenque foresque ; 

Et tantum coelo tegitur ; i efugitque viriles 

Contactus ; statuitquc aras e cespite binas, 240 

Dexteriore Hecates, at laeva parte Juventae. 

Quas ubi verbenis, sylvaque incinxit agresti ; 

Haud procul egesta scrobibiis tellure duabus 

Sacra facit : cultrosque in guttura velleris atri 

Conjicit ; et patulas perfundit sanguine fossas. 245 

Tum super invergens liquidi carchesia Bacchi, 

cognitam corpore verso Glauci. Etjam nona dies et nona nox conspexerat Medeam 
■percurrentem campos curru et pennis draconum, cum rediit, Jieque dracones erant 
re/ecti nisi odore, et tamen exuerunt pellem longcBva senectutis. Adveniens substitit 
citra Umen et januani; et tantum ccelo velatur, atque secubat a marito, et ponit duo 
altaria ex cespite, dexteriore Hecates, at parte sinistra juventte. Qua postquam 
circumdedit verbenis, ct frondibus sylcestribus, non longe eruta terra, sacra facit 
in duabus fossis: atque imtnittit cultrosin jugula uvium nigrarum, et spargit sera- 
bes apertas cruore. Tum super invertens pocula liquidi vini, atque invertens area 



cum Phcehes oliin legeretur. — 232 Alii Carpsit et, — 234 Etjam plerique ; iinde 
Heins. Et jam nona dies: alii Nona dies illam curr. Berolin. Non. di. etiam curru. 
— 236 Alter Twisden. et duo Med. pro var. lect. er. pasti. — 238 Pdl. foremque. 
240 Heidelb. de cesp. — 241 Idem cum mnltis aliis Dexteriorem. Leid. Heca- 
tcE. Ast habel Berolin. cum vett. pro vulsr. at. — 242 Berolin. Has ubi. 
Strozzee ulvaque : unde Heins. conj. ulva incinxitq. palusfri ; vel, atque ulva 
inc. agr. Deinde Juii. includit ; alter Strozzae incussit ; Med. et alius intexit. 
— 243 Omnes fere scripti proc. ejecta. — 246 Unus Ciofani sup. infundens. 

NOTiE 

233 Glauci] Qui piscator in Deum 244 Atri] Rite haec omnia ; sacrifi- 

marinum mutatus ; de cujus meta- cium nempe Diis inferis de nocte, 

niorphosi infra 1. xni. vs. 904. nigrae pecudes, in fossam depressa 

237 Posuere] Tanta vis erat hcrba- earum guttura, vasa jenea, inversa 

»um. omnia. 

241 Juventa;] Quae alio nomine 246 Invergens] ' Vergere,' inquit 
Hebe dicitur, juventutis Dea. Servius, 'est oonversa in sinistrara 

242 Verbenis] Est verbena herba partem mann ita fundere, ut patera 
jiotissima, in sacris assidua, cujus convertatur, quod in sacris inferis fit: 
uomiue quaelibet aris adhibitae sjepe fundereautem est supinamanulibare, 
iutelliguntur. quod fit in sacris supernis.' 



1232 p. OVIDH NASONIS 

yEncaqiie iiivcrucns tepidi carrhrsia lactis; 

Verba sinuil f'liiulit, terienaque nuniina poscit: 

Umbranimqiie roc:at rapla cum conjii<;c regem, 

No propercnt arfiis aninia iVaiulaic seniles. 250 

Quos iil)i placavit precihusqiie ct murmure longo; 

vEsonis etVirtum proferri corpus ad aras 

Jussit : et in \)lenos rcsolutnm carmine somnos, 

Exanimi similem, .«?tratis porrexit in herbis. 

nine procul yl'^soniden, procul hinc jubetire ministros; 255 

Et monet arcanis oculos removere profanos. 

DilVugiunt jussi. Sparsis Medea capillis 

Baccliantum ritu flaurantes circuit aras : 

Multifidas(iue faces iu fossa sanguinis atra 

Tingit : et intinctas geminis accendit in aris. 260 

Terque seneni flamma, ter aqua, ter sulfurc lustrat. 

yocula cal'uli lactis, una voces prnfert, ct vocut Dcos tcrreslrcs, ct precatur Dcnm 
I mbntrum cum uxoye suhluta, nc fcathiciit prirare aniina membra senilia, Quos 
posiqunm dclinivit precibus ct longo murmure, imjiernvit exkaustum corpus ^sonis 
produci ad altaria, et extendit in grnminibus passis altc sopitum /Esoiiem et simi- 
lem mortuo. Cogit Jasonem ct servos hinc procul recedere, atque hortatur arcere 
oculos profanos a mysteriis. Admoniti abeunt. Medea fiuente coma incedit cir- 
cvm altarin iuccusa more liacchanlium, et imbuit twdas multijidas in scrobe nigra 
sanguine, et acceudit imbutas in duobus alturibus. Atque ter purgat senem igne, 



Vul^. eliam caic/jrs. rini, fiiiod Hcins. PDiend. ex Codd. Bacchi: plnrinii eti- 
am f/jf//M, rpiod CJiofrino placel^at. — 247 licrolin. Alteraque ; pliires alii ^Ene- 
./f/iw.— 248 \'ii1k. num. lenit : pr. Med. ieijf ; Fl. S. Marci licit: &\i\ fudit, 
tuulcet, placet: plcriqiie vett. poscit: Heins. conj. pascit. — 2.50 Pliires lia- 
heiit anim. privare senili. — 251 Alii et carmine. — 252 In libro Abl)atis pro- 
duci Corp. sic et nuiiti alii; duo pcrdiici. Undecim ad auras ; qiiinqiie in aur. 
— 251 A. uniis Exanimo sim. '^IcA. stractis ; (iniis Heins. /)V(t<i». Alter Heins. 
strains. ..hcrbas. Voss. in aris. — 256 Med. et Ciron. Et jubet. Med. nnus oc. 
Ttrocare. — 257 Qiiaedam Edd. passis .Medea. Leid. sjiars. per colla. — 259 Alii 
sung, atri, — 200 Miilti e< infectas : intinctas est ex I'ernef^g. pr. Hambnrs;. 
aliisque. Francius volcbat ai* am. — 2G1 Av^. sanguine lustr. Menard, ct unus 

NOT;E 

247 Carchesia] Pociila sunt, quae 261 Ter] * Niimero/nempe, * Deus 

f>ra-cis tantum nota cssescripsit Ma- imparc gaiidet ;' atqiie omnia certis 

crubiui). nuineris et certis ritibiis absolvi de- 

24*J K/i|)fa cum] Plutoncm dicit cum bere, nequc id sine cansa, rcbantur. 

Proserpina ab eo rapta, nt supra Qiianqiiam rebus in se sacris ad ex- 

^"liniiis. ecrandas incantationes abuti, qiian- 

250 Seniles] JEioa'is, ciijus causa turn scelus ' 
ha;c omnia Mtdea paraverat. 



METAMORPIIOSEON LIU. VII. 1233 

Interea validiim posito medicamen aeno 

Fervet; et exiiltat ; spuinisque tumentibus albet. 

Illic Hajmonia radices valle rcsectas, 

Seminaque, floresqne, et siiccos incoquit acres. ^ 2G5 

Adjicit extremo lapides Oriente petitos, 

Et, quas Ocoani refluum marc lavit, arenas. 

Addit et exceptas Luna pernocte pruinas, 

Et strigis infames, ipsis cum carnibus, alas ; 

Inque virum soliti vultus mutare ferinos 270 

Ambigui prosecta lupi. Nee defuit illic 

Squamea Cinyphii tenuis membrana chelydri, 

ter aqua, tersulfure. Interea potens medicamen buUit in admoto cacabo, et salit, et 
itlbicat spumis turgescentibtus. Illic excuquit radices excisas valle Iheinonia, ft 
semina,etJiores, et succon acres. Addit lapides, allalos ex ultimo Oriente, et are- 
vas quas aqua reciirrentcs Occuni abluerunt. Adjicit insuper pruinm collectas 
Luna pernocte, et alas turpes strigis, cum ipsis carnibus, et intestina lupi dubii soliti 
mutare faciem feramin kominem. Neque ibi defuit spolium squameum tenuis clie- 

Heins. s«//. purgat ; Strozzce spargit. — 262 Validum posito est ex Bernepg. 
Fl. S. Marci, aliisque : quidani validum positum; vel, valido positum : vulg. 
IpnTilur calido positum. — 2G3 Bothiiis malit [•'eriil ; quo vitetiir Sf^oiuTtAfvroy 
Fervel, albet. — 264 Uniis Heins. rad. fake. — 265 Vnlsr. Seminaque et Jior. — 
260 Dominic. Addidit extr. ita et Thiian. et Menard. Plurimi Addit et.—2G8 
Alii Addidit e.rc. Lcid. el Sixii exc. media dennc. unns Heiiis. et Tliysii lunares 
noc. Gron. per lunam ; alius luna sub. Pernocte pro vulg. de nude ascriptnm Zii- 
lichemii Cod. unde recepit Heins. — 269 Leid. strig. informes, quod Biirm. 
elogantius pittat. — 270 Unus Heins. Inq. hominem; aVuxs, liomines. — 271 Leid. 
Ambiguum. Vnlg. etiam def. illi ; raiiiti illis: at septem illic, quos Heins. sequi- 

NOT^ 

268 Prainas'] lUud est proculdiibio, niali ominis, magno capite, rostro 
quod ' spumam Lunac,' et ' Lunare adunco, in cujus generis volucres 
virus' Lucanus vocitat, apud qliem sagas vetulas infantibus, quorum san- 
magicfe hujusmodi farraginis plurinia guinem sugereut, vel quibus ubera 
invenies. Nefaudam supellectilem admoverent, insidiantes, sese vertere 
coegenint plurimi, viri etiam sancti fabulati sunt ; quamobrem praesertim 
doctique, de quibns Farnabius iu infames. 

indice Poetico sub titulo * MagiaB vis.' 271 Ambigui] Quia Inpornm induere 

Ast vero, nisi aliter usus postulet, formam, quos lycanthropos dixerunt, 

optime fecerit, qui mature hepc omnia crediderunt veteres : quae tabula 

spreverit: nobismet ipsi siqiiidem ef- multorum hodieque credulitatem in- 

fluimus, cum ad inania ilia detluimiis; vasit. 

nobisque nosmet verte Magiae, immo Prosecta] Eo nomine, itcmque prosi- 

Dei acternae Sapientiae, immiscendi cier, appellabantur viscera seu intcs- 

nunqnam rcdimendum tempos cor- tina qu-.c in sacriticiis prosccuisseut. 

ripimus. 272 Cinyphii chelydri] Tcstudinis 

269 Strigis] Qu% uvis est nocturna aquaticas, ciijns generis habet Cinyps 
Velph. et Far. Clas. Ovid. 4 I 



1234 r. OVIDII NASONIS 

Viviicisqiie jccur cervi : quibus insuper addit 

Ora taputqi'c iiovom coinicis s;\^cula passa?. 

His it mille aliis postquam sine nomine rebus 275 

Proi)ositiini instruxit mortal i barbara munus ; 

Aronti laino janipridem mitis oliva3 

^)mnia conlundil ; sunnnisque innuiscuit ima. 

Ecce vctus calido versatus stipes aeno 

rit viridis priiiio: nee lonijo tempore riondem 280 

Jnduit ; et subito gravidis oneiatur olivis. 

At qiiaeumque cavo spumas ijeeit aeno 

Iirnis, et in terrain guttfe cecidcre calentes; 

\'ernat humus : lloresque, et moUia pabula surgunt. 

Quod simui ac vidit ; stricto Medea recludit 285 

Ense scuis jugulum ; veteremque exire cruorem 

Passa, replet succis. Quos postquam combibit -^son 

lijdri Cinyphii, aiit jccur longari cervi: (juihus adhuc (idjicit rostrum et caput cor - 
iiicis pusiie twvem suuula. I'ostquain barbara paraiit A-lsoni uiedicamen inceptum 
lii:i ct viUle aliis rebus sine noiniiw, omnia tiiiscct ramo jam diu arido mitis oliva;, 
alijue confudit quce in prof undo erant cum lis qua- erunt in summo. Ecce virga 
imiiwrsa fervinti lebeti fit prima viridis: iwc multo post cmill it folia, et statiin 
Ic^ilur gracihus oliris. At ij>iacumque calor excussit spumas profunda cacabo, et 
guttcc calidcc ceciderunt in ierram, ea tint, et Jlores et tiuuia gramina crescuiit. 
CJiiod statim atque Medea adrertit, ivag-inato glatlio aperuit gntlur senis, et morula 
•lum velus sanguis esset exhaustus, implct succis. Quos postquam jEson dbsorbuit 



tiir. — 272 Oron. membr. colubri. — 274 Heiiis. conj. Ova cap. Qiicrdam Edd. ha- 
hviil foe4era past. 270 JVlss. fere oiiuies instr. moituli: sed cum in iiiio ^lossa 
addita os<«-t, * id e!?i,iii inortario,' Heiiis. dedit, mortari, quod et Bartli. Advers. 
XXXI. 3. roiij"ctTaf,et approliat Ijiirm. — 278 (,'o?//«nJi< oinnes fere libri; non- 
iiulli aiil<-in con/u(//< : uniis \lcins. perfundit. Deinde Pat. udmiscuit ; Genev. 
remiscuit, (|uo(l placrt Burni. — 280 Ijcroliu. temp, fromles. — 281 In IJas. lu- 
renit ; et. — 282. 2f?3 Lci(\. spumce ]^ro spumas: \'. guttcc.rccentes ; ct ties 
\U)r\ crueiita-. (lo(\. Menard, spurn, ejectat : nWi subjccil, injeeil, adj cit, dejecit. 
--281 Art. iturel hum. IJas. lervrt. Uuinijiie ('odd. pab. crif>euiit; Leid. 
^urnit. — 285 Heidclb. slricto'iue...reclusit. Sec. Pal. ct duo alii resolvit; Ires 

NOTiE 

AfricsE propria' fluvius. qui potcrit. 

273 ViraciiKjne] Au^onius de a-tate 270 .lior/arij \i\\g.mortali; JEsou'i, 

auimaliiiin: ' 'Jer hiuos decie^quc scilicet. Non placet, quod de mor- 

iiovera super exit in annoM, Justa tari pro niortario conjecit clariss. 

stiiescentuin quos im|)lct vita viro- lleinsins. 

rum: Hos novies superat vivendo 281 T't/na/] Ut vcris tempore solct, 

garrut.1 comix, Kt quatcr egreditur vircicit. 
cornicifl bicula ccrvus.' Quae crcdat 



METAMORPIIOSMON LIH. MI. 



1235 



Aut ore acceptos, aut viilncic ; barba coniceque 
Canitic posita nigrum lapnerc colorciii. 
Pulsa I'ugit macies : abcunt pallorqne situsque ; 
Adjectoqiio cavai suppkntur sanguine venas ; 
Mcnibraque luxuriant, ^son niiratur, et olim 
Ante quatcr denos Imnc se reminiscitur annos. 



290 



Fak. III. Libcri niltrices in Juventam. 

LiBKR Pciter, lit aniniadvet tit jl^sonis senectutt-m remediis IMedeam expn- 
lisse, petit ut proiiule siiis nutricibiis ferret auxilium, easqiie in adolescen- 
ti<£ vigoreni reduccrct : ciijus anctoritate conipiilsa eisdein remediis, qui- 
biis itsonein, in primilias reduxit, Liberoque apternum beneficium dedit. 

V IDERAT ex alto tanti miracula monstri 

Liber : ct admonitus juvenes nutricibus annos 295 

Posse suis reddi ; petit hoc iEetida munus. 

aut acceptos ore aut pl<iga, barba et capilli contraxerunl atrum colorem candore 
amisso. iMacies expuha recissit : pallor et squalor excedunt, et vena cupacestur- 
gescunt cniure addilo ; et artus luxuriant. JEson stupet, tt se talent recordatur 
i'uhse ante quadraghita annos. 

III. Bacchus ciinspexerat ex coelo prodigin taiiti miraculi, et videns cetatemjuve- 
nitcm posse reponi suis nutricibus, accipit hoc beneficium a Tet/iy. 



alii lihri recidit. — 288 Ex plerisqiie dedit Hein<;. acceptos; \u]g.Eii*i. exceptos. 
■ — 289 Leid. nigr. cepere ; Lov. siimsere ; imus Hems, jiosuere. — 291 Grou, Ad- 
vectoquc, <.\\\od Bunn. non inelegans videtur : alii adductoq. abjcctoq. abduc- 
ioq. ejectoq. Sanguine vena; Heiii.s. dedit ex pr. Mor. aliis(|iie conipliiribus. 
Ill Cacitst. corpore vena ; in nuiitis aliis corp. ruga. — 293 Nauger. ex pr. Bas. 
emend, hmic : icli(|ni cum viilg. nunc. Post Imnc vs. pliiies hUbent ilium: 
Dissiniilemqui' auimuni subiit atate rclicla, quern jam iniprobavit Constant. 
Fan. Hue translatus videtur e vs. 170. — 295 Cant, et attonitus. — 23j Berolin, 



NOTtE 



288 Barha] Medea, inquit Pala;- 
pliatus, lierbani invenit, quae canos 
capillos in nis^ros verteret. Prima 
quoque lavacrum calidum invenit, 
cujus vis niedica vegetiores reddeiet 
homines it sanitati restitueret. Earn 
quoque tfs tat uv Diogenes apudStobae- 
iim, rationeni invenisse, qua niolles 
et inertes fortes et prudenles fierent. 
Atquc hiuc locus datus fabulas. 



290 Situs] Sqnalorem dicit, sen 
pirdorem, quo sencs praEsertini, noii 
sine quadam lanugine, qualem in locis 
sole carentibus conspicimus, solent 
horrescere. 

290 jEctida] Vulg. Tethye ; apud 
quam Oceaiii iixorem latuisse Bac- 
cliuni, duni Lycurgum t'ugcret,fabulai 
tradideruut. 




1'2:JG r. oviDU nasonis 



Fab. IV. 

I'kliades, PcU.c filiiP, lierbis impulse, postquam videnmt aiictem gravatum 
ietatc in agni specicin transfignratiiin, anibitiosiiis a Medea petere coepe- 
runt, ut Peliiv parcnii eariiin restitticret, q»ian> tempoiis processione an;i- 
sisset, jiivcntiitem; quod ut ilia accepit, cupiens inimicum Jasonis data 
occasione punire ; inipiilit eas parenteui interliocrent, et laccratuni in 
aeiiuni fervciis diniittercnt. Quod ut factum est, currum draconibus 
junctum consccndit, et per aera elata, conspectum inimicorum profugit. 

]Nr.vE doli ccssciit ; odium cum conjuge falsum 
Phasias assimulat: Pelitoque ad limina supplex 
Coiifu}j:it. Atquc illam (quoniam gravis ipse senecta) 
Excipiunt natac. Quas tempore callida parvo 300 

Colchis amicKiie mcndacis imagine cepit. 
Dumquc rcfeit, inter mcritorum maxima, demtos 
7'Esonis esse situs ; atque hac in parte moratur ; 




et Heidelb. capil hoc. Pro hoc Heins. conj. hos, soil, annos. Deinde vnlg. 
hnc a Cokhide. Sed Ileins. dedit JEetida 6»ctu Mss. ii» quibus JEthlde aut 
a Thdide. Verbis eiiini rogandi interduni gcininus Accusativus additur. 
Alii alitor. Ah Ji^ihide priuius Med. et sex alii : ab (Elide primus V. et 
aliique quinque: ab /Elhide Cant, ab Elheide Arund. ab FAhd'ide pri- 
iMU» .Moreti : a Theide tertius Med. a Cctide primus Pal. et quaitusMcd. 
u Eihide sec. Pal. In nonuuilis vetus lectio penitus erasa. Alter Hamburg, 
et Genev. a Thetide.— 2'M Lov. ^-^rar. ille. Idem senectw : Bcroliu. stnect. est. 
— 300 Tliuan. Accijiiunt iiat. — 301 Memlacis ex raelioribu3 Ciofanus dedit; 

NOT.E 

297 Doli] Medea*, scilicet, fraudibus greditur. 

assuctii'. 301 Colchis] Medea. 

'2[)H /'/uMJdi] Medea ipsa, a Phasi 302 Aleriloruin] Quibus ingratutn 

Colc:liorum fluvio f>ic dirta. Jasonem b\bi ni:uiime devincire 

l'eli<F] Qui Pelias, /K»onis fratcr, studuerat. 

ThcMaliic rignum sibi a fratre com- 303 Situs] i^Lsonis dicit senium, de 

mi^suni ()uod Ja<oni adulto restitue- quo supra. 

ret, per fraudcm ret inebat : quamob- Moratur] Ut pucllis illis suum quo- 

rem, dolio f|uoque,et siniulato Jasonis que patrem ad juveniles aunos levo- 

odio, Mcdca ilium dc medio tollerc ag- candi studium iryiceiet. 



METAMOItPHOSEON LIB. VII. 1207 

Spes est virginibus Pelia subjecta creatis. 

Arte siium parili rcviresccro posse parentera. 305 

Jamque petunt: pretiuinque jubent sine fine pacisci. 

Ilia brevi spatio silet ; et dubitare videtur : 

Suspenditque aniraos ficta gravitate rogantes. 

Mox ubi poUicita est. Quo sit fiducia major 

Muneris luijus, ait: qui vestras maximus aevo est 310 

Dux grcgis inter oves, agnus ir.edicamine fiet. 

Protinus innumeris efioetus laniger annis 

Attrahitur, flexo circum cava tempora cornu : 

Cujus ut Haemonio marcentia guttura cultro 

Fodit, et exiguQ maculavit sanguine ferrum ; 315 

Membra simul pecudis, validosque venefica succos 

Mergit in aere cavo. Minuuntur corporis artus : 

Cornuaque exuitur, nee non cum cornibus annos : 

at(]iie imistit in hac parte orationis, spes est injecta Jiliahus Pelite, patrem sutim 
passe juienilibus annis reslitui simili arte. Atque id poscunt ; ct hortantur inJe- 
sinenter convenire de mercede. Ilia aliquantuluni tacit ; et videtur lunere, atque 
inccrtas facit tnentes precantium simulata gravitate. Mox pnstquam promisit, Ut 
fides, inquit, hujus beneficii sit certior, dux gregis qui est pmvectior atate inter 
ores vestras, fiet agnus medicamento. Continuo laniger exhaustus multis annis 
udducitur, cornu sinuato circum vacua tempora : cujus postquam venefica aperuit 
fiaccidum jugulum cultro Hamonio, ct tinxit ferrum pauco cruore, miscet simul 
itrtus pecudis et poicntcs succos in pro/undo cacaho. Membra corporis contrahuntur, 
atque spoliatur cornibus et an7iis cum cornibus; et mollis balatus auditur medio 



viilg. fallacis. In Arg. imag. duxit, quod Binm. verum videtur. — 304 Gron. 
Pel. sublata; unde Heins. subnata.—i05 Priscianns lib. v. et miilti velt. 
scripti par. reviviscere: septe.m juvencscere ; quod placet Heins. — 306 Hunc 
vs. spuriuni Heins. judicat. Buim. idque ex uno Heins. in jamque mutavit, 
ut impatientia decliiretur; jam enim siepe i. q. staiim. Deiiide in uno Cio- 
tani legitur pretium juvenis; in altero pretiumq. volunt. — 308 Rogantes Heins. 
profert ex Codd. vulg. rogmdum.—ilO Heidelb. quivestri; alius nostri.— 313 
Mor. et orto alii sua temp. Heidelb. temp. ferro.—ZU Vulgo legitur minuunt 
cu corp. Cant, minuunt en; unus Heins. minuunt e ; unde Burni. tnin. se : alter 
cum \. minuuntur.— MS Vulg. Cor7i. exuerunt: alter Erfurt, exurit ; Graevia- 

NOT/E 

305 Pari//] Quali arte iEson pristine Zll Dux gregis^ Arietem dicit. 

juventuti restitutns fuerat. 314 Marcentia] Annis senioqueflac- 

308 Ficta gravitate] Quasi difficile cida. 

tuisset tantuni beneticium impetrare ; 315 Exiguo] Non enim sanguine 

quod quidein eo Medea simulabat, ut abundant animalia senio confecta, 

luagis rogantuni acceiideret desideri- 318 Cnrnua exuitur] Graecismus est, 

um, ipsa vero proditiouis buspiciouc quaii quideui gaudent poiit^. 
libcraretur. 



1J38 V. OVIDM NASONIS 

Et tener auditiir medio balatus aiino. 

Ncc mora ; balatum miraiitihus, cxilit agniis : 320 

Lascivit(juo t'uga ; lactautiaque libera qiiaMit. 

Obstiipiiere satai Pelia : promissaqiic postquam 

Kxliihiurc lidom ; (inn vero impcnsius instant. 

Tor jiiija l^ha^bus cquis, in Ibcro ^iirgite mersis, 

Demscrat ; ct quarta radiantia nocte micabant 325 

Sidera ; cum rapido lallax yEctia.s igni 

Imponit pnrnm laticcm, ct sine viribus hcrbas. 

Jam(iuc ncci simibs, rcsoluto corporc, rcgem, 

Et cum rcge suo custodcs somnus habebat, 

Qiicm dedcrant cantus, magica^quc potontia lingua?. 330 

Intrarant jussa^ cum Colcbide bminanatae : 

Ambierantque torum. Quid nunc dubitatis inertcs ? 

n'eno. Nrc worn, agnus ernmpit slupentibus balatum ; et exultat fiiga, et resti- 
gat ubera lactantia. I'ilicc I'elia- admirnndo hastriint ; et jiostquam promhsa j>r<r- 
Imcruntjxdem, turn vero acrius urgint. Sol tcr exuerat jugo equos ingressos (Jcea- 
vum occidintaU'Di, et astra .iplendentui radiabant (junrla nocte, cum /F.tias imponit 
igni puram aquam, et gramina inulilia. Jamque somiius morti simitis opprcsserut 
regem, corpore prostrato, atque custodes cum rege suo, quern qiiicicm somniim 
mcantiimeiita, et ris viagicae lingua: creurerat. Filia admonitcB subierimt cubicu- 
lum cum Cokhide, utque circumstelenint lectum. Quid nu7tc haretis pignc? Au- 



nus exsurgvnt ; Rersm. Cod. scriptus fxiu/wr. — 321 Fl. S. Maici Lasc.fugam; 
«'t post fuga ill Cod. licrnegj^. litera erat erasa ; unde Heins. fugax. Alii 
lialtcnt tuctrntiaque : (iebli?rd. C'rep\iiiil. in. 7. legit luctnntinq. et exponit, 
«-opia laclis cxtantia, tiir(;eiitia. — ;J24 Viilp. lb. Jiumine, quod et ipsnni de- 
K-iidi posse <■ Tiljiill. ii. G. 2. in. 4. 18. Heins. docet. — S'i.j Pro Demscrat, 
• iron. Mtrstrat ; !>eptein iihri Presscrat. — 32G Leid. cum calidn, Biirm. piitat, 
pro roijdo.— 328 Gron. Mor. et iniilti alii neci similem.— 'i'I'J Suo Heins. ex 
melioribus ; viilg. suos, — 330 Alii Quern dederat. — 332 Burm. conj. Quid io 

NOT.^ 

S22 Promjj»a] Quibus sesc ad re- videtiir, suo jiicfo solvcndi. 

«titiien<l;im I'cliac jtiventutcm Medea Jhero gurgite] Occanmn dicit At- 

obitrinxcrat. lanticiini, in rjuod Iberus Hi.spaui-<K 

323 l.xhibuerefidem'] Quandoqiiidem fliiviiis illabitiir. 

arit^ Mcdeap opera agni Isisciviani re- 320 Melius^ Medea, iEetac filia, 

rcpi»&et. fallere assueta. 

321 Ter jugii'\ Hoc est, trcB dies 328 Itesoluto corpore'] Perinde vero 

tffliixcnint. h'lUf^ituT vero Sol currn soniiio jaret corpus, viribusqiie suis 

Tclii, quf-ni equi qiiatnor trahnnt, prf»|)e destitutiiui videtur, ac si mor- 

nocte popitqnam ad occidnnni mare tuiini forct. 
pprvfriTuiit, in quod S"! ip»<; nifT'^i 



METAMORPHOSEON LIB. MI. 1239 

Stiingite, ait, gladios : vetercmque haurite cruorem ; 

Ut repleam vacuas juvenili sanguine venas. 

[In manibus vestris vita est aetasqiie parentis.] 335 

Si pietas iilla est, nee spes agitatis inanes ; 

Officium pra^state patri : telisqiie senectaxn 

Exigite ; et sanieni conjecto emittite ferro. 

His, ut qua^que pia est, hortatibus irapia prima est : 

Et ne sit scelerata, facit scclus. Haud tamen ictus 340 

UUa suos spectare potest : oculosque reflectunt ; 

Caecaque dant sasvis aversae vulnera dextris. 

lUe, cruore fluens, cubito tamen allevat artus ; 

Serailaccrque toro tentat consurgcre : et inter 

Tot medius gladios pallentia brachia tendens ; 345 

Quid facitis, nata; ? quid vos in fata parentis 

Armat ? ait. Cecidere illis animique manusque. 

Plura locuturo cum verbis guttura Colchis 

Abstulit, et calidis laniatum mersit aenis. 

(late enses, inquit, alque cxtrahite veterem sangiiinem, ut replenm inanes venas 
sanguine juvenili. Vita ntque amii vestri patris sunt in vestris manibus. Si pie- 
tas est aliqua, nee spes concepistisfrustraneas, bene mereamini de parente, atque 
(xpellite senium cuHris, alque tahum educite immisso ferro. His mnnitis, vt qucc- 
quc est pia, prima est impia ; et ne sit nefaria admittit nefas. Nulla tamen potest 
videre suos ictus ; et detorquent oculos, atque averstx inflii>unt plagas incertas cru- 
delihus manibus. lUe tamen in sanguine mersiis sustinet membra cubito, et semi- 
lacer conatur exsilire lecto, atque medius inter tot enses, porrigens lacertos exsan- 
gues, Quid agitis,filitE ? inquit ; quid vos ad arma compellit contra vitam vestri 
patris ] Animi et manus earum elangueruvt. Colchis oppressit jugulum et voces 
plura locuturi, et discerptum projecit in fervcntem cacabum. 



dubit. — 333 Unus Bonon, aufcrte cruor. — 335 Hunc vs. spuiium jiidicabat 
Heins. — 338 Qnidani Codd. Excutite, et Eximite. — 339 JJerolin. imp. prima. 
— 343 Vulo;. subito tamen; quidam ('odd. suldtos : Dan. Heins. ex vett. cubito 
suadet. Alii scribiint tent. cons. — 3-15 Bothiiis squallentia brack.- — 34G Vetiis- 
tiorcs gnalcE pro vidg. nalce: et quid pro quis. Gron. et Pat. in funera patris. 
— 347 RJulti aiiimusque.- — 349 Bas. calid. jugulatum. Optimi scripti mersit ; 

VOTJE 

339 Ut qua'quc'\ Eanini nomina re- bus, quae pndore, moerorc, et niedi 

censet Hyginus, quaruni Alcestis sola sese, Pcliapatresnblato,in Arradiani 

parentem ferro violare reformidavit. recepenmt. Dc qua tabula Diodorus 

319 iVcrsit] Atque ibi discerptum lib. v. 
idiquit, iiiibcrriinis dctlendum tiiia- 



1*240 r. OVlDll NASONIS 



F.\B. V. VI. VII. VIII. et IX. Ccrarabus in Avem; 
Draco in Saxiim. Juvenciis in Cervi figuram. Cory- 
thus in spctieni Moniimenti. Mfera in Canis figuram. 

Mfdkvm t'lifiicnteni docct Otiiryn tnontem Tliessaliap petiisse, in qiiem dilu- 
vio Deiic.ilionis C!erauil)iis Nymplianiin aiixilio pennis <lelatiis sit, et in 
jHontcm Paniassiim.qiii est altissinnis. Hinc Pitaiien /Koliae urbem reliii- 
<|tirnten>, vitlisse draconeni in saxnin esse tians<ii;nratuni. Deinilc Idapum 
netnns atiisse, in quo Liber pater juvencnni transfiguratiim in cervi fign- 
ram siihtraxit. Nee minus, qna Corythi pater parvo conditus est sepul- 
cro : et qua Mara in canis figuram est conversa. 

CiuoD nisi pennatis serpentibus isset in auras, 350 

\on oxenita foret pa na,'. Fugit alta, superque 

rdion unibrosum, Philyreia tecta, superque 

Olliryn, et eventu veteris loca nota Cerambi. 

F!i( ope Nympharum sublatus in aera pennis, 

(inn gravis inl'uso tellus foret obruta ponto, 355 

Deticalioneas efl'ugit inobrutus undas. 

.Eoliani Pitancn a Iffiva parte relinquit, 
Taetaque de saxo longi simulacra draconis : 

V. VI. VII. VII t. IX. Quod nisiin a'ereyn prnrupisset ahitis flraconihus,non iin- 
fivui- tiilixsit : suliUinis evitsit ct xiipcr I'tiiaii ofHtciim et doinuin I'liilyrcinm, tt 
xiijHr Ollinjn, I't stdcs nntiqui Cefuiiihi eventu indytas. Hie raptus in aerem alis, 
tiuxilio Syinphiirum, cum gravis terra fuil iippressa marl iinmisso, vitutil intactun 
ui/uus Deucaliuneas, Deserit a sinistra parte Pitanen JEoliam, et ima^inem 



tie>< tnixil ; Lan<;prni. mittil. .leii/.s pro vulj;. iri vndis fex script!. — 351 Tres 
liliri Son exceptn ; nuns Lcid. et iliio alii erepta. — S52 Alii scribunt Phylireaquc. 
— -35* Ms*, varie hie nonien exliilient, Carambi, Ceramhri, Clieratil/i, i'heruuliy 
Chtambi, Citaiidri. — 355 Juu. i^rav. effnso. — 357 Alii scnbiiut Pliitancn ; et 

aOTJE 

aVJ Philyrria tecta] Quia in iilis alii in scarabacuni nintatnin fiiisse 

TlieiiRaiiir montibns versatus C'liiioii trailidernnt. 

.Satnini et Pliilyra; filins. S.^G Deucalioneas] Qnic Dencalionis 

353 Loca nula] l'ariias><iim dicit, tein)Mire terrain devastaverunt ; de 

(|iju etiani appidisse Deucalioni.s iiavi- qnibns snpra, lib. i. 

(.ulain fiMxernnt poi-ta'. 357 I'itunen] Urbs est ./Eolica, hand 

Ctr<i;/t//j] IlnjuR obseiirissima est jiroenlaCaiciHuminisostio, in nifnore 

tabnia ; qneiii in avcm iioninilli,inclin8 Asia. 



METAMORPIIOSUON LIB. VII. 1241 

Idrrumqne nemiis : quo, nati fiirta, juvencinn 
Occnliiit Lihcr falsi sub iniaj>ino ccrvi ; 3^0 

Qnaque pater Corythi parva tumiilatur arena : 
Et quos Ma^ra novo latratu lerruit agros. 



Far. X. XI. et Xll. Coae Matronse in Bovcs. Tel- 
chines in Scopiilo-. Mcidamantis filia in Columbam. 

Ab liis rei;ionibtis (iigressam Eiirypyli iirbeni contigisse, in qua Coae matro- 
nae in ooiniitas boves tran^figuratap sunt, proiiter effectuni, ([uod Vencri 
suam tbiniam anteposucrant. Deliinc Telchinas lalysios transgiessam, 
qnos Jupiter propter odium conjiigis sure Junonis subjecit niari : quorum 
roi;ione relicta ad Cieam urbem perveuisse, in qua Alcidatnantem scribit 
ex filia vidisse procreatani columbam esse, 

il^URYPYLiQUK urbem, qua Coas cornua matres 

ohUn}!>i scrpcntis factum de lajiulc ; et sylvam hUeam, qua Bacchus celaviljuven- 
cum fiDtirum sub specie certi: et qua f:;enilor ('orythi sepuUus est exii^ua arena : 
itcmque campos quos Mara tremefccit novo latratu. 

\. XI. xii. Deserit insuper urbem Eurypyli, qua matres Co<e indueruiit cor- 



jtart. reliquU. — 359 Pr. Med.^Mo prati, nonnuUi raptum, furt. — 3GI In scrip- 
tis quibusdam est, Quiwoue t/if/weni; in uno R. Quosque Megera : in duobns, 
Mcgora: in altero, il/e/ca. Quos quoque meraUns. meta Grou. itnws: Quosque 
vieera Arg. Et qua mara Gron. Quidam etiam lustratu pro latratu. — 

NOT.E 

358 Draconis] De Leshio illo loqui i. 17. quern Phry^'iis pastoribns 
videtur, dc quo postea Metani. xi. juvencum voli!ntabegisse,cujus causa 
qui (juod Orpliei caput in Hebrum ab illis requireretur: ipsum vero ne 
abjectuni,etad Lesbum indedelatum, furtum patesceret in venatorem, ju- 
niorsu violare tentasser, ab Apolline venciim in cervum, a Baccbo rauta- 
in saxum niutatus fuit. Atque ita tum fuisse. 

optimelocoruni ratio se babebit, siqui- 3G1 Qua^ue] Cebrenamdicit'froadis 

demjuxta Lesbum, velsalteni ex ejus oppidulum, ubi, Slrabone auctore, 

insulae adverso, .sita est Pitane, qua; Paris, qui ex Oinoue suscepit Cory- 

loca una cum dracone ad sinistram timm, sepultus fuit. 

]M(dca rebcpierit. 3G2 Mwra] Icarii fuit canis nomine 

359 Idimmque nanus'] Piny<;ium Miera, qua; Erigonas [)atrem a pasto- 
dicit; nam el alius in Creta fuit nions ribus peremtum ululatibus suis indi- 
Ida, qui nou a sinistra Medeiw iter cavit : unde et Deorum vohiniale in 
facienli parte cum Lesbo et Pitane ccelum translata, et communiori no- 
stare potuisset. mine Cauicula dicta. Verum de ea 

Jutencwri] Fuit Tliyoneus Bacchi hie agi non est verisimile,8iquidem iu 
tilius, ut scripsit Airo ad Hor. Od. Attica Maeram illam fuisse coustut. 



1242 r. oviDii NASONis 

Gesscruut, lum cum disccderet Herculis agmcn : 

Pha^bramque Rhodon, et Fal) sios IVlchinas, 3(55 

Qiioniin oc los ipso vitiantcs omnia visu 

JupittM oxosus fraternis subdidit undis. 
Tiansii et aiiliqu . Cartlieia iiurnia Ceoe, 

Qua paior Alcidamas placidain dc corpore natae 

^liiaturus erat nasci potuisse columbam. 370 



Fau. XTII. et XIV. Cycmis in Olorem. Ilyrie in Stag- 

11 um. 

I'osT liapc lacimi Hyrin,«, ct Cycni Tcmpc : in quibiis locis rum Pliylliiis qni- 
dam i;ravi amoro |>iieri tcnciettir, et impcrio ejus volucies indoniitas ac 
leoneni nianiim pali ro(\;;isset, tanriiniqiie vicisset, neqiie ideo labor ejus 
poticndi luerces cxlitisset, indignalus, cum se ex pr.rcipiti loco odio labo- 
risjacert t, iu volucrem Olorem conversus est. Hyrie autcm mater ejus 
(Icndo art«iduc ca^uni filii sui, in sta^num Deorum miscricordia delicuit, 
quod sui nominis csset. 

INDE lacus Hyries videt, et Cycneia Tempe, 

'Ilia, quo tempore exercitus HtrcuUs ahiret: et Rhodou Phahaam, et Tdelunas 
Jalyiioi, quorum nculon inficieiitcs omnia aspcctu Jupiter exosus subjecit aquis fra- 
ternis. I'ra-tcriit etiam muros Cm tlwios antiqua: Cea', qua pater Alcidamas crut 
tidmiraturni mitem cnlumbain jwiuissc oriri de corpore Jilice. 

xiii. XIV. Postcu intuctur stagna Hyries, et Tempe Cycneia, qua cycnus repen- 



3G3 Libri vett. teste Ciofano, CecE pro Coa. — 360 Barb. ocul. subito mutantes; 
A. ipioq. imitantes: Med. unus ipso vilantes; IslcA. imitnntcs ; plurimi vett. 
Kdd. Lt script! mutantes. — 3U9 Caut. et quiuque alii .l/tJd. ;)/(/ti(/tf ; pr. Mor. 
placitam ; unus Gron. ]>/ac/(/o. Leid. ct A. de picture. — ^^371 Uuiis Heins. vid. 

NOT.E 

rum jam qua? ad Medeas sinistram rauci maris Soli sacra, ejus Colosso 

essent lora Naso percurrat. oliiu nobiiissima, 

3G3 Eurypyli urtew] Con dirit in Inlysios] Qui lalysum unam ex 

Co /tgjpi maris insula, quam urbcm Kliodi nrbibus tenuerunt. 

ob»idionc cinxi.ssc Herculem, Eury- rt7c/iinas] Fuerunt Telcbines lalysi 

pyliimqne rei;em una cum filiis mac- incolie ex Creta protVcti, periti arti- 

tasse, fx vttcribiis in Homf-runi et fice?, sod fascinatores, quos Jupiter 

Tliforritnm rommentariis constat. perdidit. 

i nmua <iensiTunt\ Junoni«, aut 308 Cartheia^ A Cartliea Ccae in- 

V«n<:ris odio : nam de illis divertta 8ula> urbe, qua: quidem C^ca Attic;e 

Iradiint, fabiilaque c-it obscurissinia. al) Orientc est oppobita in niaii 

200 /^9do/t]Qu<i: insula est Mediter- /Lgieo. 



MRTAMORPHOSEON LIB. VII. 1213 

Qua? subitus celebravit olor. Nam Phylliu.s illic 
Imperio pueri volucresque ferumquc Iconem 
Tradiderat domitos : taurum quoque vincere jussus 
Vicerat ; et, sprcto toties iratus amorc, 375 

Praemia po.scenti taurum suprema negarat. 
Tile imlignatus, Cupies dare, dixit: ct alto 
Desiluit saxo. Cuncti cecidisse putabant: 
Factus olor niveis pendebat in aera pennis. 

At genitrix Ilyrie, servati nescia, flendo 380 

Delicuit : stagnumque suo de nomine fecit. 



tivAisfrequfntatit. Nam Phyllius illic obfukrat alites et crudclein Ironem stipcratos 
jmsu pueri: dumucrat etiain tdurtim ciiactiis liomnre ; ntqiie umore toties contemto 
indignuns iwlehut iradere taurum petenti er.m pro iiHima merctde. llle dulens, 
Voles, inquityprahere: utque se prcecipitein dedit de rupe. Omncs arbitrnhanlur 
iiffiictum esse : imitutus in Cijciinm tvllebntur in a'crem pennis candidissimis. 
At mater Ilyrie ignara ejus salutis exhausta est lacrymando, tt fecit lacum de 
mio nomine. 



hfPC Cyc. Hcins. vnlt, Hyr. adiit, Cyc. Alii scrihnnt Cygnein. — 372 Uniis 
Rled. sub. celebrubat ; Rumi. viilt celehrarat. Pro Phyllius, niiiiti \eit. filius. — 
373 III uno Bas. et i5eine<rs;. fer. dracunem. — 375 Heiiis. ctim aliis dedit .</)re- 
to ; \u\^. stricto : iu uno Med. stracto. Deinile in IMed. et \. tot. delums ; 
imde Burm. conj. et puclo toties dilusus amore : et Bersm. etPontaniis edidere 
amori. — 37G Alii supr. negavit ; in quibiisdam vett. negabnt. — 378 Herolin. 
Desiliit.— 379 Alii in acre. — 380 Hcins. dedit servati ex uno Med. vnlg. serva- 
tum: Fl. S. Marci, Beinegg. et pr. Hamburg, sercari. — 3S1 Regius suadtt 



NOT^ 

371 Lacus Hyries'\ Id est, quein 373 Pucri'\ Cjcni, scilicet, ciijus 

fecit Hyrie Cycni mater, araissi tilii amore Phyllius ille tenebatiir. 

dolore in ilium soluta. T'o/«tTt's]Vultnresdicit,quosamoris 

CycneiaTempe'\ Non Tiiessalica ilia praemium Cycnus qnoque petiverat, 

celeberrimadicitjsed BoeoticaTeume- ut ex Antouini Liberalis Metam. di- 

sia,a vicinoTeumesomonteappellata, dicimus. 

quae a Cycni casu Poeta jam videtur 377 Ille] Pucr Cycnus, scilicet, 
deiiominas^c. 



1244 p. OVIDII NASONIS 



Fah. XV. XVI. XVII. XVIII. et XIX. Combe in 
Avcin. Calaureae rex cum conjugc in Volncrem. Mene- 
phron in Feram. Cephisi nepos in Phocam. Euraeli 
filia in Volucreni. 

Ab liis locis (iii:rc<?ani Plcurona pervcnisse, in qua iirbe Combe, cum Plias- 
nci tilii occidcrcntiir, Deorum miseiicordia etfcctum est, «t in aveni trans- 
forniaretur. Ah his Cahiureani Latoniani, \\\n regem cum conjuge in volu- 
cicm vcisuin. Deinilc Cyllencn adiissc, uhi IVlenephron, no cum matre 
roncuniI)crct, a Jove in fcra; speciem transfiguiatus est. Post eoiiim casum 
profectam vi(ii>.se Cephisum nepotis sui exitiuui defluntem, qui ab Apol- 
linc ill phocam tiansfif^uiatus fuerat. Item domum Eunieli adissc, Ingentis 
tiliam in vohiciem cessisse. 

Adjacrt his Pleuron : in qua trepidantibus alis 
Ophias cflu^Mt natorum vulnera Combe. 

Inde Calaureai Lctuidos aspicit arva. 
In volucrcm vcrsi cum conjuj^e conscia regis. 385 

Dextcra Cyllene est: in qua cum matre Menephron 
Concubiturus erat, sae varum more ferarura. 

Ccphison procul hinc deflcntera fata nepotis 

XV. XVI. \\!i. XVIII. XIX. Pleuron posita est ad ilium ; in qua Comhe Ofihiax 
titmit phipns filioriiin (i^i'ttiilis (ilis. Imie ridet compos Culuuica Latoidos, cort' 
-ii'uj r(gis mutttli in avim cum uxore. i'yilene est de.rtera: in tjua Meiuphnn 
tial concubitunts cum genitrice, pro consueludine crudelium ftrarum, llinc pro- 



DcUcuU ; alii Dcliluit. Med. et Mor. nom. dmf.— 382 Gron. Pleuros; My- 
tilhis corr. lirauron. — 3H3 Berolin. notorum : Constant. I'.ineus. conj. mita- 
runu — 3H4 Quitlatn Lntoidos ; ct attigit, vel astitit, pro aspicit: iNoviciis halict 
intat in arra, — 'i'Hi AHi Cijlkna: et in phirimis scriptis csf non apparet. — 
367 \. rapidarum mor. unde Hcins. rabidarum. — 388 Pal. et duo alii/a<a so- 

aOTJE 

3*^2 I'lcuron] Quae JFAoWx est urbs 384 Caliurea;] Qua> insula est sinus 

niultniii all llyries lacu et Boeotia Aigolici, inter Cietaiii et Pelopou- 

dissita : (pianiohrem lliauron rcpo- nesiiiii, Dcniostlieiiis morte nota. 
luiidiim cum viris doclis aihitror, qui Lctvidns] Quam Latona pro Dcio 

AtliciT virus est (•eographih iiotis- dicitur cum Neptiino perinutasse. 
»imus, lUiolix vicinus. 385 Regis] Vujws neqiiidcm nonien 

3H3 (Jpliiat] Ophii filia, ciijus liac- scire licet: quaiMjuam ea causa tleie 

iMiiis, inininio rpiidcm, aiit ccrie non libct. 
uullo damno, obboleta fabula. 380 Cyllene'] Mens cbt .Xrcddikc. 



METAMORPHOSF.ON LIB. VII. 1245 

Respicit in tumidam Phoccn ab Apolline versi : 
Eumeliquc domum lugentis in aiire natam. 390 



Fab. XX. XXI. et XXII. Ephyre in Serpcntcm. Phi- 
neus et Periphas in Avcs. Polypemonis neptis in Vo- 
lucrem. 

Aliquando etiam Ephyren contigisse vorsam* pcnnis vipcrinis, in qua urbc 
primuni ex fiingis edita existimantiir corpora. Ibi cum parente Creusam 
consumtam veneni?, nee minus natos ab ipsa interemtos, Jasone relicto, 
Inspectis itaqiie casibus niiscroniin, venisse etiam Allienas, iibi Pliiiie-.im 
et Periphani in aves converses. Item neptciu Polypemonis volucrum ex- 
plesse Duniertim. 

Xandem vipereis Ephyren Pirenida pennis 
Contigit. Hie asvo veteres moitalia primo . 
Corpora vulgarimt pluvialibus edita I'ungis. 
Sed postquam Colchis arsit nova nupta venenis, 

cul speclat Cephisum lugentcm fata nepotis mutati ah Apolline in grandcm rUulum 
mtirinum ; et domum Eumeli Jlentisjiliam in aere. 

XX, XXI. XXII. Denique Medea pervenit Corinthian Pirenida pennis draco- 
rmm. Antiqui direrunt corpora humana hie orta primin temporihu$ exfuuf^is plu- 
vialibus. Sed postquam nova nupta Jlagraiit venenis Colchis, et mare xdrumqne 

roris. — 389 Heins. vnlt Despicit. Tumidam sex scripti ; vulgj timidaiii; duo 
nitidam. — 390 Mycillus, pro natam, censet natum legendiun. — 395 Utrumq. 

NOT.E 

388 Cephison] Plures fnernnt co 391 Ephi/rcn'] Corinthnm dicif, ab 
nomine fltivii, sed hie de Bceotio agi Epbyre Oceani filia, quae ibi prima 
verisiniile est. habitavit, sic dictam. 

389 Phocetil Vitiilum dicit mari- Pirenida] A Pirene fonte, qui ad 
num. Acrocorinthi, niontis Corinlho imnii- 

390 Eumeli domum'\ Patras dicit ncntis, radices situs. 

Achaiae nrbeni maritimam, in qua 394 Nova nupta'] Creusam dicit 

regnavit Eumelns ; cujus filius, An- Creontis Corinthiorum regis filiani, 

tbeas, Triptolemi a patre hospitio ac- qiiam tanien alii Glancen nominant. 

cepti currum, dormiente illo, con- Ad cam vero ISIedca, quod sibi a 

scendit, ex quo dejectus interiit. At- Jasone pra-posita esset, dolens, coro- 

que adeo pro natam, legendum esse nam itemque vestem venenis imbutani 

autumant natum. Antheam insuper niisit, qna^, vel longius posituni igncm 

Eumeli filiam fuisse dicnnt nonnulli, conciperent, ex quo noii Crcusaniodo 

quani in avem inutatam Eumelum sed Creontis regia tola dcflagravit. 
luxisse coDJiciunt. 



1*24G p. OVlDll NASONIS 

Flatrranlemqiie domiim rejris mare vidit iitriimque; 395 

San;jiiiiic natonnn perfundidir impius cnsis : 
[I'ltaqiie so male inator, lasonis efl\ip:it arma,] 

lliiu- Titaniacis ablata draconibus, intrat 
Palladias arccs : qu.x to, juslissime Phinf^n, 
Tcque, scncx Pcripha, paritcr videre volantes, 400 

Iiuiixaiuqiic novis neplcm Polypemonis alls. 



Fab. XXIII. Spiima Cerberi in Venenum. 

Ab Ills i]ovi>sime pxcipidir ab iT^goo, nee minus jungit fccdus. Inter hxc 
Tliesciis /TIgci filiiis, errorc cl laboiibiis plenus, exci|)itiir a patre, cni pro- 
tiniis Mcilen parat venenum, quod Aconiton appellatur. Hercules enira 
cum ad Infctos descendisset, missus ab Eurystbeo, ut canem tricipitem ad 
fuperos pcrduceret, pnstquam eum in regionem Ponticam peiduxit, terri- 
tuni animadvcrtit ex novitate aiiris voniitum profudisse. Notato itaque 
Toco, «puniam ejus conversain in venenum esse rcpeitum est, quod Gricci 
Aconiton nuuiinant, quia nascitur in cautibus. 

Jl#xciPiT banc /Egeus, facto damnandus in uno: 

^ficclavit domum regis incensam, uludius impius tingitur sanguine filiorum : et ma- 
ter se trude xdla est, ritavil anna Jasonis. Ilinc ahrepta draconibus Titaniacis, 
^'ifiit arces PallaJias^ quie con^ipexnuul puriter te, aiiuissime Phincu, tcijue, sencx 
Piiiph't, rolintfs, tt neptem I'objpcmonis sustcntittam novis idis. 

XXIII. .Hgcus lianc accipit,vilupirandus in ]ioc uno factv : iicque hospitium est 



ticdecim ex vett. alii utroq. Berolin. mare vid. reg. Hcidolb. 7nale tid. utroq. 
- 397 Nee Imnc vs. pro gcnuino liabet Hcins. liolliius seivandum censet ; et 
post anna debt perioduui ; et vs. scq. pro /i(»ic legit .4c ; et, sciitentia ita 
eonstituta, versus inter .ve optime cobar.re piitat.— 399 Idem \ aXl juslissima 
I'hini; citatipie, ad confirmaiidam eiiicndationeni, argunienta Muncker. ad 
I'.ib. 20. 21. 22. — 401 limixamq. trcs Med. Fl. S. Marci, Lrbin. N. Bernegg. 

NOTiC 

395 l'/rum7uf] Inter quae pobita est 399 I'tdladias'] Atlienas dicit, cui 

Corinthu5. iirbi iiDnieii suum imposuisse Miner- 

39G A'a/orum] Mcrmeri et I'lieretis, vani sa-pe jam (bxiiiius. 

qdos ex Medea Jason snsreperat, ipsa 401 Polypiinonis^ Cui et Procrustes 

<lolorc amens in patris vindiciam mac- nomen fuit, queni qiiidem latronem 

tavit. <Juan<)iiain a Corititliiis Unci- Tbeseiis occidit. De nepti, ut neque 

dato^ aiii volticriint. de I'cripba et Pliinco, nou bab^o 

39S Tilnniacis] Kx Tilanum san- quod referre possim. 

guine orlis; vel quos a litanc, sen 402 JEgcus] tJui Thcsci pater, 
bole, Medea cum can u acceperat. 



METAMORPflOSEON LIB. VII. 1'2'17 

Ncc satis hospitiura est, thalami quoque fcedere jungit. 

Jamqiie adcrat Theseus, proles igiiara parenti ; 

Qui virtutc sua bimarem pacaverat Isthmon. 405 

IIujus in exitium miscct Mcdca, quod olini 

Attulerat secum Scythicis aconiton ab oris. 

Illud Echidnoaj memorant c dcntibus ortuni 

Esse canis. Spccus est teiiebioso cjecus liialu : 

Est via declivis, per quara Tiryntliius heros 4J0 

Rcstantcni, contraque diem radiosque micantes 

Obliquautem oculos, nexis adauiantc catcnis, 

Cerberon abstraxit: rabida qui concitus ira 

Tmplevit pariler ternis latratibus auras, 

Et sparsit virides spumis albentibus a<^ros. 415 

satis, junfi^it ctiam jure connubii. Jumque Theseus advcnerut Jilius incngnitui 
patri, qui pacem Jirmaverat in Isfhma biiiiari sua vii lute. Medea purat in hujus 
dadeni aconiton quod olim adcexerunt secum a regionibus Scythicis. Jllud dicwit 
satum ex dentihus canis Echidnccc. Est antrum obscurum caliginnso adilu ; est 
iter devexum per quod heros Tinjntkius abslraxit vinculi>i implicitis adamunte 
Cerberum rctuctantem, et detorquentem oculos a die et radiis splendidis ; quiini- 
pulsus ira rabiosa simul repkvil a'erem triplici lalratu ; et inftcit virentes campos 



plur(»iqne alii; vulg. innexamq. &]i\ nnnexamq. \e\ annixnmq. wnns adccctamq. — 
402 IleLdelb./uc/. damnatus.—iOi Jim. et Vl.quoq. fcetlera.—AOi Rtgius viilt 
prol.ignota. BoroWn. parentis. — 405 Qui ex melioiibus resciipsit Heins. vett. 
Ut, vel £<.— 408 Tres lihri ///. Lcthcci.—A09 Arg. Menard, et duo alii ccpco 
ienebrosus.—ilO Est, incommoda repetitione, displicet Heins. unde legcn- 
dum censct In Ularynndinis, per, ^t. vel, hi I'eryandinis, apiid qiios pcouiton 
iiascebatiir. Btiini. si quid mutanduni esset, pra>ferret prius. liotliitis, pro 
est, vult rcscribere vulg. ft.— 413 Heins. reposuit «^s/)(ixiY, quia verb. i.oleiiiie 
iu hac re : vulg. attraxit. — 414 Displicet Botbius pariter ternis; et eniendat 

NOTiE 

404 Tgnara'] Quia /Tltliram tixorem tracti bile natam fiiisse volunt. 
apud Pittheuni patretnTroezeric com- 408 Echidnca'] Quia ex Echidna 
niorantein, non ante (ilium, siquidem monstro natus Cerberus. 

eiim paieret, ad se mitterc iEgeus 409 Specus^ Earn dicit per qiiam ad 

jusserat, quaui saxum cui oalceos et Inferos descendisse Herculcm fabidae 

ensem subjeecrat, per sc adultus re- linxerunt, qme apud Heracleam Pon- 

volvere posset. ticam ostenditur, ubi eopiose Aconi- 

405 Islhinon^ Corintliiacnm dicit, tuni nasci scripsit Plinius. 

quern latrones insedcrant a Tlieset^ 410 Tirynthius heros^ Herculera di- 

pereuUi, ut in epistolis vidimus. cit a Tiryutlie patria. 

407 Aconiton] Hcrba veneiii, ut 414 Ternis] Ex ejus triplici ore 

aiunt, pra-sentissimi, quam quideniex erumpentibus. 
Cerberi canis ad snperos ab Ilcrculc 



1248 r. oviDiiNASoNis 

Has concrossc ]nitant; nactasque alinienta feracis 

Fa^cniwli(]ii(,' soli, vires cepisse uocendi. 

Qua , (|uia iiascuntur, dura vivacia caute, 

Agrcslcs aconita vocant. Ma conju«!;is astu 

Ipse parens 7i']p:eiis nato porrexit, ut hosti. 420 

Siiniserat itrnara Theseus data pocula dextra; 

Turn pater in capiilo t;ladii cognovit ebumo 

Signa sui generis ; facinusque excussit ab ore. 

Efl'ugit ilia necem, nebulis per carmina motis. 



Fab. XXIV. Sciron in Petram. 

Po<T hrrc rcferunt, festos dies agentes laudes Thesei, quemadmodiim tanniin 
Marathoniuu) intcreinissct, ut etiain Piocnisten, Cercionisque necein pcre- 
gerit, qui trabes opponebat hostibus, ita ut victi cxanimarcntur ab eh : 
Scironcni quoque Neptuni, solitnm iter facientibus tendere insidias : qui 
postquam a Tbeseo est interfectus, ejus ossa fliicfibns agitata sropulis in- 
lixserunt : unde Scironides petiaj sunt appeliataE ab ejus nomine. 

At genitor, quanquam laetatur sospite nato ; 425 

Attonitus tantum, leti discrimine pars^o, 

tpumis alhis. Has credunt coactas, et nactas succum feracis et fceainda: terra:^ 
u^aitnisisse potenliain noctndi. Qua: ritacia, quia progcrminant in dura i^upe, rus- 
lici appellant aconila. Ipse pattr ^geua ilia obtulit filio tanquum hosti, uxoris 
dolo. Theseus nescius acceperat oblata pocula dextra ; cum parens cngnuvit in ca- 
pulo eburnii tnsis indicia suce stirpis, et dcpulit scelus ab ore. Ilia vitavit mortem^ 
nebulis actisper canlus. 

XXIV. At pater Mgexu, quatnvis gaudet JiUo incolumi, siupcns tantum /acinus 



pariter trinis. — 415 Thnan. duo alb. herbas. — 416 Berolin. nactas, oniisso 
tjue. Gruterus ex Pal. profcrt alim. furoris. — 417 Bothius Fcecundumq. 
solum. — 418 Heins. cum uno Ras. quia nascantur. — 419 Idem aeon, tocent. 
— 422 Pro eburvn, unus Med. eburneo : duo alii ebumi. — 424 Pal. duo 
tenebris per. — 425 lieroiin. quanq. latetur. — 420 Vulg. Alton, tamen est 
wgens discr. vett. plerique tamen est geniti, vei kti ; pro tamen unus Leid. 

NOT^ 

410 Aconila rocant] Etj-niologia 423 Si^na sui generis'] lt\ est, qmbus 

quidriiiGrara, cmi) ttji o(«5j'tjj, a cote, prolcm suam cognoscere ante institu- 

quod in cotibus nascatnr. erat, cum saxo ensem cum calceis 

Conjugis] Medeec scilicet, quap, ut supposuit. 
re Rni succcssionem ad filinm Mednm Facinus] "" Aconitum ncmpe quod 

derivaret, advenicntcm Thcscum c ipse Thcseo propinaverat. 
medio toilerc properabat. 424 Kebulis] Quibus ilia delituit. 



MBTAMORPIIOSEON LIB. VII, 1249 

Committi potuisse nefas, fovet ignibus aras^ 

Muneribusque Deos implet : feriuntque secures 

Colla torosa bourn, vinctorura cornua vittis. 

Nullus Erechthidis fertur celebratior illo 480 

Illuxisse dies. Agitant convivia patres, 

Et medium vulgus : nee non et carmina, vino 

Ingenium faciente, canunt. Te, maxime Theseu, 

Mirata est Marathon Cretaei sanguine tauri : 

Quodque Suis securus arat Cromyona coionus, 435 

Munus, opusque tuum est. Tellus Epidauria per te 

Clavigcram vidit Vulcani occumbere prolem : 

Vidit et imraitem Cephesias ora Procrusten : 

potuisse patrari, levi intervallo mortis, incendit altaria ; et cumulat Deos donis; 
et secures percutiunt colla nervosa taurorum habentium cornua religata taniis. Nul- 
lus dies dicitur illuxisse nuijori cultu feriatus Erechthidis illo. Patres et ipsa plebt 
frequcntant cpulas ; atque Baccho stimulante ingenium cantant versus. Te mirata 
est Marathon, maxime Theseu, sanguine tauri Cretai ; et tuum est donum atque 
opus quod agricola tutus ub apro Cromyonios colit agro.«. Terra Epidauria vidit 
progeniem clavigeram Vulcani a te obrutam : regio VepJiesias vidit quoque ferum 



et unus Heins. taJitum ; unde Heins. tantuni, leti discr. — 427 Uniis Mor. 
Admittipot. — 430 Alii Erecktidis ; Bas. et Bersm. Mss. Erechteidis ; plurirai 
Erechtans. — 431 Umis Med. celebrant conv. — 433 Bothius emend, nee non hccc 
carm. — 435 Suis Heins. snadet ; alii suam: duo vett. suum. Alii quoque scri- 
bunt Cremyona, — iS8 AVii Cephisias ; R. Cephasias ; O. et aVms Cepheias, — 

NOTiE 

427 Committi] Vide annon caesura a Theseo interfectam, quae Croniy- 

in quartam sedem rejecta facinoris et onem agii Corinthiaci vicum infesta- 

stuporis faveat atrocitati. bat. 

430 Erechthidis] Atheniensibus, ab 436 Tellus Epidauria] Fuit Epidau- 

Erechtheo lege sic dictis. rus Peloponnesi oppidum .'Esculapii 

432 Carmina canunt] Quibusquidem templo clarum. 

Thesei virtutem celebiabant. Poeta 437 Prolem] Periphetan dicit circa 

fabulas suas ingeniose connectit. Epidaurnni latrocinia sua exercentera, 

m Marathon] Urbs est agri Attici. quia (copw;; seu clava Cory netasdictus 

Creicci] Taurum dicit efteratum, est. 

Cretaminfestanteni.quenidoniauduni 438 Cephesias ora] Cephisi orani 

Eiirystheus Hcrcnli proposuit. Ilium intellige qu;v Eleusim praeterfluit, ubi 

vero ad se perductum Eurystlieus di- Procrusten latroncmTliesous occidit. 

misit, queni cum Atticara devastaret Procrusten] Hie hospites in lecto 

Theseus mactavit. quodam prostratos,loiigioits decurta- 

435 Suis] Cromyoniani dicit sueni bat,breviores extendebat. 

Delph. ct Var. Clas. Ovid. 4 R 



'i'260 V. OVIDII NASONIS 

Cercyonis letum vidit Cerealis Eleusin. 

Occiilit illo Sim's, masinis male viribus usus ; 440 

Qui j)(>tt'i;it ouivare Irabes; et ajjebat ab alto 

Ad terrain late si)arsiiras corpora pinus. 

Tutus ad Alcathoen, licleticia ma^nia, limes 

Coniposito Seirone patet : .sparsicpic latronis 

Terra negat scdem, sedem negat ossibus imda: 445 

Qua^ jactata din f'crtur durasse vetustas 

In scopuios. Scopulis nomeu Scironis inhaeret. 

Si titulos annosque tuos numeraTe velimus ; 

Facta preniant aimos. Pro te, fortissirae, vota 

Publica suscipimus : Bacclii tibi sumimus haustus. 450 

Proivusten iierenitum : Eleusis Cerealis vidit mortem Cercyonis. Ille Sinis in- 
tcriit, perverse usus iiigentibus virilnis ; qui poterut jlectere firnias arbores ; 
itcogebat a fastigio ad terrain pinus late disjecluras coi'pora honuunm. Iter ad 
AkatlwtH et muros Lilegeios est securum et apertum Scirone occiso : el Terra et 
Aqua rectwiut locum ossibus disjecti latrimis, qua; diu agitata tempus dicitur mu- 
lassc in Pttras: et nomen Scironis illis manet. Si velimus receiisere luudes tuus ct 
annus tuos, pr aeclara gesta superenl annos. dmcepimus vota publica pro te, o in- 
rictc : in tui gratiam indulgemus Baccho. liegia doniiis personat acclamationibus 



439 Eleusin dedit Heins. ex pluriinis Codd. vulg. Eleusis. — 440 Qiiidam ille 
ticntx ; Vivian, /eroa:; seni« est in iionnuilis. — 442 ^onn\iU\ lot. sparsurus. — 
443 Scliott. Obs. II. 8. legit Alcatlwi, quod Burm. non displictt. — 444 R. 
Deposito Scir. Idem cum aliis sparsisque .— iiS Multi Codd. animosque. Vr. 
Med. ann. suos. Duo memorare vcl. — 449 Heins. premant ; alii premunt,\e.\ 
premenl. Mss. lit^rsm. te,justi!isime ; Thuan, I'idissime : ii'ixii certissima vota. — 

NOTiE 

439 Cercyonis'\ Qui viatores in Lelegeia} A Leiege eedificata. 

palastra victo.o, ant etiam certare 444 Composito Scirone] Quia hiinc 

retusantes, intfifuicbat. Scironeni, in illis locisf;i;i.ssaj)tem,qu£E 

Cerealis] Quia in illo Atticae vico ab eo Scironia saxa dicta sunt, ex 

inajora Cereris my^tcria ceiebrabaii- iisdem sfopulis Theseus in inaie de- 

tur. turbavit, ex (iuil)u» alios latro ille 

410 .SinwJ Latro fuit Mlinnnn ob- pcdibus, quos sibi lavarijubcbat, prac- 

sidens, qui obvios quos<pie ad divcrsas cipiles dare solitus fuerat. 
pinus vi maxima inllexas alligabat, 447 Scopulis] Scironides petrae di- 

quibns cmissis miscri distralieienlur. cuntur. 

Pari vcro snpplirio aThcseo aHtctum 449 I'acta preinanl] Id est, Annos 

fuisse eum reterl I'ausanias. numcro i'acta superabunt. 

4U /l/i<(//j«i?Hj Me^ara (licit, urbcm Vota] Tlicseia sigiiificat, qua; ab 

inter I'cloponncsuni, Alticam,ct 15.c- Atlienien-ibusin ihescihonoremfesta 

otiam, ab Alcalboo I'clupis lilio, re- iublituta. 
ftlitutaoi. 



METAMORPHOSEON LfB. YII. 1251 

Consonat assensu populi prccibusqiie faventiim 
Regfia : nee tota tristis locus uUus in urbc est. 



Fab. XXV. Arnc in avem Moneclulam. 

Arne cum insulam Sitliona, in qua gcnita esset, hosti Athenas oppugnanti, 
capta pulchiitudinc ami, venclidisset, nc pro meritis supplicia penderet, 
in voliicrem monedulam est transfiguiata, quae adiiuc anioie splcndoris 
ejus teuetur. 

rsuc tamen (usque adeo nulli sincera voluptas ; 

Solicitique aliquid laetis intervenit) ^Egeus 

Gaudia percepit nato secura recepto. -^55 

Bella parat Minos : qui quanquam milite, quanquam 

Classe valet ; patria tamen est firmissimus ira : 

Androgeique necem justis iilciscitur arrais. 

Ante tamen bellum vires acquirit arnicas : 

Quaque potens habitus, volucri freta classe peierrat. 400 

Hinc Anaphen sibi jungit, et Astypaleia regna ; 

populi, etprecibus benevolentium ; neque locus ullus lugubris est in tota urbe. 

XXV. Neque tamen (usque adeo nulli latitia pura, atque aliquid tristis ohjicitur 
festitis) JEgeus sensit voluptatem tutam, Jilio recuperato. Minos vucat ad anna; 
qui tumetsi pvtens est militibus, et navibns, est tamen tutissitnus ira patria ; et vindi- 
cat mortem Androgei ccquis armis. Tamen ante bellum comparat capias auxiliares, 
et qua creditus est valere, percurrit maria celeri classe. Hinc sibi adjungit AnU' 



450 Hems, tibi ducimus. — 451 Gron. et Bernegg. Co7is. assensus : pr. jMed. et 
iinus lias, affectu. — 453 Unus lib. non tam. R, Cant. Bernegg. et ilnodeciiu 
alii At: in uno Heins. et duobus V. Scd: N. et duo alii Et. R. unus 
nulli, oniisso est: niulti nulla est, (juod et Hurni. preefert. Bernegg. si«cer. 
est nulla vol. Sprotii Cod. secura |)ro var. lect. — 454 Alii Solicitumque. — 
455 Cant, et duo alii Gaud, suscepil ; quatuor prcecepit ; Lov. et Boxhorn. 
non cepit.—iHQ Plurinii Codd. est fortissimus. — 458 Langenn. nee, dtgnis. — 

459 Bellum Heins. dedit ex tert. Med. ct quinque aliis : vulg. bello. — 

460 Vulg. Quaq. patent aditus ; niulti ex vett. patens ; deinde Fl. S. Marci ex- 
hibet Quaq. potens luibitus. — 461 Astypaleia pro vulg. Styphaleia dedit Regius. 

NOT^ 

456 iJiinos] Jovis filius, rex Greta?, 461 Anaphen'] Cretici pclagi est in- 

qui Atbeniensibus pe.steni imprecatus, sula. 

quod filiuni Androgeiim per invidiam Astypaleia] Ab Astypalxa insula 

occidissent, grave quoque adversus auperiori viciua. 
eosdem bellum excitavit. 



1252 p. OVIDII NASONIS 

Promissis Anaplien, rec^ia Astypaleia bcllo : 
Hinc humilom Myconon, crctosaque lura Cimoli, 
Florontoinqne Cythnon, Scyron, planainque Seriphon, 
MannoroauKiue Paron, quaque inipia prodidit arcem 405 
Sithonis accepto, quod a vara poposcerat, auro. 
Mutata est in avem, quae nunc quoque diligit aurum ; 
Nigra pedem ; nigris velata moncdula pennis. 



Fab. XXVT. Formicae in Homines. 

i'EACts Jovis et yEginae filiiis cum Asopidem insulam conjugis nomine inco- 
leret,et gravi pestilentia, Junonis ira, populum amisisset, precibus et mi- 
seiicordia a Jove impetravit, ut, vastata insula, qnot formicae in ea appa< 
I uissent, tot veisa" in hominum facies desideratam multitudinem exple- 
reut. Neque imraerito, siquidem ex hujusmodi animalibns creverant, Myr- 
midones sunt appcllati. Formicas enim Graece myrmices appellantnr. 
Porro autem sensus hos Cephalo sciscitanti narrat jllacus. 

At non Oliaros, Didymaeque, et Tenos, et Andros, 

phen et rcgna Astypaleia, Aymphen pollicitis,regna Astypaleia bello: hinc parvam 
Myconon, ct cumpos cretosoa Cimoli, et claram Cythnon, Scyron, et Seriphon phi' 
nam, et Paron mnrmoream, et qua impia Sithonis prodidit arcem, auro sublato, 
quod avara expelierat. Versa est in avem, quce etiamnum amat aurum ; atra pcdi' 
bus, monedula tecia atris pennis. 

XXVI. At non Oliaros, ct Didymcc, et Tctws, et Andros, et Gyaros, et PeparC' 



Illius rnini noniiiiis insula nulla in Archipelago. Vs. scq. delendum censebat 
Mar. Acciirs. et decst in niultis ]SIss. — iG'i Alii scribunt Myconcn, Myconem, 
Myconum; et qiiidam rur. Tymoli. — 464 Pro Cythnon, alii Siphnon, vol Tyron, 
v€-l Syrnn. Pro Scyron scribunt Cypron, vel Gyron. I'Icnamque est in uno 
Leid. — 465 Alii prod. Amen. — 468 Nonnulli conj. Rubra ped. Heidelb. 

NOTiE 

403 Myconon] Est Myconc sen My- 466 Sithonis'] Thracia allqua mulier, 

tonus iTigai insula, una ex Cycladibus. a Sithonia Thracia- parte. 

Cimnli] Qua- insula est in Cretico 467 Mutata] Vidcs locum corrup- 

mari inter Spuradas. turn esse, ncc satis ha;c inter se co- 

461 Cythnun] Haec cum tribus ha-rcre. 

Bcqucntibus inter Cycladas recen- 468 I^igra] Hubris pcdibus esse 

seiur. moucdulas, quibiis monetae amor et 

id') Quaque] Locus hie procul du- furacitiis nomen dedit, scripserunt 

bio corruptus, cui salutiferam manum alii. 

admovere ol» fabulic obscuritatcm 469 Oliaros] Sunt hae omnes ex 

prorsusdifRcile. Cycladibus. 



METAMORPIIOSEON LIB. VII. 1253 

Et Gyaros, nitidaeque ferax Peparcthos olivae, 470 

Gnosiacas juvere rates. Latere inde siuistro 

CEnopiam Minos petit, ^Eacideia regna. 

QEnopiam veteres appellavere : sed ipse 

iEaciis ^Eginan genitricis nomine dixit. 

Turba ruit, tantaeque viriim cognoscere famae 475 

Expetit. Occurrunt illi Telamonque, minorque 

Quam Telamon, Peleus, et proles tertia Phocus. 

Ipse quoque egreditur, tardus gravitate senili, 

i^acus ; et quae sit veniendi causa requirit. 

Admonitus patrii luctus suspirat, et illi 480 

Dicta refert rector populorura talia centum : 

Arma juves oro pro nato sumta ; piaeque 

Pars sis militiae. Tumulo solatia posco. 

Huic Asopiades, Petis irrita, dixit, et urbi 



thosfertilis splendidcc oUvcb opem tulerunt navibus Cretensibus. Postea Minos venit 
CEnopiam regna JEacideia, a parte IcEva. Antiqui dixerunt CEnopiam ; sed ipse 
JEacus vocavit JEginam, nomine matris. Populus accurrit, et optat cernere virum 
tantee exislimationis. Telamon, et Peleus junior quam Telamon, et Phocus tertius 
Jilius, obviam illi procedtint. Ipse etiam Macus lentus tarditate senili egreditur ; 
et petit quce sit causa adventus. Rex centum civitatum recordans luctus paterni 
suspirat, et illi 7iarrat talia : Precor ut tuearis arma capta pro filio, et sis purs pii 
exercitus: peto consolationem sepulcro. Ad quem Asopiades respondit: Poscis 



A'igT. pedes. — 469 Quidam Olearos ; Didyme ; et Senos scribunt. — 471 Alii 
JEginam. — 475 Sixii Cod. Turb. ruunt. — 476 Pro Expetit, raulti Excipit. 
Heins. varia conj. Percupit, Exigit, Rex cupit, Plebs avet. — 478 Lan- 
german. quoque ingreditur; Med. aggreditur. — 485 Heidelb. Non facienda. 

NOTiE 

470 Gyaros'] Hanc inter iSporadas lata. 

recensent nonniiUi, quas ad Cycladas JEacideia'] Ubi jEaciis Jovis filius 

referri debet. Sterilissima fnit, quo regnavit. 

etiam noxios Romani deportabant. 476 Telamovi] jEaci filius. 

Peparethos] Inter Cycladas etiam 480 Luctus] Propter Androgeum 

uumerauir. Minois filium interfectum. 

471 Gnosiacas] Minois, scilicet, cui 481 Rector] Minos, Cretse insulae 
Gdosus nrbs Cretica regia fuit. centum urbibus olini Celebris rex 

472 CEnopiam] jEginam dicit insu- ipse celeberrimus. 

lam in Sinu Saronico, jEacidarum ori- 483 Solatia] Quippe Manibusgratis- 

gine marisque impcrio olini nobilem, sinia olim credita necis vindicta. 
cujus nonien niutavit iEgina Asopi 484 Asopiades] vEacus ex ^giiia 

filia, £aci mater, illuc a Jove trans- Asopi filia ortus. 



•7 K G O A 



1254 p. OVIDU NASONIS 

llaud facicnda mese : neque enira conjunctior ulla 485 

Cecropidis hac est tellus. Ea foedera nobis. 

Tristis al)it, Stabiinlquc tibi tua foedera magno. 

Dixit : et utilius bellum putat esse minari, 

Quam gerere, atque siias ibi pragconsumere vires. 

Classis ab (iMiopiis ctiamnum Lyctia muris 490 

Spcctari poterat ; cum plcno concita velo 

Attica piippis ad est, in portusque intrat amicos : 

Qiiaj Cciilialinn, patriaique simul mandata terebat. 

yEacida; longo juvencs post tempore visum 

Agnovere tamen Cephalum ; dextrasque dedere : 495 

Tuque patris duxere domum. Spcctabilis heros. 

El vetcris retineus etiamnum pigiiora formae, 

Ingreditur ; ramumque tenens popularis olivee : 

A dextra b-evaque duos aitate miuores 

Major habct, Clyton et Buteu, Pallante creates. 500 

impossihilia, et non admittenda mca ciiitati ; neque cnim ulla est terra /mii^is arnica 
hue Cecropidis : ca fudera nvbis. JMastus disccdit, uttiue, iuqidt, Magno tibi con- 
stahunt (uti fudcra : ct satins diuit esse bellum tninitari quam intentare, atque ibi 
ante pcrdcre suas opes. Classis Lyctia poterat videri ex manUms CEnopiis; cum 
navis Attica impulsa plena velo appellit, et subit portits amicos, quw vehebat Ce- 
phalum, atque unajussa pntr'ue. AlacidxE juvenes agnorerant Cephalum quamvis 
iiim visum a loiigo tempore, et dextras junxerunt, et duxerunt domum geni- 
tnris. Heros clarissitnus. et habens etiamnum indicia pristinec formcE, ingredi- 
tur ; et gcrens ramum olivce dutnesticcc, atate provectior, habet a dextra et sinistrOy 



— 48G Alii est hac. — 4^7 In iino V. Cant. Jiin. miiltisqne aliis feed, dam- 
no.- — 488 Cron. et Tliuaii. util. hello; Lov. betlis. — 490 F.liamnum pro eti- 
iimnunc resrri|)sit Hcin«. — 401 Idem cum tribus srriptis iiialit cohc. vento. — 
l'J2 Ex Codd. <lcdil Hoins. in portusque : \u\yi. et partus. — 493 Cephalon \\n\is 
Hi in'-, (jui ct nMlchat palriwque sua-. — 494 IJerolin. post lempora. — 
VM Duo Mi-d. ramumq. ferius. (iron, cundentis ; pro quo Hciiis. malebat 
lanentis oliv.- — J99 Alii Et dextr.— ')()0 Nonniilli liruten, iinde Alcnis. Fieg. 
Att. II, 6. facit liryten, a quo Brytadarnin fauiilia apiid Attn nitn.ses descen- 

NOTiE 

\HC, r'ecropi(/M] Aihcniensil)iis, qui- 498 Popularis] Qiiam <|uidem oli- 

bii« a Ccrrope rej;c illu't nomcn. vam, pacis siirnum, .Ailicnis Minerva 

400 Lijctia] frctcnsift, in rpia qui- JMcnndi>.siniuni ninnu- olini exliibnit, 

dem clasnc Lyrin* ctiam iirl)s (Jrotx rum nomcn suum urbi imposuit. 

kuos liabrbat mililcs. .'iOO Major] Ipse Cephaius natu 

403 Cephalum] D'ionis, vcl, ut alii crandior. 

volnni, Merciirii, ct Hf-rsrc, (piain PaWmtc] Qni Pallas Pandtoois 

Ctrrops pcnnit, fdiiim, viruin formo- Atbtnarum regis fuit filins. 
kUfeimuni ; qucm ctiam Aurora amavit. 



METAMORIMIOSEON LIB. Ml. 1255 

Postquam congressus primi sua verba tiilcrunt ; 

Cecropidum Cephalus peraj^jit mandata, ro^^atque 

Auxilium ; fcedusqiie refert, et jura parentum : 

Imperiumque peti totius Achaidos addit. . 

Sic ubi mandatam juvit facundia causara, 505 

yEacus in capulo sceptri nitente sinistra, 

Ne petite auxilium, sed sumite, dixit, Athenae. 

Nee dubie vires, quas haec habct insula, vestras 

Ducite, et omnis eat rerum status istemearum. 

Robora non desunt : superat mihi miles, et hosti. 510 

Gratia Dis ; felix et inexcusabile tempns. 

Immo ita sit, Cephalus, crescat tua civibus opto 

Res, ait. Adveniens equidem modo gaudia cepi ; 

Cum tarn pulchra mihi, tarn par aetate juventus 

Obvia processit. Multos tamen inde require, 515 



duos juniores Clyton et Buten Pallante satos. Postquam primi congressus exhau- 
serunt suam orationem, Cephalus exponit jussa Atheniensium, et petit auxilium ; et 
memoral focdus, et jura majnrum; atque adjic.it imperium totius Achaice affectari. 
Postquam ita defendisset cuusam concrcditam eloquio, JEacus, Iccva posita in capulo 
sceptri, Ne, inquit, opem poscitc, Atheiuc, sed uccipite. Nequc credite hcesitanter 
opes quas hac insula hnhct esse vestras ; immo omnis isle splendor rerum meamm 
disccdat. Non cureo viribus : superest mihi miles, atquc in hostem. Diis gratia, 
tempus est prosperuni et inexcusabile. Immo, inquit Cephalus, ita eveniat, voveo ut 
tua opes augeantur civibus. Equidem modo appellens latatus sum, cum tarn ele- 
gans juventus, tarn similis cetate mihi occurrit : attamen multos inde e.vquiro, quos 



<lebat, ut a Bute Biitadanim. Pro Pallante, Heins. conj. Teleonte. — 501 Heins. 
datVit congressus piimi c.\ o\^t. el plininiis Cocki. Vuls^o congressi primi ; miilti 
vett. congressu prima ; quidam congressi prima, vel primum. — 503 Grouovins 
Cecropidis Ceph. — 506 Sec. Pal. et uniis Bas. in sceptro regni : vuig. in cap. regni: 
Noiicus pro var. lect. in capulo gladii. — 508 In uno Ciofani Nee dnbias vir. — 
509 li\ nmhis Dicite, et. Pro omnis eat veteriimiis Fl. omnia quie: jilurimi 
omn. ait; Cant, et alii duo erai ; totidem erit : Heins. emend. Ducite, 
communis rerum status iste mearum est. — 510 Vulg. Rob. nam des. Heins. ex 
melioribns mm. Pro superat qi!inf|ue superest. Deinde Codd. plurimi hostes ; 
\)r. \. hostes : Exc. Calandrie hoc est. Heins. vult superat sat ?nilitis, hospes. 
Botiiins levissinia mutatione sic iocnni oonstituit : Ducite.' ut omnis eat : 
( rerum status iste mearum) Robora n. d. superat m. miles, ut hosti. Burui. conj. 
Ducite, et, ut rerum nunc est status iste mearum, Robora n. d. superat m. miles in 

NOT/E 

503 Foedus] Quod TEginetas inter periculi metu moveret, Cephalus ad- 
et Atlienienses percussum fuerat. debat. 

504 Peti] A MinotJ, scilicet. Quod, 510 Mihi] In propriam custodiam, 
ut causa; suae faveret, iEacuinqne 



1256 r. oviDii NASONis 

Qiios quoiulani vidi vestra prius urbe receptus. 

<^aciis iniremiiit ; tristique ita voce locutus : 

Fk'bilo principinm nielior foitiina scqiietur. 

Hanc utiiumi possom vobis mcmorare ! sine uUo 

Ordine nunc repetam : neu longa arabage morer vos, 520 

Dssa cinisquc jacent memori qiios mente requiris. 

Et quota i)ai s illi reruni periere mearum ! 

Dira lues ira popuHs Junonis iniquae 

Incidit, cxoste dictas a pellice terras. 

Duui visum mortale nicdum, tantaeque latebat 525 

Causa nocens cladis, pugnatum est arte medendi. 

Exitimn superabat openi, quae victa jacebat. 

l*rincipio caelum spissa caligine terras 

Pressit ; et ignavos inclusit nubibus aestus. 

Dumque quater junctis implevit cornibus orbem 530 

ridi olim ante receptus vcslra urbe. /lAiais .<iuspiravit,atque sic locutus est lugubri 
sono : Latior forluna seqitetur iriste principium. Utinatn possem vobis hanc re- 
ferre ! nunc navrahn sine uUo ordine : et ne vos detineam prolixo verborum an- 
fructu, qiios expetis mente memori jacent ossa et cinis: et illi quota pars occiderunt 
rerum' mearum ! Crudelis pestis immissa est populis ira Junonis infensa, odio perse- 
quentis ttllurcm appellatam ab adultrru. Quamdiu strages credita terrestris, et 
praia causa tanli 7nali nos fugit, certalum est arte medendi. Clades vincebat 
uu.riliuni, quod supcratum vanum erut. Initio o'er incubuit terris opaca caligine, et 
inclusit calincs inertcs nubibus. Et dum Luna quater implevit orbem cornibus con- 



hostem; vel supercst. — 517 Unus Mor. voce profatus.—HlS Sequetur ex V. et 
pr. Groii. et Exc. Laiigerm. placet Heinsio ; vulg. secuta est. — 520 Fl. S. 
Maici, pr. V. pr. iMecl. (!t pluies aWi ambag: moreris; tics morer te. Hunc 
et pra-cedentes vss. sic Scliepperus constituit : Flebile p. m. f. secuta est ; 
Hanc u. V. p. memorare sine illo ; Ordine n. rvftram, ne, ifc. Heins. in ora cod. 
&ui sic ( onj. IJanc «. v. p. memorare sine ullo Ordine. Ne repetam, neu, Sfc. — 
622 Boihms Ilci, \c\ Ueu quota. — 524 Qiiidain Codd. Excidit exos.— 520 Trcs 
libii Cans, recens. Med. imus noc. cladi. Heins. arte medenti. — 527 In duobus 
^'. Ca[)ian. Johannis, liriant. et Ca>lest. superab. opcm, tnctccque jacebant : alii 
op{$, qua. Heins. valde nietuit, ne hoc liemisticliiun), qua victa jacebat, sit 
al> alicna nianu, quae vs. a Nasone miitilinn relictum supplere volue- 
rit : conj. tanitn spes victa jacebat, — 530 Vulg. quat. plenis cxplevit corn. 
in MHO Ciofani plenum complevit ; in Capran. plenum expletum, sed postea 
emend, plenis cxplevit : pr. (iron, et alter Hamburg. Ju?it<js; et ille quideni 

NOTiE 

518 jWe/ior] Quia postfjuam suorum Homeii Iliados prime vel etiam ex 
jacturam enarraverit /Eacus, Jovis Thucydide desumserunt. 
beneiiciiim nK.-mnrabit. 524 Pellice] /Egina, scilicet, ^aci 

523 Lues] Pestem dicit,cuj»9 de- matre, cui, sicuti et aliis omnibus, 
ftcripliunem pUri«|nr onmcs poilii; ex Juno iiifensissiuia. 



METAMORPHOSEON LIB. VII. 1257 

Luna, quater plenum tenuata retexuit orbem ; 

Letiferis calidi spirarunt flatibus Austri. 

Constat et in fontes vitium venisse, lacusque ; 

Milliaque incultos serpentura multa per agros 

Errasse ; atque suis fluvios temerasse venenis. 635 

Strage canum prima, volucrumque, oviumque, boumque, 

Inque feris subiti deprensa potentia morbi. 

Concidere infelix validos rairatur arator 

Inter opus tauros ; medioque recumbere sulco. 

Lanigeris gregibus, balatus dantibus aegros, 540 

Sponte sua lanaeque cadunt, et corpora tabent. 

Acer equus quondam, magnaeque in pulvere famae, 

Degenerat palmas ; veterumque oblitus honorum. 

Ad praesepe gemit, leto moriturus inerti. 

Non aper irasci meminit; nee fidere cursu 545 

Cerva ; nee armentis incurrere fortibus ursi : 

Omnia languor habet : sylvisque, agrisque, viisque 

Corpora foeda jacent: vitiantur odoribus aurae. 

Mira loquor : non ilia canes, avidaeque volucres, 

currentibus, et quater diminuta dissolvit orbem plenum, Noti tepentes flaverunt au- 
ris pestiferis. Certum est malum irrepsisse in fontes ct slagna, atque multa milUa 
anguium serpsisse per campos desertos, et infecisse Jlumina suis venenis. Vis mail 
prcecipitis cognita prima interitu canum, et avium, et avium, et bourn, itemque fera- 
rum. Miser agricola stupet fortes tauros procumbere inter opus, atque cadere in 
media lira. Vellera ultro dejluunt gregibus laniferis emittentibus balatus languen- 
tes, et corpora extenuaiitur. Equus nuper generosus, et multa; laudis in certamine, 
contemnit victoriam ; atque immemor honorum prceteritorum gemit ad prcesepe, peri- 
turus morbo ignavo. Aper oblitus est frendere : cerva non credere cursu; neque 
ursi invadere valida armenta. Morbus retinet omnia ; atque corjwra horrenda strata 
sunt per nemora, per campos, et per vias. Aer est infectus odoribus. Stupenda 



implevit, cum sec. Pal. et miiltis aliis. — 532 Alii cestibus Austri. — 535 Gron. 
Jiuv. vitiasse ; ties alii violasse. — 536 Alii prima volucr. Deinde pro oviumq. 
vulg. legitur aviumq. — 537 Berolin. subiti depressa. — 538 Alii Decidere ; et 
occidere. — 543 Alii Dcgener ad palmas. Tan. Faber emend, oblit. avorum. 
— 544 Vulgo, morbo moriturus, pro quo Burm. e vetustioribus Ido m, dedit, ut 
evitaretur KaKo<puvia. Idem monet, posse et tabo legi. Heins. conj. ifoji- 
guore obiturus. — 515 Herolin. non fidere. — 546 Heidelb. fort, ursus. — 547 Vulg. 
sylvis, et unus Heins. fiuviisque, agrisq. Med. unus antrisque, et Gron. arvisque 
tiisq. Duo Med. agrisq. jugisq. — 548 Alii odor, herbce. — 549 Berolin. Mir, 

NOTjE 
642 Pvivere] Qui in certaminibus praesertim pedum attritu excitabatur. 



1258 P. OVIDll NASONIS 



550 



560 



Non cani tetigere lupi : dilapsa liqiiescimt ; 

Afflatuque nocent; et agrunt contagia late. 

Pervenit ad miscros damno graviorc colonos 

Pestis, cl ill magiice dominatiir moenibus urbis. 

Viscera torrentur primo : flannnaeqiie latentis 

Itidicium rubor est, ct ductus unhelitus aegre. 555 

Aspera lin>^uii tuinet; trepidisque arcntia venis 

Ora patent : auraeque graves captantur hiatu. 

Non stratum, non ulla pati velainina possunt : 

Dura sed in terra ponunt pra^cordia : nee fit 

Corpus humo gelidum, sed humus de corpore fervet 

Nee moderator adest : inque ipsos saeva medentes 

Erumpit clades ; obsuutque auctoribus artes. 

Quo propior quisque est, servitque tidelius aegro; 

In partem leti citius venit. Utquc salutis 

Spcs abiit, linemque vident in funere morbi ; 565 

Indulgent animis : et nulla, quid utile, cura est: 

Utile enim nihil est. Passim, positoque pudore, 

i/ko: neque canes, neque aves rapaces, neque lupi cani ilia attigcrunt: liquefacla 
diffluunt. (U<iue officiunt halUu, et spargtmt late contagia. Lues dimanavit ad in- 
feliccs agricotun clmle majore, atque grassatur intra muros magna; urbis. Primo 
jiracurdui asluant : atquc rubor est signuin ignis inclusi, cum difficili respiratione. 
Lingua aspera target, atque ora exsiccata hianl veriis exultantibus ; et aer infec- 
tus attrakiiur hiatu. IScqueunt tolerare suppositas testes, aut ullos amictus : sed 
immitlunt pectvra in durum sohnn: neque corpus re/rigeratur terra, sed terra 
ardet ex corpore. Neque medicus opem Jfert ; et ipsa /era lues invadit eos ; atque 
artn nocent iis qui illas profiientur. Quo quisque propius accedit, ct fidelius Jert 
opem nwrbido, celerins descendit in partem mortis. Et cum spes salutis recessit, et 
cognoscunt finem mali in obiiu, obsequuntur uppetitui ; neque ullo modo sunt so- 
liciti de eo quod juvet: nihil enim juvat. llinc inde, et pudore abjecto consistunt 



loquar.—:)r,0 Unus Med. \onavidi: Heins. conj. rati.— 553 Menard, et Voss. 
in niagnis.—r>r>i Fra^ni. Boxhorn. Vise, torpescunt. Deindc Kegiiis legit 
jlammtuq. ./Vitwcunt.— 5.'^»5 Pro eegre vulg. igne vel igni: \n\ Mor. et alii oris; 
quatiior ore; Hciiis. \uh ccgro. IJarthiiis, ductus anhelitus : igni Aspera, 8fC. 
— 550 Hcins. e\ inelioril)iis dedit Irqiidisq.. .venis; aWi tepidisq...ventis.--557 
Idem ex uno I'.av. gravi capt. hiatu.— r,5\) Pro Dura Schepperus legebat 
\iida.— 502 Bcroliii. obsnnt ornisso i/ut.— 504 Plnrimi atque salut.— 565 Lov. 

NOT/E 

550 Dilapsa liquescunt] Pro Dila- .002 Obsunt] Quia <liuii apud a-grcs 

buntur It lifiuesciint. veisantur peste quociue corripiun- 

561 Moderator] Medicitm dicit. tiir. 



METAMORPHOSEON LIB. VII. 1259 

Fontibus, et fluviis, piiteisquc capacibus haerent : 

Nee prius est extincta sitis, quam vita, bibcndo. 

Inde graves nmlti nequeunt consurgere ; et ipsis 570 

Imraoriunlur aquis : alius tanieii haurit et illas. 

Tantaque suut miseris iDvisi teedia lecti ; 

Prosiliuut : aut, si prohibeat consistcre vires. 

Corpora devolvunt in hunium, fuj^iuiitque penates 

Quisque suos : sua cuique domus funesta videtur. 575 

Et quia causa latet, loctis est in criniine. Notis 

Semanimes errare viis, dum stare valebant, 

Aspiceres ; flentes alios, terraeque jacentes ; 

Lassaque versantes supremo lumina motu. 

Membraque pendentis tendunt ad sidera coeli, 580 

Hie, illic ubi mors deprenderat, exhalantes. 

Quid mihi tunc animi fuit ? an, quod debuit esse, 

Ut vitam odissem, et cuperem pars esse meorum? 

Quo se cumque acies oculorum flexerat ; illic 

Vulgus erat stratum : veluti cum putria motis 585 

ndfontes, etfiiimina, et amplos puteos : neque ante est sitis oppressa potando, quam 
vita. Multi oppressi non possunt inde sese toUere ; atque pereuivt in ipsis aquis : 
nonnullns tainen etiam illas trahit. Et tantu sunt tadia odiosi tori ivfelicilms, 
proriimpunt ; vel si vires impediunt stare, dejiciunt corpora in terram, et quisque 
vitant suas dnmos ; sua- sedes cuique lidentur exitiales. Et quia causa ignoratur, 
locus est cognitus in ritio. Cerneres semivivos vaguvi per vias, dum poterant con- 
sistere ; alios lugcntes, et hutni stratos, et torquentes oculos ultimo motu. Atque 
hinc inde vhi mors corripuerat effluntes aniniani, tollnnt artus ad ustra cali immi- 
nentis. Quid mihi fuit lunc vtentis ? an, quod oportuit esse, ut vitam odio haberem, 
et optarem esse pars meorum ? In quamcumque partem acumen oculorum sese obver- 
terat, ibi erat ptebsjucens: qucmadmudum cum poma putrida defluunt ramis agi- 



cumfunere. — 566 Tert. Med. et cura, quid u. 7iuUi est, — 570 Cant. Jamque grav. 
Multi vett. grav. morbo neq. — 572 Noiinulli aliquis pro alius. — 573 Pluriiiii 
prohib. consurgerc. — 576 Vulfi;. locus est in crimine solus: unus V. notus, alius 
magna ; Johannis lib. totus: alii inorbi, natus, parvus, parvo. Helns. scrlbit /. e. 
in crimine: totis Sem. Sfc. vti notis. — 577 In uno V. stare putabant. — 578 Heins. 
cum Ariuid. et diiobus aliis ferr«</«t'. — 579 In Domini<'. I'essaque ; Berolin. 
Passaque.— 5S(i Pv. Pal. tendenfes, Fl. S. Marci tendentia sidera: pr. Med. 
tendentia sidirc : S\)\rtn^\:^ peudtntia sidera lali. — 581 Heins. emend. Hie ubi 
mors animmn dcprend. i^-c. — 582. 583 Vulj;. aut quid d. e Si vitam : Fl. S. IVIarci 
ati quod deb. N. «>i quid. Ut vitam plericjne vttiistiores : iinde Heins. an, 
quod...Ut vitam. — 585 Pluiimi vett. cum putrida; sec. Med. putrea ; pr. 

NOT/E 

671 Alius] Quivis aeger post alio- dein immortna cadavera ab aqui.s, ob 
rum luorteni adveuiens, quern nequi- ardentem sitim, arcerenc. 



1260 p. OVIDII NASONIS 

Poma cadunt ramis, agitataqiie ilice glandes. 

Tenipla vides contra, gradibus sublimia longis : 

Jupiter ilia tenet. Quis non allaribus illis 

Irrita thura tiilit ? quotios pro conjuge conjux. 

Pro nato genitor, dum verba precantia dicit, 590 

Non exoratis animam fini\ it in aris : 

Inque manu tliuris pars inconsumta repcrta est ! 

Admoti quoties templis, dum vota sacerdos 

Concipit, et fundit purum inter cornua vinum, 

Haud expectato ceciderunt vulnere tauri ! 595 

Ipse ego sacra Jovi pro me, patriaque, tribusque 

Cum facereni natis, mugitus victima diros 

Edidit : et subito collapsa sine ictibus ullis 

Exiguo tinxit subjectos sanguine cultros. 

Fibra quoque iegra notas vcri, monitusque Deorum 600 

Prodiderat : tristes penetrant ad viscera morbi. 

Ante sacros vidi projecta cadavera postes : 

Ante ipsas, quo mors foret invidiosior, aras. 

tatis, aut glatides quercu concussa, Cernis e rej^ione templa excelsa longis gradi- 
bus : Jovi dicata sunt. Quis non immisit thura vana illis aris ? Quoties dum 
consors tori fundit prcces pro consorte, pater pro filio, effiavit spiritum ad altaria 
$urda ; atque pars thuris inventa est integra in manu! Quoties boves adducti ad 
templa prucubuerunt non expectato ictu, dum sacerdos fundit preces, et spargit 
rinum purum inter cornua ! Cum ipse ego sacra facerem Jovi pro me, pro patria, 
aiifue tribus filiis, victima etnisit horrcndos rnugitus ; atque statim procumbens sine 
ullis ictibus in/i'cit cultros immissos pauco sanguine. Fibra etiam niorbida amiscrat 
signa vei'i, atqutjussu Deorum: /era lues grassatur in pracordia. Conspexi cada- 
vera proatrata ad sacra limina ; inimo ad altaria ipsa, ut mors essct magis odiosa. 



Med. et iinus Heins. patria; unus Bonon. putca ; umis Tliiian. Punica: sed 
viilg. putria placet Heiiis. — .58G Alii agitatccque. — .587 Unns Mor. sublim. 
ceUis. — 5b'J Thura tulit est ex Fl. S. Marci, et (Iron, dona dedit Lcid. 
et Gron. alter </«/>«<.— .'iOO Turn Ras. et Mor. genetrix. In iino Cio- 
fani prccan. fudit ; alii dixit, vel fundit. — 591 Unus Heins. Non cxoratas... 
ad aras. JMs. Htrsni. vitum finiv. K. anim. profudit. — 592 Pr. Med. pars in- 
concuua; unde Heins. incombusta. — GOl Vulg. I'erdiderat ; nonnulli etiam 

NOTjE 

587 Contra^ In conspcctu, e re- GOO ribra'\ Per visccrtim partes 

gione. Arlvcrhiuni est. cxtrenias futuroruin verifateni rimari 

688 Jupiter tenet'\ Jovi sunt sacra, solebant sacerdotes ; quae quiden* 

.595 Haud expectato] Luc, scilicet, partes, cum morbo absorptae essciit, 

HOD ^ecuri, ceciderunt. nullum indicium babebant. 



METAMORPHOSEON LIB. Vll. 12G1 

Pars animam laqiieo claudimt; mortisque timorem 

Morte fugant: iiltroque vocant vcnientia fata. 605 

Corpora missa neci nuUis de more feruntur 

Funeribus: neque enim capiebant funera portae. 

Aut inhumatu premuut terras : aut dantur in altos 

Indotata ro^^os. Et jam reverentia nulla est : 

Deque rogis pugnant : alienisque ignibus ardent. 610 

Qui lacryment, desunt : indefletajque vagantur 

Natarum matruraque anima?, juvenumque senumque : 

Nee locus in tumulos, nee sufficit arbor in ignes. 

Attonitus tanto miserarum turbine rerum, 

Jupiter o, dixi, si te non^falsa loquuntur 615 

Dicta, sub amplexus ^ginae Asopidos isse : 

Pars suffocant spiritum fune, atque depellunt metum obitus obitu, et arcessunt fata 
sponle accedentia. Corpora morti tradita nullis exequiis efferuntur pro more : 
neque enim valvce ernnt capaces exequiarum. Vel sternuntur humi absque sepul- 
tura ; vel inlionorata tolluntnr in excelsos rogos. Neque jam ulla est veneratio : 
atque certant de rogis, et comburuntur alienis flammis. NuUi sunt qui lugeant : 
atque anima nullis lacrymis honorata liberorum, et virorum, et jucenum, et senunt 
errant. Neque locus est satis vastus ad sepulcra, neque ligna satis copiosa ad ignes. 
Stupens tanto inipetu rerum miserarum, O Jupiter, dixi, siquidem non /also dicunt 
te venisse in amplexus Mgina Asopidos, neque te pudet esse nostrum patrem, 



Perdiderant. Bothius conj. Prodidit, ut. — 605 Unus Arg. vehementia fata. 
Heins. conj. renuentia. — 607 Unus Med. cum Berolin. Funer. nulla cap. 
— 610 Tres liliri rog. certant. — 612 Vnlg. Natorumque matrumq. Heins. 
emendat Natarum matr. Quidam Codd. Natorumq. virumq. In uno Med. 
et alio erat Natorumq. utrumque ; undo Biirm. Nutorum nuruumque. — 616 
Sic opt. Fl. S. Maici, et Arg. cum A. lib. Dominic, et uno Ma. Variant alii 
Codd. In quibtisdam Isse sub ampl. quondam Asop. Mgin. in aliis Isse sub 
ampl. Agina Asopidos igne : alii legiint : Sub quondam ampl. Mgin. Asop. isse. 
CoDstautius Fanensis hoc modo : /Egin. ampl. sub quondam Asop, isse. Vel, 

NOTiE 

604 Mortisque] ' Annon hie furor tuissent quae efferre studuisscnt. 
est, ne moriare mori ?' Martialis. Non 609 Indotata] Nee thure in rogiim 
absimilis ftiit tameu Persae regis Ma- inge.sto, nee ab amicis collatis niiine- 
cedonum : ' Ciijns,' ut refert Florus, ribus ; contra quam vulgo fiebat. 
accedentibiis Romanis, ' tanta trepi- 610 Pugnant] Quia ciijus cssent 
datio luit, ut pecuniam omnem in rogi in tanta niultitndine minus dig- 
mare jusserit mcrgi, ne periret; clas- noscebattir. 

sem cremari, ne iiicendcretur.' 611 Vagantur] I'.x fatiiorum Ethni- 

■ 606 Nullis de more] NuUo exequia- corum opinione, qui insepultorum vei 

rum honorc honest.-ita dicit cadavera, minus splendide compositornm urn- 

cum ea nequidem portx capere po- bras errarc dictitabant. 



1262 p. OVIDII NASONIS 

Nee te, ma^c pater, nostri puclet esse parentem ; 

Aut mihi reddc meos, aut me quoque conde sepulcro. 

Ille notani ruliioiv dedit, tonitriiqiie sccundo. 

Accipio, sintqiie ista prccor I'elicia mentis 620 

Sijrna tua?, dixi : quod das mihi, pisjneror, omen. 

Forte fiiit juxta patulis rarissinia rainis. 

Sacra Jovi, qncrcus de seminc Dodonaeo. 

Hie nos frugileiras aspeximus agmine longo 

Grande onus e\igiio tbnnicas ore gcrentes, 625 

Rugosoque suum scrvantes cortice calleni. 

Dum nunierum miror, Totidem, pater optime, dixi, 

Tu mihi (hi cives: ct inania moenia reple. 

Intrenuiit, vamisque sonum sine flaminc motis 

Aha dedit quercus. Pavido mihi membra timore 630 

Horruerant, stabantque coma3. Tamen oscula terras, 

Rohoribusque dedi : nee me sperare fateljar ; 

magne pater ; vcl restihte mihi meos, vel compone me ctiatn tumulo. Ille indicium 
feed fulgure, et tonitru secundo. Admitto, inqiuim, idque uro ista sinl lata indicia 
tuu' rfilu7diitis : in pignus accipio prcesa/^ium niwd mihi offers. Forte astitit quer- 
cus de semine D.'donao, Jovi sacra, rarissimu vastis ramis. A'os ibi vidimus for- 
miens frugilegas trahentes parvo ore longo ordine magnum pondtis, utquc tenentes 
fuam seatitani per asperum corticem ()iieiciis. Cum copiaiu udmirarer, Totidetn, 
inquam, cnncide mthi cites, parens optime, utque imple inuros vacuus. Quercus 
excelsa concussa est, utquc strepilum ediilit, ramis agitaiis sine rento. Artusfre- 
muerant mihi tiniido, et capitli erunt crccti horrore. Nihilominus deosculatus sum 
terrum alque quercum : neque testabar me sperare; sperabntn tamen, utque servabam 



Sub quondam an.pl. Mgin. Asop. isse. Regius cmendavit, niodo ita sit diceu- 
duni : Jsse sub ampl. JEg. Asop. olim. — 019 Berolln. tonitrumq. secundum; 
Sprotii Coil, foni/rus'/. secuwtus. — 620 Ex Berolin. quf abest. — 021 Viilf(. lyutB 
das mihi pignons om. ft sic duo V. lu alio V. Briant. et Caelest. pignoru numen. 
Fl. S. Marci, duo l*al. pr. Groii. quod...pigneror, urn. quod Bunu. etiam pro- 
bat. Berolin. (|iioqiie tjua des. — 022 Pro rarissima Burui. fonj. clnrissima; 
Bothiiis celeherrimit.-- tyi'A Hciddb. Sacr. Joii.s.- 1)21 ^'oss. nos fructdegas ; 
Jun. ft duo alii Jrugi/cras. V. ct quatiior alii aspex. ordine. A. et Med. agm. 
denso. — 02H Kdd. man. supple: alii Cotid. comple ; alii reple. — 030 Quidam 
pro /imorc liabeiit /;«</orf: Cant. (>. et alii /rc/«orc ; unus Med. pacore ; Leid. 
cruore. — 031 Linm. horruerunt ; Vul. torpucrant ; trc» obruerant. Dcinde Voss. 

yiOT/E 

019 A'o/am] Favoris ftigniim. dem quercus vocaies fuisse, et ora- 

023 De semine Dodona-o] Id e«t, ex cula cdidisse, nonnnlli fabulati sunt. 

illaruiH cjuerciiuni geiiere, quai in 629 Jtilremuit] Finiiandi ominis 

»>lva Jovi sacra, apud Dodonam, causa. 

Epiri urbeDfi, visebantur: quas qui- 632 A'cc wie s/zerare] Splendide pro- 



METAMORPHOSEON LIB. VII. 12G3 

Sperabam tamcn : atquc aiiimo mea vota fovebam. 

Nox subit : et curis exercita corpora soinnus 

Occupat. Ante oculos eadeni mihi quercus adesse, G35 

Et ramos totidem, totidenique aninialia rarais 

Ferre suis visa est ; parilique tiemiscere raotii : 

Graniferunique agmen subjectis spaigere in arvis. 

Crescere quod siibito, et majus niaj usque videri, 

Ac se tolleie humo, rectoque assistere trunco ; 640 

Et macieni numerumque pedum, nigruniquc coloreni 

Ponere ; et humanam membris inducere t'ommm. 

Somnus abit. Damno vigilans mea visa ; querorque 

In Superis opis esse nihil. At in aidibus ingens 

Murmur erat : vocesque hominum exaudire videbar, G45 

Jam mihi desuetas. Dum suspicor has quoque somni; 

Ecce venit Telamon properus : foribusque reclusis, 

Speque fideque, pater, dixit, majora videbis. 

Egredere. Egredior ; qualesque in imagine somni 

mente mea desidevia. Nox in^niit ; atque sopor inradit corpora defatifinta snlici- 
tudinibits. Eadem quercus visa est tnihi adesse coram ocitlis, totidem habens ramos, 
et totidem unimalia ramis ; atque tremere eadem agitatione ; atque diffundere in 
proximos campos turbam graniferam. Quai repente visa est augeri, et major atque 
major fieri, et se efferre supra terram, et stare erecto corpore, et deponere gracili- 
tatem et copiam pedum tt colorem atrum, et induere figuram humanam per artus. 
Sopor excussus est. Experreclus contemno mea somnia ; atque doleo nihil esse 
auxilii a Diis. At murmur magnum erat in regia mea, atque cidebar audire sonos 
virnrum jam mihi insulitorum. Dum dubito ne et hi siut ex sopore, ecce Telamon 
adest festinans, atque janua aperta, Genitor, inquit, comperies majora spe atque fide 
tua. Prodi, Prodeo, atque video et cognosco tales viros sin^ulatim, quales credide- 



rigentq. comce. — 634 Med. exerc. pectora, — 636 Viilg. Et rami totid. O, Et 
totidem pro formicis animalia ramis. — 637 Alii pariterque. In nno Ciofani, et 
Berolin. tremescere.—iS'i'i Pro quod in uno Ciotaiii dein: in Cvplest. dchinc. Fl, 
S. Marei desuhito. Melioies, teste Heins. majusq. videri. — 640 Barb, et Med, 
rect. insistere.—Gi'l At legendum esse rontendit Ciofanus, ex uiiiniiim libro- 
lura fide; niulti niallent Afrf, (|iiod est in sec. Pal. et quatnor aliis. Decern 
at mvenibus ; tres in man. — 646 Uiius A. quoq. somnum. — 647 Lov. et alter 
Twisdeu. Ecce meusTel, Et quidani properans, ve\ propere. — 649 Biirni. mallet 

NOTiE 

fectohominem inretiili.ejiisqucanimi 646 Desuetas} Quia omnes prope 

motus, perscrd)it Pcjtita; niaximaque tabe uiterierant. 

est ejus in his perspicacitas et dili- Somni] Quia nenipe res videbatur 

geutia. iucredibilis. 
640 Recto'\ Qualis est homiuuiii. 



1264 p. OVIDII NASONIS 

Visus cram vidisse viros; ex ordine tales 660 

Aspicio, airnoscoqiie. Adcunt ; res^emque salutant. 
Vota Jovi solvo, populisque recentibus urbem 
Partior, et vacuos priscis cultoribus agros ; 
Myrmidoiuisque voco : ncc orij^ine nomina fraudo. 
Corpora vidisti. Mores, quos ante gerebant, 655 

Nunc quoquc habcut ; parcumquc genus, patiensque labo- 

runi, 
Quaesitique tenax, et qui qua^sita reservent. 
Hi te ad bella, pares annis animisque, sequentur; 
Cum primum, qui tc feliciter attulit, Eurus 
(Eurus enim attulerat) fuerit mutatus in Austros. 660 

ram vidisse per simulacra soporis. Accedunt, et salutant me tanquam suum regem. 
Repcndo vola Jovi, et divido urbem atque arva orba antiquis colonis in novos popu- 
lot ; atquc appello Mijrmidonas ; veque spoUo nomina origine. Aspexisti corpora, 
lisdem vivunt moribus quibus prins imbuti erant : gens parsimonice studcns, et labori 
addicta, et set vans quod lucrifecit, et reponens parla in futurum. Hi, annis atque 
iiudacia similes, comitabuntur te ad pugnas, stalim atque Subsolanus, qui te feliciter 
adduxit, (Subsolanus enim adduxerat,) fuerit versus in Notes. 



imag. noctis, quia somni praecessit. — G51 Edd. vulg. ex vett. multis Aspic, 
noscoque ; pr. Pal. noscique: sec. Pal. Cant. pr. Gron. Arund. Asp. nosmox 
ade. pr. et tert. Med. et alii nos hiquc, Heidclb. nos mox ade. Heins. siiadet 
agnoscoq. — 6.54 Sprotii et Voss. nom. fallo ; Tlman. /range. — 655 Sec. Pal. 
Heidelb. et duo alii Corp. vidistis. Fl. S. Marci anteferebant. — 656 Alii par- 
cum genus est. — 657 Vtilg. et quod...reservet. — 660 Gron. et sex aAiiin Austrum ; 
Cant, et Voss. Austro. 

KOTIE 

G54 Myrmidonas'] Mvpfiri^ ncnipe qui yEaci precibus in homines mutati, 

Graecis formica dicitnr. Kevera veto quod, doccnte illo, naves aedificare, 

illud ideo nonicn yEginetis impositum hostihus resisterc, in hominum deni< 

cjuod formicarum more, praedonum que conspectum prodire inceperint. 

inetu, in antri.s dcpcrent, terram fo- 600 Austrns] Quibus ex >Egina A« 

dcrenl et agriculturam excrcerent : thenas navigatio opportuna. 



MKTAMORl'IIOSEON LIB. VII. 1*205 



Fab. XXVII, Cephalus ab Aurora immutatur. 

Cephalus dc donis refeit inviccni JEaco de Procride conjiige, et cnr, aut 
unde teliini fiercict. Cum in moiite Hymetto Atticac, regioois venaretur, 
ab Aurora ol) specicm raptus est : quem ut comperit Procridis prioris 
conjugis amoie implicatum a se velle diverti, fecit ut niutata specie remis- 
SHs Cepiialus Atlienas contciideret, et eaiu pollicitis inuneiibusque tenta- 
let, au pudicitiani puiain posset servare. Pluribus itaque rebus ad usum 
fceniinarum comparatis, quibus capi posset, fallacia nientem Procridis eli- 
cuit. Quod ut ilia comperit ; a marito se esse ileceptam, pudore exterrita, 
ut couspectum ejus vitaret, altis se recondidit saltibus. [Cephalus autem 
amoi'is impatientia, cum ejus absentiam ferre non posset, precibusimpetra- 
vit, ut ad se rediret : reversaque canem ei dedit velocissimum, et jacuUim 
inevitabile, quod luinqnam frustra jaceretur.] 

Xalibus atque aliis longum sermonibus illi 

Implevere diem. Lucis pars ultima mensas 

Est data, nox somnis. Jubar aureus extulerat Sol : 

Flabat adhuc Eurus ; redituraque vela tenebat. 

Ad Cephalum Pallante sati, cui grandior aetas, GtJo 

Ad regera Cephalus, simul et Pallante creati 

Conveniunt. Sed adhuc regcm sopor altus habebat. 

Excipit yEacides illos in limine Phocus : 

Nam Telamon, fraterque, viros ad bella legebant. 

xv\ II. Illi exhauserunt longum diem htyusmodi atquc aliis colloquiis. Pars diei 
novissima coticessa est epulis, nox sopofi. Sol splendidus advexernt lucem ; Subso- 
kmus iidhnc spirabat, atque impediebat curhasa reversura. Filii Pcdlantis co'eunt ad 
Cephalum, qui proveetior erat cetaie ; Cephalus et filii Pallantis una udeunt regem: 
sed somnus gravis adhuc ilium tenebat. Phocus excipit illus ad fores: nam Telamon 
atque ejus f rater habebant delectum virorum pro miliiia. Phoais ducit Athcnietises 



662 Gebhard. Crepund. i, 9. ex Pal. Detinuere di. unus A. implicuere. 
Heiiis. dedit ultima ex uno V. pr. et sec. Pal. Calandr. duoi)us K. aliis- 
que multi optima; A. et alter maxima; Gruter. cxtima. — 663 Vvo jubar 
aureus duo libri niveum jubar ; et uuus Pal. alarum, et Mor. clarus, jubar. 
Attulirat etiani U. et Leid. uuus.— 665 Unus Hcins. et Tliysii Ad Cephce- 
lon. — 666 Heidell). Cephalusque simul Pa//.— 667 Unus Heins. sop. artus.— 
669 In uno Heins. ad bella movebatit: in altero et duobus A'atic. Briantii, 
et Caclest. Ad bella parabant. In phirimis etiani vctenmi, vwvebant, mo- 
nebaiit, parabant, rcgebant : in aliis, gerebant, vocabant, prenubant : iu uuo 

aOTHL 

669 Frutcrque] Peluus, scilipet. 
Delpli. et Vur. Clas. Ovid. 4 L 



1266 p. OVIDII NASONIR 

Phocus ill intcrius spatium pulchrosque rcccssus 670 

Cecropidas ducit : cum quis simul ipse resedit, 

Aspicit ^Eolideii ipiota ex arbore factum 

Ferre manu jaculum ; cujus fait aurea cuspis. 

Pauca prius mediis sermonibus ille locutus, 

Sum nemorura studiosus, ait, coedisque ferinae : 675 

Qua lanien e sylva teneas hastile recisum, 

Jamduduin dubito: certe, si fraxinus esset, 

Fulva colore foret : si cornus, nodus inesset. 

Unde sit iirnoro : sed non formosius isto 

Viderunt oculi telum jaculabile nostri. 680 

Excipit Acta'is e fratribus alter: et, Usum 

Majorem specie mirabcre, dixit, in isto. 

Consequitur, quodcumque petit : Fortnnaque missura 

Non regit ; et revolat, nuUo referente, cruentum. 

Turn vero juvenis Xereius omnia qua^rit: 685 

Cur sit, et unde datum ; quis tanti muneris auctor. 

Quae petit, ille refert ; sed, quae narrare pudori est, 

in penetralia, atf^ne ornatus secessus reginc : cum quibus statim atque sedit, videt JEo- 
lidin gerere manu telum paratum ex ligno ignuto, cujus mucro fuit aureus. Ille prius 
pauca pr^fatus ex usu communi, Sum, inquit, amans sylvarum, atque necis feriruE ; 
quo tamen ex ligno sit desumtum jaculum, quod tractas, jamdiu incertus sum : certe 
si esset ex fraxino, esset colore Jlaco ; si ex corno, nodus inesset. Nescio ex quo ligno 
tit : sed nostri oculi non aspexerunt hastile missile pulchrius isto. Unus ex fratri- 
bus Atheviensilrus respondet : atque inquit, Miraberis in isto prastantiam majorem 
forma. Attingit quicquid appetit ; et fors non illi moderatur ; et redit sanguine 
infectum, nemine referente. Turn vero juvenis I^' ereius percunctatur cuncta ; quam- 
ebrem, et unde oblatum ; quis auctor tanti doni. Ille reddit qua: poposcit ; sed tacet 



Pal. pro var. lect. ciebant, quod et j)lacet Heins. — (571 Ducit pro viilg. duxit 
Heins. dedit ex melioribus. — 672 Alii Asp. Eioniden: et pr. A. pr. Mor. sec. 
Pal. et alii ignara pro vuIr. ignotu. — 67S liurm. mallet anca cusp. — 074 Muiti 
term, ante ; Heins. piitat intie. — C79 Berolin. /or/nos. i//o.— OHO N. sec. Med. 
el Ms. Hcrsni. tel. jactabile.— GSl Voss. dc frutr. — Ob7 Hanc. lect. de- 

not;e 

«72 /Eoliden] Cephalum Deionis 081 Alter] Clytus neinpe, seu Bu- 

filium, ;Eoli nepotcm ; si(|iiidern Deio- tes ; de ()iiihMs j-npra. 

nem Apollodoriis inter ylioli liberos 084 Aon regit] Levis fortnns vici- 

recensel. jjiis obnoxinm negat jaculum, (juoJ 

674 Mediis] Id est, quae in me- semper ad si'nj)um pcrveniret. 

dium sine oinni peculiar! scopo pro- 68.5 A'ereius] Ptiocus, scilicet, quern 

forri solcnt. ex Psamathe Nerei filia ./Eacus sustu- 

670 SyltHi] Pro Ligno. lit. 



METAMORPIIOSEON LIB. VII. 1267 

Qua tulerit mercede, silet : tactusqne dolore 

Conjugis amissae, lacrymis ita fatur obortis : 

Hoc me, nate Dea, (qiiis possit credere?) telura GOO 

Flere facit, f'acielque diu, si vivere nobis 

Fata dill dederint. Hoc me cum conjuge cara 

Perdidit : hoc utinam caruissem munere semper! 

Procris erat (si forte magis pervenit ad aures 

Orithyia tuas) raptae soror Orithyiae. C95 

Si faciem moresque velis conferre duarum ; 

Dignior ipsa rapi. Pater banc raihi junxit Erechtheus : 

Hanc mihi junxit Amor. Felix dicebar, eramqiie : 

(Non ita Dis visum est) ac nunc qnoque forsitan essem. 

Alter agebatur post sacra jagalia mensis ; 700 

Cum me, cornigeris tendentem retia cervis, 

Vertice de sumrno semper florentis Hymetti 

qucB indecorum est referre, et qua mercede acceperit ; atque mcerore commolus 
propter uxorem perditam, sic incipit, lacrymis projlueniibus : Hoc jaculum, nate 
Dea, (quis possit fidem adhibcre?) mihi movet Jletus, et movebit diu, si fata nobis 
concesserint vivere diu. Hoc me prodidit cum dilecta uxore : utinam caruissem 
semper isto dono ! Procris (si forte potius Orithyia pen-enit ad aures tuas) erat 
soror Orithyia ablata. Atque equidem ipsa dignior abripi, si velis componere 
formam et mores utriusque. Pater Erechtheus inild hanc dedit conjugem ; Amor 
hanc mecum sociavit, Bcatus crcdebar, atque eram : (non ita placitum Diis) et 
nunc etiain essem forte. Secundus metisis erat post sponsalia, cum Aurora rutila 
me conspicit manedi^ectis tenebris, exfastigio Hymetti semper florentis qui pone- 



dit Hcins. ex Fl. S. Marci ; qui habet Q. p. i. r. ceterum narr, pudori : 
vulg. ref. etcetera nota pudore, vel pudori: alii Quce palitur pudor, ille re- 
fert; etcetera narrat,\c\ dijfert ; uiide Biirni. Qua putitur pudor, ille refert ; 
et cetera narrans. Qua, ij-c. — 089 Unus Med. Conj. avulsce. — 690 Berolin. 
quis posset. — 093 Raptw Heins. dedit ex V. et Dominic, viilg. magna : iu qui- 
busdam »S7><n<«', quod Heiiis. piitat pro sprette : in pr. Erfurt, erat /jarro'. — 
696 Unus Leid. et »uius Thuan. mor. vclim. — 698 Heins. conj. junx. Hymen. 
— 699 Plerique vctiistiores at nunc ; tres ac ; sec. Med. ut ; Fl. S. Marci aut : 
Heins. conj. quin. — 700 Mor. unus Nonus ageb. Urbin. N. sec. Med. post ac- 
ta; cod. Strozza^/t'sta; Heins. vultp«tt«. — 702 Quidam scribunt H!/»je<t.— 

NOTiE 

688 Mercede] Procri nempe uxori 095 Orithyia] Ereclithei Atlicnien- 

pro commnnicato lecto jaculum ab slum regis filia, quani ob tormaui Bo- 

ipsa Cephalus accepit : cum sese ilia reas rapnisse dicitur. 

in hospiteni nintasset; suam veroesse 702 Hymetti] Qui Atticae mons 

Cephalus non cognovisset. est, thymo, melle, apibus, et uiar- 

690 Dea] Psamathe nympha, sci- more nobilis. 
licet, quam Phoci matrem diximus. 



1"2(J8 I'. ON 11)11 NASONJS 

Lutca mane vitlot pulsis Aurora tenebris : 

Iiivitunuiiie rapit. Liccat mihi vera relbrrc 

Pace Doa\ quod sit rosoo spcclabilis ore, 705 

Qiioil tonoal lucis, tencat coniinia noctis, 

^ectareis quod alatur aquis; ego Procrin amabam: 

Pectoro Prorris rrat, Procris mihi semper in ore. 

►Sacra tori, coilusque novos, ilialamosque reccntes, 

Primaque deserti referebam foedera lecti. 710 

iMota Oca est: et, Siste tuas, inii^rate, querelas; 

Procrin liabe, dixit. Quod si mea provida mens est ; 

Non hal)uissc voles. Meque illi irata rcmisit. 

Dum redco, mecumque De;« memorata retracto. 

Esse mctus coepit, ne jura jugalia conjux 7i5 

Non bene servasset. Faciesque aetasque jubebant 

Credere adullerium : prohibebant credere mores. 

Sed tamen ablueram : sed ct haic erat, unde redibam, 

Criminis exemplum : sed cuncta timemus amantes. 



bum phigds ccrvis cornutis ; atque mo aufert repugiKinlem, Concedatur mihi nar- 
rare vera, fine otlio Dcte, quod sit pulcherri ma facie rosea, quod huheat confinia diet 
et noctis, quod vivat liquorc nectareo ; ego amabam Procrin : Procris erat semper 
mihi in corde, Procris erat in ore, Inf^ereham sacra lecti, et recentes concubilus, 
et nu/iiias nuperas, et prima jura tori dcstituti. Dea e-'^t facta ; atque inquit, Re- 
prime tuas qui riinouias, ins;rate ; Procrin ohtincas. Quod si tneiis anitnus aliquid 
pri)spicit,o]itiihis nun huhuissc. Atqur irata me illi reddidit. Dum revertor, atque 
rcvolvu nii'cum Di<c monita, occepi timerc, ne uxor non bene euslodisset fcedera 
sociu: atque pulchritudo et anni suadehant credere furlum: mores dehortabantur 
credere. Verum tamen discesseram ; reruni et lure, a qua revertchar, erat exem- 
plum adutlerii: terum uos amantes omnia re/ormidamus. i^itor jingere quod me 



703 Lov. Aurca man. Spiotii Cod. tenebris Atir. fugatis. — 705 Berolin. 
roH. quod git. Qiioniam 8('(|iiitiir niox in ore hie Hiiriii. pro ore nialit 
auro. — 707 Dno Leid. et imiis (iron. at. equis. — 709 Bled, eo'etusque nov. 
sec. M<'d. cultusq. — 710 Pliirinii des. riferam qnoque ; iiiius Mod. referam 
cur: Heiiii. coiij. referam quo! — 711 Bonon. ignare, qucrcl. — 712 Jim. 
qucT si. Hi'mx. volcbat quam si mihi pr. — 714 Alii Vt redeo : Mss. Bersin. 
iJumrtmcn.- -71.", (iuninor ■<v\i\)U Pcce met.-- 7 \() WimlM). ben. ser caret. De- 
jndc pliiriini cmn iiersm. ('odd. at. jubebal ; Herolin. movebant. — 719 Unus 

701 lOipil] Fonnosissiiiii juvenis 710 Padera'\ Qiiibiis se totiim Pro- 

amorc iiiccnsa. cridi dovinxcrat, sicnti et ilia se to- 

707 Ego Procrin] Qiiani vcrccuude taiii ainanti voverat ; ita factum, re- 

noii amatani Aurorain dicit! icrcutc Hygiuu. 



METAMORPfTOSF.ON LfB. VII. 1209 

Quaerere, quodolcam, studeo; donisquc piidicam 720 

Solicilaic fidem. Ftivet huic Aurora timori : 

Immutatque meam (videor sensisse) figuram. 

Palladias ineo, non cognoscendus, Athenas : 

Ingrediorque domum. Culpa domus ipsa carebat ; 

Castaquo signa dabat: dominoque erat anxia rapto. 725 

Vix aditu per mi He dolos ad Ercchthida facto ; 

Ut vidi, obstupni : meditataque paene reliqui 

Tentamcnta fide : male me, quin vera faterer, 

Continui ; male quin, ut oportuit, oscula ferrem. 

Tristis erat : sed nulla tamen formosior ilia 730 

Esse potest tristi ; desiderioque calebat 

Conjugis abrepti. Tu collige, qualis in ilia, 

Phoce, decor fiierit ; quam sic dolor ipse decebat. 

Quid referam, quoties tentamina nostra pudici 

Repulerint mores ? quoties. Ego, dixerit, uni 735 

Servor, ubicumque est ; uni mea gaudia servo ? 

Cui non ista fide satis experientia sano 

solicit et ; atque tentare muneribus fidem pudicitice. Aurora faret huic pavori ; al- 
que rertit mi'tim forinam, (videor sensisse.) Subeo Athenas Pidtndius nulli cog-- 
noscendus, atque intro domum. Ipsa domus vacuhat crimitie, et indicia faciebat 
castitatis, atque erat solicita domino ahluto. Accessu rix data ad Erechtheifilinm 
per mille artes, cum intuilus sum obstupui : atque propemodum deserui fidei experi- 
menta anirno instituta: ccgre me repressi, quin a/^noscerem vera; <£gre quin, ut de- 
cuit, suavia darem. Mcesta erat : leruin tamen nulla potest esse pulchrior ilia 
masta ; atque flagrabat desiderio mariti sublati. Tu, Phoce, conjice, qualis fucrit 
vis boni in ilia, quam arumna ipsa sic decebat. Quamobrem dicam, quoties honesti 
mores coarguerinl nostros conatus? quoties dixerit, Ego sercor uni, ubicumque est ; 
servo meam voluptatem uni ? Cui sapienti istud periculum fidei non sit satis tu- 



Heins. Ominis exempl. — 720 Miilti vett. quid dol. iinns quce ; tres quo ; vulg. 
quod. Alii statuo pro studeo. — 723 Alii Falladiasque: A. Pall, intro: Med. 
Heidelb. et Pal. non agnoscendus. — 724 Alii dotn. ilia. — 725 iMed. anx. tarda. 
— 726 Aditu. ..facto Heins. dedit ex vett. vulg. aditus...factus. — 727 Heins. 
conj. ut slupui. — 730 Berolin. null, mihi tarn. — 731 Berolin. jwf. tristis. Alii 
pro calebat liabent dolebat. — 732 Plericpie vett. Conj. arrepti, vel erepti. — 735 
Heidell). quot. mihi t/ix.— 737 Leid. Cant, et quatuor alii ista fides: in V. et 

NOTiE 

723 Palladias] Qiiibns Pallas sen 728 Fide] Pro fidei: antique. 

Minerva nomen suuin Gra^ce impo- 737 Fide] Pro fidei, iterum; nisi 

suit, ut jam sa>pe dictum. niavis, cam uno Vaticano, Cui non istu 

726 Erechthida] Quae ipsa Procris satis fidei. 
est, Erechthei filia. 



1270 p. OVIDII NASONIS 

Magna foict ? Non sum contentus ; et in mea pugno 

Vulnera ; diim census dare me pro nocte paciscor. 

Miinoi;u|ne au^ondo tandem duhitare coiigi. 740 

Exclanjo : Male toetus ego en, male pactus adulter, 

Verus eram conjux : me, perfida, teste teneris. 

Ilia nihil : tacito tanfummodo victa pudore 

Insidiosa uialo cum conjuge limina lugit: 

Oft'ensacjue mei genus omne perosa virorum 745 

jNTontihns crrabat, sfudiis operata Dianae. 

Tum milii dcserto violentior ignis ad ossa 

Pervenit : orabam veniam ; et peccasse fatcbar : 

Et potiiisse datis simili succumbere culpae 

turn? Non sum expUliis ; el tendo in mcum exilium : dum spondeo prdium pro 
nocte. Atque cuinulando dona, subegi denique tacillare. Vociferor: Ecce ego male 
occult us, male prmninsus adulter, eram rerus maritus : coargueris me teste, infida. 
Ilia nihil : sed tantum superata secreto pudore vitut domum insidiusam cum perversa 
conjunt : alijite odio haliens totam gentem virorum mea injuria, per monies vaga- 
I'lilur studens ministcriis Viancc. Tum amor acrior pervadit ossa derelicti : pre- 
ciih'ir ut ignosceret, et agnoscebam me in culpa esse: et potuisse etiam in cjusmodi 



lino Ciofiini ista satis fidci. — 739 Pro nocte paciscor dedit Heins. ex siiis, Mu- 
fetiqiic FL\c. Unus V. et Caelest. pro nocte loquendo ; alii pliirimi, ut et Edd. 
viil^. prinnitto loquendo. Beroiin. Vuln. lum...si)ospondi : Pal. teit. ferendo ; 
uiiiis iMor. locando, iinde Heins. conj. locandu. — 741 Viili^. Exclamo, mala: 
pectora detego : fictus adulter; et sic in iino Ciofani. In altero et Caslest. 
pactus adulter: sic in Capran. in cujiis ora lije diiiP alia^ varietates notatie 
.sunt, Exc. mala pactus ego, male p. a. \c\,exc. male pacta nego, male p. ad. In 
Briantii : /--xi-. wi<i/«/K'f(«r«, ^-c. ut in V. ciijiis est ha-c lectio, Exclamo: mea 
pectora detego : tectus adulter. In alio, et in nno Fulvii Ursini, Exclamo: male 
pacta negi) male pactus adulter. Sed alii duo libri Vatic, eiim liabent colloca- 
tuni post ilium: Exclamo: mala pectora detego, Hfc. In nno Maft'ei, Exclamo, 
male pactus ego, male fictus adulter. In alteio : Exclamo, male fictor adest, male 
fictus adulter. Nostra lectio est ex Heins. emend. Wvum. ma.\\*it Male icctus 
ego, male fictus adulter, — 710 In diiobus \'. stud, operosa: pr. ^or . studiisque 

NO'l/E 

730 Ctnsus] Amplas suas divitias exprobravit. Quanqiiam aliter Hy- 

pro concubitii. K'""'') itemque Ovidius noster. 

711 Eugit] Atqiie tum ad Minoiim 71.^ Offcnsaque mei] Qnod me offen- 

CretiR regem pervenit, a quo jacii- disset : nam active vox ilia pleriim- 

lum incvitabile et cancni La;hipa que sumilur, offensio passive. Cete- 

accepit, qiicm rnilia feia posset evi- rum ea est vereciindac mentis ratio, 

tare; quibus quidem miincribns ipsa ut mai^is quae culpam arguunt, quara 

quoquc, specie miitala, Ceplialum quvc laRdunt, fugiat. 
maritiim ad fictum adiilterium pel- 746 Studiis] Venationi, scilicet. 
lnvi». ,,i.«,i (.\ Dariter deprehenso 



METAMORPHOSKON LI-B. VII. 1271 

Me quoque muneribus ; si immcra tanla darentur. 750 

Hoc mihi confesso, lajsum ])nus uUa pudorem, 

Redditur, et dulces concorditer cxigit annos. 

Dat mihi prajterea, tanquam so parva dedisset 

Dona, cauem muniis : quern cum sua tradcret illi 

Cynthia, Currendo superabit, dixerat, omncs. 755 

Dat simul et jaculum ; manibus quod (cernis) habemus. 

Muueris alteriiis quai sit fortuna rcquiris ? 
Accipe. Mirandi novitate moveberc facti. 



FAJi. XXVIli. Canis et Vulpcs in Saxum. 

Thebani, Naiadibiis Nympliisque fiitura pracdicentibus, Themidis Deap, 
obscura dantis responsa, teniplum everterunt. Indignata Dea ferara ini- 
misit, quje pecoraet agrestes vexabat. Ad quamopprimendam cum reliqua 
Grasciac juveutute couvenit Cephalus, cum jaculo et Laslape cane, a Pro- 
cride accepto. Qui cum missus vulpem persequeretnr, essetque Cephalus 
telum conjecturus, utrumque aspexit in saxum commutatum. 

Oarmina Laiades non intellecta priorum 

ct^imen venire oblatis dotiis, siijindcm ta7}ta dona offerrentur. Redit ad me post' 
quam ea agnovissem, ante idta pudorcm offcnsum ; atque nnunimis transmitlit atmos 
amabiles. Dat mihi insuper, (sicuti dedisset se tanquam exiguum mxmus,) canem, 
quern cutn sua Diana illi daret, dixerat, Antevertet cunctos cursu, Tradit mihi 
una telum, quod, lit rides, tractamus manibus. Poscis quce sit sors alterius doni J 
Audi. Tangeris novitate facti stupcndi. 

xxvm. Laiades explicuerat versus non comprehcnsos ucumine priorum, atque vates 



operata. — 751 Alii Hcec mihi. — 752 Pluiin)i concord, egimus. — 753 Se ex Fl. 
S. Marci, Spirensi,Bernef;g. et tribus aliis rcposuitHeins. vnlg.si.-— 75G And. 
Naugerius edid it jacwZu/n ; quod nos ul cern. Pro habemus alii haberi. — 758 Sic 
Heins. emend, vulg. Accipe mirandum, ^c. — 759 Nonnulli Carm. Naiades, vel 

NOTiE 

751 Hoc'] Non tamen satis apcite, giuni juxta Thebas Sphinx iliii inse- 

neque uti supra indicavimus : scse a deiat, unde in viatoies impctum ta- 

Procri dcceptuni ingeniosissime, at cere solebat. ' Quodnam illud csset 

obscure fatctur. animal, quod mane quadrupes, meri- 

755 Cynthia] Diana, a Cyntlio Deli die bipes, vcsperi tripes csset r' in- 

insulai monte, nbi nata dicitur. terrogabat : cui rei cum nullus pos- 

757 Atlerius] Canis nempe. set satisfacere, inipcritos laniabat. 

759 ('Hrmjmij (itiibusSphingis nion- /I'.nigma vero dissolvit Gidipus, qui 

etri ex Typhone et Echidna nati ' Hominem animal istud esse,' dixit, 

aenigmacontinebatur.MontemSphin- de quo Sphinx loquebatur; ' siqui- 



1272 p. OVIDII NASONIS 

Solverat ingeniis ; et praccipitata jacebat, 760 

Inunoinor ainbatrmn, vatcs obsciira, snarum. 

Scilici't ahua Themis non talia linquit inulta. 

Protiiius Aoniis immittitur altera Thebis 

Pcstis ; ot exitio imilti pecorumquc suoque 

KuiitroiuT pavcrc feram. Vicina juventus 765 

Vciiiiinis ; ot latos indagine cinximus agros. 

Ilia lovi vclox siipcrabat rctia saltu : 

Sumniaque transibat positanim lina plagarum. 

Copula dctrahitur canibiis, quas ilia seqiicntcs 

Efl'utrit, et volucri non seg;nius alite ludit. 770 

anthigita drjcctd strntii crat ohlitn teniffmatum sunriim. Nimirum alma Themis non 
sinit (alia impiiuitu. Exteniplo aliiul motistfum excitatur in Thebus Aonius; atque 
jtlurimi coloni alucrunt feram ilamno pecorutn atque suo. Proxima juventus accur- 
rimiui ; atijue circumdcdimus vastos campos indagine. Ilia u^lis supcrabat plugas 
facili suttn ; atque transgrediebatur supremos funes retium extensorum. Canes 
solvuntur, quns insequentes ilia preevertit, neque aliter frustratur quam avis volatilis. 



Naiadum. — 700 Pro Solverat alii habent Solvunt, vel Solvitur. — 763 Vulg. 
immissa est bellua (in qiiibusdani vett. bestia) Thebis: N. man. pr. et uterque 
Hambiirf;. et IJcinegg. immittitur bellua : Fi. S. Maici, et Spirensis immittitur 
altera. — 761 Heins. reccpit Pestis pro vulg. Cessit : et Zulichcmianus multi 
pro niullis. In (jiiibusdani vett. pecorique, vel pecorisque, sibi ; alii pecorumque 
suumque : at Cant. pr. Gron. sec. Med. Spirensis et plnres alii pecorumq. suoq. 
quod Heins. praefert. In Berolin. erat virorum pro suoque ; unde Botliius 
fingit rirdmque. — 765 Rurigence pro vulg. HuricolcE Heins. ex nielioribus de- 
dit : Herolin. Iiabet IJorriferam. — 768 Bas. pr. nota; transib, pictarum. — 
769 Pr. Pal. Cop. distrahitur. Quas est ex pr. A. vulg. quos. — 770 Edd. vulg. 

NOTyE 

dom illc in infantia manibus et pcdi- Bceotia oraculnm. 

bus repens verius quam incedens, 763 Aoniis] IJocotiis ; est enim 

quadrupes videretur ; cum adoles- Aonia H«;otiae pars niontana. 

cens bipes ; senio confectus, ct ba- 761 Pestis] De vulpe intelligit ; 

culo nitenx, tripes dici mereretur.' qnomodo et alibi ' pestis Nemea' pro 

Atque liMJiis solutionis dolore sese Icoue sumitur. 

Spbinx dc saxo pra?cipitem dedit. 765 Pavere] Non modo earn feram 

LaiadfH] (Edipus, Laii Thebanorum pucros rapuisse, sod ei trigesimo quo- 

regis filius. que die ununi expositum fuisse, quem 

761 Vales obscura] Sphinx men- ablatum devorabat, narrat Ant. Li- 

Rtrum, capite et viiltu puellam, alis bcralis. 

avem, rpli<iiio corpore leonem refe- 766 Indagiiie] Hoc est, hominiim, 

reus, a Junonc advcrsus Thcbanos plagarum, retium, formidinum cir- 

immissum. cumductu. 

702 Themis] Crtli ac Terrae filia, 768 Lina] Funcs ex lino. Mctony- 

qna- homines quod fas sit servare mia est. 
Joceb It, ciijiis vetustissimum fuit in 



MRTAMORPHOSRON LIB. VII. 1273 

Poscor et ipse mcum consensu Laelapa magno. 

Miineiis hoc nomen. Jamdudum vincula pugnat 

Exuere ipse sibi, colloque morantia tendit. 

Vix bene missus erat, nee jam poteramus, ubi esset. 

Scire. Pedum calidus vestigia pulvis habebat : 775 

Ipse oculis ereptus erat. Non ocyor illo 

Hasta, nee excnssae contorto verbere glandes, 

Nee Gortyniaco calamus levis exit ab arcu. 

Collis apex medii subjectis imminet arvis : 

Tollor eo, capioque novi spectacula cursus : 780 

Quo modo deprendi, modo se subducere ab ipso 

Vulnere visa fera est. Nee limite callida recto, 

In spatiumve fugit ; sed decipit ora sequentis : 

Et redit in gyrum, ne sit suus impetus hosti. 

Imminet hie, sequiturque parem : similisque tenenti 785 

3Ieus Lalaps pctitur a me unanimi voto. Hoc erat nomen dono. Jamdiu ipse 
nititur sese expedire loris, atque tendit collo prohibentia. Vix bene soluttts 
erat, neque jam poteramus nosse ubi esset. Pulvis calidtis retinebat impressio- 
nem pedum: ipse erat sublatus ab oculis. Jaculum non ferlur velocius illo, 
neque globi emissi ictu contorto, neque levis arundo ab arcu Gortyniaco. Cul- 
men montis medii tollitur super campos subjectos : illuc ascendo, atque specto 
71OV0S cursus: unde fera conspecta est interdum corripi, nunc se subtrahere 
ab ipso vulnere. Neque vafra fugit recto calle et in campum, sed eludit rictus 
insequentis : et recurrit in circulum, ne hostis utatur suis viribus. Hie Jirget, 
et sequitur cequalem, atque similis corripienti non corripit, atque intentat tnorsus 



et ccetum non segnior. In uno Heins. et volucri non sequius ; et sic pr. Gron. 
et Sixii pro var. lect. unde Heins. et volucri non secius. Burm. retinet segnius 
auctoritate duoruni Codd.— 773 Unus Bas. Med. et Lov. Excutere ips. — 
775 Heins. conj. puh: obibat.—77G Heitis. ocyus hast.— 777 Excusscb Heins. 
dedit ex Pal. pr. V. Cant, aliisqne plnrimis ; vulg. exuta ; alter Ert'urt. ex- 
pulsa. Beroiin. liabet cum torto. — 779 Medii Heins. recepit ex vett. vuJg. 
medius: aVn medio, velmediis. Beroiin. subjectisque. Quidam sublatis pro sub- 
jectis.— 7S0 Alii Toll, in liunc— 781 Cant, et Arnnd. Qua; mod. Heins. Cum, 
vel Qua : duo libri Et mod.— 783 Med. unus In spatioque. Alii spatiumque. 

NOTiE 

771 Lcrlapa] Qni canis fuit Cephalo berrima>. 

a Proeri datus, ab impetu et veloci- 781 Quo] Pro, Unde, ex quo loco, 

tate sic dictiis. 7S4 ]^e sit suus] Non enim possunt 

777 Verbere] Funda. toto impetu currere canes, cum tergi- 

778 Gortyniaco] Cretensi ; Gortyn versantem perque varies orbes sese 
cnim, qnas et Gortys dicitnr, Cretai morsibus subtrahcnteui ferani perse- 
insulae urbs est, sagittaria arte cele- quuntur. 



1274 p. OVIDll NASONIS 

Non tenet, et Vticuos exercet in aera morsus. 

Ad jaculi ver(cbar opem : quod dextcm librat 

Duiii iiiea ; diim dig^itos aiuciilis inderc tcnto; 

Luniina dolloxi ; revocataque riirsus codem 

Retuleram, medio (niinini) duo niarmora campo 790 

Aspicio; liigcrehoc, illud lalrarc putarcs. 

Scilicet invictos ambo certaminc cursus 

Esse Deus voliiit ; si quis Dcus all'uit illis. 



inancs in aticm. Confxtgieham ad auxilium tcli : quod dum dcxtera sustentat, 
dum Conor insevife digitos i)i amenta, diinovl oculos ; alquc refli'xcram rursus re- 
ductos codan, video (monxlrum) duo saxa in media jdanitie : crederes hoc fugere, 
illud lutrure. Sempc Deus voluit utrunique indoniitum in contentione cursus; si 
quis Deus affuit illis. 



Cant, et alius sic decip. Gron. orn sequentum.—7HG Viilg. et vanos ex. in acre 
morsus. Alii vanos. ..nwtus: pr. Gron. pr. Mor. (it ties alii vacuos...motus. Pr. 
Erfurt. N. aliiqiie comphires vacuos. ..morsus. Hoins. dedit in ai'ra ex meliori- 
bu8. — 788 Indere pro viilg. addere e pervetnsto Cod. primus notavitet appro- 
bavit Marian. Accurs. Habent et piures alii Mss. undo prEelnlit Burni. cum 
Heins. alteruni non sperneret. — 789 lias. Lum. rejlexi ; Leid. et Lov, dum 
fieri. — 790 In phirimis vett. ct >nc(/. unde Heins. ««. Unus Pat. marm. cam- 
pi. — 791 Quart. Med. fugere illud, hoc: unde Heins. conj. fug. illud, at hoc 

NOTyE 

787 Librat] Jaculuin librare ille occupaverit; ubi Cepbali ope a The- 

dicitur, qui eo ad anrem adnioto, quo- banis t'ucrit niactatus. Tzetzes, ca- 

modo vi suinnia et ad scopum illud neni L.rlapa viruui fuisse scripsit, 

emittat, qunnrit. quo ad conciliandos Ccpliali et Pro- 

790 Marmora] In qua; fera et canis cridis aniuios iisus INlinos fucrit; qui 

niutati, uti qnidcm Nasoni placuit ; cum, veioci triremi, Alopeca inse- 

nam alii alitor. Fabulae scnsum quod qncrctur, una cum ipso in petris ma- 

attinot, Alopeca (piendani volimt f»- rinis navi fracta ptricrit. 

issc, qui,Th<-banisobastutiam suspcc- 792 Amho] Vio ambos : anti(pic. 

Iu8 ct urbc pulsus, valida manu col- 79:i AJfuil] Auxilio fuit. 
Icm qucudani Teumcssum nomiuc 



METAMORFHOSKON LIB. VII. 1275 



Fab. XXIX. Procris pro Fera occisa. 

Hiccum assidue Dianac stiiiiio feias peiseijiieietiir, et ambigua vox rcfrigeran- 
tis Cephali ad earn osset peiiata, qui ex niiuio a-stii aurain sa-pius invocaret, 
non iniimnior pristini anioris, diim viif^nltis sc recondit, at spccularetur, 
an esset aliqiia aura nomine, cujiis ille cupiditate inipulsus a se alienaretur, 
Cephalus procui spcculatus veliementius nioveri virgulta, duni latere feram 
existimat eo loco recouditani,jaculoemisso, conjugein iuipiudensinterfecit. 
Fertur antem id teliiin cuni cane ah eadem conjuge Procride Cephalo 
tribntum, cujus vim ob iram Aurora', similiter ut ferae ab eo percussae, 
niaximo cum luctu viri expcrta est. 

jIactenlis : et tacuit. Jaculo quod crimen in ipso ? 

Phocus ait. Jaculi sic crimina reddidit ille. 795 

Gaiidia principium nostri sint, Phoce, doloris. 

Ilia prius referam. Juvat o meminisse beati 

Temporis, iEacida, quo primos rite per annos 

Conjuge eram felix ; felix erat ilia marito. 

Mutua cura duos, et amor socialis habebat. 800 

Nee Jovis ilia meo thalamos proeferret amori : 

Nee me quae caperet, non si Venus ipsa veniret, 

Ulla erat: a^quales urebant pectora flammae. 

Sole fere radiis feriente cacumina primis, 

Venatum in sylvas juveniliter ire solebam : 805 

XXIX. J/uc us'/MC Cephalus ; deinsiluit. Qiur culpa teliipsius? inquit Phocus. 
Jlle sic exposuit culpam teli. Voliiptus sit initium nostra ccrumna, Phoce: earn 
prius narrabo. Grutum est, o j'Eacida, recordari felicis temporis, quo eram certe 
beatus uxore primis annis ; ilia erat beuta viro. Solicitudo reciproca, atque amor 
conjugalis tenehat ambos : ncque ilia anteponeret ledum Jovis meo amori ; neque 
ulla erat quw me tangeret, non si Venus ipsa adesset. Par amor fingrabat in corde. 
Sole illustr ante fast igia primis radiis, fere consueveram projicisci ad tenationem in 



latr. — 792 Quidam ambos pro ambo. — 794 Berolin. in illo est. — 795 Pr. Bo- 
non. et Sprotii crim. retuUt. — 796 Heins. recepit sint cum Cant. Norico, et 
duobus aliis ; vulg. sunt. — 798 Alii Ugunt Temp. /Eacide. — 799 Quidam Codd. 
/uit pro erat. — 801 Va.\. meisthalamis pr. amorem: Leid. meo thalamo pr. amo- 
rem. — 802 Unus Cod. vel si; Gron. quamvis ; nonnulli nee si.— 803 Leid. 
pect. curcB. — 804 In Berolin. et uno Ciofani cacum. montis. — 806 FanuUos 

NOT/E 

798 ^acida] Pliocum alloquitur, JEaci fllium. 



1270 p. OVIDII NASONIS 

Nec mccum fiimulos, nee equos, nee naribiis acres 

Ire canes, nec lina sequi nodosa sinebam. 

Tutus erani jaculo. Sod cum satiata ferina? 

Dcxtora canlis crat ; repctcbani frigus, et und)ras, 

Et, quae de gelidis halabat vallibus, auram. 810 

Aura p(l(>1)atur uKdio milii lonis iu ajstu : 

Aurani expcctabani : requics crat ilia labori. 

Aura (recordor enim) venias, cantare solebam : 

Meque juves, intrcsque sinus, j^ratissima, nostros : 

Utquc facis, relcvare volis, quibus urimur, a?stus. 815 

Forsitan addidevim (sic me mea fata trahebant) 

Blanditias plurcs: et, Tu mibi ma^na voluptas, 

Dicere sim solitus : tu me reficisque fovesque : 

Tu facis, ut sylvas, ut araeui loca sola : meoque 

Spiritus iste tuus semper captatur ab ore. 820 

Vocibus aml)is^uis deceptam praebuit aurem 

Nescio quis : nonienque aurai tarn saepe vocatum 

Esse putans Nyrapha), Nympham mihi credit amari. 

Criminis extemplo ficti temerarius auctor 



nemora : neqiie pafiebnr servos, neijue equos, neque canes odoros mccum venire, 
neque retia nodosa sequi. Securus cram tela. Sed cum manus expleta erat nece 
ferina, me recipiebam ad frigus ct umbras, atque auram qua; oricbatur ex fri^idis 
rallibus. Suavis aura a me requirebutur in medio calorc : expectabam auram: 
ilia erat recreatio a labor c. Consucveram canerc (nam me mini), Accedas, aura; 
atque milii sis solatio, subeas gremium nostrum, amubilis ; atque, ut soles, velis lenire 
calores quibus ardtmus. Forte adjecerim plura lenocinia (Ha me fata cogebant); 
atque consuecerim dicere, Tu mihi summa roluptas ; tu me restituis atque Solaris ; 
tu facis ut diligum nemora, et loca deserta ; et tuus kalitus semper captatur ab ore 
meo. Nescio quis arrexit aures falsas sonis ancipitilms ; atque credens nomen aurce 
toties citatum esse Nymplu/', arbitratur Nympliam a me diligi. Continuo incon- 



equo$... sinebam nirliorcs, teste Ileiiis. exliibent ; vulg. famuli. ..cqui...solebant. 
— 80D Alii f/ umbrnm: iiniis Med. frigus opacum.- — HIO ll(dabat est ex Heins. 
emend, vidtr. exibat : piiiriini \ett. cxhalal ; tres exhalabat : iinus Gron. venie- 
bat. — 812 Lov. et iionniilli alii ?//. /«tori« ; Jiin. et TInian. laborum.—^\5 V. 
Vtque soles. Deindc Bonon. urim. ignes. — HIG Herolin. Fors. addiderum. — 
817 In eodem, et nno Cicd'ani, aliisque blanda voluptas : Voss. gra<«.— 818 Sim 
Heins. dedit ex pr. Pal. sec. Med. N. Hernegg. et tiibus aliis; v\\\g.sum: 
nonniilli etiam »/f. Vn\\^Tia.s.reforesquefovesq. — 820 Captatur Heins. inonel 
leirendiim ciiiii I'l. S. Marci, sec. Med. et ttedeciin aliis ; vel captetur cum N. 
pr. Mor. et IJaib. vul<;. ca;n'i<«r.--82l Sixii iAtA.amb. incertam.—Hi'i I'utans 
ex raeliorihus dedit Heins. alii putat. Lov. et iiovein Aii Nympham me credit 
amare,—b24 Plurimi Hcripti facti pro Jicti. Auctor ex uno Orou. vulg. index. 



IMETAMORPHOSKON LIB. VII. 1277 

Procrin adit : linguaque refert audita susurra. 825 

Crednla res amor est. Subito coUapsa dolore, 

Ut sibi narratur, cecidit : longoquc refecta 

Tempore ; se miseram, se fati dixit iniqui : 

Deque fide questa est : et crimine concita vaiio, 

Quod nihil est, metuit ; metuit sine corpore nomen : 830 

Et dolet inl'elix veluti de pellice vera. 

Saepe tamen dubitat ; speratque miserrima falli : 

Indicioqnc fidem negat ; et, nisi viderit ipsa, 

Damnatura sui non est delicta mariti. 

Postera depulerant Auroras lumina noctem : 835 

Egredior, sylvasque peto : victorque per herbas. 

Aura veni, dixi, nostroque medere labori. 

Et subito geraitus inter mea verba videbar 

Nescio quos audisse. Veni, tamen, optima, dixi. 

Fronde levem rarsus strepitura faciente caduca, 840 

Sum ratus esse feram : telumque volatile raisi. 

Procris erat : mcdioque tenens in pectore vulnus. 



sulttis accusaior falsi criininis adoritur Procrin, atque narral qua audierat lin^a 
trcpida. Amor est res credida. Cum sibi rcfcrretur, procuhuit oppressa dolore 
repentino : et restituta post longum tempus, se infclicem, seperversi/atipradicavit, 
atque conquesta est defide inea : utque impulsa /also dtticto, timet quod nihil est ; 
timet nomen sine re ; atque misera sulicita est ianquam de certa adultera. Atla- 
nien sccpe hccret, atque infelicissimu sperat dccipi, et toUit fidem accusationi, et wwi 
ipsa couspexerit, non est damnatura crimina suiviri. Sequens Aurora lumen fuga- 
verat tenebras ; discedo, ntqne me confero in nemora ; et voti compos, atque stratus 
in herbu. Aura ades, dixi, atque succurre nostra labori. Alque repente videbar 
audisse nescio quos gemitus inter meas voces. Accede, tamen, optima, dixi. Cum 
denuo folia cadentia Itrem strepitum ederent, credidi adesse feram aliquain : atque 
impulijaculum volatile. Procris erat ; atque habens plagam in medio pectore, Hei 



— 825 Gronovhis legebat lenique...susiirro : Bas. ot iintis Heins. linguaque... 
susurra. — 827 JNIeliores, teste Heins. «i6(,- alii mihi. — 832 Mnlti Codd. vett. 
metuitque ; nmis atque alter credit que ; Beiolin. siiperatque. — 833 Iilem iridi- 
ciique, quod Bothius conj. pro Indiciisque. — 835. 83G Gebliard. Crppund. hi. 
23. Post, dcpleraiit. 'Sled, et Fl. S. IMarci depnl. Auroram lumina : nocte Egred. 
Tert. Med. Progradior ; alius Progredior. — 838 Bas. At subito; vulg. Et : 
Helus. conj. IJt, vei potius En. — S39 Dixi Heins. e\ castigatioribus ; alii 
dicens, \e] dixit. Pal. sic: Yen. tamen, optima, dixi, Fr. — 840 lias. rurs. gemi' 
turn ; Tliuau. sonitum. — 842 Unus jMed. tuens pro tenens. Voss. ten. in gtitture 

NOT/E 

830 Victor'] Ferarum ca;de satiatus. 



1278 r. ovinii nasonis 

Hei milii ! conclamat. Vox est ubi cognita fidae 

Conjugis ; ad voccm prjvrcps amonsque ciicurri. 

Scuiaiiiniein, ot sparsas laHlantcui sanguine vcstes, 845 

Et sua (me miserum !) dc vulncre dona trahentem 

Invcnio : corpusque nice mihi carius ulnis 

Sontibus attollo : scissaquc a pectorc vcste 

Vulnera sneva bgo : conorque inhibere cruorem : 

Neu me morte sua sceleratum deserat, oro. 850 

Viribus ilia carens, et jam moribunda, coegit 

Haec se pauca loqui : Per nostri foedera lecti, 

Perque Dcos supplcx oro, superosque, meosque ; 

Per si quid merui de te bene ; perque manentem 

Nunc quoque, cum pereo, causam mihi mortis, amorem ; 855 

Ne thalamis Aurani patiare innubere nostris. 

Dixit : et errorem tum denique nominis esse 

Et sensi, et docui. Sed quid docuisse juvabat? 

Labitur ; et parvae fugiunt cum sanguine vires. 



mihi! exclamat. Potitquam ego cognovivocemfida uxoris, accurri fcstinans atque 
exanimis ad vocem. Infdix reperio semivivnm, et inficientem amicius di^ectos 
siio CTuore, atque avellcntem ana munera ex plnga; et sublero corpus mild carius 
meo maniljtis scelestin ; et umicin dcrepto n pectore curavi crudele rulnus ; utque 
nitnr reprimere stinguinem, et precor ne mc scelcstuin destituat suo ohitu. Ilia ex- 
hausta virihun, ct jam ohiens, sibi vim fecit, ut luce panca proferret : Precor humilis 
per Deos calestes, et meos, per si quid bene sum mvrita de te, et per amorem mihi 
causam necis, nunc ctiam perslantem cum morior, ne sinas Auram succedere nostris 
thalamis. Absolvit ; ct tum denique et cognori et admonui aberrntionem esse de 
nomine. Verum quid proderat admonuisse ? Deficit, et exigua' vires dissipantur 



ferrum. — 813 I'rsin. Heu mihi. Unns Med. ubi prodita. — 844 Tliysii pr<T- 
ctpm/ue am. — 815 Jiin. Voss. Semianimam ; Hcroliii. Semianimcm. In Lan- 
perm. Hnng.vultus; nnde Hcins. c»/<ms, nam niox ffsft scf|iiitnr : Uil>in. sang, 
multo. Hnrni. copj. «/ sparso /. a. rultum; vel sparsum. — 847 Pr. Pal. Arnnd. 
alti.T Hainhnrg. et nnns Arc;, corp. mihi me car. — 848 Heins. dedit Sontibus 
ex her. Pal. et var. lect. unius Med. viilj;. iy»llibns. — 850 Tres script! desinat 
pio deserat. — 853 ]ii-roVm. oro vcslmsquf mcosqne ; (jiiod Hotliiiis sic exponit: 
' vettros, \. V. tno*-, (."ephale, et oniniiun, qui vivunt : meos, i. c. inferos, qui 
jam siii nuiritune videntiir. Superosq. fiiossema est.'— 855 INled. dum pereo ; 
Gron. et Leid. pro var. leit. qua. — 850 Qiiidani pat. nuhere ; alii cnubere ; alii 
incumberc, ut Kdd. Hersni. — 857 Heins. vult Dixit ; at, vel Dixerat ; errorem, 
— b58 Aruud. m quid doc. jucabit ; undc Heins. si quid doc. juvaret. Unas 

NOTvE 

853 Mens] Inferos dicit, ad qnos nempe Procris Auram, quod lenis 
de«cend«I)at. venti, amica' nomen esse, quae sibi 

b57 Lrruiem nominis] Credidit suiim Cephalum subtraltcrct. 



IMETAMORPHOSRON LIB. VII. 1279 

Dumqnc aliquid spectarc potest ; me spectat : et in me 860 

Infeliceni animam nostroque exhalat in ore. 

Scd vultu mcliore mori sccura videtur. 

Flentibiis ha^c lacrymans heros memorabat ; et ecce 

iEacus iugreditur duplici cum prole, novoque 

Milite ; quera Cephalus cum fortibus accipit arrais. 865 



cum cruore. El dum licet aliquid intueri, me intuetur, atque expirat miseram 
nniniam in me, et in nostra ore. Verum secura videtur obire facie minus inquieta. 
Lugcns Cephalus narrahat ista lugeniibus ; et ecce JEacus intrut cum duobus 
filiis, atque milite recenter conscripto ; quern Cephalus accipit cum strenuis 
viris. 



Gron. vulebat. — 859 held.et parvo. Tres libri de corpore vires; duo cum corpore 
rencB. — 802 Et secura ex uno suo volebat Heins. — 864 Unns Heins. et Med. 
JEac. egreditur. Voss, gemina cum prol. — 865 Undeciin libri fort, excipit. 

NOTyE 

861 Nostroquel Ad veterum alliidit illaesam Cephalus docuisset; qui non 
morem, quibus, prout quisqiie mori- amicee sed venti opem contra aestum 
bundo carissimus, solenne fiiit expi- implorasset. 

rantis fugientem animam et extre- 861 Duplici] Telanione, scilicet, et 

mum halituni excipere, oculos clau- Peleo,qui copias, Atheniensibusauxi- 

derc. liuDi, conscripseraut. 

862 Secura] Cum ipsam a pellice 



p. OVIDII NASONIS 

METAMORPIIOSEON 



LIBER VIIT. 

s 



Fab. I. Scylla Nisi filia in avcm Cirin, ct Nisus pater 
ejus in avcm Haliajetum. 

>IiNos Jovis et Europac filius, cum propter filium Androgeum interemtum ab 
Atlienicnsibus pccnas repeteret ; Megara, in qua uibe regnabat Nisus, 
i.'ontinuo cum Atheiiiensibus accessit. Qua expugnata, animo conceperat, 
occisis iio-tium pra'sidiis, victoriain faciiiter consecuturum. Inter qua; 
Scylla Nisi filia muruin asccnditddectandi gratia, proptir lapideni vocaleni, 
(]ui Apollini»cilhara> positiis soniluni adjccerat. Ut aniniadvcrtit IVIinoem 
urbi assidentcm cultu rc'gali,belllcisque rebus interesse, pulclnitudine ejus 
txarsit. Et cum potionili nullam viaui inveniret, ut victorem hostem 
faceret gloriosiorem, crineni purpureuni patri dormienti abscidit, <pio fata 
patriae continebantur. Qiiom cum, rcscratis portis accepto lioste, ad 
Minoeni pcrtulisset, iile inipium facinus avorsatus, novissime earn navigio 
rcciperc noluit. i'atre jam in aveni piscatoriam tiansfigurato, quam 
iJnci lialiaclou dicunt, ac pcrsequt nte tiliam, ilia quoque in volucrem 
Cirin traiisfiguraia est. 

Jam nitidmii ictc;,fcntc diera, noctisquc I'lij^aiite 
Tempora Lucifero, cadit Eurus; ct Innnida surgunt 

I. Lucifero jam apcricntc elarum diem, alque depellentc tempora noclin, Subso- 
1 Olim cdeb. rcgenle ; omncs fere libri retegenle, ct ita Icgenduni aduio- 



p. OVIDIl NA80N1S METAMORPH. LIB. Vlll. 12bl 

Nubila. Dant placidi cursum redeuntibus Austri 

-^acidis, Cephaloqne ; quibus feliciter acti 

Ante expectatum portus tenuere pctitos. 5 

Interea Minos Lelegcia litlora vastat : 

Praetentatqiie sui vires Mavortis in urbe 

Alcathoi, quam Nisus habet ; cui splendidus ostro 

Inter honoratos medio de vertice canos 

Crinis inhaercbat, magni fiducia regni. 10 

Sexta resurgebant orientis corniia Phoebes ; 

Et pendebat adhuc belli Fortuna ; diuque 

Inter utrumque volat dubiis Victoria pennis. 

lanus flare desinit ; atque nubet humidie ingruunt. Noti lenes parant reditum 
jEacidis revertentibus atque Cephalo: a quibus feliciter impulsi, appulerunt ad 
porlus optatos priusquam expectarentur. Interea Minos depopulatur oras Lele- 
geias, et periculum facit viriutn suarum bellicarum in urbe Alcatho'e, quam Nisus 
obtinet ; cui pilus insignis colore purpureo de medio vertice inter venerandos canos 
erat firmamentum potenlis regni. Sexta cornua Luna resurgeniis renovabantur ; 
et belli eventus erat adhuc incertus ; et Victoria diufertur inter utrumque incertis 



miit Regius, et alii. — 4 Quatnoi- vett. felic. vsi. — 5 Berolin. poii. tetigere. — 
G Cod. iVIenardi, et undecim alii Leleg. mcenia. — 7 Pr. Med. Noric. et tres 
alii in urbem: Jun. et pr. Gron. in arce. — 8 Alcathoi dedit Heins. pro vulg. 
Alcatho'e. — 9 Fl. S. INIaici et alii medioque in vert. N. Urbin. et sec. Med. 
sub vert. — 11 Phoebes habent unus Med. et iinus A. pro viilg. Luna. Heins. 

NOT^ 

2 Cadit Eurusi Flare desinit ven- imniita. 
tus ab ortu spiralis, qui Cephalo ex Nisus] Pandionis, Atlienavum regis 

/Egina insula Atiieiias redituro ad- filius, cui in divisione regni a patre 

versus erat. facta Megara obtigerunt. 

Humida'] Qher quidem secuni ra- Ostro] Hoc est, purpureo colore, 

piebat ventus a nieridic et inari iu 10 Fiducia] Siquidem ilium crinem 

illas terras excuriens. quanidiu Nisus haberet, regno pri- 

4 jEacidis] Militibus ab iEaco in vari non posset; quod erat in fatis. 

auxiliun) Atbenas missis, ct Cephalo Per ilium vero crineui arcanum in- 

datis. tellige consilium, quod iu summo 

6 Lelegeid] Megarensia dicit, Atti- capitis recessu latere debet, pro- 
cis proxima, quibus a Lelege^Egyptio ditum ruinam trahit. 

advena, qui Megara instauravit,inud 11 Sexta] Adeoque sextus mensis 

Domen impositum. currebat ab incepta obsidione. 

7 Mavortis] Id est, Belli: cui Mars Phcebes] Luna.*; quae Phtcbi soror. 
seu Mavors pra?est. 13 Dubiis] Quibus modo in banc 

8 Alcathoi] Megara dicit ab Al- modo in adversam partem inclinare 
cathoo Pelopis filio restaurata et solet. 

Delph. et Vwr. Clas, Ovid, 4 INI 



1282 p. OVIDII NASONIS 

Rcgia turris erat vocalibus addita muris : 

In quibus auratam proles Lctoia fertur 15 

Dcposuisso lyram : saxo soniis ejus inha^sit. 

Saepe illuc solita est ascendcre filia Nisi ; 

Et pcterc cxiguo resonantia saxa lapillo, 

Tuiu cum pax esset. Bello quoque sa?pe solebat 

Spcctare ex ilia rigidi certamina Martis. 20 

Jamque mora lielli procerum qiioquc nomina norat, 

Armaqiie, cquosque, habitusquc, Cydoncasque pharetras. 

Noverat ante alios faciem ducis Europaei ; 

Plus ctiam, quam nosse sat est. Hac judice, Minos, 

Scu caput abdidcrat ciistata casside pennis, 25 

In galea t'ormosus erat : sen sumserat auro 

Fulgentem clypeum, clypeum sumsisse decebat. 

jieunis. Turris rcgia erat adjuncta muris resonantibus, iti quibus filius Latoncs 
diiitur deposuisse lyram : sunns ejus marisit iu lapidibus. I\'ata Nisi consucverut 
illuc sape ascinderc, atque tangere vocales lapides parro silice tempore pads. Con- 
iuecerat quoque sapc indc intueri exercitus, et pugnas duri Martis. Jamque ctiam 
didicerat pi r diuturnitatcm belli nomina primoi-vnt, et artna, et cquos, et cultus, et 
phiiretrus L'retenses. Noverat prcesertim vultus ducis Europai, plus etiam quam 
uusse expedit. Ejus arbitrio, seu Minos texerut caput galea comante pennis, iw 
galea pule her erat : seu corripuerat clypeum radiant em auro, pulchrum erat corri- 



etiani conj. orienti PhcebcE ; quia alter Twisden. orienti Luna. — 14 Sec. Med. 
UrbiD. el N. erat repalibus. Abdita ctiam unus Lcid. — 15 Heins. dcdit Letoia 
e.\ Fl. S. Marci ; viilfj. Lulonia: in tert. Med. Letonia. — IG In Lov. et Thysii 
(Jodd. snnus fuisit in illo : in sec. Pal. et tiibiis aliis Codd. ejus adh(csit. — 17 
Multi Codil. Sap. illic. — 10 Leid. Cum pax tuta foret. See. Med. et N. hel- 
ium quoque lurre solebat ; at Urbin. bcllum quoq. sape sul. Spect. equeilla: bellum 
etiain a pr. man. Hcrne;;g. Heins. emend, bellum quoq. turresol. Spect. equeilla, 
Ifc. Botliiii> sic : bello quoq. turre vel, sa-pe scdebat Spect. e.r ilia, Sj^c. — 21 N. et pr. 
Krfiirt. moras bil I. vid. Sot. Varior. — 2"i Oiim edebatur. Cydoneasq. quod Cio- 
faDU8 ex aiitifiiiiore C^od. f.\\o ii\ Cydoniasq. niutavit. At alterum IJurm. re- 
vocavit, <|iiia et Art. i. 2'.)3. ('ydimirc juccnca'. Variant Codd. in hoc no- 
mine, lieikcliu^ ad Stcplian. in KvSuvta vult Cijdonceusq. lep;endum. In Gron. 
erat Arm. equ. tirosque Cinereidanq. sagittas. — 20 Berolin. Seu gal. Auro ex pr. 

NOTvE 

14 Vocalibus] Resonantibus. Quam 17 Filia Nisi] Scylla est. 

quidem re-onandi facultatem muri ab 22 Cydoncasque] Cretenses Minois, 

Apoliiniit ilbc iinposita iyra accepe- a Cydone Crctae urbe. 

rant, dum AUaihoo Megara mani- 23 Europcci] Minois, Europa; ex 

bus cingenti Deus illc suam pra:stat Jove filii. 

operani. 21 I'lus] Quia ejus amore correpta, 

1-5 Prolea] Apollo est Latonx fi- ad patria; proditiouem pcUecta fuit. 
lioa. 



MRTAMORFHOSEON LIB. VI 11. 1263 

Torserat addiictis hastilia lenta lacertis ; 

Laudabat virgo jnnctam ciini viribiis artem. 

Imposito patulos calamo siniiaverat arcus : 30 

Sic Phoebura smntis jurabat stare sasjittis. 

Cum vero faciem demto nudaverat aere, 

Purpureiisque albi stratis insignia pictis 

Terga premebat equi, spumantiaque ora regebat : 

Vix sua, vix sanae virgo Niseia compos 35 

Mentis erat. Felix jaculum, quod tangeret ille, 

Quaeque manu preraeret, felicia frsena vocabat. 

Impetus est iili, (liceat modo,) ferre per agmen 

Virgineos hostile gradus : est impetus illi, 

Turribus e summis in Gnosia mittere corpus 40 

Castra ; vel ceratas hbsti recludere portas : 

Vel si quid Minos aliud velit. Utque sedebat 

Candida Dictaei spectans tentoria regis ; 

Laeter, ait, doleamne geri lacryraabile bellum. 

In dubio est. Doleo, quod Minos hostis amanti est. 45 



puisse dijiKum. Vibraverat longajacula brachiis ictum lihrantibus, puella probabat 
industriam additam viribus. Adduxerat arcus curvatos aptata sagitta, jurabat 
ApoUinem sic consistere sagittis correplis. Cum vero retexerat vultus deposita 
galea, atqiie purpura indutus msidebat dorso equi candidi decorato pictis phaler is, 
et moderabatur ori cestuanti, vix puella Niseia erat sua, vix temperans animo. Dice- 
bat telum beatum, quod ille tractaret, et habenas beatas, quas manu teneret. Optat, 
modo concedatur, inferre gressus virgineos in exercitum hostilem: optat impellere 
corpus suum ex culmine turris in castra Gnosia ; vel aperire vulvas ceratas kosti : vel 
si Minos aliqnid aliud capiat. Cumque sederet aspiciens alba tentoria regis Diclai, 
Nescio, inquit, gaudeam an molestum sit bellum luctuosum geri. Moleslum est quod 



R. viilfr. (ere: pr. V. et duo alii ore. — 28 Miilti ex scriptis Tors, abductis, 
— 30 Viilg. Impositis culnmis patulos. In iino Ciofani, utroqiie Ma. et 
Briant. est, Imposito calamo, ^c. Imposito patulos calamo nniis Med. Im- 
positus calamus Fr. et tres alii : Impositi calami Leid. unus : Supposito cala- 
mo has. — 33 111 Bas. erat Purp.algi; Biirm. con'], alti. Deiii Heins. placet 
var. lectio Grieviani libri phaleris pro stratis, quod Biirm. censet ininime uiu- 
tanduiu. — 41 Unus Leid. host, decludere. — 42 Septem vett. N. sec. et tert, 
Med. pro var. lect. utq. solebat. — 45 Berolin. Min. est host, am.— 46 Numquid 

NOT^ 

40 Gnosia] Minois, scilicet, cui insulae epitheta. 

Gnosus, Cydon, Gortyn, centum de- 43 Dictai] Minois iterum, a Dycte 

nique, ut voluut, Cretae urbes servic- Cretae monte sic dicti. 
bant, a quibus Poetee sua snmsenint 



12S4 p. OVIDIl N A SON IS 

Sed nisi bclla lorent, numquid mihi cognitiis esset? 

Me tamen acccpta poterat deponere bellum 

Obsido : me comitem, me piicis pignus habere. 

Si, qua? te genuit, talis, pulchcrrime rcrum. 

Quails es ipse, fuit ; merito Deus arsit in ilia. 50 

() ego ter felix, si peunis lapsa per auras 

Giiosiaci possim castris insistere regis : 

Fassaque me, flammasque meas, qua dote, rogarem, 

Velict cmi ! tantum patrias ne posceret arces. 

IS' am pcrcant potius spcrata cubilia, quam sim 55 

Proditione potens : quamvis sa-pe utile vinci 

Victoris placidi fecit dementia multis. 

J usta lacit certe pro nato bella peremto : 

111 cuusaque valet: causamque tuentibus armis, 

Ut puto, vincemur. Qui si manet exitus urbem ; 60 

jMinos est hostis mnanti. Verum, nisi bellum essef, anne mihi esset notus? Nihilomi' 
nus poterat omittert bellum me accepia obside, habere me comitem, et pignus pacis. 
lSi ilia qua te genuit,formosissime omnium rerutn,fuit talis qualis tu es,jure Deus 
illam perdite amavit. O ego ter beata, si vecta permis per u'erem possim pervenire 
ad castra regis Gnosiaci, et cotifessa qua; ego sim, et qualis sit meus amor, vellet 
emi, qua dote cuperem ! tantum ne petcret arces patrias. Nam dejiciantur potius 
thitlami expetili, quam talis potior proditione : quanquam dementia victoris modesti 
causa est ut bonum fuerit multis subigi. Pro/ecto arma in/ert justa pro Jilio OC' 
ctM ; atque potentiur est causa, et armis de/cndentibus cauaam. Credo equidem 



Hedit Hein'. ex pr. !M<*d. ot Norir. vnlg. nunquam. — 47 V. et alii ace. poierit. 
Ciot'anns ex Dominic, profert dimittere bell, idt-mqne Heins. leperit in qnin- 
fjuc Codd. — 48 Viilg. com. et me pac. Habere ex Heins. conj. alii haberet. — 49 
III V. et aliis multis gcnuit ; alii peperit. Heins. ex decern vett. dedit rcrum ; 
vulg. rcgum. — 50 Heins. ex melioribus suadet ipsa fuit. — 51 Nonnulli ego 
quam fel. — 52 IJerolin. Gnos. possem. Med. et sex alii castr. consistcre ; uniis 
Bas. insidere.--r)i) Gebliard. Crepund. ii. 2. el Voss. ct unus Tliuanus Haper. 
Vivian, ct multi Heins. Ah. — 58 Facit Biirm. recepit ex Lov. ceteii gerit. 
— 5y Vul{r. Et cauaaque val. Const. I'anens. emend, in causaq. et ita Codd. 
multi : in uno Ciofaiii Atq. valet causa, in altcro in causamq. valet: per causamque 
etiam V. ct duo ;ilii : rt-lifjui codices admodum discrepant: et sua causa valet 
(rpteui : rt quia cnusa duo: et rukt iti causa U. hiiic quoque causa Jun. hie causa- 
qxu &\'nis : juslaqiie causa itiMix -dVitiH. Vro tuentibus inulti, iique praestantiores, 
tenentibun, non improbantc Heinsio. Alii distinguunt ita: In c. valet, c. t. 
armit. U. p. ifc. — 60 lu duobus Ciofani, Capian. Briant. et V. quit enim 

NOTyE 

19 Qua;'] Eiiropa, scilicet, ex qua 56 Quamvis'] Titubaf, atque adeo 

Jiipitrr Minoi-m cum Rhadamantlio victa est: nam in aniore, cum recta 

el Sarpcdone subcepit. ratione insanire sfudet qui aliter 

53 Me] Quod Nisi regis esset filia. quam fuga sibi consulit. 



METAMORPHOSEON LIB. VIII. 1285 

Cur suus haec illi reserabit moenia Mavors, 

Et non noster amor? melius sine csede, moraque, 

Impensaque sui poterit superare cruoris. 

Quam metuo certe, ne quis tua pectora, JNlinos, 

Vulneret imprudens ! quis enim tarn divus, ut in te G5 

Dirigere immitem, nisi nescius, audeat liastam ? 

Coepta placent, et stat sentcntia tradere mecum 

Dotalcin patriara ; finemque imponere bello. 

Verum velle parum est. Aditus custodia servat : 

Claustraque portarum genitor tenet : hunc ego solum 70 

Infelix timeo ; solus mea vota moratur. 

Di facerent, sine patre forem ! sibi quisque profecto 

Fit Deus : ignavis precibus Fortuna repugnat. 

ruperabimur: qui finis si maneturbetn; quamohrem suus Mars ape riet illi istn* 
mnros, et non noster amor ? Melius poterit vincere sine strage, et cunctntione, et 
dispendio sui sanguinis. Quam timeo certe, ne aliquis temerarius Icedat tuum cor, 
Minos ! quis enim tarn crudelis, ut, nisi ignarus, non vereatur intendere in te s(cvum 
hastilc ? Instilutum niihi probatur, et decreti ojferre mecum patriam dotalem ; atque 
modum statuere bello. At Icve est corere. Prcesidia cnstodiunt ingressus: et pater ha- 
bet firmamenla valvurum. Misera huncunum reformido: ille unusobstat nieisc/fsi</f- 
liis. Utinam sineparente essem! quilibet sane sibi Jit Detis: Fortuna resistit votis in- 



Vianet e.ritus urhem?— 61 Rt-straWt Heins. profert ex pr. Gron. pro vulg. re- 
seret mea: mallet tanien reserarit. — G4 Quam est ex Heins. emend. Vulg. 
A'am ; nnilti codd. Jam vcl iVo?j : in V. est Ah, quod mnltis placet.— 65 
Dirus Heins. piofeit ex nielioiibus; alii durus. — 66 Pro vulg. non 
intcius duo nieliores Mor. et sex alii cum Graeviano, nisi nescius: sex 
alii nisi inscius. — 07 Genev, extat sent, unde Heins. conj. en stat ; 
nisi malis et slat sent, secum. — 69 Multi Codd. custod. claudit. — 72 Fit 

NOTiE 

72 Sibi quisquel Quanquam aper- 73 Fortuna] Immo Deus ipse, qui 

tissima est sententia, prolixa tamen sibi hominem, quanquam ex se nihil 

eget enarratione hie locus, propter est, gloria conjunxit. Sed a quo 

iniquissimani quam arcessunt superbi tempore benedictus in aeternum Dei 

et Deum calumniantes homunculi cae- filius vitara in humanum genus morte 

citatem supinam. A se est nemo : sua inspiravit, quasi mortem attulis- 

sed neminem juvare potest Gratia set, otiari et putrescere plerique di- 

Dei quae obstinate rejiciatur; ut sua; diceruut, nisi quod mundum univer- 

per illam iiniisqiiisqiie fortuuEB sit sum una cum fratribus absorbere 

artifex. Ccteruni perversissiine ista festinant. Aliter olim Ethnicus ho- 

in Amoris gratiam detorsit amens mo, (Catonem dico) in Senatu ; ' Non 

paella, quae tacite Deos spernit, se- votis,' inquit, ' neque suppliciis mn- 

que solam sibi Dei loco sperat futu- liebribus auxilia Deorum parantur ; 

ram. vigilando, agendo, bene coustileiuk;, 



I'iJSG p. OVIDII NASONIS 

Altera jamdudum succensa Cupidine tanto 

Perdcre «rauderct, quodcumque obstaret amori. 75 

Et cur iilla lorct mc fortior ? iie per ignes. 

Per ghulios aiisim. Neque in hoc taraen ignibus ullis, 

Aut gladiis opus est : opus est mihi crine paterno. 

Ilia mihi est auro prctiosior: ilia bratam 

Purpura me, votique mei factura poteutem. 80 

Talia dicenti, curarum maxima nutrix 

Nox iutcrvenit; tenebrisque audacia crevit. 

Prima quies aderat ; qua curis fessa diurnis 

Pectora somnus habet. Thalamos taciturna paternos 

Futrat : et (hcu facinus !) fatali nata parentem 85 

(.'rine suum spoliat : praidaque potita iiefanda 

Fert secum spolium scelcris ; progressaque porta 

Per medios hostes (meritis fiducia tanta est) 

fil thus. Alia (rstuam tarn gruvi amore jamdiu IcEtaretur prndere quicquid morarctur 
iiiHurem. Et quamohrem ulla essel we cordntior? Non reformidein incedere per 
fliiinmns aut per enscs. Neque (amen ad hoc egeo ullis fiammis aut ensibus ; egeo pilo 
pntcrnn. Ille pilns ruber est mihi carior nuro, ille me fiicict feliccm et compotem 
mei desidcrii. Nox tnaj:imafautrix soUcitudinum corripuit taint volventem, atque 
eiinfidentia aucta est califi;ine. Primum tempus somtii aderat, quo sopor rctinet 
eitiporn defatigata solicitudinibus diurnis. Subit culAculum putris .sine strepitu ; 
et,fhcH nefas .' ) filin revet lit patri pi lum futidcm : et compos rapina- nefaria;,se- 
eum porlat pra dam Jest ina, et egressa porta, (tanta est spes benejicii,) per medios 



DeiM in pr. Gron. viilg. Est. — 73 Uniis V. prec, Natura. — 74 Alii Cup. tanta. 
— 75 Trcs scripti Prodere gaud, at Med. primae notaR Pendere. NonnuUi 
amunti pro amori.— 7G Heroliii. cur ilia. — 77 Per pro viilg. Et Heins. snadet 
ex uno Voss. nno Gion. pr. Twisdcii. et Med. nno. In uno liersm. Per gla- 
dias. N'lili;. in hoc; et sic Codd. nieliores, teste Htins. alii ad hoc, ve\ ad 
hcec. — 79 Ilia ex Jim. viiif^. ille. — 80 Lcid. iiniis, el Gron. put. est, prol)ante 
Heius. — 82 In Leid. diiobiis K. et triljus aliis tencbris, oniisso que. — H.5 In 
qiiibusdani vett. riluli \)ro fatali. — 87 Pro sceleris. Cod. antifiims Jac. a Criice, 
Med. pr. I.rf'urt. f^aiandr. pliires<)iie alii ceteris. Sic etiam Priscian. loc. 
latidat, ut doccat, celer fac<Me foeniininiim ceteris. Heins. vero totiini vs. de- 
lenduni censet, quia in Florent. S. Marci niarj^ini ascriptiis est niann recen- 
tiorc. — 8b Pliiriini, merili : uuus Leid. tnenti, quod non displicet Heius. — 

NOT.^ 

prospere omnia cediint. I'hi socor- precajjatnr, Josuc liostes perseque- 

dia- tetc atqiic if^navia; tradideris, batiir: itaque victoria potiti sunt. 

nrc|iiicqnani Deos implores : irati in- Exodi xvii. 

ffstiqiif Hunt.' Oranduni ct laboran- 88 Mmtis] Cum Minoi patrem pa- 

vJinii. qiiomodo oiim filii Dei. Mo»c8 triamque perfiUa proderet. 



METAMORPIIOSEON LIB. Vlll. 1287 

Pervenit ad regcm : quem sic affata paventera : 

Suasit amor facinus. Proles ego regia Nisi 90 

Scylla, tibi tratio patriosque meosque Penates. 

Pra;mia nulla peto, nisi te. Cape pignus amoris 

Purpureum crinem : nee me nunc tradere crinem, 

Sed patrium tibi crede caput. Scelerataque dextra 

Muncra porrexit. JVJinos porrecta refugit; 95 

Turbatusque novi rcspondit imagine facti : 

Di te summoveant, o nostri infamia saecli, 

Orbe suo : tellusque tibi pontusque negentur. 

Certe ego non patiar Jo vis incunabula Creten, 

Quae raeus est orbis, tantum contingere monstrura, 100 

Dixit : et, ut leges captis justissimus auctor 

Hostibus imposuit, classis retinacula solvi 

Jussit ; et a?ratas impelli remige puppes. 

Scylla, freto postquam deductas nare carinas. 

Nee praestare ducem sceleris sibi praemia vidit ; 10.5 

hostes accedit ad regem ; quem trepidantem sic allocuta est: Amor auctor f nil 
fticinoris. Ego Scytlu fUiu regia ^"lsi tihi prodo Deos palrios et meos. Nitllam 
opto mercidem prater te. Sume pilum rubrum pignus amoris. Neque arbitreris 
me nunc tibi oferre pilum, sed caput patris. Atque ohtulit manu sua dona nefan- 
da. Minos aversatur oblata: atque territus cogitatione inauditi sceleris, Dii, 
inquit, te tollant suo polo, o dedecus nostri avi, terraque et aqua tihi interdicantur. 
Profecto, inquit, ego non /era m tantum monstrum tangere Creten cunas Jovis, qute 
meum est regnum. Et postquam legislator aquissimus dedisset leges derictis hostibus, 
imperavit vincula classis sold, et naves are instrucias agi. Cum Scylla advertit 
puppes immissas pelago nature, neque ducem sibi reddere mercedem flagitii, ex- 



89 Berolin. pav. est.— 91 Patriosque Heins. dedit ex melioribiis ; vulg. pa- 
triamque : Fr. Cant, et sex nVn patriceque.^92 Jiin. el Le'id. munus amoris. — 
96 Uiuis Gron. imag. monstri.—98 N. Fl. S. Marci, et Spiiensis, Orb. polus ; 
q\iart. Med. mio: Heins. siiadet/>t». In ()iiibiisdam ccelumq. [)ro pontusq. Deinde 
Med. chartacpiis, et Berolin. negetur.—lOO Qua Heins. dedit e\ Urbin. 
et duodecim aliis ; vulg. Qui. — 101 Heins. legcbat just. w/(or.— 103 Olim, 
(Brat, impleri: Ciofanus restituit impelli ex uno suo, et postea repertum in 
pluribus. — 104 Jun. deductis...carinis. — 105 Unus Mor. sceleris sua: Heins. 

NOT7E 

95 Refugit] Qnippe justitize faraa bent Historici. Verum ne apud In- 

apnd Intel OS con>titntinn judicem de- feros quideni justitia; laudem quae- 

nique tantuni scelus adniilteie dede- runt Cbii«tiani plurimi, nonien quod 

cuisset. Neque vero Poiitanwu t'uit profiientiir dchonestautes. 

comnientuni ejusniodi Ethnicorum 99 Incunabula] Quia in Ida Cretae 

virtus : iliius excmpla pluriuia ha- monte natus et edncatus Jupiter. 



1288 p. OVIDII NASONIS 

Consumtis precibiis violentam transit in iram : 

Intendensqiie maniis, sparsis furibunda capillis. 

Quo fugis, exclamat, meritorum auctorc relicta, 

O patriiT? pr.Tlate mcse, prailate parenti ? 

Quo t'u<:;is, immitis ? rujus victoria nostrum 110 

Et scelus, ct meritum est. Nee te data muncra, nee te 

Noster movit amor; nee quod spes omnis in unum 

Te mea congcsta est ? nam quo deserta revcrtar ? 

In patriam ? supcrata jacet. Sed fin<»e manere : 

Proditione mea clausa est mihi. Patris ad ora? 115 

Qua3 libi donavi. Gives odere merentem : 

Finitimi cxemplum metuunt. Obstruximus orbem 

Terrarum, nobis ut Crete sola pateret. 

Hac quoque si proliibcs, si nos, ingrate, relinquis, 

Non genitrix Europa tibi, sed inhospita Syrtis, 120 

hau.HLs precibus decurrit iti acrem iram; et vesnna porrigcns manus sparsa coma 
reci/eratur, Quo fu^s, o prceposite patria mea;, praposite patri, causa destituta 
beneficiorum ? Quo fugis, fere ? ciijus victoria est nostrum flugitium ct benejicium. 
Neque oblata dona, neque noster amor tetigit te ; neque quod omnis spes mea 
posita est in te solo? Nam quo redeem destituta? In patriam? Victa jacet. 
At pone stare : mihi est denegatn mea proditione. In conspcctum patris? quern 
tibi tradidi. Cites odio prosequuntur me qua digna sum: vicini reformidant 
exemplum. Exulamus orbe ; ita ut sola Crete ex toto mundo nobis aperta esset. Sic 
arces etiam ab ea? Sic nos deseris, iiigrale? Europe non te genuit, sed Syrtis inhos- 



conj. sceleri sua. — 107 Sparsis fere omnes Codd. viilgo passis; iiniis Thiian. 
tcissis ; duo fossis. Sprotii etiam furiosa. — 112 Cant. Med. et alius tenuit 
pro movit; et in quibusdani Noster amor movit. Pr. Mor. in uno. — 114 R. 
Leid. Lev. et qiiinque alii conjecta est. — 115 In nno Ciofani pair, ob ore ; phi- 
rimi ob ora, quod et Heins. et Burm. placet. — IIG Meiiorcs, teste Heins. 
Qua ; vnlg. Quem. Bolhius putat legendum iino tenore : Pat. ob ora, Qua tibi 
donavi, c. 0. merentem, F.e. metuunt. — 117 Cum in nonnuUis legatur, exponi- 
mus urbcm, in aliis erponimur orbem, aut orbe, Heins. sic legit et interpungit, 
cxponimur orlte ; Terrarum nobis, Sfc. Esse autem exponi orbe, ait, excludi toto 
orbe, arceri ac repelli. Burm. vero aut obstruximus iletendit, aut cum Med. 
occlusimuH, ut sit opp. inter occludere et paterc- — 119 Hac Heins. profert ex 
»ec. Med. Tbysian. aliisque ; vulg. Hanc. Deinde cum tert. Med. et duobus 

VIOT/E 

120 Non genitrix] Eadcm propC vadosa et scopulosa littoris Afri, cii- 

liabet Virgiiii Dido, iEncid. iv. ah jus incolae feri et peregrinis infestis- 

Homero mutuata. simi liabiti sunt : ut ex illis ejeoti 

Europa] Terra qua niitibus niori- crude liores adhuc existimcntur. E- 

bu» f.'f:nerabat hominrs olini. gregie Catul. * Quaenam te genuit 

iS'yr<u] Syrtcs die luitur loca ilia ^ola sub rupe Icaena f Quod mare 



MKTAMORPHOSRON LIB, VITI. 1289 

Armeniaeve tigres, Austrove agitata Charybdis. 

Nee Jove tu natus ; nee mater imagine tauri 

Ducta tua est: (generis falsa est ea fabula vestri.) 

Et ferns, et captus nullius amore juvenca). 

Qui te progenuit, taurus fuit. Exige poenas, 125 

Nise pater : gaudete malis raodo prodita nostris 

Moenia : nam fateor, merui ; et sum digna perire. 

Me tamen ex illis aliquis, quos impia laesi. 

Me perimat. Cur, qui vicisti erimine nostro, 

Tnsequeris crimen ? scelus hoc patriseque patrique ; 130 

Officium tibi sit. Te vere conjuge digna est. 

Quae torvum ligno decepit adultera taurum ; 

Dissortemque utero foetum tulit. Ecquid ad aures 



pita, et tigres Armenice, vel Charybdis Nolo vexata. Neque tu Jove satus ; neque 
imiter tacta est specie tauri : ea fabula vestrce stirpis est Jicta. Taurus qui te ge^ 
nuit et fuit f eras, et nullius juvenca amore tactus. Pater Nise repete pcenas : 
muri mode traditi exultate gaudio ex nostris cerumnis : agnosco enim, merui, et 
sum digna occidere. Ceterum aliquis ex illis, quos offendi impia, me interficiat : 
quamobrem tn, qui victoria potitus es nosti'o scelere,persequeris scelus? Hoc fiagi- 
Hum ill patriam alque parentem sit tibi beneficium. Adultera qua fero tauro im- 
posuit ligno, at que foetum gestavit dissimilem ventre, vere digna est te marito. 



aliis viilt legere sic prohib. Unns etiam ex Pal. habet sic nos. — 121 Alii Ar^ 
menia tigr. oniisso t-e. — 122. 123 Mss. Dominic. Falsa nee imagine tauri Lusa 
tua est genitrix: falsa est ea fabula. Unns Ciof. falsi nee imagine tauri. Plerique 
lusa est; sed pro eo N. capta. Fl. S. Marci ducta, quod recepit Heins. Porro, 
verba generis. ..vestri sic correxit CJapoferrens, atque ita et inventa sunt in 
lino Heins.— 127 In Berolin. et omiss. — 128 Me Heins. reposnit ex uno 
Gron. vulg. Sed. — 129 Leid. pro var. lect. munere nostro. — 130 Heidelb. pa- 
trisque. — 131 Cant, et pro var. lect. pr. Erfurt, et pr. Hamburg, tibi Jit. 
Meiiores vere; vulg. vero. — 133 Vulg. Discordemque : in fragm. Boxhorn. 

NOTyE 

conceptum spumantibus exspnit iin- turbatae et amentis puellae hue illuc 

dis ? Quae Syrtis, quae Scylla vorax, fluctuans et hinc inde saliens inge- 

qu£e vasta Charybdis?' nium pingitur. 

121 Armenuuve tigres'] Qua in Ar- 132 Qua torvum'] Pasiphae est, Mi- 
menia, Asiae regione, ferocissimae in- nois conjnx, cui, Tauri amore in- 
veniuutnr. censae, vaccam ligneam Daedalus f"a- 

122 Tauri] Pulcherrimi tauri for- bricavit, cujus ope cum bruto corpus 
mam induisse Jovem, quam Europa commiscuit : unde Minotaurus, mon- 
mirata, quaque capta, cum rapta est, strum media parte homincm reliqua 
Mipra vidimus. taurum referens, procieatHS est. 

131 Te vere] Vide quam optime 



1000 r. OVIDII NASONPP! 

Perveniunt mea dicta tuas ; an inania venti 

Verba foruiit ; idemque tuas, ins^rate, carinas ? 135 

Jam jam Pasiphaen non est mirabilc taurum 

Pra?posuisse tibi : tu plus fcritatis habcbas. 

Me miserara ! propcrare juvat : divulsaque remis 

Unda sonat : mecum simul ah ! mea tena recedit : 

Nil agis, o frustra meritorum oblite meorum. 140 

Insequar invitum : puppimquc amplexa rccurvam, 

Per ireta longa trahar. V'ix dixerat ; insilit undas : 

Consequiturque rates, faciente Cupidine vires : 

Gnosiaca3que hseret comes invidiosa cariUcC. 

Quam pater ut vidit, (nam jam pendebat in auras, 145 

Et modo factus erat I'ulvis Halya:etos alis,) 



Pertinguntne iuas aures mea verba? an venti avfenmt ea irrita, iidemque tuas 
naves, ingrate ? Jam jam 7ion est mintm [-'asipliaen pluris fecisse taurum quam te : 
tuplus habchas ferocitatii. Me infelicem ! festinare tibi est gratum ; atquejiuctus 
eruti remis strrpitum edunt : ah meum suluiii fugit una mecum. Frustra laboras, o 
incaasutn immemor beneficiorum meorum. Persequar iwlentem ; atqne correpta 
curva 7iai:i, ubripiar per vastum mare. Vix desierai ; sese immittit in aquas : et 
pertingit navts, Amore prcebente vires : et comes odiosa affixa est naci Gnassiaciie. 
Quam post quam parens intuitus est, (nam jam sese librabat in aere, et modo muta- 



Discortemque, qiiotl confirmat Heinsii emend. Dissortcmq. — IS.'i Alii iidemque. 
— 138 Meiiores, teste Heins. JKCrtt ; 'dVwjubet. Divisaque etiaiii |)liirimi scrip- 
ti : nisi fniod divcrsaque (\na.tuor, dijfusaque iiiiiis Honoiiicnsis ; dimissaque aViws: 
Heinsiiis conjccerat, diffisnque. — \VJ \'uli,'. mccumque simul mea ter. mecum 
iimul ah men terra l-'l. S. Marci, pr. Hanibiiii;. pr. Aleil. Noriciis et duo alii : 
mecum simul et alter Erfurt, et Bernegg. iii (|iio vetiis lectio penitiis erat 
erasa : mecum simul mea \r\ind. sine me simul et mea ter. Ziilichciiiianus et 
Genevensis. Heins. rescrihit, mecum sine me mea terra recedit. — 112 Leid. 
Mor. Gran, et alii lon./erar. Undas Heins. dedit ex tert. Med. et Iribiis aliis; 
vulg. wndw. — 113 T(f rates Ciofaniis ex snis pra>fert ratem. — 14.5 INIenard. aci 
pro in. Unns R. in auris, — 140 Hcidelb. et q\iidam alii fad. avis/ulv. Halywe- 
tos Heins. profert ex N. pr. Pal. tert. Med. Cant, et aliis; nonnuUi ha- 

NOTiE 

138 Jurat] Minoem festinantcr re- Hyginiis, invigilans ; quern piscem si 

ccdentem quia videt, hoc dicit. qiiando ea avis natantein conspexe- 

130 Mecum simul] Videtiir cnim rit, mittit se in aqnam, ra|)tumqiie 

moveri ctiam terra quain pra;tcrla- nnguibiis dilamat. Quan(|uain non 

bitnr navis. in piscem Cirin, >ed in avem, muta- 

146 Halyactos] Quoddam genns tam Scyllam alii voluerunl : diver- 
eft aquila-, piscibus, aut eerie Ciri, sissima insupcr noDQulli tradide- 
cujus formam induit Scylla, ut scrlbit runt. 



METAMORPHOSEON LIB. VIII. 1291 

Ibat, ut hciercntem rostro laniaret adiinco. 

Ilia metii piippim diniittit : at aura cadentem 

Sustinuisse levis, iie tangeret asquora, visa est. 

Pluraa fiiit : plumis in avem mutata vocatur 150 

Ciris : et a tonso est hoc nomen adepta capillo. 



Fab. II. Ariadne in Coronam. 

Minos victor, cum stipendiuni Atbeniensibus imposuisset, et nobilium liberi 
qiiotannis ad labyrinthum a Daedalo factum mitterentur, qui Minotauro 
objicerentur, quern Pasipliae Solis filia, Minois uxor, ejusdein Daedali fabri 
opejuncta tauro, enixa fuerat; tertio stipendio Theseus, /Egei et iEthrae 
rilius, in insulani Cretani devectiis, Ariadnae Minois et Pasiphaiis filiae, quae 
pulchrittidine ejus exarserat, amore pericultim capitis eti'ugit. Digrediens 
itaque Atiicnas cum virgine abducta, ut Diam insuiam contigit, Liberum 
patrrni habuit in nialis: desertam enimaTheseo sibi copulavit Deus, utque 
3ui iu earn amoris niemoria existeret, coronam nomine ejus in coRlum 
transtulit. 

VoTA Jovi Minos taurorum corpora centum 
Solvit, ut egressus ratibus Curetida terram 
Contigit ; et spoliis decoicita est regia fixis. 

tus fuerat in Halycreton rufis nlis,) accedebat, ut discerperet navi affixam rostro 
recuivo. Ilia emiltit puppimtimore: at levis aer visus est sustentasse ruentem, tie 
in tnarc decider et. l-'luma fuit : facta avis per pliimas appellatur Ciris: atque 
illud nomen habuit a toiisa coma. 

II, Pvslquam Minos egressus navibiis appulit ad terram Curetum, persolvit Jovi 
vota centum corpora taurorum ; atque basilica ornata est appositis spoliis. De- 



bent Haliaetus, vel Haliccetus. — 147 Meliores, teste Heins. laniaret; vulg. 
laceraret. Fr. etiani abunco pro adunco. — 148 Dimittit Heins. dedit ex 
nieliorilius pro vulg. dimisit ; et at pro et ex Med. chartaceo. — 149 Pro 
visa est tres libri fertur. — 151 Heidelb. et Pal. unus et ab rapto ; unus 
Med. a rapto. — 152 Corpora habent praestantiores ; ceteri nanguine. — 153 

NOTiE 

151 Tonso] 'Airb rod Kelpeiv, a ton- bus, Scopulis, itemque solis littoiibus 

dendo, quod patris crinem purpu- aevum exigat. 

reum totondisset. Ipsam quod atti- 153 Curetida] Cretamdicit,quam in- 
net, plurimi alaudam esse volunt; coluerunt olini Curetes, nutrilii Jovis. 
alii solitariam avem vertice in medio 154 Spoliis] De more ; quibus qui- 
cristauihabentein purpuream, ceteris dem victoris virtus decorabatur, 
plumis varie coloratis, quae in rupi- poster! ad egregia facinora incita- 



1292 P. OVIDIl NASONIS 

Crevcrat opprobrium generis: foedumque pate]>at l.'>5 

Matris adulterium monstri novitatc biformis. 

Destiiiat luinc Minos thalamis rcmoverc pudorem ; 

Multipbcitiuc doiuo, cii.'ci.scpie inchidcre tcctis. 

Disdains, in^cnio labrae ccleberrimiis artis, 

Ponil opus : turbatquc nolas, ct himina flexum 100 

Ducit in erroieni variaruni ambage viarum. 

Non secus ac liquidus Phrygiis Maeandros in arvis 

Ludit ; ct ambiguo lapsu rcfluitque fluitque : 

Occurronsquc sibi ven(uras aspicit undas : 



decus gentis auctum ernt ; et turpe ndiilterium matris manifestum erat vovitate 
moTistri bimembris. Minos constituit tollere illud ]>ri)hrnm ex cubiculis, atqu* 
retinere domo sinuosn, ct obscuris leclis. Dadalus insignis peritia artis fabrilis 
Mtruit opus, it con/undit indicia, ct inducit oculos in errorem uncipltem flexu di- 
versarum viarum. Quemadmodum fluidus Mceander ludit in campis Phrygiis, 
titque currit et recurrit Jluxu dubio, el sibi obviam procedens videt fiuctus venturot, 



iMulti et egress. Heins. cum aliis praefert nt. — 155 In Gron. erat crebrum- 
que; quod Burm. putat pro <t7ru/n(/. — 157 Heins. dcdit <A((f«mis ex pr. R. et 
Urbin. pr. V. et pr. INIed. vulfr. tliaUimi: at N. Cant. sec. Med. pr. Bas. et 
tres alii thalamo. — 158 Pal. MuUiJicique ; unde Gebhard. Multifidaque. A. 
Multiplicisque domi cacis includ. Plurt's etiani alii cum quarto Med.twtJs, omis- 
so que. — 159 Mor. ft Jim. Deed, interea/ahr. — IGO Sec. Med. In se point opus, 
turbatq. nulax, et limina fleet ins. In Pal. et lumina flexu: lamina etiam pr. 
Hamburp. et alii pinres. Sec. Pal. N. Fl. S. Marci, Spirensis, et tres alii,_^ex- 
um ; ut ad errorem referatur: prim. Pal. et nnus Med.flexui; duo veteres, 
flexn ; niniirnm, ambajje. Unus Med. et lumina fal lit. — ]()2 Pr. Twisdeni 
Jiquidos I'brggius M. in areas, i. e. arcuata curvamina, quod placet Heins. 
Nonnulli Maunder vol Maandrus, Deinde pro arcis vulg. undis. — 1G3 In uno 
V. ambig. flexu. —\Q\ Arund. vent, prospicit. — 165 Meliorcs, teste Heins. in 

NOT/E 

bantur: antiquitafc vencrationem et rabilis structurae dicitur fecisse, ut 

majestatcin iisdem conciliante. spirare et ambulare possent. 

155 Opprobrium] De Minotauro lo- 160 Notas] Quibus aliquis laby- 

quitur; quern non ex tauro, ut fabu- rinthum ingressus iter relegere pos- 

lati sunt, sed < x quoiiauj Mincis scri- set, sen exitum invenire. 

ba sen <lure Paviphai- conceperat. 162 Mteandros] Fluvius est Phry- 

158 .Multiplict] De labyrintlio lo- gia2 in niinore yVsia, qui ita sinuosus, 
quitur, pluiimis sinuosis eiroribus ut saepe ad caput recnrreie videatur : 
viarumqiie irreineabilibiisambafribiis, unde et pro perplexis et involutis 
a Difdalo ronstructo, in quern Mino- rebns significandis, quas Mtrandros 
taurinn monstruin Minos concludi dicimu.s, usurpatur. 

jussit. 163 Ambiguo] Quia quor«uni fluat 

159 Dadalus] Faber fuit Athenicn- ambigitur. 
sis, qui slatuas etiam usque adeo mi- 



MKTAMORPHOSEON LIB. VIII. 1293 

Et nunc ad fontes, nunc in mare versus apcrtum, 16.> 

Incertas exercet aquas. Ita Daedalus implet 

Innumeras errore vias : vixque ipse reverti 

Ad limen potuit ; tanta est fallacia tecti. 

Quo postquam tauri geminam juvenisque figuram 

Clausit; et Actaeo bis pastum sanguine monstrum 170 

Tertia sors annis domuit repetita novenis ; 

Utque ope virginea, nullis iterata priorum, 

Janua difficilis filo est inventa relecto ; 

Protinus u3^gides, rapta Minoide^ Dian 

Vela dedit : comitemque suam crudelis in illo 175 

Littore deseruit. Desertae, et multa querenti, 

et modo jlexus ad scaturigines, modo ad mare agit aquas ambiguas : ita DtBdalus 
citmulat in/initas vias falluciis ; atque ipse cegre potuit redire adjanuam, tantus est 
error domus. Quo postquam covjecit duplicem formam tauri et hominis ; tt tertia 
tors iterata annis novenis superavit monstrum bis refectum sanguine Atheniensi ; et 
porta abstrusa nullis repetita priorum reperta est auxilio puell{r,Jilo relecto ; stalim 
Mgides, carbasa explicull in Dian, abducta Minoide : atque fer us destituit soeiam 
in illo littore, Bacchus auxiUum atque amplexus tulit destitute et multa dolenti : 



mare; alii ad mare. — 166 Pro Incertas unus Bonon. Inventas: diversas unns 
Med. et dubias Vivian. Cant, et Heidelb. et duo alii : incestas excursat Menard, 
a ni. pr.— 168 Gronovius mallet fall, texti. — 169 Quod postq. est in ed. D. 
Heins. unus Leid. Qua. — 170 Berolin. past, semine. — 172 N. et sec. jNIed. 
vullis superata ; Spirensis imlli superata, quod Heins. verius putat. — 173 
RelectoB. Heins. restitnit ex Pal. vulg. irZ/cfo. — 174 Vulg. Min. Diam ; Heins, 
ex sec. Pal. aliisqne Dian: nonnulli scribunt Cliian, vel Chiem, vel Chien : O, 
Dictem. — 175 Unus Leid. in udo, vel alto. — 176 Heins. pro vulg. destituit ex 

NOT^ 

169 Tauri geminam] Minotaurnro, ille ex labyrintho expediret. 
monstrum ambiguuni. ]\'ullis] Quia a INIinotauro vorati. 

170 Actao] Atheniensi. Diirissima 173 Relecto'] Ad limen filum altera 
enim lege tenebantur Atheuienses, extremitate alligaie doctus fuerat, 
Androgei interfecti causa, qnotannis, quod continuum progrediendo evol- 
ut quibusdam placet, septein pube- vens, regressus indicem sfqueretur. 
res maressorte delectos, a Minotanro 17 1 jEgides] Theseus, j^gei filius, 
vorandos, totidenHpie virgiues,exnon- qui, juvenes liberandi causa, in Cre- 
miUorum sententia, tributi loco in tarn cum illis navigaverat. 

Cretam mittere. 3Iinoide] Ariadne, Minois filia, 

171 Annis novcnisi Nono quoque Diari] insula est una ex Cycladi- 
xono. Quanquam qnotannis repeti- bus, qua; et Naxus dicitur, multis 
tuni fuisse tributum alii scripserunt. itcmi|ue aliis nominibus insignita, in 

172 Virginen] Ariadnes, scilicet, (jua Ariadne, Bacclii admonitu, ut 
Minois filiae, quae Theseo tilum tradi- noiinullis placet, a Theseo relicta. 
dit, cujus, ad limen aanexi, ope, gese 176 Descrla] In patris douio a 



1294 p. OVIDII NASONIS 

Amplexus et opem Liber tulit : utque perenni 

Sidere clara foret, sumtam de fronte coronam 

Imniisit coelo. Tonnes volat ilia per auras : 

Dunujiic volat ; gemmae subitos vcrtuntur in ignes : 180 

Consistuntque loco, specie remancnte Coronae, 

Qui medius nixique genu est, angueraque tenentis. 



Fab. III. Perdix in Avem sui nominis. 

D.€DALVS Eupalami filins snpradictus,ciim propter commissa Minoem, a quo 
clausus tenebatiir, profiigere vellet, pcnnas sibi ct filio Icaro aptavit, qui- 
bus, ut volucres, profiigerent regis imperiuui. Quorum Icarus, quia 
praeccptis parentis obtemperare nequiverat, iu insulaui maris decidit, 
qu?e ab ejus nomine Icaria dicta est. Daedalus autcm iu Siciliam ad 
Cocalum regcm, sepulto filio, profugit; cujus casum Perdix, Calai filius, 
Atheniensis pro gaudio tulit : nam cum is a niatre propter cognationem 
fratri datus esset in disciplinam, quia primus serrae inventor fuerat ; ob 
invidiam ingenii a Dandalo pra;cipitatus est : cui in malis Minerva decidenti 
opem tulit. Ante enim, quani terram contingerct, ab ea in volucrein est 
versus, quaff a nomiue ejus perdix vocatur. 

D>EDALUS interea Creten, longumque perosus 

atque ul esset illnstris immortali sidere, jecit in caelum coronam dereptam fronte, 
Ill'i volat per siihtilem a'erem ; et diim volat, uniones mutantur in Jlammas repcn- 
tinas; ct, forma Corona; remanente, stant in loco qui medius est insistejitis genu, et 
tractantis serpentem. 

III. Interea Dadalus exosus Creten et longiim exilium, et ductus amore terra 



quinque vett. deseruit assumsit, ut sit Ovidiana repctitio. — 177 Voss. Med. et 
duo alii, Edd. Giypli. et aliae Amplexusque et. — 179 Sj)rotii Cod. Imposuit ccel. 
— 180 Lov. et uiiiis Med. ^einm. »i/<J/o5; noiinulli cum ]iei oVin. nilidos. — 182 
Arg. ct Mor.flexique ; quinque nisfV/HC. Lcid. ct dUua tuentis ytvo tetientis, — 

NOTyE 

Baccho vitiatam, quo tempore ad byrintlii tencbras discussisse. De 

Minoa pf-rvfiiit, coronaR pretio ilicc- qua alia alii scripserunt. 

tarn, quidam prodidit qui conscripsit fronte] Ariadnes, scilicet, cui a 

Cretica. Bacclio data. 

178 Sidere] Corona est signum 182 Qui] Locus, scilicet, in quo 

Boota-ab hnuiero sinistro proximum, Corona est, inter Herculem et O- 

novem in orbem dispo<iitis steilis Iu- i»liiu(bum. 

cidiim. Illam vtro rlicitur Viilcanus Nixi] De Herculc loquitur, qui 

ex auroet gemmis Indicis fabricasse, dextero genu nixus in coulo figura- 

qaaruDj splendore dicitur Theseus la- tur, dracouem Hesperidum custodem 



MliTAMORl'IlObtON LIB. VIII. 1295 

Exiliiini, tractusque soli natalis araore, 

Clausus erat pelago. Terras licet, inquit, et undas 185 

Obstruat : at coeliim certe patet : ibimus iliac. 

Omnia possideat ; iion possidet aera Minos. 

Dixit: ct igiiotas animum dimittit in artes : 

Naturamque novat. Nam ponit in ordine pennas, 

A minima coeptas, longam breviore sequenti : 190 

Ut clivo crevisse putes. Sic rustica quondam 

Fistula disparibus paulatim surgit avenis. 

Tum lino medias, et ceris alligat iraas. 

Atque ita compositas parvo curvamine flectit ; 

Ut veras imitentur aves. Puer Icarus una 195 

Stabat : et, ignarus sua se tractare pericla. 

Ore renidenti, modo quas vaga moverat aura, 



patrice, retenlus erat mari. Quanquam, ait, claudat terras et aquas, at prvfecto aer 
est apertus : discedenms iliac. Minus imperet cunctis, nou imperium ohtinebil in 
a'erem. Dixit ; et converlit ingenium ad artes inauditas, et novat nuturam : nam 
concinnat pennas cteptas a minima, breviore sequente longam ; ut credas in collem 
auctas esse. Pari modo fistula agrestis sensim fuit oliin composita inevqualibus 
arundinihus. Tum connectit medias lino, et infimus ceris: atque ita constructas 
curvat exiguo Jiexu, ut imitentur veras aves. Puer Icarus una aderat ; et nescius 
se tenere sua discrimina, nunc Iceto vultu corripiebat pennas, quas vcntus mobilis 



184 Tractus ex Med. Heins. recepit pro vulg. tactus ; Briant. captus. Soli erat 
in uno Leid. alii Z«d.— 186 Heidelb. patet: et licet urmis.-— 188 Unus Mor. et 
ignaras. Pr. V. animos, Lov. curam dim. Heins. conj. animo devertit. Arg. nnus 
convertit ; alii dcmittit, et demisit. — 189 Heins. malebat Nat. novans disponit in, 
^c. quia unus lionon. Iiabet novum pro novat. — 194 Tres lihri ita dispositas. Jun. 
pnrvoque cacumine. — 195 Heins. ex Codd. dedit imitentur; aVii imiletur. — 197 
Bernegg. in voces Or. renid. pro var. lect. exhibet Moreque ludcntis. Deinde 

NOTiE 

interficere tentans. Qua de re vide- custodia, quo, propter navatam Pasi- 

sis Hyginum. phaas in amoribus operam, a Minoe 

Anguemque'] Opiiiuchus Griecis di- detrusus. 

citur, sidus ca-leste, queni nonnuUi 189 Novat] Quia, nt inquit Hora- 

jEsculapium, alium alii, in ccelum tins, ' Expertus vacuum Daedalus 

translatum comniiniscuntur. aera Pennis non liomini datis.' 

184 Exilium] Atlienis enim pro- Ponit] Quomodo alitibus natura 
fiigerat, cadis reus, ob inteifectuni aptavit, ut aiirem valide po.ssint im- 
per invidiam discipulum, quem non- pellcre. 

nulli sororis tilium scripserunt. 193 Medias] Id est, pennaruni nie- 

185 Pelago] Nam in Creta insula diam partem, sicuti et per ' imas' io- 
erat, clauius insuper iabyriuthi sui timam iutellige. 



l'29ij v. OVIDII NAS0N18 

Captabat plumas : flavam raodo poUice ceiaui 

Mollibat, lusuque siio mirabile patris 

Impediebat opus. Postqiiain maims ultima coeptis 200 

Imposita est ; geminas opil'ex libravit in alas 

Ipse suum corpus : motaque pependit in aura. 

Instruit ct natum: Medioque ut limite curras, 

Icare, ait, moneo : ne, si demissior ibis, 

Unda gravct pennas ; si celsior, ignis adurat. 205 

Inter utrumque vola. Nee te spectare Booten, 

Aut Helicon jubeo, strictumve Orionis cnsem. 

Me duce, carpe viam. Paritcr prsecepta volandi 

Tradit ; ct ijrnotas humeris accommodat alas. 

Inter opus monitusque genaes maduere seniles : 210 

Et patriae trerauere manus. Dedit oscula nato 

Non iterum repetenda sue : pennisque levatus 

abstulerat ; nunc mhigehat flaram ceram poUice, atque monihatur opus admirandum 
parentis suo ludo. Poatquam novissima manus addita inccptis, ipse ariifex co»«- 
misit suum corpus in alas, et sustentatus est acre agitato. Accommodat etiam alas 
Jilio ; atque inquit, Hnrtor te, Icare, ut voles medio spatio: ne si inferior eas, aqua 
impediat pennas, si altior, ignis infiammet : vola inter utrumque, Neque impero 
te intueri Booten aut Ursam, ct gladium evaginatum Orionis: tene iter me duce, 
Docet similiter leges volandi ; et aplat hitmeris alas ignolas. Genw seniles hu- 
midw sunt facta inter opus et pracepta ; atque manus patrice trepidarunt. Obtulit 
tuavia Jilio suo, non ileriun renovanda: atque pcnnis sustentatus ante volat, et me- 



Hein«. malcbat vag. moverit. — 198 Lcul. Optuhnt plum. Heins. conj. Afflahat vel 
tractahat. — 199 \ . liisaque ; sec. M(!(l. i(.su7. unus Bas. ct Heins, ;)/(»(««/. Jtin. 
luxvq. pr. Gron. et Med. lapsuq. — 200 Mcliorcs, teste Hciiis. cceptis; viilsj. 
i.cppto. — 201 Arg. geminis...alis. Untis R. et alius opif, ribravit. — 203 Medio tu 
Gron. medioque in IJasil. Jiin. Gron. et iniiis Heins. medio ne Excerpt. Theatin. 
quae et limitie, nt nonnuili alii.— 204 Leid. Icarc te mon. — 206 Piurimi vetl. 
neu tc ; sic et Heidelb. mm c.rpectare, Neu Heins. conj. el seq. vs. jubcam, 
Gron. et nnn« Heins. strictumve, j)ro viilj;. strictumque.— '20H Jiin. carp. vias. — 
210 LisiA. gcmitusque. — 211 .-Vlter Haminirg. cecidere man. quod a Virgilio fluxit. 

NOTiE 

203 lnstruit'\ Omnibux quae ad tuni, ct Mercurii urina natus, in coe- 

cvadendnni erant neressaria, scilicet, luin translalus, clavatn niaiiu tenens, 

20.J I'ndii] Aqua c terra Solis ra- ut scripsit Hyginus, vel ensem, ut 

diis ad alifjiiam altitudincm sublata. aiiis visum. 

20G Rooten] Si};nuni ctrleste, sicut 210 Maduere'] Lacrymis, scil. peri- 

et Helice seu Ursa, de quiljus antca ; culi novitate exterritus, quod pucro 

qiiibiis quidirni nautx iter suum sole- praescrtini iniiuincre sentiebat. 
bant diri;,'ere. 212 A'ojj iterum] Ouod quidem iie- 

X07 (Jrionis] Qui tx Jovis, Nop- scitbat pater Daedalus ; sod ex in- 



METAMORPIIOSKON J-lli. VllJ. 1207 

Ante volat ; comitiqne timet : velut ales, ab alto 

Quae tenerara pioleni producit in aera nido. ^ 

Hortaturque sequi ; damnosasque eriidit artes : 215 

Et movet ipse suas, et nati respicit alas. 

Hos aliquis, tremula dum captat arnndine pisces, 

Aut pastor baculo, stivave innixus arator, 

Vidit, et obslupuit : quique ajthera carpere possent, 

Credidit esse Decs. Et jam Junonia lajva 220 

Parte Samos fuerant, Delosque, Parosque relictae : 

Dextra Lebynthos erant, foecundaque melle Calymne : 

Cum puer audaci coepit gaudere volatu ; 

Deseruitque ducem : coelique cupidine tractus 

Altius egit iter. Rapidi vicinia Soils 225 

Mollit odoratas, pennarum vincula, ceras. 

Tabuerant ccrae : nudos qiiatit ille lacertos : 

tuil comiti ; sicut acis quce protulit mollem progeniem in aerem nb excelsn nido, 
Admonet sefjui ; et docet artes noxias ; et ipse agitat suas, et respicit alas filii. 
Dum aliquis piscatur rirga tremula, aut pastor fultus scipione, vel arator stiva, 
intuitus est istos, et miratus est ; atque arbitratus est esse Decs, qui possent tenere 
aerem. Etjam Samos Junonia, et Dcloji, et I'aros fuerant prccteritte a parte si- 
nistra : Lebynthos et Calymne melle affiuens erant a dextra: cum adolescens ccppit 
exultare volatu temerario, et rcliquit ducem, alque impulsus desiderio cceli, carpsit 
viam sublimius. Fropinquitas Soils fervidi liquefucit ceras odoratas quce erant 
vincula pennarum. Cene tabuerant : ille movet brachia nuda, et destitutus remi- 



— 212 Lcid. iter, capiemla ; Langerin. prcebenda. — 214 Vul". prol. produ.rit ; 
Cant, et O. et AVndeduxit ; Jiiii. perduxit ; Gvon. diduxit: Leid.Sprotii, et duo 
alii producit. — 218 Vett. Edd. stivave; quod ex suis codd. mutavit Heins. quia 
innixus et alibi cum Ablat. iit xv.72G. BeroHn. bac. past, stivaq. — 220 Heidelb. 
Credunt ess. — 221 Vulg. Sam. fuerat. — 222 Ex diiobus erant Hcins. dedit 
pro vnlg. erat : et pro Calymna vett. fere oiiines Calymne ; unus autem Heins. 
Calydne. — 224 Tractus ex Fl. S. Marci, Spirensi, et quatuor aliis ; vulg. tactus; 
at qiiidain captus. — 225 Bernegg. rabidi pro rapidi. Time in duobus V. ad 
vicin. in uno Burni. Statii, Briant. et Cselest. at: nonnulli et. — 226 Pro 
odoratas Heins. nialebat adornatas. Necjue Burm. odoratas satis placet, cui 
verbo non satis rb rincida conveniat. Suadet ergo Molliit aptutas. — 227 Unus 

NOT;E 

genio est Poetap. cia dicitur. 

215 Damnosas] Quia per illas lea- 221 Delos, Paros^ JEgazi insulae 

rum filiuni perdidit Dadalus. Cyclades, ut saepe dictum. 

220 Junonia] Junoni ibi natse, edu- 222 Lebynthos] Hanc cum sequente 

catae, et Jovi in nxorem tradita?, sa- alii inter Cycladas, inter Sporadas 

era; Cari^ adjacens ; nam dc hac alii, recenscnt. 

Samo hoc in loco agitur, non de ilia 223 Puer] Icarus, scilicet, Ddcda- 

altera Septemtnonaii qux Samuthra- lum patrciu scqui coutcuineus. 

DelpU. et Var. Clas. Ovid. 4 N 



12f)8 r. OVIDII NASONIS 

Remigioqiie carens non ullas percipit auras. 

Oraque ccrrulea, patriuni clamantia nomen, 

Excipiuntur aqua : qua) nomen traxit ab illo. 230 

At pater inlelix, nee jam pater, Icare, dixit, 

Tcare, dixit, ubi es ? qua te regione requiram, 

Icare? dicebat: pennas aspexit in undis, 

Devovitque suas artes; corpusque sepulcro 

Condidit, ct tellus a nomine dicta sepulti. 235 

Ilunc miseri tumulo ponentcm corpora nati 
Garrula ramosa prospexit ab ilice perdix ; 
Et pluusit pennis, testataque gaudia cantu est : 
Unica tunc volucris, nee visa prioribus annis, 
Factaque nuper avis, longum tibi, Dacdale, crimen. 240 
Namque huic tradiderat, fatorum ignara, docendam 



f^io, nulla sustenlatur acre : et ora citantia nomen patrium excipiuntur aqua ccerulea , 
tfu<c habuit nomen ab ill). At miser parens, neque jam parens, Icare, inquit, 
hare, inquit, ubi es? qua ora te vestigem, Icare '! dicebat : vidit pennas inter fiuC' 
tiis, et maledixit suis artibus ; et sepultures mandavit corpus ; atque terra appellata 
est a nomine conditi. I'erdix loquax prospexit ab ilice frondosa hunc sepelientem 
corpus infelicis filii ; et alas concussit, ct indicia fecit lietitite, cantu : Perdix 
(|iiiiiem tunc avis unica, neque conspecta superiore atate, et nuper facta avis, tibi 
magnum probruni, Duedale, Namque soror ejus, fati nescia, huic dederut suutn 



Med. Tabucrunt cer. — 228 Edd. plurimae uli. concipit ; in duobus V. et uno 
( iofani percipit: mins liber nccipit. — 231 Aspexit est ex Menard, et tribiis 
aliis ; vul*;. con.spexit ; nniis Mor. prospexit. V. eliam in undas. — 235 Berolin. 
dr nnmin. Uniis Honon. diet, srpulto ; Heidelb. sepulti cst.— '2'A7 Pr. Mor. Garr. 
lUimosa; nude Heins. i^landusa. — 238 Pal. et iinii!$ Heins. Et plausa est; Jiin. 
plauais. In Caelest. et uno Ciofaiii cum multis aliis voce pro cantu. — 239 Unus 

NOTyE 

228 Remigio'] ' Alarum remigio' nsus Icaro Icariiim dictum est, sicuti et 

qiioque Virgilius; non abs re pro- insula Sanio proxima ab eodcm Ica- 

fecto, srquidcm non alis, sed navi, r\x nomen acccpit. 

vclis novi rujiis<lam artificii instruc- 237 Ab ilice] Quanquam rarissime 

ta, regiain Minois classcm Dajdalus arboribus pcrdiccs insidcnt. 

tffugerit, qua: tanien Icarum scopulo 210 Lon;:um] Quippe Perdicem, 

cum navi impar.tiim corripuit. Ad quern alii Caluni, diversis itemque 

mores vero referunt alii banc fabu- nomiuibus nonnulli appellant, sororis 

lam ; qui mediocritatem onmibus ho- filium, Da;dalus per invidiam, quod 

minibus, modestiam adolescentibus niulto ingcnio valeret, de tecto deje- 

prasertim, per Icarum inculcare vo- cit: quern quidem excipiens Minerva 

luerunt. in perdicem avem mutavit. 
230 Aqua} Mari, scilicet, quod ab 



METAMORPHOSEON LIB. VIII. 1299 

Progeniem germana suam, natal ibus actis 

Bis puerum senis, animi ad praicepta capacis. 

Ille etiam medio spinas in pisce notatas 

Traxit in exemplum : ferroque incidit acuto 245 

Perpetuos dentcs ; et serrae leperit usum. 

Primus et ex uno duo ferrea brachia nodo 

Vinxit ; ut, aequali spatio distantibus illis, 

Altera pars starct ; pars altera duceret orbem. 

Daedalus invidit ; sacraque ex arce Minervse 250 

Praecipitem mittit, lapsura mentitus. At ilium. 

Quae favet ingeniis, excepit Pallas : avemque 

Reddidit, et medio velavit in aere pennis. 

Sed vigor ingenii quondam velocis in alas, 

Inque pedes abiit : nomen, quod et ante, remansit. 255 

Non tamen haec alte volucris sua corpora tollit, 

Nee facit in ramis, altoque cacumine, nidos ; 

Propter humum volitat : ponitque in sepibus ova : 

Antiquique memor metuit sublimia casus. 

filium itistUuendum, puerum natum annos duodecim, ingenii ad artes facili». Ille 
etiam sumsit in exemplum spinas obsenatas in medio pisce : atqtte incidit ferro 
acuto denies conlinuos; et invenit usum serra. Primus etiam junxit duo brachia 
ferrea ex uno nodo ; ut illis dissitis cequali spatio, pars altera hcereret, pars altera 
describeret circulum. Diedalus livore tactus est, atque ilium dejecit ex sacra arce 
Minerva:, /also prcedicans incaute cecidisse. At Pallas qua; amplectitur virtute 
praditos ilium excepit ; et mutavit in alitem, et induit pennis in medio aere. Sed 
tis ingenii olim ccleris concessit iti alas atque pedes : nomen quod etiam ante re- 
mansit. Ea tamen avis non effert suum corpus in sublime, neque struit nidos in 
ramis et excelso fastigio: volitat juxta terrain, et deponit ova in sepibus: et re- 
cardans veteris lapsus timet excelsa. 

Heins. nunc pro tunc. — 240 Gron. magnum tibi. — 242 TJnus Strozzae et Bas. 
natal, aucium. — 243 Mtilti />ra?c.r«pacis, quod adblanditiir Helnsio, quia uiox 
ingenium velox ei tribuitur. Diibitat Burm. an rapax ad recte dicatnr, cum 
capax sjBpe ita construi soleat. — 245 Med. et ties &\\\ferroq.inducit.—'2X6 Unus 
Mor. Perspicuos dent.~~2A7 Sixii et unus Leid. Prim, et exiguo ; quidam et ex 
imo. — 248 Vinxit meliores, teste Heins. alii Junxit. Unus etiam Gron. dist. 
alis. — 250 Unus Med. sacrceque. Leid. ex ade. Alter etiam Leid. Diance pro 
Minerva. — 251 Pr. Bas. mittit; ceteri misit. — 252 Arund. Qua facit, quod 
Heins. illustrat in Not. Var. Lov. suscepit Pall. pr. Gron. accepit. — 253 Cod. 
Menard. V. Pal. et novcm alii med. velatur, NonnuUi etiam plumis pro pennis. — 
255 Juo. R. et plurimi alii nomenque quod ant. Gron. nomenq. ut ant. — 258 

NOTE 

245 Traxif] Quia ad spins exem- 247 £x uno] Circinum iuveuit. 
plum serram invenit. 



1300 p. OVIDIl NASONIS 



Fab. IV. Melcagridcs in Aves. 

Q.icEis P.irthaonis filitis quia in sacrificio cogendoriini friictuum consulto 
piA'tcrierat Dianaiu; aper ab ca missus est, qui €aljdonia[' agros vastaret. 
I'erscveraiite G-jieo in dcspectu Dcae; Meleager ejus filiiis, convocatis 
piincipibus (Jiacivr, apruni venari ingiessus est. Cum quibus Alalaiite 
Ijcliienei tilia ex Arcadia digrcssa, quae prima aprum vulneravit. Cujus 
virtutera et speciem miratus IVIeleagcr, intcreiiito apro, exuvias ei conces- 
sit, qnas Ploxippus, Toxeu?, Agenor, Thestii fdii, viigini ereptas cum 
iiiteritu rependerunt. At Altha'a mater Aleleagri, ut fratrum ciedem ac- 
cepit, stipitem fataiem conditum a Parcis, in quo vita Meleagri contine- 
batur, flamnia perussit. Quo consumto, IVIeleager extinctus est: cujus 
iiiteritu sorores, inter fletuni conversce in volucres, c fratris nomine Melea- 
grides cognominantur. 

Jamque fatigatum tellus iEtnaea tenebat 260 

Da^dalon : ct sumtis pro supplicc Cocalus armis 

Mitis habebatur. Jam lamentabile Athenje 

l*cnderc desierant Thcsea laude tributum. 

Templa coronantur : bellatricemquc Minervam 

Cum Jove Disque vocant aliis : quos sanguine voto, 265 

Muncribusque datis, et aceiris thuris adorant. 

IV. Jiimque Icrra /Etn<va hahchat Dicdnlum (hfcssum : cl Cocalus hahebalur lenis 
ti)ini» cajitis in gratinm snpplicis. Jam Athcmc omiscvaiit solvere luctuosum tri- 
butum virtute Thesei. Templa decoranlur ; atque invoeant Pallndem belli poten- 
tern cum Jove et ceteris Diis, quos honorant sanguine promisso et donis exhibitis, 



Multi Codd. et Kdd. J'rater hum.—2'i9 Unus Heins. 7nem. vital.— 260 Tell. 
Ilennaa unus Med. quo et alii alludunt, in (piibus, ICthenna, Ethenea, Ehnaa ; 
iiterque Hamburg, tfctuaa. — 203 Quatuor libri Solvere des. Sprotii reddere. 
Pr. Mor. debuirant Tlies. undc Heins. desuerant .^2M Lov. jaculutricemque. 
Et liic duo C.'ron. Dianam.-2CC> Sec. Pal. O. Cant, et viginti alii et acervis ; 



NOTiE 



200 Tellun] Sicilia est, in qua 203 Laude] Thesei virtute, qui 
flammaruni eructationibns notissimiis Minotaurum inferfccerat. 

nions /Ltna. 2G.> V'o<o] Quo tempore ab Athe- 

201 CWa/u«J Sicilia; rex, qui et niensibus ad Minoem tributum cum 
Minoem diritur suMulisse, cum, inito Tlieseo rui?siim, et tauros et n)ulta 
dc reddendo Difdalo pacto, iu urbcm alia pro disccdentiuni iucolumitate 
reccptiis fuisset. voveraut, scilicet. 



METAMORPriOSEON LIU. VIII. ISO! 

Sparserat Argolicas noraen vaj^a Fama per urbcs 

Tbeseos : ct populi, quos dives Achaia cepit, 

Hujus opem magnis imploravere periclis : 

Hujus openi Calydon, quamvis Meleagroii haberet, 270 

Solicita supplex petiit prece. Causa petendi 

Sus erat, infestas famulus vindexque Diana?. 

Q^^nea namque I'erunt, pleni successibus anni, 

Priniitias, frugem Cereri, sua vina Lyaso, 

Palladios flavas latices libasse Minerva?. 275 

Coeptus ab agricolis Superos pervcnit ad omnes 

Invidiosus honos : solas sine thure relictas 

Pra^teritae cessasse ferunt Letoidos aras. 

Tangit et ira Deos. At non inipune feremus ; 



et acerris thuris. Fama levis impleverat urbes Argolicas laudibus Thesei : et po- 
puli fjuos dives Achaia hahuit ejus petiverunt auxilium in urgentibus discrimini- 
bus : Calydon supplex imploravit prece anxia ejus (tuxilium, quamvis haberet Me- 
leagron. Aper minister et ultor Diana infensa; erat causa petendi. Namque 
aiunt CEneum obfcrtHilatem anni copia redundantis obtulissc primifias, frumentuin 
Cereri, sua vina Bacclio, oleum flavw Minerva'. Honor invidiosus ortus ab rurico- 
lis permanavit ad omnes Deos: aiunt sola altaria Diana; neglcctce vacua fuisse, 
sine thure. Dii etiam movenlur ira. At, ait, non inultce patitmur ; et qua con- 



quod Brodafus mutavit in acerris, ui et in Tliysii Cod. A. acerra. Heins. a pliul- 
inis Codd. dedit adorant ; viilg. honoranl : Tliysii Cod. odorant. — 270 Duo scripti 
Mel. habebat. — 271 Sec. Med. et N. cans, petenli. — 272 Langeim. er. inculta. 
Multi Codd. ruliius vindexq. unde Heins. vindex ultorq. — 273 Piaestantiores, 
teste Heins. pleni; vulf^o plcnis. Berolin. plenis...annis. — 274 Frugem Helufi. 
dedit ex uno INIed. et uno Voss. alii/rHg«»«. — 277 Invidiosus N. et sec. Med. 
vulg. Ambitiosus. Nonnulli etiam honos. — 278 Pratevita: ex Thuan. pr. Erfurt, 
etsexaliis; Edd. vulg. YVa/eritas. Nonnulii etiam LatoiJos.— 279 Beroliu. 

NOTiE 

270 Calydon} Urbs ^ILtoliap, contra 275 Palladios latices] Oleum dicit, 

quam aprum ferocissimunijSeu potius ex baccis quas fert arbor a Pallade 

latrouem immilissimum, Diana in sa- producta expressum. 

crificio quodam ab Qineo rege ne- 276 ^^ricoiis] Agricolas vocat Deos 

glecta immisit. agriculturae, aut certe earum rerum 

Meleagron] Virum fortem, Cbaei re- quae per agriculturani comparantur 

gis filium. tiitores. 

273 Successibus] Dc frugum copia 279 Deos] Non quidem sicuti ho- 
loquitur. mines, ita Deus ira turbatur, quau- 

274 Lyao] Latine Libcro patri, quani ob ira; similes effectus irasci 
Baccho; cui vinum dicatum, sicuti dicitur. At vero Dii, quos vocant, 
Minervie oleum, frumenta Cereri. quam auiuio imbecilles, tarn vero ad 



1302 p. OVIDII NASONIS 

Quasquc inhonoratae, non et dicemur inultae ; 280 

Inquit : ct Qilneos ultorem spreta per agros 

Misit aprum: quanto majorcs herbida tauros 

Non habet Epiros : sod habent Sicula arva minores. 

Sanguine et igne micant oculi, riget ardua cervix ; 

Et seta? dcnsis similes hastilibus horrent : 285 

Stantque velut vallum, vol ut alta hastilia setae. 

Fer% ida cum rauco latos stridore per armos 

Spuma fluit : dentes asqtiantur dentibus Indis. 

Fulmen ab ore venit : frondes afflatibus ardent. 

Is modo crescent! segetes proculcat in herba : 290 

Nunc matura metit fleturi vota coloni : 

Et Cererem in spicis intercipit. Area frustra, 

Et frustra expectant promissas horrea messes. 

tantcp, non appellahimur etiam sine vindice : atque contemta excitavil per cam- 
pn3 CEncos suem ultorem, quanto Epirus herbosa non habet tauros majores ; 
sed agri Siculi habent tninores. Oculi rubent sanguine et igne ; cervix hor- 
renda stat erectis setis, et ilia rigent pares spissis spiculis: et sunt siciiti 
vallum, sicuti excelscc lanceee. Spumn bulliens currit per vastos armos cum 
magna strcpitu: dentes sunt pares dentibus Indis. Fulmen erumpit ex ore: 
folia incenduntur anhelitu. Is modo quatit segetes in herba crescenle ; ct re- 
secat spes agricolce ploraturi nondum viaturas : atque prceoccupat Cererem in 
spicis. Area et granaria expectant incassum messes promissas. Fcetus pleni pro- 



ira Deam. — 281 Script! nonnuUi et Aotiios, JEmonios, Eonios, JEtnaos; Heins. 
conj. Olenios, f|nod et pr. Erfurt, habet pro var. lect. — 282 Cant, quantum m<y. 
— 283 iS'tW omnes Edd. Lov. habet e<. — 283 Et prosed estinLov. — 284 Ardua 
ex Fr. dedit Btirm. alii horrida, — 28.5. 286 Altenitrum vs. dcleudum critici 
censent: priorcm improbat Heins. posterioreni Biirm. In illo nonnulli densw 
legiint pro rigidis: in lioc Gronoviiis, Obs. ill. 18. conj. velut vallus, vel valli. 
— 28'J Heins. conj. affl. arent. — 290 Pal. Et modo. uncis IJon. His; Heins. 
volebat Vix. Heins. de siio crcsccnti; vulg. enini crescentes ; posse tamcn Icgi 
crescentes aegetem p. in herbas ; nam herbas esse in nonnullis. Qiiidam etiam 
seg. conculcat. — 291 In quinriuc antiquis Non mat. Artind. unus Voss. et Fr. 
A'ec ; quod et Heins. probat. Leidens. matura premit,(\nod Hiirm. minime ab 
indorto librario profectiiin esse credit, sed metit glossam esse, qua reconditae 
significationis verb, aliquis cxplicucrit. Premere eniin in re rustica verbum 

NOTiE 

iram, vel ob Icvissimam cansam, sunt fiilminis in modum nbvia quaelibet 

propensi. frendens proterit. 

283 Epiros] Qnae regie ab ortii est 291 I'leturi] Postquam perditam 

Graeri;E finilima. mcssem cognoverit. 

288 Intlin] Elephantornm Indorum. 292 Area] In qua triticuin exteri- 

280 I ulmtn] Do dentibus loquitur tor ct vcntilatur. 
ex apri ore promiQCOtibus, quibus 



MKTAMOKPHOSEON LIB. Mil. 1303 

Steniuntur gravidi longo cum palmite foetus, 

Baccaque cum ramis semper Irondentis olivae. 295 

Saevit et in pecudes. Non has pastorve canesve, 

Non armenta truces possunt defendere tauri. 

Diffugiunt populi : nee se, nisi moenibus urbis. 

Esse putant tutos : donee Meleagros, et una 

Lecta manus juvenum coicre cupidine laudis. 300 

Tyndarida' gemini, spectatus cajstibus alter. 

Alter equo ; primajque ratis molitor lason, 

Et cum Pirithoo felix concordia Theseus, 

Et duo Thestiadaj, prolesque Aphareia Lynceus, 

teruntur cum hnco palmite, atque hacca cum ramis oliva semper virescentis. Ra- 
biem etiam exercet in pecora. l^eque pastor, neque canes, neque torvi lauri possunt 
tu£ri armenta. Populi diffugiunt : neque sese securos ariitrantur nisi intra muros 
urbis; donee Meleager atque simul delecta cohors juvenum convenerunt desiderio glo- 
ria. Ambo TyndaridcB, alter insignis cceslibus, alter equo, et Jason auctorprimce na- 
vis,et Theseus amicitia conjunetissimus cum Pirithoo, et duo Thestiadcp, et Lynceus 



proprium pro amputare, abscindere. — 293 Heidelb. horr. fruges. — 295 Jnn. N. 
semp.florentis. — 296 Jun. non huic. Edd. vett. et script! canisce. — 298 Vulg. nee 
sesein mcen. Ciofauus dedit nee se nisi mcen. ex uno suo, uuo Ma. et Caelest.O. et 
qiiinque alii nee sese mcen. N. nee magnis mcen. pro quo Heins. malebat magnts: 
Bas. nee se sub mcen. — 299 In quibusdam Meleager; et sic semper. — 300 Coicre 
Ciofanus et Heins. receperunt ex melioribus; alii caluere. — 301 Spectatus 
reposuit Heins. ex Cant. Tbuan. Bernegg. pr. Erfurt, pr. Hamburg. O. et 
aliis ; sic et Gebhard. Crepund. iii. 23. vulgo prcestantes.; in nonnullis 
spectandus ; Cod. Meunrd. prastans in. — 304 Alii Thest. et proles Aph. Pluri- 

aOTJE 

294 Gravidi fcetusl Racemi aciuis 302 Prima] Argo nempe, ut poetis 

et liqiiore graves. libitum; quam saepe jam ad expedi- 

301 Tyndarida:] Castorera dicit et tionem Colchicam duxisse Jasonem 

Polluceui, de quibns toties, vulgo i^sonis filiuni supra vidimus. 

Tyndari crediti ; cum tamen Jovis 303 Pirithoo'\ Ixionis fuit filius, 

posterior esset, qui in cycnum mu- firmissimo amicitix foedere cum The- 

tatus Ledae, Tyndari uxori, vitium seo conjunctus. 

obtulit. 304 Thestiadce] Toxeum dicit et 

CVs<t6u5] Fuerunt caestus lora quae- Plexippum, Thestii filios, Althseae 

dam cruda, insutis plumheis glandi- fratres, Meleagri avunculos, quos 

bus rigentia, vel etiam laminae fer- ipse postea interfecit ; quemadmo- 

rciE, quibus mauus, seu brachia in- dum in sequentibus videbimus. 

duti pugiles, ad certamen descende- Lynceus] Apharei fuit filius, qui 

bant. Eo autem certamiuis genere propter cximiam rerum ccelestium et 

potissimum claruit Pollux ; sicuti in terreslrium, astrorum praesertim et 

equis doraandis laudatus fuit Castor. metallorum, notitiam, trans aethera 



1304 



1'. OVIDII NASONIS 



Et velox Idas ; ct jam non ftieniina Caencus, 305 

Lcucippusquo Icrox, jaciilociiie insignis Acastus, 
lIij>l)otlio()S([ue, Dryasquo, ct crcliis Aniyntorc Phoenix, 
ActoridaMiuo pares, ct missus ab Elide Phyleus, 
Nee Telainoii abcraf, maiiiiivo creator Achillis : 
Ciniupie Phereliadc ct llyanteo Tolao 310 

Impigcr Eurytion, ct cursu iuvictus Echion, 



Jilius Apharei, et citiis Tdns, ct C(enpus nunc non fcemina, et srevus Leucippus, et 
Acastus spcctiitusjncnlo, et Hippotlioos, et Dryas, et Phcenix filius Amyntoris, et 
Actorida pares, et I'hyleus missus ab Elide. Neque Telamun aherat, et pater 
magni Achillis, et acer Eurytion cum Phereliade et lolao Hyanteo, et Echion 



my Ed(). Kjihyrein, vcl Ephyrea. — 305 TLq'mI. fcem. Canis. — 306 Cod. Menard. 
ci niiilti alii Ple.rippusijue. In antiqiio Cod. qiieni Constant. Fanens. citat 
liic vs. ante 304. Icj^itiir. — 307 Alii llippothousque. — 308 V\i]q;. Actorid. parens. 
In qiiibiisdain qnoque Pelas pro Phyleus lc<;itnr. — 309 Uniis Med. Tel. de- 
erat. ;17u^'-ni(f est e conj. Heins. vulg. >n<tgnique. — 310 Alii Pkeretiada, 
vel Pbiretiades. — 311 Et curs. Heins. dedit ex nieliorilnis; alii cursuque. 



NOTiE 



terraeqne baralhra visn penetrasse 
ilicitur. Argonauta ctiam fuit. 

305 Was] Lyncei fuit fratcr. 

Caneus] Fnit Capnis Elati filia, in 
marem a Neptuno, pro dereptae vir- 
ginilatis pietio, niutata ; rnjus fuse 
liistoriam Metam. xii. a 179. versu, 
refcrt Poeta. 

30G Leucippus] Apharei fuit fra- 
tcr, Pcrierei sen Perieris filius, pater 
Phfpbcs et Elairsp, quas Castor et 
Pollux rapere conati sunt. 

Acastus] Peliai Tliessaloruni regis 
fuit filius. 

307 llipputhoos] Hujus, ut et Dry- 
aulis, 173. capite incminit Hyginus. 
Ilium autem Geryonis facit filium ; 
f-uni Cercyonis, ex Pausania, Icgeii- 
duni 8it. 



fratrnin dicit, Eurytum et Cteatum, 
ah Herciile postea occisos. 

Phyleus] Augca; fuit filius, quein 
Hercules, patre occiso, quod purgati 
stabuli mercedem denegarct, ejus 
loco regnare jussit. 

309 Tdamon] Rex fuit Salaminis, 
JEaci filius, Ajacis pater. 

Creator'] Peleura dicit, Telamomis 
frafrem. 

310 Phcretiade] Admetum intel- 
lige, Phercfis filium, Alcestis mari- 
tum, cujus liistoriam nostra quoque 
theatra cclebravcrunt. 

lolao] Hunc I|)hicli filium Hercu- 
les in interficienda liydra .socium ha- 
buit. Hyanteus dicitur, quia Boeoti- 
cus : Hyantes cnim Bteotiac populi. 

311 Eurytion] Argonauta, Iri filius, 



Phamix] Hie, postquam matris qui fuit Actoiis, ut ex ApoUonio col- 

sua.su cum ejus ptllice rem habuis- ligitur. 

."ft, patris iram effugicns ad Pcleum Echion] Hujus ctiam mcminit idem 

p< rvcnit, a quo perbenignc acceptus Apollonius, qui cum Mercurii facit 

Adiillis institutioni pra;ftctus fuit. filium. 

30*5 .Ictoridce] Actoris Elicnsis par 



METAMORPHOSRON LIB. VIII. 



1305 



Naryciusquc Lelex, Pauopeusque, Ifyleusque, feroxque 
Hippasus, ct priniis etiamnum Nestor in armis. 
Et quos Hippocoon antiquis misit Amyclis ; 
Penelopesqiie socer, cum Parrhasio Ancajo, 315 

Ampycidesque sagax, et adhuc a conjugc tutus 
CEclides, nemorisque decus Tegeaea Lycei. 
Rasilis huic sumniam mordebat fibula vestem ; 
Crinis erat simplex, nodum collectus in unum : 



invktus cursu, et Lelex Narycins, et Panopcus, ct Ilijleus, et ferox Hippasus, et 
Nestor adhuc in primis armis, et quos Hippocoon misit antiquis Amyclis, et socer 
Penelopes, cum Ancao Parrkasio, et callidus Ampycides, et CEclides adhuc securus 
ab uxore, et Tegecea honos nemoris Lyccei. Fibula expolita huic compescebat ex- 
tremam vestem ; capillus erat simplex, coactus in unum nodum : pharetra eburnea 



— 312 Alii Nariciiisq. vel Naritiusq. — 313 Etiamnum Fl. S. Marci, et sec. 
Med. vnlg. etiam nunc. Armis Heius. dedit ex Codd. pliuimae Edd. annis. — 
315 Heidelb. Penelopeque.— ^17 In uno V. dec. Atalanta Lye. Bolliius male- 
bat nemoriq,..Lyceo. Post hunc vs. in qiiibusdam, Venit Atalanta Schoevei pul- 
cherrima Virgo ; vel, Venatrix A. lasi pulch. v.— 318 Urbin, N. sec. Med. huic 



NOT^ 



312 Lelex] Locrenses, qui Nary- 
oem urbem antiquissimam obtinue- 
runt, a Plinio et Stiabone Leleges 
etiam dicuntur ; nomine foisitan, ut 
conjecit Commentator, ab isto Le- 
lege mutuato. 

Panopeus] Phoci videtur esse filiiis, 
a quo Panopea urbs Phocidis nomen 
liabuit, ut notat Pausanias. 

Hyleus] Hie una cum Rboeto ab 
Atalanta, cui vim afferre paraverat, 
occisus. 

313 Hippasus] Hunc quoque Eu- 
ryti fiiium Hyginus inter apri vena- 
tores recenset. 

Nestor] Hie ille est postea senex 
cnjus tantopere prudentia, longa ac- 
quisita setate, a poiitis commendatur. 

314 Hippocoon] Lacedaeraonius fuit, 
cujus filios, Enaesimum, Alcona, Amy- 
cum, et Dexippum, priore excepto, 
qui ab apro interiit, Hercules una 
cum patre occidit. 

Amyclis] Fucrunt Amyclse urbs 
Laconiae, ab Amycla Lacedvemonis 



filio aediticata; et cognominatje. 

315 Penelopesque socer] Laertes est, 
Uiyssis pater. 

Anccco] Huic Lycurgum patrem 
assignaverunt Apollonius et Hyginus 
in venatorum catalogo. Areas fuit; 
nam Parrhasia urbs est et Arcadiae 
regiuncula. 

31G Ampycides] Mopsus est Ampy- 
cl filius, ideo sagax quod vatcs fuit. 

317 CEclides] Amphiaraum intellige, 
(Eclei filiimi ; qui vaticinandi peritis- 
simus cum a Thebano bello se non 
rediturum cognovisset, ita, ne eo 
proficisccretur, latitavit, ut tamen 
uxori Eripliylae, quam fidissimam cre- 
debat, omnia indicaverit. Ilia vero 
aureo monili ab Adrasto corrupta 
maritum prodidit ; qui Thebanum 
agrum ingressus una cum curru a 
tellure fuit absorptus. 

Tegeica] Atalantam dicit, forrao- 
sissimam puellam, Tegea Arcadiae 
urbe oriundam. 

Lycai] Qui Arcadiae e«t. 



130G F. OVlUll NASONIS 

Ex hiimcro pendens resonabat eburnea laevo 320 

Telorum custos : arcum quoqiie l;ieva tenebat. 

Talis crat ciiltus : facies, quain dicere verc 

Virgineani iu puero, pucriltMn in virginc posses. 

Hanc pariter vidit, pariter Calydonius heros 

Optavit, renuonte Deo : flannnasquo latentes 325 

Hausit, cl, () felix, si qucm dignabitur, inquit, 

Ista virnm ! Nee plura sinunt tempusque pudorque 

Dicere : majus opus magni certaiiiinis urget. 

Sylva frequens trabibus, quam nulla ceciderat setas, 

Incipit a piano, devexaque prospicit arva. 330 

Quo postquam venere viri ; pars retia tendunt : 

Vincula pars adimunt canibus : pars pressa sequuntur 

Signa pedum : cupiuntque suura reperire periclum. 

Concava vallis erat: qua se demittere rivi 

Assueraut pluvialis aqua) : tenet ima lacunae 335 

Lenta salix, ulvaeque leves, juncique palustres, 

Viminaque, et longa parvaj sub arundine. cannae. 

Hinc aper excitns medios violentus in hostes 



pendens ex humero sinistra slrepebat ; sinistra etiam tractabat arcum. Hujusmodi 
erat ornatus : rultus, quern tere posses appetlare virgineum in puero, puerikm in 
rirgine. Heros Calydonius hanc simulintuitus est, et simul cupicit, Deo averse: 
alque traxil ignem secretum, et ait, O beatus si ista aliquem tirum respexerit ! 
l^eque tempus et ptidor patiuntur plura proferre : opus majus ingentis pugna-. Sylva 
spissa arboribus, quam nullum atum resciderat, incipit a piano, et prospicit decUves 
campos. Quo postquam tiri adrentarunt, pars ponunt plagas, pars tullunt vincula 
canibus, pars legunt vestigia pedum, atque optant invenire suum discrimcn. Vallis 
erat curva, quo cogcbantur rivi aqua; pluvialis. Salix flexilis, et leves uIvcb, et 
junci palustres, et vimina, et parvte cannce sub longa arundine sunt in parte injima 
lacunce. Scevus aper inde excitalus ruit in hostes con/ertos, tanquam ignis excus- 



primam. — 322 Cultus Tliuan. ct complures alii ; vulg. cultu. Tert. Pal. et 
Cant. die. jure. ^323 Alii virg. posses. — 327 Quatuor scripti sinunt; vulg. 
tinil. Arund. et tres alii temp. locusqui;.—i'2'J Sec. Med. et N. null, exciderat: 
l>r. Mct\. ceciderit. — 331 Qua r|iiin(iccim scripti; E Ad. quo. Dimittere (\uoqne 
multaj K(l»l. et scripti noiinulli. — 33G Heins. junciq. lev. ulvaeq. palustr. Pro 
ultccq. iinus Hamburg, tilitcque. — 337 Alii et longa parvasub. — 339 Liber Al- 

NOTyE 

321 TeiorMmcug<o«]Pharetramdicit. 325 Itcnuent el lUi enim male suns 

321 Calydonius heros] Mcleagrnm amor cessit, ut infra patebit. 

intcllige, Calydone oriuDdam, ut 333 Suum periclum] Aprum nempe, 

supra dictum. a quo sibi periculum immineret. 



METAMORVHOSEON LIB. VIH. 1307 

Fertur, ut excussis elisi nubibus ij^nes. 

Sternitur incursu nemus : et propulsa fragorem 340 

Sylva dat. Exclamant juvenes : praetentaque forti 

Tela tenent dextra, lato vibrant ia ferro. 

lUe ruit ; spargitque canes, ut quisque ruenti 

Obstat : et obliquo latrantes dissipat ictu. 

Cuspis Echionio primum contorta lacerto 345 

Vana fuit : truncoque dedit leve vulnus acerno. 

Proxima, si niraiis mittentis viribus usa 

Non foret, in tergo visa est hsesura pctito : 

Longius it: aiictor teli Pagasaius lason. 

Phoebe, ait Ampycides, si te coluique, coloque ; 350 

Da mihi, quod petitur, certo contingere telo. 

Qua potuit, precibus Deus anmiit. Ictus ab illo, 

Sed sine vulnere, aper : ferrum Diana volanti 

Abstulerat jaculo : lignum sine acuraine venit. 

Ira feri mota est : nee fulmine lenius arsit : 355 

sus nubibus diyedis. Arbores proteruntur impdu, et impuhte personant. Juvenes 
vociferantur, et tenent strenua manu hastilia oppnsita radiantia amplo ferro. Ille ruit, 
et proturbat canes, ut quisque sese opponit ruenti ; et lucerat latrantes ictu obliquo, 
Muero prima impulsus brachio Echionio fuit inutilis, et levitervulneravit stipitemacer- 
num. Proximus, nisi impulsus esset nimiis viribus jaculantis, risus fuit hcesurus in 
tergo petito : fertur longius : Jason Pagasceusjaculatusfuerat. Phwbe,inquit Ampy- 
cides, si te honorari, utque honoro, concede mihi ferire certo jnculo quod petitur. 
Deus favit precibus qua licuit. Aper fuit taclus ab illo, sed sine vulnere : Diana 
revellerat ferrum telo roUmti : hostile sine mucrone accessit. Ira feri exci- 
tata est, neque mitius efferbuit fulmine: ignis splendet ex oculis, et cestus 



dinus ut excusis elisus nub. ignis. Plures etiam et Edd. et scripti elisus... ignis. 
Heins. elisi. ..ignes recepit ex vetustioribiis. — 340 Leid. Stern, impulsu. — 
341 Alii protentaque.—3i2 Lov. lali...ferri: et Bas. cum alio splendentia pro 
Mfcrantia.— 343 Ruenti pro vulg. furenti ex Bonon. dedit Heins. wi sit con- 
cinna iepctitio.^344 Alii dispicit ict. Gebhard. ex srriptis libris dissicU : 
occupat ex pr. Gron. placuit Hems.— 347 Ro. nim. iiitentis. Uiins Oron. vir. 
acta. — 349 Miilti Codd. itque : auct. vel it: teliq. auctor ; in qua voce tiirbant 
vehemeuter libri vett. quorum pluiinii actor, jactor, ductor, vtl Uttor. In 
Urbin. erat auctor telo. — 350 Pal. Cant. O. Arund. aliique complures ait 
CEclides, si.— 352 MuUi Quam pot. Berolin. in illo es<.— 353 Alii ferrumque. 
— 354 Unas si7ie cuspide. — 355 In Ceelest. Jru/er<*. Heins. scribendum censet 

NOTiE 

345 Echionio'] Echionis, de quo Pagasis Thessaliae urbe, baud procul 
supra. a moute Pelio. 

»49 Pagasceus] Pro Tbessalo ; a 



1308 p. OVIDII NASONIS 

Lux micat ox oculis, spiratque e pectoie flamma. 

Utqiio volat moles, adducto concita nervo. 

Cum \)otit aiit muros, aut plcnas milite turres ; 

In juvciu -s vasto sic impetc vulniliciis sus 

Fertur : ot Eiipalamoii Pclagonaque, dextra tuentes 360 

Cornua, prosternit. Socii rapuerc jacentes. 

At noil letitVros clViigit Enaesimus ictus, 

Hippocoonte satus. Trepidantem, et terga parantera 

Vcrtero, succiso liquerunt poplite nervi. 

Forsitan et Pylius citra Trojana perisset 3C5 

Tcmpora : sed sumto posita conamine ab hasta, 

Arbori.s insiluit, qua3 stabat proxima, ramis : 

Dcspexitque, loco tutus, quem fugerat, hostem. 

Dentibus ille ferox in querno stipite iritis, 

Iraminet exitio, frendensque recentibus armis 370 

Othriadae majini rostro femur hausit adunco. 



prodit ex pectore : et quemndmodum glans impulsa nervo circumacto volat, 
cum petit uitt moenut, aut turres confertas milite; sic apcr vulnera intentans ruit in 
iuvenes certn impetu ; atque preterit Eupalamon et Felnf^^ontm defendentes dextrutn 
cornu. Cununilitones abstulerunt protritos. At Enasimus filiits Hippocoontis noti 
rilavit ictus murtiferos. \ervi deslituerunt Iremcntem ct cinuintem tergum vertere, 
poplite (ifflicto. Forte etiam Pylius occidixsct citra tempora Trnjuna, sed Jiisu pelito 
ab hastii impacta immisit se in ramns arlmrin qua- erat proxima ; atque sccurus loco 
contemsit liostem quem fugerat, Ille scevus dentibus acutis in Irunco querno miiia- 
tur cladem, et confidens urmii recentibus laccravit femur magni Othriada: rostra 



fulm. secius ars. — 35G Sic Hcins. Olim, Emicat ex oculis, spirat quoque p. flam- 
>na-i. Sed octo, micat, qiiin(|iic spiratque p. ct Florent. S. Marci j^(i//im«. Inde 
Heins, lect. suain coniposuit ; qui tamen non ne;^at, posse etjtammas scrvari. 
liiirmanno magis placeret Fax micat. — 359 Vasto pro viilg. eerto ex Leid. 
lino ct Sixiano recepit Hiirni. quia certo mode pra;cessit. — 302 Hcins. At nee. 
— i*Gl Sixianiis, ct Gron. tert. I'ert. succiduo. — 3C5 Quidam Codd. Pyl. circa. 
—300 Jiin. Mania: sed. — 309 Unus Leid. in quercus : Gron. in acerno. Pro 
tnlia miilli Codd. fixis, ant striclis. — 370 Frendensq. ex uno Heius. dedit 
Burm. cetcri ^(/e;M(;. — 371 In nonnuliis 0/zc/(tc£ ; V\am\de& Oritya ; alii scri- 

NOT/E 

357 .Vf;/M] Saxa intclligit, vol cjns- 301 Cornj/a] Aciem nempe in apruni 

modi alia, balista ant siniili machina instrnxcrant, in cnjns dextro cornu 

cmissa. duo isti fato iuiqno rcperti sunt. 

300 I'upalitmon'] Ignobiliorcsfnerint 305 I'ylius] Ncstoreni dicit, qui 

hi dno vcrisiinilc Cit, siqnidcin non I'ylo Mcsseniac urbi inipcravit ; qnan- 

alilcr qiiain sua niorte, quod quidera quani Tlicrsit* factum istud vetus 

sciani, coqniii. llomcri commentator attribuit. 



MRTAMORPHOSEON LIB. Vlll. 1309 

At gemini, nondum coelestia sidera, fratrcs, 

Ambo conspicui, nive candidiorilms ambo 

Vectabantur equis : ambo vibrata per auras 

Hastarum tremulo quatiebant si)icula motu. 375 

Viilnera feci.ssent ; nisi setiger inter opacas 

Nee jaculis, isset, nee eqiio loca pervia, sylvas. 

Persequitur Telamon : studioque incantus eundi, 

Proniis ab arborea cecidit radice rctcntus. 

Dum levat hunc Pelens ; celerem Tegeaea sagittam 380 

Imposuit nervo, sinuatoque expuiit arcu. 

Fixa sub aure feri summum destringit arundo 

Corpus : et exiguo rubefeeit sanguine setas. 

Nee tamen ilia sui suecessu laetior ictus, 

Quam Meleagros erat. Primus vidisse putatur ; 385 

Et primus sociis visum ostendisse cruorem : 

Et, Meritum, dixisse, feres virtutis honorem, 

recurvo. At fratres gemeUi, nondum astra coelestia, ambo insignes vchehantur equis 
cnndidioribus nive alba, ambo librabant agitalione tremula hastilium mucrones uctos 
per a'erem. Iiifiixissent plagas, nisi sus transisset inter obscuras arbores ct loca in- 
ria telis et equis. Telamon persequitur ; et improvidus desiderio currendi cecidit 
pronus correpfus radice arboris. Dum l^eleus hunc tollit, Tegecea aptaiit nervo 
expcditam sagittam, et impulit arcu curvato. Sagitta affixa sub aure f era, leviter 
vulneraeit corpus extremum, et rubefeeit setas pauco cruore. Neque tamen ilia erai 
alacrior suecessu sui ictus quam Meleager. Crcditur adveriisse primus, et primus 
monstrasse sociis sanguine m aspectum : et dixisse, Reportabis gloriam qua digna est 



bunt On</iiVf , vel Oritiae, vcl Oricice : Tlinan. Orchiadce ; sec. Pal. Othriadce : 
alii aliier. Qiiatiicr libri liabent Actorida. — 372 N. Urbin. et sec. Med. 
ccelfst. corpora; tres libri numi/ia. — 373 Fl. S. Marci, ct unus Heins. cand. 
alba. — 375 I'mis Mor. Hast, trepido. Unus Med. et pr. Twi^den. quatientes, 
quod placet Heins. — 378 Pal. O. Med, et alii l^'rosequttur ; unus Med. conse- 
quitur.—'i79 Duo libri Protinus arb. — 381 Pr. Gron. sinuosoque. — 382 In 
Caclest. aur. fera;. Vulg. summ. distrinxit ; nonnulli ex nielioribus, teste 
Heins. destrinxit ; seplem vett. distritigit : unde }ji\nn. destringit. — 383 Duo 
libY'\ exig. madefecit. Ties rubuerunt s. setce : Jun. et Gron. rubescit s. seta. — 
384 In pr. Mor. sui successus, nt latus construatur cum genitiv. Burui. autem 
mavult suecessu, ne duo vocabula successus, ct ictus malum sonum effici- 
ant. — 38G Heidelb. Et primum s. r. motistrasse cr. — 387 Tcrt. Leid. 
Et, Mecum, dix. — 389 In omnibus fere vett. jaciuntque ; \u]g. jacfantq. — 

NOT^ 

371 Othriadic] Quis hie fuerit, vel 372 Gemini fratres] Castorem dicit 

unde nonieu habucrit, juxta cum et PoUuccm, deinde in caelum et Zo- 

ignarissimis ignore ; ncquc maximum diacum Jovis beneficio relatos. 

est dispendium. Z76 Setiger] Aper setas gerens. 



1310 p. OVIDII NASONIS 

Eriibuere viri : sequc exhortantur ; et addunt 
Cum clamore animos ; jaciuntque sine ordine tela. 
Turba nocetjactis: et, qiios petit, iiupedit ictus. 390 

Ecce t'urons contra sua fata bipennifer Areas, 
Discite foemineis quid tela virilia pra^stent, 
O juvenes, operique meo concedite, dixit. 
Ipsa suis licet hunc Latonta protcgat armis ; 
Hunc tamen invita perimet mea dextra Diana. 395 

Talia magniloquo tumidus memoraverat ore : 
Aucipitemque manu tollens utraque securim, 
.Institerat digitis, primos suspensus in artus. 
Occupat audacem, quaque est via proxima leto, 
Summa fcrus geminos direxit in ingaina dentes. 400 

Concidit Ancaeus : glomerataque sanguine multo 
Viscera lapsa fluunt: madefactaque terra cruore est. 
Ibat in adversum, proles Ixionis, hostem 
Pirithous, valida quaticns vcnabula dextra. 

tua tirtus. Viros puduit ; seque exhortantur, et incendunt animos cum voci/eratione, 
et vibrant jacula sine ordine. Numerus obest immissis, et prohibet ictus, quos studet 
injligcrc. Lccc Areas bipcnni inslru<:tus incensus contra sua fata, Cognoscite, inquit,o 
jurenes, quantum arma ririlia anieccllant foemineis, et locum date meo incepto. Quam- 
vis ipsa Diana hunc tueatur suis armis, tamen Tnanus mea hunc maclabit nolente Di- 
ana. Talia in/latus prululcrat ore superbo, et tollens bipennem umbahus manibus, in- 
nixus eral digitis elatus in extremos artus. Tru.r aper prcevertit audentem ; et qua 
iter est morti proximum immisit geminos dentes in extrema inguina. Ancceus lapsus 
est, et inttstina inroluta multo cruore loco mota sparguntur : atquc humus infecta est 
sanguine. I'irilhousfilius Ixionisfcrebatur in hostem oppusitum, agitans spicida/orli 



392 Quid non satis Latinnm judicat Heins. qui nialit cum tribiis Mss. quam, 
i. c. quantum : Biirin. vero quid rt'tiriendum censot, citat<jue Terent. Eu- 
nuch. II. 2. 1. ct I'horrn. v. 3. 7. Multi (Jodd. prcestant ; wonnwWi distant, — 
394 A. et uuui Mor. s«. quamtis iMt. Heins. cum nno Med. pra-fcrt Latoia. 
— 395 Birolm. et HeideMi. Inr. turn. hunc. — 390 Med. quart. Tal. grandi- 
loijuo. Lpid. et alius mngn. timidus ; unus Med. ntt>(/»s; alter jutenis. — 398 
Heins. volebat Inst, primis digitis, susp.i^c. improbanle liurni. — 399 Pr. Gron. 
»er. Mi'd. Arund. et alii Occ. audentem. — 400 Sec. I'al. et tres alii in inguina 
provulc. ud inguina: unus Med. et uiius Pal. ad ilia. — 402 I'luiint in pluri- 
niis Codd. et Ldd. alii cadunt. In Dominic, autcm Vise, rupta cadunt ; in aJio 

NOTyE 

390 Quos petit] Quia in se invicem 394 iMonia] Diana, Latonae filia. 

tela incurtebant. 398 Digitis] Pedum intellige. Ita 

393 Concedite] Gloriosi est oratio, vein in illos solcntinsurgerc qui tolls 

5cse inaniter jactantis. viribiis ictum nituntur impingere. 



MliTAMORPIIOSl'ON LIJJ. Vlll. 1311 

Cui, Procul, iEgides, o me mihi carior, inquit, 405 

Pars animae consiste meae : licet eminus esse 

Fortibus : Anca^o nocuit temeraria virtus. 

Dixit : et aerata torsit grave cuspide cornum : 

Quo bene librato, votique potente future, 

Obstitit esculea frondosus ab arbore ramus. 410 

Misit et yEsonides jaculum : quod casus ab illo 

Vertit in irameriti fatum latrantis, et, inter 

Ilia conjectum, tellure per ilia fixum est. 

At manus (Enidae variat : missisque duabus, 

Hasta prior terra, medio stetit altera tergo. 415 

Nee mora : dum saevit, dum corpora versat in orbem ; 

Stridentemque novo spumam cum sanguine fundit ; 

Vulneris auctor adest : hostemque irritat ad iram : 

Splendidaque adversos venabula condit in arraos. 

Gaudia testantur socii clamore secundo ; 420 

manu. Ad quern JEgides e longinquo, O, ait, pars animcE mecB mihi carior me, mane ; 
non dedecet slrenuos longc esse : virtus imprudens obfuit Anceeo. Dixit ; et jaculatus 
est hostile corneum instruclian mucrone ceneo. Cui bene vibrato, atque futuro de- 
siderii compote, ramus frondosus esculi nocuit. ^sonides jaculatus est etiam telum, 
quod for s ab illo detorsit in exitium canis indigni, et actum inter ilia,Jixum est per 
illainterrum. At dcxtra QLnidcB diversa est: et dmbus jaculis libratis, prius 
udhasit solo, altcrum tergo medio feri : et sine cunctatione, dumfurit, dum torquet 
corpus in gyrum, et emittit sjmmam stridentem cum novo cruore, causa plagce 
adtst, atque provocat host em ad iram ; et immittit coruscantem hastam in armos 
oppositos. Comites indicant Icetitiam favente vociferatione ; atque optant cotiserere 



V. lapsa trahens. In qiiibusdam madef. sanguine terra est. — 408 cornum e Fl. 
S. INlaici, priino Med. Berncgg. et alio dedit Heiiis. pro vulg. cornu. Sed 
Burm. dubitat, an neutio genere hoc sensu ponatur, itaqiie grave a glossato- 
ris manu fliixi>sf piitat, et legit, cerata contorsit cuspide cornum, et seq. vs. qua 
bene lihrata...futura. Sic et Bothitis, nisi ut in pr. vs. mallet aratam torsit gr. ut 
in vulg.— 409 In inultis Cui ben.—A\Q In uno Caelest. Obst. Herculea ; Fl. S. 
Marci, et duo alii abscisa. — 412 Vulg. vertit et in mentum. Ex Cant. Heins. 
dedit Vert, inimmeriti: quidani alii Vert, et immeriti. Alii aliter. Vertit et 
immeriti Jrgit latrantis pr. Mor. immeritum alter Erfurt. Vertit in immeritum 
fatum latrantis Ro. Vertit et immeriti fatum unus Sirozz.e ; N. Vtrtit et in 
meritum figi (ieladantem : sec. Med. Vertit el in mentum figit iieladantem. 
Latere nonien canis, vel alicujus hoininum de plebe venatoruni Hems, putat: 
nnde conj. Vertit in immeritam figi Geladantin : vcl, Vertit in immeriti fatum 
Ccladontis. Pro latrantis unus Voss. ladentis. — 417 Berolin. sang, fudit. — 

NOTiE 

405 Mgides'] Theseus, ^Egei films. 411 ./Esonu/fs] Jason, ^Esonis filius. 

408Corn«/n]HastiIe ex corno arbore 414 OEnJdo'] Melcagri, Oinei filii. 
factum. 



1312 r. OVIDII NASONIS 

Victriceraque petunt dextrae conjungerc dcxtram : 

Imuianemque ferura, multa lellurc jacentein, 

Miraiilos spcctant : noquc adliuc coiitin^cre tutum 

Esse putant : scd tola tamcii sua quisque cruentant. 

Ipse pede imposito caput exitiabilc pressit : 425 

Atqiic ita, Siime raei spolium, Noriacria, juris. 

Dixit : ct iu partem veuiat mihi gloria tecum. 

Protinus cxuvias, rigidis horrentia setis 

Terga, dat, ct magnis insignia donlibus ora. 

Illi hvtitiaj est cum munere muncris auctor. 430 

Invidcrc alii ; totoque crat agmine murmur. 

E quibus, ingcnti tendcntcs brachia voce. 

Pone age, nee titulos iutercipe, foemina, nostros, 

Thestiadae clamant : neu te fiducia formae 

Decipiat ; longeque tuo sit captus amore 435 

Auctor: et huic adimunt munus, jus muncris illi. 

Non tulit ; et tumida frendens Mavortius ira, 

ile.rtram cum dexlra riclrice : et stupentes intuentur ingentem aprum porrectum 
rttstn spatio : neqiie arbitrantur adhuc secure tnngi pnsse : sed tamen singuli crunre 
inficiunt smi jacula. Ipse iirsit caput korrendum pede imposito, atque ita, Accipe, 
inquit, Sonacria, exuvias mei jurii, et mihi sit laus commitnis tecum. Conlinuo 
jivrrigit tcrgnra spolia rigentia setis horridis, et caput conspicuum magnis dentibus. 
Auctor doni illigratus est cum dono. Ceteri livore tacti sunt, et murmur erat per 
t'ltum catum. E quibus Thestiada pnrrigentcs brachiti cum magno clamor e, (Jmitte, 
age, mulier, neque praripc nostrum gloriam : neve confideutia pidchritudinis tibi im- 
ponat ; et auctor iiiiinoris tactus tuo amore procul eat. Alque huic tollunt donum, 
el jus illud offtrendi illi. Vir bcllicosua non passus est, ct fremens ira ardente, 



421 Conjurtgere ex nno Ciofani, Briant. aliisqiie : Viilg. contingere, — 422 Ff- 
rum Heins. dedit ex Fl. S. Marci, ct Lov. aViiferam. Lanff. media tell. — 424 
Pr, lias. »>t qiiiiu)uc' Hlii cruentant ; v\i\fi. cruttitat. — J'25 I'luis Ras. cap.execra- 
bile. — 42C Cant. ■Sum*' tibi; iiiins Leid. h/i.— 427 ISlihi ex pr. V. et uno Voss. 
vule./nea. — 430 lierolin. Jll. lutitia. — 434 Hv\de\h. ne te. — 135 Heins. dedit 
longeque tuo sit ex uno Pal. et Fragm. Mor. vnlg. ne sit longe tibi: Fl. S. Marci, 
IJernfpc. pr. tert. tl quart. Med, Annuel, et alii tongotibi: lierolin. neu sit 
tonga tibi. Heins. etiain ronj. /oHg-c7. <i/i. — 437 Liber Doiuinie. et nuilli alii 

42G Sonacriu'] Atalanta, a Nonacri 431 Thcstiadcp] Plexipi)us el To.\- 

Arcadix monte, Stjj,'isaqua frigidis- eus,Tliestii tilii, Mcleagri avunculi. 

>iina tamosissimo, sic dicta. 43.5 Longe} Ut ejusmodi te deco- 

Juris mei] Quia aprnm occidcrat. randi munere INIeleagro tuo nee jus sit 

429 Tergn] Tergora sen pcllem apri, nee liccat. 

una < urn capite, Atalanta", honoris 437 Matortius] Bellicosus, vel ex 

causa, Meleager tradidit. Martegenitus isiquidcuiuuacteadetu 



METAMORPHOSEON LIB. VIII. 1313 

Discite raptores alicni, dixit, honoris, 

Facta minis quantum distent : huusitque nefando 

Pectora Plexippi, nil talc tiniontia, ferro. 440 

Toxea, quid iaciat, dubium, pariicrquc volcntem 

Ulcisci fratrem, tVatcrnaquc fata timentem. 

Hand patitur duhitare din : calidumque priori 

Caedc re( alfccit consorti sanguine tclum. 

Dona Dcum templis, nato victore, ferebat, 4J5 

Cum vid(^t extinctos fratres, AKlia^a, referri. 

Qua% plangore dato, moestis ululatibus urbem 

Implet : et auratas mutavit vestibus atris. 

At simul est auctor nccis editus, excidit omnis 

Luctus: ct a lacrymis in poenae versus amorera est. 450 

Stipes erat, quem, cum partus enixa jaceret 

Thestias, in flammam triplices posuere sorores : 

Staminaque impress© fatalia pollice nentes ; 



Discite, inqxiit, pradoms gloria alienee, quantum iliffernnt acta a niiiiis: utque 
aperuit exitiali ense pectus Plexipjii, tiihil simile reforinidans. Non sinit hcerere 
din Toxeum dulntnntem quid agat, atque (equaliter cupientem ulcisci frntrem, et 
metuaitem cladcm fraternam ; atque recalefecit gladitnn calidum nece priori a-uore 
fraterno. Althcra portabat in tcmpla munera Diis, filio victoria potito, cum intxie- 
tur fratres mortuos. Quce plangens implet urbem tristibus clamoribus : et indult 
testes pullas, positis aurn intcxtis. At sfalim atque causa mortis indicio patuit, 
omnis mceror omissiis est, et mvtatus est afietibus in desiderium vindictce. Caudex 
crat, quem cuin Thestias discumberet puerum enixa, tres sorores injecerunt in ignem: 
Mtgue trahentes fila fatalia admoto pollice, dixerunt, O modo in lucem edite, prcBstU' 



turn, fervens. — 439 Cant, duo Leid. Thuan. quant, distant. — 440 Unus Med. 
tal. trementia,(\no(i Heiiisio arridebat, quia seq. timentem. — 442 In iino Ciofani 
fratrem, fratris quoque fata. — 443 Priori Htins. profert ex Cant. Fl. S. Marci, 
sec. Med. et nuiltis aliis; viilg. prioris. — 444 In nno Ciofani Ctrd.calefecit: in 
<i\\.ernmadefecit. — 447 Alii mccst. clamoribus.— liS Bium. dedit auratas.. .atris ex 
duobus suis, et aliis vett. etedd. Aldin. \nlg. auratis,..atras. — 452 Duo Med. et 

NOTiE 

nocte, refercnte Hygino, ISIars et quae, refeiente Hygino, ita Meleagri 

CEneus cum Althaea concubueiunt. fata cecinerunt. Clothoeum geneio- 

439 Nefando] Quia eo avunculum sum fore dixit; Lachesis fortcm ; 

suum Meleager appetiit. Qua re Atropos titioncni ardentcni in foco 

quantum po?sit, et obcsse valeat, aspcxit, et ait : ' Tamdiu hie vivet, 

amor, ruivis licet conjicere. quamdiu hie titio cousumtus non 

4.52 Tliestiasi Althaea, Thcstii filia. fuerit.' 

Triplices] Parcjp, dc quibiis toties ; 

Delph. et Far. Clas. Ovid. 4 O 



1314 p. OVIDIl NASONIS 

Tompora, dlxenint, cadem lignoque tibique, 

C) nn)(lo na(e, damns. Quo postquam cannine dicto 4o5 

Exccssi ro Dcct ; llamantem mater ab igne 

Eripuit torrem : sparsitque liquciitibiis undis. 

Illo dill fucrat ponctralibus abditus imis : 

Scivatusquc tuos, jiivenis, servaverat annos. 

Protulit hiinc genilrix, la^dasque in fragmina poni 460 

Tmpcrat : ct positis inimicos admovet ignes. 

Turn conata quater flammis imponere ramum, 

Coepta quater tenuit : pugnant materque sororque. 

In divcrsa trahunt unum duo nomina pectus. 

Sa'pc metu sceleris pallebant ora futuri : 465 

Ssepe suum fervens oculis dabat ira luborem. 

Ta modo nescio quid similis crudele minanti 

\ ultus crat ; modo quem misereri credere posses. 

Ciimque ferus lacrymas animi siccaverat ardor ; 

Cnvcniebaulur lacrymas tamen. Utqiie carina, 470 

Quam vcntus, ventoque rapit contrarius a;stus, 

Vim gfimiiiam sentit, paretque incerta duobus : 

uiiis cadem ieinpora libi et ligno. Qua aententia prolala postquam I^em ahierunty 
ui'iter abstidit lignum ardcns a fiamma, utijue iiToraiit aquisjluaitibus. Ille titio 
juirat diu occultus intimis penelyaliOus ; at'pie custodilus de/eiidcnil tuam ritam, o 
itdokscens. Mntcr hunc depromxil, aique jussit ligua sciudi in nssuUis, et supponit 
ji'immnm in/amnm compositis. Tum ihixa quater immitttre tiliunem ?n iguein, qua- 
/iT III) iucepln dcslitit. 3Iaiir el sornr artant^ el duo nuiuiua dhersa dialruhunt 
unum pectus. Sapc cullua i.Tpalltscehat limore facinvrLs Juluri : sapc ira ardens 
spurgehat suum ruborem in oculos. Et nunc fades ernt similis miuunli nescio quid 
alrox, nunc quam posses arbitruri tangi viistricordia. El postquam savus ardor 
mentis siccaverat lacrijmas, tamen lacrijma; repcriehanlur : ct qui madmodum naiis, 
quam aura atque ftuclus contrarius aura- aufcrt, paiitur duplicem viokntium, atque 



Xlbt M'linjlamma: wndcc'tm in Jlammas. — 453 Leid. Staminaqiic presso, — 456. 
l''i a^ni.Mor. Excess, dumo. — 4.'»7 Torrem Excerpt. 1. et iiiiiis Bas. cum uiio Leid. 
alii ramum. 'Ires lihii spargitque. Voss. liquacibus ; Leid. liquenlibus, vel liquan- 
lilmsund. — 100 /h dedit Hems, ex tiibiis hciiptis ; alii ci. Heins. conjiriel)at 
olini et tuda: fragmina. — 402 I'uns ,Mcd. et Laiif^erai. Ter pro 7um.^4G3 
Vn)f{. pu^nal mat. — 104 Berofin. Et dicers. — 400 IJiio libri Sap. suis. Multi ex 
iiieliorilms, tchtc Heins. ira colorem ; m uno V. furorem ; in iiiio Ciofani rigo- 
rem ; -diii pudorem. — 40y Unus Mor. Cumq. feri. — ATZ Pr. Med. et uous IVas. 

NOT;E 

403 Pugnant] Siiadehat dolor, ut soror nlcisceretur: doloii obstabat 
MeieagruQi fratium iiitcrfcctorcm quod iu filiuiu mater sxviret. 



METAMORPHOSEON LIB. VIII. 3315 

Thestias hand aliter tlubiis afiectibus cnat, 

Inque vicem ponit, positamque resuscitat irara. 

Tncipit esse tamen melior germana parente : 475 

Et, consanguineas iit sanjjuine leniat umbras, 

Impictate pia est. Nam postquam pestifer ignis 

Convaluit ; Rogus iste cremet mea viscera, dixit. 

Utqiie maim dira lignum fatale tenebat ; 

Ante sepulcrales infclix astitit aras : 480 

Poenarumque Deae triplices, furialibus, inquit, 

Eumenides, saciis vultus advertite vestros. 

Ulciscor, facioque nefas : mors morte pianda est : 

In scelus addendum scelus est, in funera funus. 

Per eoaccrvatos pcreat domus impia luctus. 4S5 

An felix G^neus nato victore fruetur, 

Thestius orbus erit ? melius lu^ebitis ambo. 



fiictunns ohscquitur duohus; similiter Thestias duliitat incertix animi motihus; altjue 
alternis vicihus omittit irum, et excitat omissam. NiliilomiTiiis soror inci}iit isse 
fortior tnatre ; et, ut mulceat Manes cugnalos sungtiine, pia est impietale. ISam jwst- 
(/««/.'! exitiales fimnma; auctce sunt, I'yra ista, inquH, dipascat tiica prucordia, 
itque trnclahat stipitem fatalem sava manu, misrra stetit ad allaria sepulcralia, 
atque, inquit, Tres furiie Decs poennrum, convertite vestros oculos ad sacra fcraliiu 
Punio atque admitto scelus: funus est e.rpiayidum funere : facinus est adjicienditm 
pro facinore, mors pro morte. Domus ncfaria disjiciatur per macrores cumulatos. 
An bealua (Eneus gaudebitfilio victore, Thestius erit filiis priratus? Uterquejus- 



incert. duahus. — 47S Sprotii Cod. affect, errans : Lov. ct Tliuan. ardet, — 
474 MiiUi cciild. Perqne. Vicem liiirni. dedit ix Med. vulg. rices. — 477 Gion. 
htifcr ignis. — 478 Vhiriml con caLiiit ; Hag. \res Inrnluit. — 479 Vio dira Voss. 
dura; et Groii. et umis Heins. dcxtra. — 4S() Jim. Voss. et .«ex alii infcl. con- 
slitit ; iiniis inslilit. —4Sl Cant, tripl. feralihus. — 485 Sixii Cod. Pcrque ullertm- 
tos: pr. Gron. Per constermdos. — 4S(i Jim. At feiix : (jiiinqiie lil)ii Infclix. 
Quinqtic vett. cum Aruiid. et Ilo. vict. fruatur ; Gion. feral ur ; Mor. fcretur. 

NOTiE 

475 MWtor] Quia filiutn perdeie Aclieronte .satae, malefactorum in- 

statuit. females nltrices. 

480 Sepulcrales aras'] Rogum dicit, 483 Nefus'] Quod Mtlcager in inter- 
in quein stipitem, fpio filii fata con- ficicndis aviineuiis nefas patraverat 
tincbantiir, ronje'-tiira erat ; quein diini Aitli.i a iilcisiiliir, aliiid in occi- 
quideni rojium veniiste aram dirit,ubi dendo filio .idmittit. 
bccisis fratiibus vi«cera sua imnmla- 487 Tliesfius] Altlia^ir, itemquc 
bat. Pl(xipi>i tt Toxci, quos Mclcager in- 

482 Eumenides] Fnria^, Alccto, tcifeccrat, pater. 
Tisiphone, et Megaia, Nocte et 



131G P. OVIDII NASONIS 

Vos modo Iratcrni Manes, animoeqiie recentes, 

Officium sentite meum : magnoque paratas 

Accipite inferias, uteri mala pi2:nora nostri. 490 

llei mihi ! quo rapior ? IVatrcs ip,noscite matri. 

Deficiunt ad ccepta inanus. Meiuisse latcmur 

Illnni, cur pereat : mortis mihi displicct auctor. 

Ergo impunc ferct ; vivusquc, et victor, et ipso 

Successu tumidus ^egnum Calydonis habebit ? 495 

Vos, ciuis cxiguus, gelida^que jacebitis umbra? ? 

Haud cqiiidcra patiar. Pereat sceleratus : et ille 

Spemque patris, regnique trahat, patriaeque ruinam. 

Mens ubi materna est? ubi lumc pia vota parentum? 

El, quos sustinui, bis mensum quinquc laborcs? 50O 

O utinam primis arsisses ignibus infans : 

tilts ftcbilis. Vns tnnlum f'inhrcv fr(iterv<v, atqne animev reccns in Orcvm admis' 
See, exjierimiiii meum officium ; (ttqiw simnle injirias maano inveiidi.s, mala jiignora 
nontri raitris. llei mild ! ijiio anferorl fiatrc.s partite matri. lyumis su7it ineptm 
ud ausus 111C0S. Agvoscimiis iilum digtiiim case qui occidat ; causa nwrlis mihi 
displicet. Adeoqiie iuitltiis disccdet, at<iiic virus et victor et iiijlatiis lalo evenfu 
ohtincbit rrgnum I'uli/dvnis? I'vsjacfhilis cinis paucu.s et Dlunes frif:;idi'! Non 
equidcm feram. Occidat sceleslus ; utque illc rajiiut spem patris, et cladem regni 
et patrice. Ubi est animus muternus 7 ubi sunt pia jura parentum ! et lubores de- 
cern mensium quos tuli ? O idinam infans cvmbuslus fuisses primis ij^nibus, atque 



— 487 Heins. viilt orb. eat ; nam Anind. et Ro. erat, — 488 Sec. V?i\. germani 
Man. — 489 Med. iiniis Offic. prte^nte Alius varum pro meum. lias, et Gron. 
Accip. cxequiris.—A'M In (|Mii<ns(lain lieu mild. Di-in Cant, quo rajdmur. — 
494 lierolin. vict. et iyisc. - 19.3 Uibin. Calydonus pro Cahjdonux. — 497 Hei- 
di'lb. uno teiiore per. sceleratus et ips. H( ins. conj. et una. — 498 Jiegniq. Heins. 
dfdit ex altero IIami)nrg. et diiobiis aliis ; vnlg. regnumq. — 499 IJerolin. wii 
sunt. I'liirinii rtiain pia jura, qnod ])rafert Heins. — 500 Liber Ursini sust. 
memcs bis quinq. Unus V. et liriant. bis menses. At r.ieliores, teste Heins. 

NOT^ 

488 Reccntes] Novi Orel incoliP, que mcritnm, niorti posse tradere. 
reccns ad Inferos dc|)nlsi. 490 Gclida;] Qnia corpora gclida 

489 l\lagno] Siqiiidcni fiiiuni, con- fncrant AitiiEraj fratres, post(|iiain 
tra jus natin-.r, occidendo. coruni a Meleagro ad Inferos aniniae 

490 In/eritu] V.o nomine apjiellantiir dttmbatic cssent. 

qua? Mafiibiis fir;i)ant sacrificia. 197 Jlle] Alios quidcm fdios habnit 

491 Quo rapior] Hiirsus in quod Gineus, sed Meliagio longc dispare.s, 
rufibat nefas inctrta Alllijra danmat. qiiiquo in bello, ob lM(.\ii)pi et Toxci 

Ignoscitel Ita loquitur nialor ()uaj niordui orto, perieriint. 
fiatrilius filium immolarc vcntur. .">00 liis qninque] Lunarcs intclligp. 

493 /Juc<orJ ycfiltum nogat, utcum- 501 I'rimis] Quo tempore torrem 






METAMORPHOSEON LIB. Vlir. 1317 

Idque ego passa forem ! Vixisti munere nostro : 

Nunc mcrito morierc tuo. Cape praemia facti : 

Bisque datam, prinium partu, mox stipite rapto, 

Redde animam : vel me fraternis adde sepulcris. 505 

Et cupio, et nequeo. Quid agam? raodo vulnera fratrura 

Ante oculos niihi sunt, et tantas cladis imago : 

Nunc animura pietas, maternaque nomina frangunt. 

Me miseram ! male vincetis : sed vincite, fratres : 

Dummodo, quce dedero vobis solatia, vosque 510 

Ipsa sequar. Dixit ; dextraque aversa trementi 

Funereum torrem medios conjccit in ignes. 

Aut dedit, aut visus gemitus est ille dedisse 

Stipes : et invitis coneptus ab ignibus arsit. 

Inscius, atque absens flamma Meleagros in ilia 515 

Uritur : et Cfecis torreri viscera sentit 

Ignibus : at magnos superat virtute dolores. 

Quod tamen ignavo cadat, et sine sanguine leto, 

ego id tuUssem .' Vita fridtus es nostro heneficio : jam obibis merilo tuo. Sume 
mercedem facinoris : atque redde spiritum bis datutn, prinio partu, deinde torre ab- 
lato ; vel me adjice hustis fraternis. Et voveo, et nequeo. Quid faciam? nunc 
pluga fratrihus impacta', et simulacrum tantcE stragis obcersatur meis oculis : nunc 
pietas et nomina materna mnllitint mentem.' Me infelicem ! prave vincetis ; sed 
vincite, fratres: dummodo, inquit,e^o sequar vos, et solatia qua; vobis prcebuero : 
atque aversa immisit in jlummas medias manu trepida titionem funestutn. Aut ille 
cavdex ingemnit, aut visus est ingemiscere ; atque correptus ab ignibus cunctantibus 
Jiagraiit. Meleager ignarus atque absens abstimitur co igne ; atque sentit pracor- 
dia uri secreta flamma : at vincit ingentes cruciatus virtute. Dolet tamen quod 



incnsum. — 502 Uuiis Loid. v'imine nostr. — 503 Heins. mallet merit, moriare. Fl. 
S. Marci, et unns Boiioii. pncm. factis. — 500 Duo Gron. tnod.funera. — 507 Jun. 
ocul. video, et. Heins. conj. mild slant. V nus TlinRn. tant. mortis. — 508 Unus 
Heins. Nunc animam. Ties libri nom. tangunt. — 511 Pr. Gron. Funeris ipsaseq. 
Heins. Funus et ipsa seq. ccnsetque rb dixit elegantcr oniittendum, nt saepe 
alil)i. — 512 Pr. Gron. med. projecit ; uniis Heins. immisit. — 515 In ilia Heins. 
dedit ex quinquc liljiis ; vulg. ab ilia. — 517 ^< Heins. exduobus; alii ac ; uiulti 

NOT^ 

pneri fata continentem submonentibus nobis nesciis et iinperitis accidit ? 

Parcis Altluva ilaniniis snbtraxerat. 509 Male vincetis] Male fratres dicit 

506 Cupio] Fratres iilcisci ; et, vice vincere, quos ut ulciscatur, filiiuu 

versa, filiiim servarc. Neutrum potest, pcrdere statuit. 

<(uiautrumqneperaltcruniinipeditur. 510 Cacis] Maximis, intemis, oc- 

Quae uiiscra animi lluctiiatio quolies ciiltrs, quorumr|ue causam ignorabat. 



1318 p. OVIDll NASONIS 

Moerct : ct Ancaei felicia vulncra (licit. 

Giand;rviimqiie patreni, lVa(rcin(|ue, piasque sorores 520 

Cum sfemitu, sociamque tori vocat ore supremo ; 

Forsitau ct matrem. Croscunt i<;nisque dolorque ; 

Lani;!:ucscuntque iterimi : simul est extinclus uterque, 

Inqiie laves abiit paulatim spiritus auras. 

Alta jacct Calydon : lugent juvenesquc senesque : 525 

Vulijusque, procercsque gcmuut : scissaeque capillos 

Planguntur malres Calydonides Eveninae. 

Pulverc canitiem g^enitor vultusque seniles 

Foedat humi fusus ; spatiosumque incrcpat tcvum. 

Nam de matre manus, diri sibi conscia I'acti, 530 

Exegit popnas, acto per viscera fcrro. 

Non mihi si centum Deus ora sonantia, lingua) 

Ingeniumquc capax, totumquc Helicona dedissct ; 

Tristia pcrsequcrer miserarum dicta sororum. 

jtcrcal morte sc^ni ct sine sanguine : ntrjitc ait phti^as Anccri esse heatas. Et appel' 
tat putrcm ainte proveclum cum frcmitu, ct fralrem, ct pias sorores, et consortem 
lecti ultima voce: fnrsitati el matrem. i'lamma ct cruciatus augentur ; minuuntur 
denuo : ainho una sunt cxhausti, ct spiritus paulatim disjectus est in tcnuem a'erem. 
Exceha Cahfilon prustrata est : juvcnes ct scnes maerent : plebs ct priniores gcmunt : 
vintres Culydouidcs Kvenina; laceras kahentes comas se tondunt. Pater humi jacens 
delioncslal canos cl/aciem sciiilem pulverc ; atiptc damnat longam cetatem. Namque 
rmitrcm quod attiuet, manus sibi conscia repctivit poenas facinoris, ense trajccto per 
]>rcccordia. ,Si Dcus pradiuisset mihi centum ora loqucntiu, ct lingucc ingcniuin 
cupax, ct uniicrsum Ileliconem, nou cnarrarem lugubres sermoncs in/clicium soro- 



et. — 518 PInrimi Codd. srtn/5'i«He; \u\^. vulnere. — 519 Biirm. ex melioribus, 
prscfert vuln. di.xit. — 520 YicvoWw. pair, fralrcsque, pi.- ~^2\ Pal. sec. ore «M- 
pino. — 525 Aule li. vs. oliin Icgcbatur, Paulatim cana prunam velante favilla, 
(\\\iitn expiinxit Hcins. tani aiicloiitate prinii Pal. tmu aiioriim (|iiatuor, qui 
cumin margiiif avcriptiuii haircut, qiiani propter ini^rataiu rev paulatim re- 
pelilionern. — 52(> Duo V. Vulgusque procer. alii Et vulgu,s, procer. — 527 Edd. 
antiqiiiores, I'langnnt ora simul m. Calydonides. Q-lncus, ^-t. Heins. de siio 
dcdit plangiint'tr, iliirlii(|ii(' primi >Ied. ct Spirensis, Erenince. sed vid. Not. 
Var. — 5uy Jill), ot alius hum. fessus. — 5'.J0 Sotinulli cum Cant. pr. Erfurf. 
aliistpu! \am mater manibus diri; Lev. et alter Stiozzte cum nno Pal. Nam 
materna manus. — 532 I'niis cliartaccus lieinsii son. iiiiguas ; viilg. Unguis: 
Hcios. recepit tinguw ex l-'l. S. iMarci, N. Bernegg. ct allis. — 531 N. elsep- 

NOT^ 

020 Fratrem'] Tydoini intelligo; 521 iSociam tori] Uxoreni dicit 

rpiancpiam alios Giincoassignat Anton. Clcopatram. 
Lib<;ralis. .-igT L't'cnJMa'] Eveni, ^toliaefluvii, 

Pias] Quod (pildcm cventus com- accolw. 
probabtt. 529 Spaliosum] Quia si matuiius 



METAMORPHOSEON LIB. VIII. 1319 

Immcmores decoris liventia pectora tundunt : 535 

Duinque manet corpus, corpus refoventquc foventque : 

Oscula dant ipsi, posito daut oscula lecto. 

Post cinerem, cineres haustos ad pectora pressant : 

Affusajque jacent tumulo : signataquc saxa 

Nomine complcxa?, lacrymas iu nomine fundunt. 540 

Quas, Parthaouiai tandem Letoia cladc 

Exsatiata domus, prajter Gorgenque, nuriimque 

Nobilis Alcnicna^, natis in corporc pennis 

AUevat ; et lons^as per brachia porrigit alas : 

Corneaque ora I'acit ; versasque per aera mittit. 545 

rum. Illai ohlitcE decoris planguvl livida pectora : et quamdiu corpus superest,fo' 
vent atque refovcnt corpus: illud deosculantur, deosculantur tectum appositum. 
Posfquam ill cinerem reductum esset cadaver, pressant cinerem coUectum ud pectora, 
atque jaceiit porreclw ad sepidcrum : et complexce nomen insculptum lupidi fundunt 
lacrymas in nomen. Quas tandem Latonia expleta exitio domus Parlhaonia' toltit 
pennis gcnitis in corpore, prater Gorgen et nurum Celebris AlcmencB ; atque exten' 
dit prolixas alas per lacertos, etfucit ora cornea ; et ublegat mutatas per a'erem. 



tern alii Trist. prosequcrcr. Deinde Voss. fata sor. iibi vulg. legitur rota. Ex 
aieliorihus Heiiis. recepit dicta. — 535 Pr. Gron. dec. lugcnlia ; sec. Med. 
plangentia. Tres brachia fund. Bas. brachia plangunt. Quart. Med, V. et sec. 
Bonou. pect. plangunt.— ^iG Cant. Thiian. et compluies alii refuv. tenentque. 
— 538 V. Med. et duo alii Post cineres. Pro haustos etiam Arg. usos, quod pro 
usios scriptiini Heins. piitabat. Deinde Dominic, et Briant. et plures alii 
pect. versant. — 539 Cant. O. et novem alii Effusceque ; duo infusceq. Saxa 
pro viilg. saxo dedit Burni. et vs. seq. nomine pro nomina ex tert. Leid. et 
altevo Thuan. quia saxnm signatur nomine ; non aeque recte dicitnr ipsuni 
nonicn signari. — 541 i'arthaoniie ex pluriniis scriptis Heins. recepit. Edd. 
nonniillie post Ginea ; qnidani post Aoni(e, vel CEnicc ; pr. R. post OZtida:. 
Berolin. etiam Latonia habet pro Le<oia.— 542 Berolin. cum aliis Exsaturata 

NOTiE 

obiisset, filii mortem non vidissct. quas a Meleagro fratre Meleagrides 

533 i/diamn] Pro Musarumfavore, dixerunt ; quas quidcm cnm gallinis 

ilium Bfcotisc montem incolentiuui. Numidicis sou Alricanis nonnulli con- 

541 Farthaonia] CEnei est, a patre fuderuut, alii ccKrulca crista distinxe- 
Parthaone sic dicta. runt. Idco vtro Meleagri nomine in- 

542 Nurum] Dcianira est, uxor signitte iU<c avcs, quod certis qnibus- 
Herculis. dam lemporibus in Btcotiam ex Africa 

544 Porrigit] Id aves sunlmutata;, circa Meleagri tumulum couvolarent. 



1320 p. OVIDII NASONIS 



Fab. V. Nymphae Naiades in Insulas. 

TuESELS, apio CalycJouio interfecto, cum sereciperet Athcnas, et torrcntibus 
atjuis impodiietiirab Aclieloo anine, qui imhribus intumuerat, invitatus est, 
nt suis tectis succcderet, dnm fhiminis iinda siibsideiet. Ciijus ille liospitio 
cum resedisset, inter epulatioriem procul insulas visas ab hospite aceepit 
Nymplias ftiisse Naiades: qua^ cum Deis sacra reddereut, ille ab his piiE- 
tcritus esset, motus offeusa,in insulas Eciiinadas cas convcitit. 

I NTKRKA Theseus sociiiti parte laboris 
runctus, Ercchtheas Tritouidos ibat ad arces. 
C'lausit iter, fccitque moras Achelous eunti, 
Tinbre tiimens, Succede meis, ait, inclytc, tectis, 
Cccropida ; nee te committe rapacibus undis. 550 

Fcrre trabes solidas, obliquaque volvere magno 
Murmure saxa solent. Vidi contermina ripae 
Cum f^egibus stabula alta train : nee fortibus illic 

V. Interea Theseus dcfunclus parte laboris communis revert ebattir ad arces Erech- 
iheas Minerr.d'. Acluhus auctus jiluria ohstruxit viam, et remoratus est redeun- 
iem. Suhilo domum meam, inquit, illuslris Cecropida ; iteque te ohjiee undis/u- 
iriifibu's. Consucvcruiit ahripere tif^na Integra, et dcvolvere m(des transvcrsas cum 
viugno sonilu. Vidi excelaa stabula propinqua ripce arelli cum gregibus : neque 

rfom.— 541 Voss. Elevnl ; «?«.— 517 Pr. T\Ior. pr. Giou. Excerpt. Mur. sec. 
Pal. et diioderim alii lirichthonias, quod iion displicet Heinsio. Alii Erich- 
thoiax, Ericblktiilus, Erichthunidus, Erichthindas. — 518 Sixii Cod. ?nor, .-IcAe- 
/'<«,«. — 5.")0 I'iiiiiiiii alii Cccrapidc. Nonmdli et'am coinm. capitcihus. — 551 
Jiiii. obliilaqur: Heins. coiij. vbslructaq. vol obstrnlaq. Heidelb. mur- 
mure maf^n. Volvere. — 552 Impctc pro Murm. uiuis lieins. Fl. N. et 
duo alii sax. solct. — 553 Sex vctl. cum lieroliu. alt. rapi. Pro stabula alta 

NOT/E 

546 Laboris] Tn interficicndo apro. tinu ad occasum expatiatuserat aper, 

547 Ercchtheas] In quibus olim iiec ('alydone venire Thescinn est 
Ertchtlieus rcKuavcrat. arbitrandiim ; vel circa locorimi situm 

Trilanidus] Palladcni (licit, cni, ut niiiltimi errasse Poetam est confiten- 

sa-pc dictum, a Tritono Libya- pahiJc, dnm: nam Calydonc Atliemts petenti 

libi primimi apparuit et educata est, nullo modo obstare pote>t Aclielons, 

hoc noinen imp'isitimi. Athenisvero qui liinc lonf;e nia^is ad occasum 

.luumdedisxillam nihil est oi)us toties aquas suas devolvit. 

repetcrc. 550 Cecropida] Athcniensis ; a Ce- 

54H Aclulous] riiivius Acarnaniam crope prirao Athcniensium rege. 
ab ^iiitolia dividcns. Vul igitur mul- 



METAMORPHOSEON LIB. VIU. 1321 

Profiiit armentis, ncc equis vclocibus esse. 

Multa qiiofiue liic torreiis, nivibus de monte solutis, 555 

Corpora turbinco juvenilia vortice mersit. 

Tutior est requics ; solito dum flumina currant 

Limite ; dum tenues capiat suns alveus undas. 

Annuit yEgides : Utarque, Acheloc, doinoque, 

Consilioque tuo, respondit : et usus utroque est, 560 

Pumice multicavo, ncc Ie\ il)us atria tophis 

Structa subit. Molli telhis erat liumida rausco. 

Summa lacunabant alterno miirice conchas. 

Janique duas lucis partes Hyperione menso, 

Discubuere toris Theseus comitesque laborum : 5G5 

Hac Ixionides, ilia Trcezenius heros 

Parte Lelex, raris jam sparsus tempora cants : 

illic ulUits itsus fuit armentis esse validis, neque equis esse crleribus. Hie etiam 
torrens, nivibus liquefactis de monte, absorhuit muUa corpora juvenilia vortice lur- 
bineo. Quics est tutior, donee fluentaferantur consueto ulveo ; donee sua fossa eon- 
tineat paucas aquas. .Eg-k/ps assensus est, et, inquit, Utar, Achelo'e, et domo et 
suasu tuo ; utque usus est utroque. Intrat atria parata pumice multicavo, et tophis 
asperis. Terra erat madida lento musco. Conclue distin;^uebant supremum lacunar 
alterno murice. Jarnque Sole menso duas partes diei, Tlwstus et socii laborum sese 
composuerunt in lectos ; hac parte Lvionidcs, ilia Lelex heros Trcezenius, jam dis- 



etiam in qiiibusdam est stabulafa. — 555 Langerm. et Bernegg. nimbis pro 
nicibus, quod iion displicebat Heins. niodo nio.v legeretur de monte volutis. — 
556 Hi'idell). JKi-fH. vertice ; et Berolin. cu/mpiu'.— 558 Vnlg. ten. captet ; nuiiti 
ex velt. cujitat, iiiide Heins. capiat: tres capiet. — 559 Mcliores, teste 
Heins. titurq. alii uiorq. — 5G1 Berolin. rel Icvib. — 502 In quibusdam Tecta 
sub, unde Uronoviiis roiij. /t'.r<a.— 5G4 Omnes fere Codd. pro lacunabant. 
Unbent lacus, ve\ lacu,nal)ant. — 50G Berolin. cum A. et aliis iliac Trcez. — 567 
Raris Heins. |)rot'ert e\ Lov. qni liabet rar. spars, sua temp. Pr. Pal. parcis ; 
niulti vett. parcis: alii paucis, Spirensis latris, vel Pariis, vel rariw, vel albis, vel 

NOT^ 

559 .^gides] Theseus JEgci filius. solebant discumberc. 

561 Nee levibus] Tophus nempe IJi/pcrione] Sole ; qui a patre Hy- 

lapis asper et cavernosus. pcrione Cccli filio illud etiam nomen 

563 Lacunabant] Laquear niurici- habuit. 

bus, qui cochlear sunt genus, itemque 566 Ixionides] Pirithous, Ixionis 

conchis alternis distinctum et quasi filius, Thesei perpetuus conies, 

tessellatum erat. Trazenius] Sic dictus Lelex aTroeze- 

564 Duas] Ut tertia reliqua esset, ne ubi Pittheus regnavit, ille vero 
qua fere Romani, cibum sunituri, ad babitavit; cujus quidem valde ob- 
quorum mores videturulludcre Poeta, scura est historia. 



1322 1'. oviuii nasnonis 

Quo^jqno alios parili i'licrat clisrnatns lionore 

Amiiis Acamamim, laplissinins hospite tanto. 

Prolimis appositas, nudae vcstijjia, Nympliae 570 

Instruxort^ epulis monsas: dapibiisqin* vomotis 

In gemma posuere mernm. Turn maximus heros 

yEquora prospicicns oculis subjecta, Quis, inquit, 

Ille locus ? (diuitoque osteudit) ct, Insula nomen 

Quod uerat ilia, docc : quanquam non ima videtur. 575 

Aninis ad hxc, Non est, inquit, quod cernimus, unum. 

Quinque jaccnt terras: spatium discrirnina fallit. 

Quo(|U(' minus sprcta3 factum niirere Dianae ; 

Naidcs ha3 luerant : quae cum bis quinque juvencos 

Mactasscnt ; rurisque Deos ad sacra vocassent ; 580 

Immemores nostri festas duxere choreas. 

Intumui : quantusque feror, cum plurimus, unquam, 

Tanlus tram : pariterque animis immanis ct undis 

tinctn hahens tcmpora paucis canis ; aluque quos Jlurim Acnnianum festivissimus 
tunto Itnspite ilignosjudicacerat e<> honore. Continuo Nrjmpha: tiudce pcdibus ap- 
jifisueriint dapts mensis udmotis, ct epulis siiblntis fuderunl vinum in ffcnimnm. Tun, 
heros via.rimus procul ridfiis viaria oculis ohversa, Quis, nit, ille locus? et indicat 
(lipito: nli/ue tifisio^na voinen quod illu inaula haheat : tjuanquttiu non videiur sola. 
Ad liifcjiuiins, A'om est, inquit, solum quad videmus. Quinque terra- sunt porrecto:: 
decipiunt ynvvd diffirciitia iulcrvulli. Atque,ut minus stujieas vindicUtm Diana 
veglectw ; ha- iiisiilae /utT«nt I^\tiinles : quie cum immolassent decern juvencos, 
atque invitiissent Dcos ruris ud sacra, uf^itaverunt choreas festas iiostri oblitic, 
Influtus sum, atque excurro quantus cum maximus unquam; tantus cram: 



iticeU. Berolin. ;)ariis spars. Jam. — 5C8 Idem Quosq. aliis. — 5C9 Jiin. hasp, terno. 
— 570 Pltirinii vett. I'rot. appositis.— 571 NonnuUi epulasmen.'is.-riT^ iVIuIti vetT 
In gemmam ; sex gemma<i: Cant. Ingenuuni pos. lieruliii. lugemmam pos. m. tunc: 
nniis otiain Leitl. et alii cum max. — .57.') He'uis. cum p!(ii^<|iic sciiptis recepit 
gcrnl ; aVn fferil. — .')70 Fl. S. M;irri, UrL'm. Heiilell). ct sex alii quod cernitis. — 
ri'l Miiiti \iilt. spatii discr. (juod Urins. cominciulabat, si ciini I rliiiiatc discri- 
7/iine reponeretiir. Hiiriii. \)i() J'nllit co\\]. loUit, quia Lov. Uabit solvit : miilli 
vett. fallunt.— tiH'i Ties libii quant, ferox. — 583 Uims Med. animus imman, et 

NOT^ 

.'»70 Kuda vesligia] Pedes ntidos •"»78 F«c/ttm] De quo supra, in ODneo 

liahentcs. per apnini nlciscendo. 

r>TZ Gemma] Vase viiiario ex gcmiua 570 Naidcs] I'ontiiini sunt Nympliir. 

confccto. 5H2 Intumui] Optinie vero eo verbo 

.'i77 Spatinm discrirnina.] Quia jiar- nsn» est I'oi-la, quod pariter et fliivii 

vuin, vixqne e+onqinqiio proBjMcicnti- irani et ejus eiumpcnteni iiiipetum ob 

bus coiispicuuiu. iKulos poiiit. 



WETA^IORPHOSEON LIB. Vlil. 1323 

A sylvis sylvas, et ab arvis arva revclli. 

Cumque loco Nyraphas, mcraores turn denique nostri, 585 

In freta provolvi. Fluctus uosterque marisque 

Continuain diduxit hiimuni ; partesque resolvit 

In totidem, mediis quot cernis Echinadas undis. 



Fab. VI. Perimele in Insulam. 

Perimele Hippodaniantisfiliaciiin ab Acheloo anine per vim esset compressa, 
pater earn ob adinissum pra^ripitavit in pelagiis, Stiipiator expptiit ita, ut 
beneficio Neptuni mare earn sciiiotani ab Echinadibus efficeret insulam. 

Ut tamcn ipse vides, procul, en procul una recessit 

Insula grata mihi. Perimelen navita dicit. 590 

Huic ego virgineum dilectae nonien ademi. 

Quod pater Hippodamas aegre tulit: inque profundum 

Propulit e scopulo parituras corpora natae. 

Excepi : nantemque ferens, O proxima coelo 

et aqitaliler ierribilis ha etfliictibus abiipui nemorn a nemoribux, et campos a cam- 
pis. Et protr(Lvi in mare i\'ijmplia!>,tuin denique nustri non oblitas, cvni loco. Unda 
iwstra et freti dicellit solum conjunclum, atque divisit in totidem partes, quot vides 
Echinadas in mediis Jiuctibiis. 

VI. C'ctcrum, uti amis ipse procul, ecce una insula mihi accepta procvl abiit. 
Nauta vocant Perimelen. Ego susluli huic amatcc nomen virgineum. Quod pa- 
rens Hippodamas iniquo animo pussus est : et deturbutit ex cnute corpus Jilue fcetum 
enixura. Excepi; et sustentans nalautem, O dixi, Tridenti/er, qui cotisecutns cs 



mdas, qiiod Heins. anidebat, si animos legeretiir.— 584 Vulg. Edd. arv. re- 
rutsi: Heins. dedit reieWt ex Fl. S. Maici, N. pr. Med. Bernegir. Spirensi, 
Anind. er decern aliis.— 586 Ball, et Tliiian. fret, per cohi: Meiiurd. devolri, 
quod rapiditali ronvenientiiis Biumaniio videbatui. — 587 Cant. Conliguuni 
did. rituimi lihri scripti Continuam deduxit. Vulg. etiam Edd. pariterque re- 
celtit. Pr. Bonon. pr. Argent, cum iribus aliis, et ed. Gryphii partesque. 
Deinde resolvit Heins. reponit ex quart. Med. et Ko. pro var. lect. in Cant, 
et pr. Grov). rerolvit : niuiti revuhit ; sed rfitW jam pra'cesserat. — 590 l*lu- 
i'lnn nav. dixit ; Genevens. {/«t((. — 593 Paritune Heins. dedit ex uno Leid. 
et Twisden. pro vulg. peritura. — 594 Vulg. pvoxlm. ierrce : nonnulii vett. 

NOTiE 

5S5 Turn] Cum ipsius iram scnti- ab ecliinis quibns abundare dicuntur, 

rent. vel ab Kcliino (piodam vale, ut sensit 

588 Echinadas] QuaB insula; sunt Apoliodorus,nomeu iliiid impositum. 
ad Acheloi ostium, ex linio ab eo 591 V'trgtncum] Illam vitiavit. 
deveclo conflatae ; quibuts quideni vel 



1324 p. OVIDII NASONIS 

Regna vas;a% dixi, soitite, Tiidentiler, undae, 595 

In quo desinimus, quo sacri currimus amnes, 

[Hue ados, atquc audi placidus, Neptune, precantem.] 

lluie csro, quam porto, nocui. Si mitis, ot aequus. 

Si pater Hippodamas, aut si minus impius esset, 

Debiiit illius misercii, ignoscerc nobis. 600 

AlTcr opcm ; niersaiquc precor feritate patcrna 

Da, Ncptuue, locum : vel sit locus ipsa, licebit ; 

Hane quoque complectar. Movit caput asquoreus rex: 

Concns.sitquc suis omnes assensibus undas. 

Extimiiit Nymphe : nabat tamcn. Ipse natantis 605 

Pectora tangcbam trcpido salicntia motu : 

Dumquc ca conlrecto, totum durescere scnsi 



sorte imjtcriiim in aquas inccrtas proximum ccelo, in quo nosfluvii sacri subsistimus, 
iti qucm fiuimus, hue adsis, alque uqiins ausculta oranti, JSeptuue. Ego obfid huic 
quam f era. Si parens Hippodamas esset lenis ct juslus, aut minus impius, debuit 
illius misereri, nobis parcere. Subveni, et prccbe sedes, qmcso, submerses sccvitia 
palerna : vcl concedalur ipsa sit sixles. Complectar banc ctiam. Deus maris capite 
annuit, atque movit omnes aquas suo nutu. A'//'«y'/«« exferrita est : niliilominus 
natabat : e^omet tangebam pectus natantis micans motu timido : et dum itlud 



mundi, vel cccU: iinns INIcd. ccelo, quod Heinsio placcbat. — 59G Dno In qiw de- 
serimus ; U. deserimnr: Heins. piitat de/crimur, quia in uno Mor. In queni 
deciitimut. ]>iiiTn. ne bis Poota iiieni diceret, in quo desinimus, et quo curri. 
iims, Ictrcie iiialit In quo, vel quern, desinimus, quot sacr. i^c. Umis (Jron. la- 
bimur airnies ; wnns lji-i(\. ineurrimus. — 507 Jiin. et pr. Groii. Nept. rocantem ; 
Fr. roganlem ; in (pio Codice se(|iientes qiiin(|iic votmis hod loi^ebantiir. 
Hunt; v<i. Hciiis. spnriiini jiidicat, et ilbiin, qui luox se()iiebatur, Cui qu'.ndam 
tilius clausa est feritate paterna, unctoiitcite unius Vossiani delevit. Plures, 
iiempe f=ec. I'al. |)r. Moi. ct oeto alii, proxiiiie se*]. Iluic ego, ifc. non agnos- 
tiiiit, itnprobante Burin. — 598 Beiolin. (!t alii plurinii sis mitis.— OQO INIulti 
miser, et ignosc. Constant. Fanens. delet et. I'.ail). veio et Aij;. et parcere no- 
bis. — COl Jiei'olin. prcc. itielate.- (Mi //a'/c pliirinii vett. viil<;. /yi/nc; Heins. 
vult Tunc; I'm in. Sic— 005-8 Heins. ant hi (|natin)r versus deienili videntur, 
aut duo se(|<|. nc bis idi.-ni dicat. liniin. iiionct, (iOlO abc^sse a Fr. et duos 
sqq. fnisse iiiar(:ini aseiiplos. Unns Mi:(\. K.rtremuit \n'o extimuit ; Gebhard. 
Inlimuit.- 000 A. et onus IVled. I'ect. mulcebam, fjnod anianti ai)tius judical 
\U\Tia. — 007 Duo I^eiden-es contmclo, quani scriplurani sunt (jni nicliorem 

NOIVE 

595 Tridcnli/ir] Neptnnuni dicit, C0.5 Nabat tamen'] INIoduni quo 

eiii tridens pro seeptro attiibutum. insulae nonnnii(|uam ex advcctis varil 

COS Complectar] Iliani vero, sicuti f^cneris qui.S(|uibi.s, lignis, 6lC. inter- 

et reliquas vicinas Ecbinadas, Ache- niixto fluctuantc liino fbrmantnr, 

lous aliuit. pianissimo sub I'abuhutitulodc.'scrjp.sit 

Movit caput] Aonucndi causa. I'octa. 



METAMORPHOSEON LIB. Mil. 13:25 

Corpus ; et inducta condi praecordia terra. 

[Dum loqiior, ainplexa est urtiis nova terra natantes, 

TA gravis increvit mutatis insula membris.] 610 



Fab, VII. VIII. et IX. Jupiter ct Mercuriiis in homi- 
num species. Casa Baucidis et Phileniouis in Teniplum. 
Baucis et Philemon in arborura species. 

Jupiter et Merciiiiiis in liominnm fignras versi, in regione Phiygia'. cum 
animos incolarnm expert! a nullo exciperentur hospitio, a Philcmone et 
Baucide hospitalissime sunt excepti : et cum maxima voluptate leljus 
liumilibusque ad victum et necessariis siinplicissimos aninios paiiperum 
experti sunt. Ergo, nt numen ac vim ostenderent suain, sevocatis senibus 
in excelsiorcm collem ; casani eorum in templum converterunt: eosqiie 
ipsos optatos antistites sacrati loci prajstiterniit: ita ut cum senectute so- 
luti essent, in arbores couvertercntur ; ut cederet in fruticem Pliilemon, 
Baucis in tiliam, Oppidum autem eorum, quod ceteros cives inliospitaks 
habuerat, aquarum niagnitudine obrutum, stagnuni factum est. 

Amnis ab his tacuit. Factum mirabile cunctos 

Moverat. Irridet credentes ; utque Deorum 

Spretor erat, mentisque ferox Ixione natus ; 

Ficta refers, nimiuraque putas, Acheloe, potentes 

Esse Deos, dixit ; si daut adimimtque figuras. 615 

Obstupuere omues ; nee talia dicta probarunt : 

tango, adverli universum corpus indurari, el viscera preini terra apposilii. Dum 
verba facto, nova terra complexa est membra nantia, et insula ponderosa adnata est 
versis artuhus. 

VII. VIII. IX. Post fio'cjlur ins siluit. Factum mirandum omnes teiigerat. Fi- 
lius Ixionis exsibilat fidem adhihentcs ; atque ut crat Deorum couteintor et superho 
animo, Vana memoras, inquit, atque crcdis Deos niinium posse, Ackelo'e, siquidein 
prabent atque tollunt formas, Omnes mirad sunt ; nequc ejusmodi ccrbisfaiemnt : 



putent : pertrecto luins Mor. complector viginti libti. Sixii Cod. tactum dures' 
cere: unus jMed. concrcsccre. — G08 Omnes fere .Mrripti el iudHctis...terris ; uuus 
Heius, inductas. .. terras : trcs alii in duris...terris. — 010 O. et uuus Med. grav^ 
incurrit ; pr, Gron. implcvit. — Gil Unus Leid, Amn. ad ha;c. Heins. mallet 
fatum mirab. — GIG Unus iMed. Obstrepuere omn. quod, quia iiidignatiouem. 

NOTiE 

613 Ixione natus] Piritbous, ex gcnere, 
Centauroruui,Superuracontemtorum, 



1'326 p. OVIDII NASONIS 

Ante omnosquc Lclex, animo matiirus et aevo, 

Sic ait : Jinmcnsa osf, fincmque pot<?ntia coeli 

Non liabct : et quicquid Supcri voluerc, peractum est. 

Quoqiie minus dubites ; tilia^ coiitcrmina quercus G20 

Collibus est l'hry<jiis, modico circamdata muio. 

Ipse locum vidi : nam me Pelopeia Pittheus 

Misit in arva, suo quondam regnata parenti. 

Ilaud procul hinc stac:nuni ; telliis habitabilis olim ; 

Xuuc eelobrcs mergis, fulicisque palustribus uudae. 625 

Jupiter hue, specie mortali, cumque parente 

A'enit Atlantiadcs positis caducifer alis. 

Mille douios adiere, locum rcquiemque petcntes: 

cl Lelr.r ante omnes, mente sapiens atque atate, sic uicit : Polcstas Deorum est 
infiiiita, vcquc Icnniiiis ulli.i cuiiiiirchcnditur: ct qiiodcimique Dii cvpicrunt nhso- 
liituin est. El vt iiiiviis hasites, i/nercus *></ proxima tilia in rallihus Phry^iis 
cincta p'lrro niiiro. F./so ridi locum : nam Pittheus misit me in af^ros Pelopeios, 
qui uliiii suh potestule fuernut sui patris, Nnn longc iude lacus ; terra (dim hospi- 
tidis : nunc aqiue frequenfattB a 7ner^is et fulicis palustribus. Jupiter Jigura hu- 
tiuina it caducifer Atlnntiades descendit cum pntrc, omissin alis. Accesserunt ad 
miile domos, rogantes hospitium et requiem : obicea obserarunt milk domos, Ta- 



indicat, optimum vifletur Bnrm. Rerolin. tal. rerlia. — 617 Heins. emend. 
tiuimi...il (ni. — 618 Bnnn. ooiij. Vis, ait: Heins. olim I)is, ait.— 619 In uno 
('iofani prirntum est. — 621 Alii medio circumd. — C22 Duo velt. Ips. lacuni. — 
021 Beiolin. stagn. est. — 625 Unus Med. celebr. juncis. Idem alisque palud. 
«jiiod Burm. piitat pro ulvisque palustribus, — 626 Murtuli ex meiioriljus Heins. 

NOT/E 

C22 Pelopeia'] Piiryciam dicit, Asiae viii sancti, ipsi testabaiitur : ncqne 

minoris rr-gioncm, Taiitalo I'elopis jam, ciini Majestatis insignijjns Jesus 

patri refrnatam, in qiiam a Pittlico cnuifixus iieqiiissimos liypocritas a 

Pelopis filio Lclex dimissns. viris Ixjiiis se^'iciratiirns totani terram 

625 I'ulicit'] Aves sunt atpiatica? p( lonat. At-iiiis ad corpus niortuum 

iiotis>ima',qiias dicimiis nos(/c* Pom/cs iii/'amcs rorvi inj^niercnt, cpiam ad- 

d'eau. volant porspicaces aqiiila', sicjuidem 

620 /'(jrcnte] Maia, scilicet, Atlantis quod his inlus servatur illia proftin- 

tilia, a ({iia Mcrciiiius Atlantiadcs deretnr. 
dicitnr. 628 l\llUe domos] Cnjiis vero do- 

027 Vrnit'] Faljidani inccptat Poota, mum, mentem, auimum, cor ip.siim 

rfua- pror*!!" v\ I.oMii lii^toria (<en«'«. nan <i|>vid('t Dei gratia, in quo vi- 

XIX. ex'-rnlpta videtur: iit ejus vimM>;, moveiiuir, et sumus? Sed, proli 

fcopnm nihil neresse sit (^hrisrianis dolor' ' Mille sera- ciaustTJ' domos.' 
infulrarc 630 Pn'ra Q id enim parvispoten- 

Po^itin] Neqne vero quin;iin es>cnt tes facerent r^ Moles cos moveri non 

Angcli, (|uo.s nescicnles cxcepenuit patltur ; ueqiie ad iuiinia respicicnt 



MF.TANfOFPHOSEON LIB. VIII. 1327 

Millc domos clausere serae. Tamen una recepit, 

Parva quidem, stipulis et canna lecta paliistri : 630 

Scd pia Baucis anus, parilique aetate Philemon 

Ilia sunt annis juncti juvenilibus ; ilia 

Conscnuere casa : paupertatcmquc fatendo 

EiFccere levem, nee iniqua mente ferendam. 

Ncc refert, dominos illic, famulosne requiras ; G35 

Tota domus, duo sunt: idem parentque jubentque. 

Ergo ubi Coelicolaj parvos tetigere pcnates ; 

Submissoque humiles intrarunt vertice postcs ; 

Membra scnex posito jussit relevare sediii ; 

Quo superinjecit textum rude sedula Baucis. 640 

Indc foco tepidum cinerem dimovit : et ignes 

Suscitat hesternos; foliisque et cortice sicco 

Nutrit ; et ad flammas anima producit anili : 

Multifidasque faces, ramaliaque arida tecio 

men una accepit illos, exif^ia quUlem, tecta stipulis et (trundine puliistri. Verum 
fiaucis pia vetula, utque Philemon in ilia convcnerunt cctate inlefiru : ilh tiig^urio 
■fenedutem conlraxerant : ct inopium agnosccndo rfddiihvunt cam facilem, neque 
tolerandam avcrso auimo. Neque interest ibi voces heros an servos : uni versa /ami' 
lia duo sunt ; idem et imperant et obtemperunt. Po:dquam i^itur Dii adierunt 
txiguam casam, atque subicrunt parvam Jamiam c-ipite inclinato, senex Itortalus est 
quietem praherc artubus, oldato sediii, quod ojficiosa Baucis sternit crasso-texto. 
Deinde ubstulil calidum cinerem foco, alquc excitat ifiiies hesternos, atque fovet 
frondibus et cortice arido, et perducit ad JIatnmas spiritu anili ; et attulit ligna in 
laulta segmenta divisa, et ramusculos siccos tecto dereptos, ct /regit, ct admovit 



tledit; vulg. morfalis. — G29 Pro ^amrn Bofliius vnlt /««(/*;)«. — 630 Tecta Edd. 
omncs ct scripti; Heins. fanien conj. texta. — 032 O. Isixii, et duo alii junct. 
pncrilibus. — G33 Fatendo Hcins. dedit ex pliiiimis scriptis; \u\<i. /(vendo. — 
G35 liesolin. illic dominos, /amulosve. In (iiiibiisdam aliis etiam fantulosve. — 
037 ISIidti C^oild. Cwl. paucos ; Bcnicgs;. O. ct duo aVnparcos: Hcins. coiij. 
puuhs, najH in pr. K. aliiscpie noiiiiullis giossa erat asciipta, ' id est, paiiperes.' 
—638 Cod. Moiiard. portas pro pastes. — 610 Pluiimi scripti Quod superinj. 
Rurin. conj. Quoi, pro cui. Tegmen etiani Leid. icgimvn Arg. — 611 I'nus 
Leid. ct tres alii Inque /oc. Heins. malciiat E(jhc. Xciss,, cin. demovit. — 
642 Uuus IJoaon. et viniine sicco. — -643 Beroliii. Jlumm. Jlutii prod. Cant, ct 

NOT^ 

fjui ex snperbia?. solio cuncta despici- non posse consequi, hand ego scio 

unt. quiljiisinconiiTiodismagis(|iiani divites 

031 PAi/ejnon] Hiinc Poiitae villicum paiiperes voxentur, qui (piod non sunt 

fuisse nonniilli volunt. stulte videri vcllc, nt pluriniis placet, 

633 Fatendo] Siqnideni non alind sapienter oiuiseruut. 
homines maluu) urj;cat, quaui optata 



13:28 P. OVIDII NASONIS 

Dctnlil, ct minuit, parvoqne adniovit aeno. 645 

Quo(l(juc Sims coiijux rijrno collegevat Iiorto, 

Triiiuiit olus foliis. Furca Icvat ille bicorni 

Sordida ttMca suis, nijrio pcndeiiiia tigiio: 

Scrvatoqiie diii rcsccat de tergorc partem 

Exigiiam ; scclanique doinat fcrveutibus iindis. €150 

Interca iiiedias iallunt scrniioiiibiis boras : 

Scntirique nioraiu probibcnt. Drat alvciis illic 

Fagiiicus, ciirva clavo suspciisus ab ansa : «» 

Is tepidis implctur aquis; artusque ibvendos 

Accipit. In medio torus est de niollibus ulvis 655 

Tmpositus Iccto, sponda pcdibiisque salignis. 

Vestibus hunc velant, quas non nisi tempore festo 

Sternerc consuerant : sed et haec vilisque vetusque 

Vcstis erat, lecto non indignanda saligno. 

Accubuerc Dei. Mensam succincta tremensque 660 

exiguo cacabo ; et concidit olcra qua; suus conjux collegevat in horto riguo. Ille 
deripit furca bicorni turpia terga porci pendent ia trabe fumida ; atqiic abscindit de 
tergo diu srrvato parvain partem ; et moUit adsci^sam aqui.s buUientihus. Interea 
tadium totliiid tejiiparis interjecti colloquio, et fnciunt ne cunctulio molesta sit. Ibi 
trat crater J'agiiuiis stispensus clavo ab ansa curva: is implctur aijuis culidis, atqne 
accipit membra tavanda. In medio erat torus de lentis idvis impositus Lcto, sponda 
et pedibiis salignis. Hunc sternunt tapcte, quem non nisi tempore festo soldi erant. 
depronure : sed et ille tapes et tills et vetus erat, non erubesceudus lecto saligno. 
Dii accubuerunt. Anus accincta et tremens admotet mensam ; verum pes tertiiis 



Brmejri,'. produxit. — 047 V. lev.inde : alius V. et Capranic. JWn, qnod arri- 
<lebat H«iris. — C48 Gebhard. nialcbat Torrida terg. i. e. ftimo sicctita; nam 
in nno Pal. crat Horrida. Leid. luiiis summo pend. — G50 Bothius pro Exig. 
coiij. Eximiam. — (J51 Binm. mallet Inter, inediis. — C52 iNIagna pars scripto- 
rum Et senlire mor. <|uatiior et senlire famem. — GoS Curva est ex Heins. emenJ. 
\\\\^. dura. — 0)0 Plerii)iic vctt. Impositis: et deinde Regius ]no lecto conj. 
tecto. Postli. vs. inulti inseriiiit Concutinntque [vel Constcrnuniq. Conslituuntq. 
vel Conficiuntq.] torum demollifluminis unda. N. et Fl. S. JNIarci tres qiiatuorve 
versus siipenores manii recentiori aseriptos niargini exiiibent. — 059 Unus 
Ciofani, Capran. V. Cant. sec. ct tert. Pal. et decern alii led. sed non indigna 

NOTyE 

Mr, Admovit] Annon eaciira mores tiani ct cle£;antiam adhorter. 

totamcpie aniculae rationr m ob ocidos 051 Medias] Doiiec fumosum ct 

ponit I'oiita, nt ipsam coram rcrnerc durum larduin doinitum et coctuni 

videaris? Ideo aiitem in re tarn facili esset. 

pedem sisto, ut tironem ex ejiismodi 051 Fovendos] Sacris etiam Litcris 

dc»criplionibu« parein sibi in srriben- commendatus ntilissimus ille inos, 

do sen loqncndo coroparare diligen- hospituni pedes lavare. 



MI'TAMORPHnSKON I.IR, \'III. 1320 

Ponit amis. Moiisa) scd erat pes tcvtiiis impar : 

Testa pareni fecit. Qnas postqiiam suhdita clivum 

Sustiilif ; fT?qnat€am nientaj tersere virentes. 

Ponitur hie bicolor siiiccrse bacca Minervae, 

Conditaquc in liquida conia auturanalia feece, 665 

Intubaque, ct radix, et lactis massa coacti ; 

Ovaque, non acri levitcr vcrsata favilla; 

Omnia (ictilibus. Post haec coclatus eadem 

Sistitur argilla crater ; fabricataque fago 

Pocula, qua cava sunt flaventibus illita ceris. 670 

Parva mora est ; epulasque foci raisere calentes : 

Nee longae rursus referuutiir vina seneetae ; 

mensfE erat dissidens, liter fecit aqualem : qui postquam subjectus demsit inaqiicdi- 
tatcm, mentis virides effm.vcrunt cequainm. Turn upponitnr bacca bicolor ivfnru'- 
ratie Palludis, ct coma autumnalia defndo condila, et cicoreum, et raphanus, et 
casi'us rccens, et ova leviter rcrsatu in tepido cinere : atqiie liaec omnia in vasibt's 
terrcis. Postca sculpttts itrccus ix cadtm terra upponitur, et pocula facta exfufro, 
obditcta ceris Jiavis, ijua parte sunt cava. Breve t.st tempiis, et foci dedcrunf dopes 
calidas: iieque rursus apponitur vinum vetus; atque hsic patdum seposita vicetn 



sal. pr. Gron. et iiniis Heins. tamen hand indigna.—GGi Miiltce EdcK menln... 
rirenli. Alii extersere, pro tersere; ct Berolin. /<?.Tt'rc Nostrani lectioneni 
Heins. piobat. — 665 In iino Pat. in liquido c. a. melle. Pr. V. corn, ant vvrnalia ; 
unde Heins. hand vemalia. — GOG Genev. et pr. A. Intubaque radix; unite 
Heins. Intubaque radixqtie. — 66H-66U Ywh^. caiat. eodem Sist. argentn erat. in 
uno Pal. eodem...urgillo ; unde D. Heins. rescripsit ea(/t;«t...arg^i//a.— 670 Qua 

NOTyE 

660-4ccu&i(ere Dei] Utinani verojisto Sincerw'] Quia Minerva, in cnjns 

exemplo, qnam Deo grata* virtutes tiitelaoliva, quam produxit, virgo est 

frngalitas et hospitalitas, quam in se castissima. 

utiles, qnani, vel nullo Deo inliabi- GC5 Autumnalia'] Quae Autunino 

tante, et pulcbraR et jucunda^ sint, maturescunt ; tunc etiani, sicuti et 

Iiomiiiibus liceret sen potius liberet alia, niusto coudiuntur. 

perspicere. (jGG Intuba] Est intubus sen intu- 

6G2 Testa] Fragnientuni aliquod bum genus berbae, sub quo cichoreuni 

testyp, quod, neniensatitubaret, pedis etiaui intelligitur. Endive, chicurce. 

brevitatimedeietur. Radix] Raphanus a Gi^ccis dicitur. 

Clivum] Non quidein quod esset, Des raiforts. 

veruni quod ob pedis brevitateni esse Lactis coacti] Casei recenti>. 

videretur. 070 Ceris] Multus est nimiruui in 

6G3 Mcntce] Qua; attritu gratum ligno cxpoliendo ccra; nsus. 

odorem emitterent. 071 Epulas] Larduni nempe cum 

664 Bicolor] Alia parte virescenti- oleribus. Ceternm, utut apparatus 

bus, altera nigricantibus. levis, et cibi teuues, more taiuen 

DelpU. et Var. Clus. Ovid. 4 P 



1330 p. ovmii NASONis 

Dantquc locum mensis paulum seducta seciindis. 

Hie mix, hic*tiiixta est nigosis carica palmis, 

Pruiiaquc, et iti patulis rcdolentia mala canistris, 675 

E( dc puipiireis collcctae vitibus uvae. 

Candidas in medio ftivus est. Super omnia vultiis 

Accesscrc boni : nee iners pauperquc voluntas. 

Intcrea, quotios haustum cratera repleri 

Sponte sua, per seque vident succrescere vina, 680 

Mtoniti novitate pavent, manibusque supinis 

Concipiunt Baucisque proces, timidusque Philemon: 

Et vcniam dapibus, nullisque paratibus orant. 

Unicus anser erat, minimae custodia villa? : 

Qiicm Dis hospitibus domini mactare parabant: 685 

J He celer penna tardos attate fatigat ; 

l>r,cslant bcllariis. Turn mix, turn ficus aridajuncta; sunt corriigatii dactylis, itemque 
pruna et muUi fnigruntia in corbibus, cum ruceinis adlectis ex ruhris vitibus. Fa- 
rus albus est in medio. Lata fades addila est super iminta, et voluntas neque segnis 
iieque parca. Interca cum advertunt urceum repleri per se quoties t-acuus esset, 
ntquc ultra vina augeri, stupentes novitate timent, et Baucis et pavidus Philemon 
nil prcces confugiunt manibus in cccluni sublatis, et veniam implorant epulis, atque 
e.tiguo appurului. Vnicus anscr erat, custos vilissimcc villce, quern domini volebant 
occidere in gratiam Deorum hospitum. Ilk velo.v pennis lassat lenlos unnis', et diu 



Heins. dedit ex inelioiibns; viilg. Qu<e. — 673 Hie vs. praccedenti piaepo- 
iieiidiis videtnr Hcins. Sptotii et duo aVii-paul. subducta ; Jmi. reparata. — 
o7.j Heroliii. Primaque. V\. S. ^larei pat. volentia mul. pr. IVIcd. el pr. Ham- 
hiiit;. (inn Spirensi ohnlia ; alius ]\Ied. dolentia: Heins. conj. halantia, yd 
rtilentia. V. \mo mala iial>et /)«/«.'/. — G78 Duo Med. Leid. liarb. et A. necinops. 
— (i7'J \*\^ir\in\ Inter, exhuuslum tolies erat. Sixii et unus Mor. exhaustu quo- 
ties. Toties (piocpie pro quotics iimlti iiabent sciipti. — 680 Voss. duo Leid. et 
iiiio aUi lid. sua crescere vin. Ju». concrescere ; imns Med. si/avrfejY.— 682 Hie 
vs. in 111)0 V. et libris Ma. non appaiet. Pr. Gron. Suscipiunt Banc. — 
083 Pr. Gron. Utven. unde lle'ma. paratib. orent. — 686 Unus Med. eel. pennas ; 

NOT/E 

Komano ordinata cana ; ut ejus in- officioruni pollicitationibns, ineptis 

tinHisfcrculuiHjdeindesiilidioreseibi, gestieulatioiiibus, male simiilare di- 

uovissiinc bellaiia apposita fuerint. dicerunt jilcrique nostri homines, ab 

674 Carica'] Eo nomine appellantur omni re bona alieni, de urbano illo 

ficus ciijus generis in Syria esse latrocinio, inquam, non possit sine 

Pliniiis meminit. odio vir bonus eogitare. 

Palmis] Daclylos vulgo vocitant. 68-1 Custodia] Aiiseres etiain in 

Den daltes. Capitolio, (piod sopitos ciistodes ad 

678 Ncc iners voluntas] Ea vcro est arcis deCensionem adversus Gallos 

ij.iae apud nos ponit beneficinm : nam excitavisscnt, pnblice ali e.\ Phitarcho 

d-j vaua ilia et inendaci, rpiam garrulis discinnis. 



MRTAMORPHOSEON Lll?. VIII. 1331 

Eluditquc diu : tandemque est visus ad ipsos 

Conlugisse Dcos, Siipcri votucro nccari ; 

Dique siimiis ; mcritasque luet vicinia poenas 

Impia, dixerunt: vobis inimunibus hujus 690 

Esse mali dabitur : modo vcstra relinquite tecta ; 

Ac nostros comitate gradus ; et in ardiia montis 

Ite simul. Parent ambo, bacnlisque Icvati 

Nituntur longo vestigia ponerc clivo. 

Tantuni aberant summo, qnantum semel ire sagitta 695 

Missa potest : flexere oculos, et mersa palude 

Cetera prospiciunt : tantum sua tecta manere. 

Dumqiie ea mirantur; dum deflcnt fata suorum : 

Ilia vetiis dominis etiam casa parva duobus, 

Vcrtituv in templum : iurcas subiere columnae : 700 

effu^H ; atque tandem visus est confugisse ad Deos ipsos. Illi prohibuerunt occidi, 
Diique sumus, inquiunt ; et vicinia impia dabit panas fpias meruit : vubis concede- 
tur esse expertihus hujus ckidis: deserite tantum rcstras si'des, atque sequimini 
nostra vestigia, et venite una in cacumen motitis, Uterque obsequuntur, et susten- 
tati scipinnibus conantur nscetidere excelsum montem. Tantum distabant a cacu- 
mine quantum jactus sagitta- potest comprchcndere : eonverterunt oculus, et prospi- 
ciunt suam domum solum residuum, alia omnia absorpta lacu. Et dum ea stupent ; 
dum lugent sortcm suorum, illud antiquum tugurium etiam angustum duobus domi- 
nis mutaiur in cedem : colum7iai vices prastiterunt furcarum, tectum Jiavescit, et 



\y\V^.pennts. — 687 Alii Illuditque.~689 Text. Bonon. merit, luai: Heins. ma- 
lebat luant, vel luent: A. dabit. — 690 Pro hujus, nmis Heins. unis, qiiod ve- 
iiiistnm Biinn. jtulicat.^ — 693 Oliin efU hatiir, Ite simnl. Parent; et Dis prcE- 
euntibus ambo Membra levant Imculis: tardique senilibus annis iSituntur, ^-c. Ver- 
sus iiiedius in JNIss. uonnullis maim rerLMitiore ascripdis est niarf^lni. Primum 
Fl. S. Marci sic exliibrt, Ite simul. Parent umbo, bacnlisque levatis, et Spirens, 
levati. Cum cetera additamenta nngatoria viderentiir, Heiiis. pro triljiis vs. 
duo reposuit. — 695 N. et sec. INIed. quant. Jinire sag. — 696 Post h. vs. nirsiis 
duo ejecti a Ciofan. et Heins. Sunt autem iii, Mersa vident, quaruntque succ 
pia culmina vilhe. Sola loca stabant, dum deflcnt fata locorum. — 698 Suorum vett. 
alii locorum. — 699 Pro parva Jun. pena, ((uod ortuni ex plena videtur, idque 
placcbat Burni. plena duobus, i. e. tarn angusta, ut vix duos caperet. — 

NOT^E 

687 Fisus] Quia tandem ad illos qufs cogitat, utcumque ad inontis 

qui sc non insectahantur evasit. ardua Deus ascendere jubeat, vel in 

692 Comitate'\ Antique ; pro, Conii- medio clivo possit servari. 

tainiui. 700 Vertitur] Non est liaic fabula, 

694 Nituntur longo] Nimirnm diffi- siquidem bene intelligas : historiaest 

4:ileestadmodumabiinproborumcom- vera, qme quotidie r<novalnr, et in 

mcrcio, deinde et pcenis sese extri- a^teruum manebit. Templaenimfuint 

care; quanquam pro viribus niti si deuique,inquibusSpiritusDeihabitat, 



1332 p. OVIDII NASONIS 

Slramina flavesciiiil ; adopertaque marmorc tellus, 

CoelattDque fores, aurataque tecta videntur. 

Talia cum placido Sadiniius edidit ore: 

Dicile, juste seiiex, et fopiiiina conjuge justo 

Digna, quid optetis. Cum Baucide pauca locutus, 705 

Consilium Supcris apcrit commmic Philemon : 

Esse saccidotcs, delubraquc vestra tueri 

Poscimus : et quoniam Concordes egimus annos ; 

Auterat liora duos cadem: nee conjugis uuquam 

Busta mea: vidcam ; neu sim tumulaiidus ab iila. 710 

Vota fides sequitur : templi tutela lucre, 

Donee vita data est. Anuis (\3voque soluti 

Ante gradus sacros cum stareut forte, locique 

Inciperent casus ; frondere Phileniona Baucis, 

terra conspkilur stntta mannorc, janua sctiljita, et domus auro ohlita: cum Jupiter 
tjusmodi iirotulit aniicn ore : Aperitc, juxte senex, et faemina dlgiut justo muriln, 
ifuid voveulis. I'ost'iuam I-'hilemon pauca lucutus essct cum Baucide, Diis patefacit 
ci'mmunc desidcrium: Petimus esse sacerdotes, et sercare veslra templa ; et (/uo- 
niam cetutem truiisegimus unanimes, eadem hora xitrumque tollat ; neque niupiiiin 
aapiciam sipulcrum mea; u.rorix, neve .sim sepcliendus ab ilia. Eventus respondet 
desideriis : fuei'unt adit ni fiuamdin vita cuncessa est. Confecti anuis atque senio 
cum forte essent ante {;radus sacros, et refirrent fortunam loci, Baucis vidit Fliile- 



702 Post li. vs. Codtl. ex cditis nonnulli vt ex sciiptis versuni cxhibent, qui 
jam supra occiirrcbat: Concipiunt liuucisijae preces timidusque Pkilemon. — 

703 Cum c\ scriptis; vnlj;. tum. — ^701 'iVcs script! conj. digno. — 700 Consilium 
iledit Hurni. ex V. Doiniiiic. et Ca-lest. in iiiio (.'iofaiii, C^apran. et 8tatii 
Indieiuui : Ldd. \\i\fi. Judicium.- — 710 lierolin. sim tumulatus. — 712 Heiiis. 
mah-bal ann. seuioque sol. — 713 Novcin scripti sacr. dum. — 714 Inciperent ex 
N. et sec. ]Med. aliisqiie Codd. Burni. rcposuit: viilg. Narraient ; in duo- 

fpiictiniqiic cum ill sno ox argilla tcnni tare ciii)innt : qiiibus (jiiidcni, n)odo 

ergastulo excipcre satat;iint. paiilulnm cxpectent, sua portio uoii 

701 riatescunt^ <iuia in auruni deerit. Ast enini illis (pii, a quo 

uiiitata. liabeut omnia, verum Deum cogno- 

Jtlarmorc] Tcm|>li soimn marmorc scunf, nihil majus videri potest c|uam 

Stratum. cum eo esse, ab illo movei i, illiiis ob- 

703 Salurnius^ Jupiter, scilicet, sccjui voluntatibus, ab ejus nutu pen- 

Saturni filins. dere, Dei esse, Denni habere, Dcos 

707 Efse sacerdotes] Stulta porcis, esse denirpie : ((uae omnia et inlinita 

cujnr.niodi terra est obruta, petitio alia ita res una sunt et eadem, in 

videbitiir, qui non aliinl (|uam sc Into apertissinio sole piis po.sita, ut ad ilia 

et voluptatibus involvcre et ingurgi- inipii planissime cxcutiant. 



MFlTAMORrilOSEON LIB. VIII. IJ^JJ 

Baiicida con.^pcxit senior frondere Philemon. 715 

Janique super gelidos ciescente cacuinine vultus, 

Mutua, dum licuit, reddebant dicta; Valeque, 

O conjux, dixere simul, simul abdita (exit 

Ora irntex. Ostendit adhiic Tyaneius illic 

Incola de gemina vicinos arbove truncos. 720 

Haec mihi nou vani (nequc erat cur lallere \ellent) 

Narravere senes. Equidem pendentia vidi 

Seita super ranios : poneusque recentia, dixi, 

Cura pii Dis sunt, ct, qui colucre, colunlur. 



Fab. X, Proteus in varias Figuras. 

AcHELOLS inter epulas Tlieseo, qnem recepeiat liospitio, enarrans lios, qui se 
in alienani figurani veitissent, emiranti casus niortalium, etianiqui in plures 
figuras abierunt, refert, ut Protea, Neptuni fiiiiim, solitnni modo in ju- 
veneni, modo in leoncni, interduni in aprum, alias in ani^ucni, tt cetera 
animalia converti, quibns insidias posset eluderc. 

JJesierat : cunctosque et res et moverat auctor: 725 

monem frondescere, Philemon senex Baucidem. Jmnqite fnstigio crcscente super 
utriusque faciem, iiiutuus commutahant sernwncs,duin licuit; ct di.rerunt simul. 
Vale censors, simul arbor obduxit ora comlita. Incola Tyaneius ibi adhuc monstrat 
stipites propinquos factos t'x diwlnis cor paribus. Sencs nequaquam mendaces mihi 
ista retiilerunt : neque erat cur rellent mentiri. Equidem vidi corollas pendentrs 
ex ramis ; atque affigens novas dixi, Pii sunt curce Diis, et qui eos honorai-crunt 
Iwnorantur. 

X. Absoherat ; et factum ct ejus causa omnes tetigerat ; prasertim Theseum ; 



bus Ciofani, Statii, et Caelest. Narrassent. — 710 Gelidos ex Jun. Burm. 
amplesus est pro vulg. geminos, quod mox rcpetitur. — 719 ' Certe 
suspecta lii^c vox, Tyaneius, quia Tyana niniis remola a Plirygia: neque quid 
reponani habeo : scd ut acutiores exerceant se, indicabo varias oodicuiu 
lectiones, in quibus est, Fitieius, Tri7icius, Tliineytis, Thineius, Cineius, Tirin- 
tkius, Tirinctius, Chineius, Tyrcneus.' Sic Burm. — 720 Edd. vulg. de gemino v. 
corpore ; nnus V. de medio ; alter V. Statii, et nnus Ciofani de gemina arbore. — 
721 Alii nee pro neque. In uno Med. nee erant qui fall. — 724 Sic Heins. emend, 
nam variant Codd. Cura Dei Dii sunt in uno Med. in uno Heins. Cura Deum 
sunt isti sint. in uno Leid. Cuia Deum sunt isti : Spirensis sint isti, Castigatio- 
resceite plerique, sunt, nun sint ; et culuntur, non colantur: Noricus, Cura 

NOTjE 

719 Frutcx] Pro stirpc posuit. Tyaneius] Tyana Cappadocitt; urbe 

Mutatus eniut est Philemon in (juer- in Plirygiam advecto. 
cum: Baucis in tiliam. 



1334 p. OVlDll NASONIS 

Tlicsc.i praecipne : qiicm facta andire volentem 

Mira Doiim, nixus cubito Calydonius amnis 

Talibiis alloquitur : Sunt, o torlissiinc, quorum 

I'oinia scmel mota est, ot in hoc renovaraine mansit. 

Sunt, quibus in plures jus est transire figuras : 730 

Ut libi, complexi terrani maris incola, Proteu. 

Nam modo te juvonem, modo tc videre leoneni ; 

Nunc violentus aper, nunc, quam tetigisse timerent. 

Annuls eras; modo tc faciebant cornua taurum. 

Sajpc lapis poteras, arbor quoque Sciepe vidcri. 735 

fntcrdum, faciem liquidarum imitatus aquarum, 

FJtimcn eras: interdum undis contrarius ianis. 



'lucni cupicntem andire tniracula a Diis c.rhihita flttviiis Caliidnnius cuhilo incunJ>ens 
itit nffalur : Sunf, o generose, ijuoruiii figura mutata est semcl, diqiic perstitit in 
fiac nmtatione. SuJtt quibus est potestus concedere in plures for inns ; ijucmadmodum 
tihi, Proteu, habitator aquoris cingentis teUurem. Nunc eniin ie conspexerunt 
liominem, nunc Iconem : mudo eras sus ferus, modo serpens quern metuerent tangere : 
ijuandoque cornua te Jingebant luurum. Sape poteras speciem iiiduere saxi, sape 
tliamarboris. Nonnunquam simulatis vultus fluidarum aquarum erasjiuvius; jjojj- 
nunquam ignis contrarius aquis. 

Deum hi sunt, — 727 Cant, innixus cub.et -iic trcilecini alii : nonnulli nisus, vel 
innisus. In diiobns Ciofan. Briantii et Statii Cat. Atros.— 730 Beiolin. plur. 
vis. Uniis Med. et Bas. est transisse. — 731 Unus Mor. et Berolin. tibi com- 
plexo. Dein ties terras. — 733 Quam pr. Med. et Spirens. vulg. quern. Hei- 
• lelb. ap. modo te tet. — 734 Hcidelb. cum Genevens. Tigris eras, — 736 Fragm. 

NOTiE 

731 Complexi] Nam terra omnium niaterijB, quae, per vaiias formas dis- 

eicmentorum infima, quam aqua am- tinguatur : quidam intellectui, qui in 

bit. res omnes (jiias cogitat sese immutet ; 

Proteu] Quis fuerit Proteus iste vel etiam veritati, quae priusquam 

t'orniani identirlcm inmiutans, baud quaUs est menti sese otferat, variis illi 

facile est asscqui. lieum maiinum phautasmatibus ilhidat. Proteum de- 

Neptuni et Pliop.nices (ilium faciunt inde mimum artiliciosissinie quosvis 

iiounnlli ; alii Occani et Tetliyos; imitantem ; vel nautam vcntis omni- 

Hcrodotus ref.'cm (licit fiiisse vl'.frypti, bus iitentem ; Sophistam, praeterea, 

qui Trojani belli tempoiibusiloruerit. ]*liiios«)pl)iun,Maf;um,l*oliticum pra?- 

(iuisquis ille fuerit, non modo varias sertim rebus omnibus sese acconimo- 

formas induisse, sed aliis alias indiix- danteni, bic ant ille scripserunt : ut 

iiise vidctur, (|iii dc ejus mutationibus Protco mutabiliorem esse oporteat 

divcrsissima prodiderc. Illas non- (|ui innumeros quos unus eifecit ud 

niilli Deo, (|iii I'roteus sit, idem in omnia velit comitari. 
rebus diversissiniis, attribuuut : alii 



MKTAMORPHOSEON LIB. Vlll. 1:3.35 



Fab. XI. Mctra in varias Species. 

Metra Erisiclithonis filia, Autolyci uxor, ciim parenteni animadvertisset, 
quod in Tliessalia luciiin Cereris devastasset, gravissimam expertiim fainis 
poenam, oninibiis icbus ab eo consunitis, novissime se quoque pro ancilla 
vcndidisset,a Neptuno, qui ejus virginitatem ademerat, petiit ut eis ferret 
openi. At illo, nienior ejus concubitus, cum speciosissiina domino tradita 
esset, ut effugeret ejus servitutem, in piscatorem earn processioris aetatis 
convertit. Quo eventu in reliquas quoque figuvas soiita est rautari, ut 
pretio sui parentem poenas pendentem alere posset. Cujus exitus fuit talis, 
ut varios in fame cibos novissime visceribus suis epulari cogeretur. 

JN EC minus x\utolyci conjux, Erisichthonc nata, 
JuHs habet. Pater hujus erat, qui numina Divum 
Sperneret; et nuUos aris adoleret honorcs. 710 

lUe etiam Ccieale nemus violasse securi 
Dicitur ; et lucos ferro temerasse vetustos. 
Stabat in his ingens annoso robore qiiercus ; 
Una nemus : vittae mediara, memorcsque tabellae, 
Sertaque cingebant, voti argumeuta potcntis. 745 

XI. Neque Autolyci uxor, filia Erisichthonis, minor i gaudrl pof estate. Parentem 
habebat, qui negligeret Deorum imperia, neque praheret ulla Ihura altaribus. Jlle 
quoque creditur temerasse sylvam Cereri sacram bipenni; atquc vastasse lacos nnti- 
quos securi, Quercus vasta antiquo ligno in his erat, sola instar sulctt : vilttf, et 
tabulte grati animi indicia, et corolla, qua signa erant desideriorum cxpktorum. 



The-dtia. fac.nitidarum. — 737 Berolin. 1571. contr. und. — 738 Mycilliis potius 
legendum putat Erisithona. — 740 Berolin. et alii vett. odores, pro Iwnores. 
Tres etiam adhiberet hon. unus donaret. — 7-12 Heidelb. temer. ncfando ; quo 
recepto, 6fiotoTf\evTov in medio et extremo versa vidotur Botliio vitari. — 
743 Unus Med. annoso cortice. — 745 Heins. mallet argum. potentum. — 748 In 

NOT/E 

73S Autolyci} Fuit Autolycus Anti- 744 Memores] Gratum eorum ani- 

clea% qua Ulyssem. peperit, genitor ; mum significantes, qui, Nympliae, in 

furandi scicntia a Mercurio donatus ; quercu habitantis, seu magis Cereris 

cujus quidem uxor, nomine Bletra, beneficio, votoruni compotes facti 

Erisiclithonis filia, varias quoque in- fuerant. Qui nios quidem memores 

duere formas soiita. tabellas Diis ex arboribus suspeuden- 

741 Cercale'] Cereri frugiim Deae di ex poetis passim coguoscitur. 
consecratum. 



13n() I'. OVIDII NASONIS 

Sappc sub hac Dryades festas duxere choreas : 

SrTpe ctiam, manibus iicxis ex ordine, Iriinci 

Circuiere inoduin : mensuraque roboiis ulnas 

Quinqiie tcr implcl)at : iiec non ct cetera tanto 

Sylvu sub hac, sylva (juanlo jacct hcrha sub omni. 750 

Non tamen idcirco rcrruin Triopcius ilhi 

Abstinuit ; famulosquc jubct succidere sacrum 

Robur: et ut jiissos cunctari ridit, ab uno 

Edidit hiec rapta sceleratus verba securi : 

Non dilecta Deaj solum, sed et ipsa hcebit 755 

Sit Dea, jam tang^et frondentc cacuraine terram. 

Dixit ; et, obliquos dum telum librat iu ictus, 

Contrcmuit, gemitumquc dedit Deoia quercus : 

complectehantur medium. Dryades agitavenint sape festivas choreas sub ea. Sape 
etinin inanihwi conjunctis ex ordine, com^ilexa sunt nwgniludinem sti^Atis ; et men^ 
sura ejus exaiiuabut qnindecim ulnwi : utrjiie reliqua arhores non minus hide infe- 
riores erunt, qitttm herbn est infra omnes arbores. Non tamen idea Triopeius aver- 
tit secittim ab ilia ; alquc servls imptrat exscindere sacrum lif^num : atque vt ridit 
jussns morari, correpta securi ab uno scelestus protulit has voces : Qnanquam non modo 
sit Dece Nymplia cura, sed et ipsa Dea,jamferiet solum frondoso culmine. Dixit, et, 
dum tollit bipennem in ictus obliquos, quercus Deioia contremuit et <^emuit : et folia 



libro Statu aliisque vett. Circuiere sine m : unus Med. Concurrere. Unus etiam 
Leid. domum pro modum. — 750 Sic Heins. emendat : y\\\^.TAA. hac, quantum 
fuit h. sub ilia. Fl. S. Marci, Bemeffg. pr. Hainbiirf;. Cant. pr. Cron. pr. 
tert. quart. Med. Spirens. et alii niulli, tanto et quanto. Deinde, fuit herba 
subomni'in plerisque castigatioiiljus ; nisi quod in pr. Erfurt, pr. Gron. ct 
\\no }iG\n%\\, jacet lierba sub omni, Ilo. Sylva quantum fuit herba sub ilia : pr. 
y\c.(\. quanto fail herba sub arbore. — 751 Berolin. Ncc tamen. Qnidam volunt 
Dryopeius, et sic omnes Mss. teste Gierig. Berolin. Dr. ab ilia. — 7.'52 Heins. 
••inn nno siio mallet famulisque. Bas. etiam succid. truncum.- — 75S (). et tres 
alii ab ore; Lov. ab una: Heins. malebat ad unum, scil. edidit verba. — 
7.'>1 licro\in. Kd. crcpta. — 7.5.5 Jnn. ips. liquebit. — 757 Berolin. telum dum. — 
758 Olim edcb. ded. deciduaquerc. quod qiiidam in Dodonia mntabant : Deoia 
est ex Heins. emend, ott^t^s AtjoCs" nam variant Codd. Devulnere quercus plu- 
rimi vett. nonnnlli decidua (<niam scripturam Vossins Art. Gram. ii. c.l7. est 
aniplexuM, s<m1 repntjnanle metro) vei, j'lm decida, vel, mox decida. Ex vetus- 
tioribiis Fl, S. Marei, N. Bernegg. pr. Hamburg, pr. V. sec. tert. Med. pr. 
Oron. Noricus, et sex a\\i, Dewida: Dei<Za prim. Pal. et pr. Mor. Theoitla 

NOT;E 

74G Dryades] Nymphaj sylvas in- filing, 

colentes, qnaruni vita in quercnbus 755 Deee] Cereri, scilicet. 

pr'<e«ertim, a quibus numen accepe- 758 Deoia] CereaMs ; anhrris Ariovs, 

runt. a Ccrcre. 

751 TriupeiusJ Eri&ichthon, Triopse 



METAMORPFIOSI'.ON L115. \ HI. 1337 

Et pariter frondes, pariter pallescere glandes 

Coepere; ac longi palloreui ducere rami. 7C0 

Cujus lit in triinco fecit manus inipia vulnus ; 

Haud alitor fluxit^ discussa cortice, sano;nis ; 

Quam solet, ante aras ingens ubi victima taiirus 

Concidit, abriipta cruor e cerv ice profusus. 

Obstupnere omnes : aliquisqiic ex omnibus audet 7G5 

Deterrere nefas, sa3vanique inliibcre bipennim. 

Aspicit hunc, Mentisque pia3 cape praemia, dixit 

Thessalus : inque virum convertit ab arbore ferrum : 

Detruncatque caput ; rcpetitaque robora caedit. 

Editus e medio sonus est cum robore talis : 770 

Xympha sub hoc eoo sum, Ccreri gratissiraa, ligno : 

Quae tibi factovum poenas instare tuorum 

Vaticinor moriens, nostri solatia leti. 

Persequitur scelus ille suum : labefactaque tandem 

simul et glandes cceperunt pallescere, et rami protensi humescere sudore. In ciiju/i 
stipite postquain manus impia impegit plognm, nun aliter cruor manavit disjecta 
cortice, quam solet sanguis emissus ex cervice aperta, cum taurus magnus procubuit 
ricti)na pro altaribus. Omnes admirati sunt ; alque aliquis inter ceteros non veretur 
dekortari flagitium, atque removere securim. Thessalus hunc intuetur, atque, in- 
quit, Sume mercedem animi pit : et convei'tit bipennem ab arbore in viiiun, et 
ahscindit caput, et abscindit quercum repetitam. Vox ejusmodi prodiil e media 
arbore: Ego sum Nijmpha carissima Cereri sub hoc ligno, qua obiens tibi pratdico 
pwnas tuorum scelerum adesse, qute sunt consolatio nostra mortis. Ille perjicit 



fragm. Tlieat. et duo alii, Dodoyda, Dedoida, Dedonida, et siniilia. — 760 Unus 
Med. ac magni sudore madescere ram. in aliis etiani sudore madescere: Barb. 
sudorem ducere. Scheppeiiis vult languorcm ducere. Viilgata placet Heins. — 
761 Heidclb. Ihijus ut. — 762 OWm discusso. V\G.\\{\nc,discusso sanguine cortex : 
Heins. mavult, aiit cnm quart. Med. discussus sanguine cortex ; ant cum uno 
Stvozzsp, discussa cortice sanguis: unus Heins. et Menard. (icciso co»f. — 76-1 Pro- 
fusus dedit Heins. ex pr. Bas. pr. Gron. ct aliis ; vulg. profundi. — 765 Heins. 
conj. Obsiup. animis, quia omnibus niox sequitur. — 766 Bipennim Burni. re- 
cepit ex Sprotii et Med. nno. vulg. bipennem: Bas. untis et Urbin. securim. — 
767 Bas. Meritique tui. — 768 Cant. fir. delorsit probante Bnrm. — 770 In 
ambobus Dominic. Ma. et Caclest. Cum son. auditur med. de rob. Aldinus : Ed, 
e med. son. est de rob. Redditus en med. son. est dc r. Arg. quod placebat Hein- 
bio : quoque robore unus Heins. Edita de med. vox est at r. Gron, pro var. lect. 
editus et med. duo : redditus totidem. In uno Ciofani tunc rob. — 774 Multi 

NOTyE 

765 Aliquis] Ex servis, scilicet : 768 Thessalus] Erisichthon. 
quanquaiu aliter Callimachus. 



1338 r. OVIDII NASONIS 

Ictibiis inninneris, adductaque funibus arbor 775 

Corniit, et miiltam prostravit ])ondcrc sylvam. 

Attonita: Dryades damno ncmorisque suoque, 

Omncs germanse, Cererem cum vestibus atris 

MuMontes adcimt ; poenamquc Erisichthonis orant. 

Annuithis: capitisque siii pulcherrima motu 780 

Concussit ijravidis oneratos messibus agros : 

Moliturquc genus poena? miscrabile, si non 

Ille suis esset nulli miscrabilis actis, 

Pestifera lacerarc Fame. Quae quatenus ipsi 

Non adeiinda Dca^, (neque enim Ccrcremque Famemque 785 

Fata coire sinunt,) montani numinis unam 

Talibus agrestem compellat, Oreada, dictis : 

Rst locus extremis Scythioe glacialis in oris, 

Triste solum, sterilis, sine fruge, sine arbore tcllus ; 

Frigus iners illic habitant, Pallorque, Trcmorque, 790 

facinus suum, utque arbor dcniquc ecicta idihiis innuntfris, ct attracta funibits col- 
lapsa est, et dejecit multas nrbores pondere. Dryades exterritcE strage sylvce et sua, 
omnts sorores accedunt ad Cererem lugentes cum pullis vestimentis ; atque rogant 
supplicium Erisichthonis. Illis assentitur, et formosmima agilacit campos graves 
messiOus copiosis iiutu sui capitis: utque parat genus mortis miserandum, 7iisi ille 
vulli esset fttndus suis ftugitiis ; parat discerpere fame crudeli. Qua quia non 
convenienda ipsi Diree, neque enim fata patiuntur Cererem et Famem concurrere, 
allnquitur ejusmodi verbis unam Oreadem agrestem potentia montance : Est locus 
in ultimis ngionibus gelida Scythice, solum luguhre, terra in/oecunda, sine segcte, 
sine arboribus : frigus ignavum, it pallor et tremor illic sedes habeut, cum vacua 



Co(I(i. Prosequitur seel. Pro suum pr. INIor. tamen. — 775 Nonniilli Codd. et 
Edd. abductaque. — 770 Et hie magna varietas lectionum : nuiiti, tcrram pro 
sylvam. Alii, prosternit ; alii, prostravit corpore, sanguine, vel vulnere. Multas silvas 
uniis Heinsii. — 777 Ex c|iiibnsdam Codd. Heins. nemorisque profert ; alii 
nemorumq. — 778 IJarh. Et nece germana- ; iinde Heins. cnnj. MCcCjLffrmanu. — 
771) Bonon. et alius, probante Kiirni. Mwrentesque. — 784 IJerolin. quaten. illi. 
— 78.') Dete est maxima pars scriptornm. — 780 Menard. Cod. motnram num. 
irtim. — 787 Botliiiis vnlt Tal. agrestis. — 788 Fragni. Tlicatin. extr. Scythies. 
— 789 Gron. unus slcr, sin. frondc. — 790 Mycilius conj. ill. habitat; et ita in 

NOTiE 

782 Miserahile] Qiiodad misericor- ejnsmodi non vcrcntiiraggrcgarc, qua 

diam qnosvig commoveret. referre ir)juriiini videtnr. 

785 ycque enim] Utinam vcro 787 Orcadn\ Montanani nynipliam. 

Christianis nostris, fpiod Etlinicus 'ATrb toD opou?, a nionte, enim qnasdani 

doriiit, liberet cognoscere; Chris- cognominavitsiiperHtitiosaaiitiquitas. 
tianin, inqiiaro, qui Deo conjunct!, ut 788 Scythice] Qua; Europa' est regio, 

»e»e false gloriautur, illi juxta sihique in Asiam vastissiine prorumpens. 



MF.TAMORPIIOSEON LIB. VIII. 1330 

Et jejuna Fames : ea se in praecordia condat 

Sacrileg^i scelerata, jube : nee copia rerum 

Vincat earn ; superetque meas certamine vires. 

Neve via) spatiuin te terreat ; accipe currus : 

Accipe, quos fraenis alte moderere, dracones. 795 

Et dedit. Ilia dato subvecta per aera curru 

Devenit in Scythiam : rigidique cacumine mentis 

(Caucason appellant) serpentum colla levavit : 

Qu£esitamque Famem lapidoso vidit in agro, 

Unguibus, et raris vellentem dentibus herbas. 800 

Hirtus erat crinis ; cava lumina : pallor in ore : 

Labra incana situ : scabrae rubigine fauces : 

Dura cutis, per quam spectari viscera possent : 

Ossa sub incurvis extabant arida lurabis : 

Ventris erat pro ventre locus : pendere putares SOo 

Pectus, et a spinae tantummodo crate teneri. 

Fame :fac en se abdatin viscera nefanda impii. Necjuc bonorum affluentia earn supe- 
ret ; et vincat meam potentiam contentione. Ne vera loci distantia te moveat, mme 
currus, suine dracones, ijuos potentcr regas franis : utque dedit. Ilia vecta curru ohlato 
per a'erem pervenit in Scythiam : atquc levavit cervices draconum in verlice montis 
prcerupti (vacant Caucason) ; atque inluila est Famem expetitam in campo saxis ob- 
sito, quce carpebat unguibus et dentibus rara gramina. Cupillus erat hispidus ; 
oculi depressi ; pallor in vultu ; labia albicantia squalore ; fauces asperce rubigine ; 
pcUis dura, per quam pnecordia possent cerni : ossa exsiccata eminebant sub lunibis 
gibbosis. Locus alvi erat pro aho : crederes pectus esse suspeiisiim, et teneri tan- 



tino Leid. — 792 Magua pars Cod<i. ne copia. — 795 Cant. Aspice, quos. Geb- 
hard. Crepund. ri. 17. ex Mss. legit, alites moderere, et quia priniam brevem 
esse norat, voceni contraliit in diias syllahas : quos apte modereris Viviau. et 
iinus Heins. altos Jiin. et Cant, altis: pr. Bas. et Mor. moderare plmimi.— 79G 
Med. Pal. et plurinii alii dat. subjecta. — 797 Cacumine Heins. dedit ex plnri- 
mis vett. vuig. cacumina. — 798 Unas Heins. serpentina colla. — 800 Uuus Bo- 
non. et raras, qnod et Heinsins prvclulit . raris ex Leid. aliisqne Bnrni. pla- 
cet. Unus Voss, ac a^m; midti alii (/«m.— 802 Mnhi Mbii Labraque cana, et 
unus nigra. Deinde plmimi siti. Scabrtc... fauces ex V. Ursini, Dominic. Cielest. 
nno Ma. et aliis; vnlg. scabri. .. denies : in uno Leid. scabrcc.mahe: Cenevens. 
livent. rub.fauc. — 803 Unus Med. Dira cut. Arg. Dirca. Bmm. etiam probat 

NOTiE 

792 iSbm/e^ijErisiclithonis, scilicet. Dracones] Qui Cereris jugales, (-jus 

793 Meas] Quie in alendo et ex- cuiriim trahere fingiintur. 
satiirando sita; sunt. 798 Caucason] Qui ScythiiP mous 

795 Alte] Per aiira nempe, ut ad est altissimus, perpetuis uivibus hor- 
Scytbiani altissiniam regiouem per- rid us. 
veniret. 806 Spimc crate] Pro ipid dorsi 



1340 r. ovinii nasonis 

Aiixerat articulos macies, genuumque rigebat 

Orbi?, c( iminodlco prodibant tiibcrc tali. 

Hanc proriil iit vidil (ticqiie enim est accederc juxta 

Ansa) icl'crl niandata Dav ; paiihnnque morata, 810 

Quaiiquam al>erat longe, quanquam modo venerat illuc, 

A isa tanieu sensissc Famcm ; rctioque dracones 

Egit in IJa^nioniam, veisis subliniis habcnis. 

Dicta Fames Ceteris (quamvis contraria semper 
Illiiis est opcri) peragit ; perqiie aera vento 815 

Ad jussani dclata domiim est ; et piotinns intrat 
Sacrilegi thalamos : altoque sopore sohitum 
(Xoctis crat tempus) geminis amplcctitur alis : 
Seqne viro inspirat, faucesque, et pectus, et ora 
Afflat ; et in vaciiis spargit jejunia venis. 820 



turn a texto sjiinir. 3facics amplificaverat nodos, et orbis gennitm iumthat, et tu- 
hern c.rtuhant iinmenso taht. Cum ndrerlit mm prociil, (neque enim ausa est pru- 
pius accederc,) mimorat jussa Dea- ; et cum paululitm suhstitisset, tametsi lunge 
"tahat, tnmctsi mudo venerat illuc, visa tdmcn sensisse famem; et cxcelsa re- 
tro flcxit scrpentes in Tliessaliitm imttntis h(d)enis. Fames cxequitur jussa Ce- 
teris, quanquam est semper oppusita illius <(ctioni: atque vecta est vento per 
atrem ad domum prascriptam ; et statim suhit cuhiculntn scclesti, el fuvet amba- 
tiiis alis viruni pressuin profunda snmno (tempus erat noctis) ; et se insinuat in 
ilium, it injicit anhditu et gulam, et pectus, et ora, et effundit famem per 



If-ct. Cod. T^ov. qiiam numerari.-^SO\ P.as, sub incussis. — 807 Rigehul Heins. 
<ledit ex pliiriniis Codd. alii tumehat. — BOH Langeini. C)rb. et in magna prod. 
I"l. S. Marci, et uuiis l?onoii. prod, luhera talo ; quod et Heins. placet. — 812 
lierolin. Fam. est. Dcinde sec. Med. et ^. mcestasque ; Hc'ina. conj. fessos- 
qne. — 811 Heidell). qumiquam contr. — Sl.'j Pro vento, N. sec. Med. pr. Bas. pr. 
Hariibiirir. et pro di versa lect. Fl. S. Marci, reel<t. — 81G Leid. Ad miseram del. 
Sprotii Ii'jussam. Pal. IMed. uniis, et Heidelh. delapsa. — 818 Erat Heins. de- 
<iit ex Bernepjr. |)r. Erfurt, pr. Hamburg. aliis(|iie iionmdlis ; vnlg. enim. 
Pliirinii vett. «/ia-; Kdd. inulta; idnis. — 819 O. it Voss. fauces, et : duo libri 
faciemque, et. Dein IJerolin. pectora ; et unus Med. pectus et aures. — 820 iS';wr- 

NOT/E 

spina, in cratis tnoitiini cuinpacta. 814 Quumvisi Assidinini enini Fanils 

S07 Auxeiul\ Audi nenipc vidctntnr, opus Cereiis fruj;es, fjnibus alma Dea 

cum bine adjiinctis carnibus conspici- voraccm profligat, avidc consumcre, 

luitiir. illariimcpie vires infringere. 

813 Ilanwniam] Tiiessaliam dicif, 818 Alis] Apposite profecto; ut 

fpiit! asuisrcH'ibus Pdasgicum, Argos, cdendi impelns, qui aliis lioniinibiis 

Htiia.-', Uiyopis, aliis ilemqnc nonii- rcmissior, Erisiclitboncm, quern niin- 

oibut iu^i^llita. cjiiam de:iererct, cilcriter invaderct. 



METAMORFHOSEON LIH. VIM. 1341 

Fnnctaquo nmndato fcecundura deserit oibem ; 

Inquc domos iiiopcs assucta revcititur arva. 

Lenis adhuc somnus placidis Erisichthona pennis 

Mulcebat. Petit ille dapes sub ima<;ine somni : 

Oraquc vaiia movet, dentemquc iii dente fatigat ; S2o 

Excrcctquc cibo delusum guttiir inani : 

Pioque epulis tenues ucquicquam devorat auras. 

Ut vero est expulsa quics ; lurit ardor edendi : 

Perque avidas fauces, iramensaque viscera regnat. 

Ncc mora : quod pontus, quod terra, quod educat aer, 830 

Poscit; et appositis queritur jejuuia mensis : 

Inque epulis epulas quaerit : quodque urbibus esse, 

Quodque satis populo poterat, non sufficit uni. 

I'lusque cupit, quo plura suam demittit in alvum. 

Utque fretura recipit de tota flumina terra, 835 

Nee satiatur aquis, peregrinosque ebibit amnes ; 

Utque rapax ignis non unquam aiimenta recusat ; 

Innumerasque faces cremat ; et, quo copia major 

nanes venas : et postquam jiissa perfecisset, recedit ah ora ferlili, et redit 
ad sedes vacuas et campos solitos. Placidus sopor rejiciebat adhuc Erhichthonem 
mitibus pennis. Ille flngitut epulas per simulacra sopor is, et a^itat os vacuum, et 
lassat dentem in dente, et negotium fucessit gutfuri decepto esca vana, et frustra 
absorbet subtilem vcntum pro dapibus. Foslijuam rero sopor cxcussjis est, deside- 
rium vorandi saeit, et imperium hnbet et in gulam ftunelicam et in prcecordia vora- 
ginosa. Et sine cunctutione, petit quod mare, quod tellus, quod aer paseit ; et queri- 
tur de fame mensis strutis ; et qiuerit dopes in dapibus: atque soli non est satis 
quod poterat esse sutis ciritaiibus et plebi. FA quo plura devohnt in abdomen, plura 
optut. Atque ut mare recipit amnes de unicersa terra, neque cumulatur aquis, et 
absorbet Jiurios dissitos ; et sicut ignis vorax nunquam respuit escam, et consumit 



git ex plvnimis optimis Heins, profert; viila;. peragit: Gron.Pa!. et alii ut i. 
V. jyeragat. — 822 Viilg. assuetaque vertitur antra. Sciipti niaximn ex parte, 
assueta revertitur antra; (iiiidani etiani, area, qiios inter prim. INIed. pr. Mor. 
iiterque Hamburg. I'lersicgg. ct pr. R. quod et Heins. placet: nam lapidosind 
ugruvi,'non antrum, Tami paiilo ante assignasse Poetani ; et domus inopes, a)i- 
tra familiarem Nasoni appositionem esse. — 825 Berolin. dente rej ringit. —S2Q 
Fl. S. Marci, et unus Med. iiniisque Bonon. ci/;. desuetum — 829 Nonnnlli libri 
emersaquc vel immersuquc vise. Tert. Gron. et Berolin. guttum pro (.(.sc.— 834 
Prior Gronovii, Flusque silit, <\»oA Hi inn. veniistuni judicat, nenipc quia «/(i»v 
omniuo, cupidum e<ise. Ideni eum (Jra'viano aliisque noimuilis capit ctiain 
posse Icgi putat. — 838 Unus Heins. Innumeraquc cremat res. Arg. Innuni. do- 

NOT^ 

825 Vana'\ Quie iuania frustra niovcbat. 



]:|42 V. OVIDII NASONIS 

Est data, plura petit ; tuibaque voracior ipsa est : 

Sic epulas oranes Erisichthonis ora profani 840 

Accipiimt, poscuntqiic simul. Cibus omnis in illo 

Caii:5a cibi est : sempcrquc locus fit inanis cdendo. 

Janique fame patrias altiquc voragiiie ventris, 

Attcimarat opes: sed inatteniiata manebas 

Tuni quoque, dira fames ; implacata^que vigebat 845 

Flamma gulae. Tandem, demisso in viscera censu, 

Filia restabat, non illo digna parente. 

Hanc quoque vendit iuops, Dominum generosa recusat : • 

Et \ icina suas tendens super a^quora palmas, 

Eripe me domino, qui raptae praemia nobis 850 

Virginitatis habes, ait. (Haec Neptunus habebat.) 

Qui prece non spreta, quamvis modo visa sequenti 

Esset hero, formamque novat, vultumque virilem 

Induit, et cultus piscem capientibus aptos. 

Hanc dominus spectans, O qui pendentia parvo 855 

JEra. cibo celas, moderator amndinis, inquit, 

infinita tigna ; et quo major ahundantia est concessa, jilura poscit, et est lapaciov 
ipso nunuro : ita os impii ErisUhthonis capit omnes dupes, atque simul petit. 
Oimus epula- sunt causa epularum in illo ; et spatium Jit semper vacuum vorando. 
Jamquc minuerat divitias a patre acceptus fame et ingluvie immensi abdominis : 
s(d fames crudelis turn quoque Integra supererus ; et ardor ventris impatientis vige- 
bat. Denique reditu in prtpcordia deturbalo, nata supererat, nun therita ejusmodl 
patrem. Egenus hanc eliamvtndit. Cordaia abhorret ab hero ; atque pnrrigens 
anas manus super imiria proxima, (), inquit, qui gaudes pramio virginitatis nobis 
sublala-, vindica me a domino. Neptunus iis gaudebat : qui prece nequaquam neg' 
lecta, qunnquam nunc conspecta esset a domino comitante, et mutat figurum, et 
faciem ririlern tradit, et cultus iihineos piscatoribus. Herus lumc aspiciens, O, 
inquit, gubcmator virgcc, qui legis hamos pendcntes exigua esca, sic cequor sit tibi 



17104,- Hcins. cum Klor. S. Marci ; K\c. I. iMor. ct iino suo mallet Irubes. 
Nonnulli ctiam cremans. — 839 Alii pi. capit; Bonon. sitit : Herolin. 
ctiam placcnt. — 841 In eodem ill. est ; et vs. seq. est oniiss. — 843 Cant. Med. et 
qiiatnor alii altaque. — 844 Manebas Hcins. recepit c.v N. I rbin. sec. Med. 
et tribiis aliis ; viilp. manebat.—H\5 Unus Leid. tt duo alii Tu quoq. sed tunc 
Burm. j)iit;ivit rigebai lei;<;iHiiim. Cant, etiam dura f am. Qiiidain Codd. impaca- 
taquc. H4(i IJciolin. ct M<idcil>. gul. et land. Heidelb.— S50 rupta- qui. — 852 
Vctt. libii quamt. ca ris. Lcid. ct alius nunc. — 853 Burm. mallet cum quibus- 
dani /orwi. nnvam. Vr. Cron. vult. senilem. — 854 Alii et vultus. 13. Heins. 
ctiam vult pisces ; sed jtliirimi Codd. ct P^dd. piscem. Deiri captantibus hn' 
bent Exc. I. sec. I'al. et duo Med. — 855 Heins. volcbat pendent, parco. — 

853 Hero] Uomino, cui a patre 850 Cclas] Ita vero piscibiis ilhi- 

Mctra \cudita. dunt piscatores, arcum scu t'erreum 



METAMORPHOSEON LIB. VIII. 1^343 

Sic mare compositum, sic sit tibi piscis in unda 

Credulus, et nuUos, nisi fixus, sentiat hamos : 

Qua? modo cum vili turbatis veste capillis 

Littore in hoc steterat, (nam stantem in littoie vidi,) 8G0 

Die ubi sit : neque enim vestigia longius extant. 

Ilia Dei munus bene cedere sentit : et a se 

Se qua^ri gaudens, his est rcsccuta rogantem : 

Quisquis es, ignoscas ; in nullara lumina partem 

Gurgite ab hoc flexi ; studioque operates inhaesi. 865 

Quoque minus dubites, sic has Deus aequoris artes 

Adjuvet, ut nemo jamdudum littore in isto, 

(Me tamen except©,) nee foemina constitit ulla. 

Credidit ; et verso dominus pede pressit arenam ; 

Elususque abiit. Illi sua reddita tbrma est. 870 

Ast ubi habere suam transformia corpora sentit, 

Saepe pater dominis Triopeida vendit. At ilia 

Nunc equa, nunc ales, modo bos, modo cervus abibat : 

placidum, sic sit tibi piscis facilis in aqua, neque uUus uncos sentiat nisi correptus ; 
nperi uhi sit puelia, quce modo erat in hoc littore cum amictu tenui coma incondita 
( namque intuitus sum stantem in littore); neque enim pedum signa longius apparent. 
Ilia advertit Dei donum in usum verti, utque latan^ se a se expeti, ita respondit 
pelenti : Quisquis cs, veniam concedas ; in nullum partem detorsi oculos ab isto tnari, 
atque affixus sum operi, ilii studens. Et quo minus diffidas, ita Deus maris 
faveat isti nieo studio, ut nullusjam diu, neque ulla puelia constitit in isto littore, 
si me excipias. Herusfidem adhibuit, et calcavit arenam pede reftexo, et deceptus 
excessit. Sua fgura est illi restituta. At postquam parens advertit suamjiliam 
habere corpus mutabile, sape vendit dominis: et ilia nunc equa, nunc acis, vacca 

8.)f) Cant. Fila cib. Med. etiam velas.— 858 Cant, et nonnulli alii et iiullus. 
Vr. Gron. nis. captus. — 859 Barb, cum viridi; et sic Berolin. — 861 Alii 
sensit. — 865 Unas Mor. studiisque. Operatus Heins. piotnlit ex tert. Med. et 
Tli\ian.\u\g. oner at us : Y oss. operostis ; Gron. et Sprotii intentus. Lov. etiam 
liabet adhcesi. Berolin. deniqiie studiis intentus inhies. — 869 Arg. ped. pressus. 
— 870 QuHvi. Med. sua forma relicta est. — 871 Botliiiis pro suam conj. satam. 
Berolin. corp. sensit. — S72 Cant. pat. domino Tr. Uuus Cod. Triopceam tradit ; 
cdd. vulg. etiam tradit: N. vendidit , omisso at: vendit est ex Gron. et sex 

NOT/E 

liamum esca aliqua tegere soliti. nondnni vulgato pecunia? usn ab illis 

872 Triopeida] Metram dicit, ipsius accipiebat ; quorum quidem donornm 
Erisichthonis liliani, Triopae neptini. non inepte fbrmam induissc Metram 

873 Ahibat] Varias hujus Metra; Thessali dicebant ; siquidem pro illis 
)nutationes nonnulli ad magicas artes tnrpiter veniebat. Alii aliter expo- 
referunt, vel ad i'orniani qua precis nuiit,quidivcrsisIMetricrautationibiis 
illudebat; Tzctzes ad varia dona, quae diversa liberorum erga pareutes of- 



VMi V. ovinii NASONis 

Pracbcbatquc avido non justa alimcnta parcnti. 

Vis tanien ilia mali postquam consumserat omnem 875 

Matoriani, dederatque gravi nova pabula moibo ; 

Ipst^ suos artiis laccro divelleve morsu 

Ccppil, ct infelix mimiendo corpus alebat. 

Quid moror externis ? etiam inihi saepe novandi 

Corporis, o juvenes, iiiimero linita potestas. 880 

Nam niodo, quod nunc sum, videor : mode fleeter in an- 

g^uem : * 

Armcnti modo dux vires in cornua sumo. 
Cornua, dum potui : nunc pars caret altera telo 
Frontis, ut ipse vides. Gemitiis sua verba secuti. 

7irntmnqu(nn, inter Jum cervus disccdebat, et exhihehat cUjos iujiistosfamelico patri. 
Po-tiiiinm tanien ilia nwrbi rnbies exhauserat omnem copiam, atqiie auxerat viin, 
utrocis mali ; ipse oecccpit discerpere -111(1 membra -iiKirsu tortui, et miser sustentabat 
corpus ikstruendo. Quamobrcm ha-reo in alienvi I Mihi <iu<jque est vif numcro 
statnta nape mutandi corporis. Nam aliquando conspicior quod nunc sum ; nunc 
rerlor in serpentem : nunc dux armenti induo vires in cornua: cornua qiiandiu 
Ircuit : nunc pars unu/routis spoliata est aimis suis, ut ipse cernis. Gemitus sunt 
St cud voces. 

aliis. — h*G Lov. dederantque ; uiide Biuni. deerantque. Tips libri mala pah. 
Alter l-lit'urt. pab. 7iionstro. — 870 l*i . Gioii. et umis. Pat. mor. exemplis. 
Heiilfl!). liabet nor. est. — 880 O. et tics alii «i<»i. f>i^;H7(/.— 881 Quod Hei!i.>i. 
protiilil tx pr. Gron. pr. Erfurt, et diiol)us aliis; \\\\^. qui. Uiins etiam 
Heiiis. mutor in iingu. Gron. vertor. — 883 Dum potui Heins. liedit ex Exc. I. 
l'"l. S. Rlarri, N. sec. Med. et Anind. eiiin aliis qoibiisiiain ; viil;;. sumsi : Bri- 
antii, Icil. Med. et sec. V.gessi. — 884 Sua est ox emend. Heiiis. quod Cod. 
Zuliclu'iuiainis eonliniiat ; iinus Med.A77/{': vtilg. sunt. 

NOT.E 

ficia, quae tanien illihata vita? castitate ipsa vocifeiatnr. Multa insuper, ut 

sint prustand.i, voliiiit inlellijii. At- non unius gcneiis esse quos vanaiiun 

one cqiiideni siiuin nsiini possunt liaE reiuni fames inexplebilis non sine Dei 

omnes habere explieationes. contemtn torqueat, niilii essent pro- 

871 Konjnsta] Qnia dolo nialo et fcrenda : sed admoiiiiisse, pio, qni, 

fiirtis i)n;rsita. nisi snmini boni et Dei causa, rem 

H7>i Infrlix] (inaniobrnn atrocissimo nullam curat, satis fuerit. 
Riipplieio mactatum inipiuni Erisich- 879 jl/oror] Aelielons, de quo supra, 

thonem poeta; ad posteros transmis- Theseurn et Leiegem alioquitur. 
erint,snpeivacaneuinestdieere. Illud 880 Xionero] Ternai io nempe ; non 

ma^isannotandiim,I>isielithoncsesse cnini quanilibct, nt alii, sed hominis, 

<)iiicun<jnfc ventri ricditi non alium draconis, tauvi deniqiie tantum for- 

vila- fineni, non alium (juam volupta- mam Arheloiis fateliir indiiisse. 
tern Denm agnosennt ; quos qiiirlern 883 2'elo] Coinu nimirum, qimd 

»uain[;luvie malcperitnros,uf ntipsum A(;iieloo Acliillcs eiipuit,utin sequcU' 

vcntrem Dcus non dcstrueret, res tibus videbinuis. 



p. OVIDII NASONIS 

METAMORPHOSEON 

LIBER IX. 



Fab. I. Achelous in varias Figuras. 

Deianira CEnei filia, iEtolarum virgo speciosissima, cum a multis peteretur, 
pater constituit ei conjngio datiirum, qui luctandi causa veniret, vinceret- 
que. Manentibus itaque e nnmero petentum duobus, Acheloo flumine et 
Hercule, quia reliqui ob metum cesserant, in certamen processum est. 
Cum ergo Achelous naturalibus modis Herculem eUideret, modo in liquo- 
rem, modo in speciem draconis, novissime in tauri figuram conversus, 
astitit. Quem Hercules, tit amplexus est reluctantem, altenim cornu, 
quod implicuerat brachiis, rapuit extortum. Quo dolore ille ac deformi- 
tate adversarii viribus cessit. At Nymphae Naiades, fluminis tilia, efFece- 
runt, ut id quod ereptum capiti erat, omnibus copiis autumualibus repie- 
rent: iit apud posteros maximum haberetfructum et mirationera. Itaque 
Cornucopia effectum est, ut diceretur omnibus temporibus. 

(j,UM gemitus, truncaeque Deo Neptunius heros 
Causa rogat frontis : cum sic Calydonius amnis 

I. Heros Neptunius petit qua; sit causa gemitus Deo, et frontis mutilatce ; cum 

NOT/E 

iTi-unco^] Quia cornu aUerocarebat. 2 Calydonius] Achelous nempe, ut 
Neptunius] Theseus estNeptuui, ab jam sa?pe vidimus. 
iEgeo patre, nepos. 

Delph, et Var. Clas. Ovid. 4 Q 



134G p. OVIDII NASONIS 

CcEpit, inoiTiatos ledimitus arundine crines : 

Triste petis munus : quis eniin sua praclia victus 

Comiiiomorare velit? rctcram tamen ordiiie. Nee tarn 5 

Turpe I'uit viuci, (iiiani contcndissc decorum est: 

Magnaque dat nobis tantus solatia victor. 

Nomine si qua sno tandem pervenit ad aures 

Deianira tuas; quondam pulchcrrima virgo, 

Multorumque fuit spes invidiosa procorum. 10 

Cum quibus ut soceri domus est intrata petiti ; 

Accipe me generum, dixi, Parthaone nate. 

Dixit et Alcides. Alii cesserc duobus. 

Die Jovem socerum dare se, famamque laborum, 

Et superata sua) referebat jussa novercae. 15 

Contra ego : (turpe Deum mortali cedere duxi : 

Jluvius Calydonius sic orsus est, cinctos habens crines incomtos junco : Poscis lugU' 
hre afficium : quis enini superatus velit nnrrare sua ccrtamina ? Tamen narraho 
ordine : neque tarn dedecnri fuit superari, qunia f^lorice certassc ; el t(tntus victor 
nobis prabet magnam cons(d<Ui(inein. Si nua'dam Dejanira tandem pervenit ad 
nures tuas sua nomine, fuit olim puclla formosissima, et spes invidiosa multorum 
nmatorum. Cum quibus ut stibii domuin soceri expetiti, Ilabeto me generum, dixi, 
fill Fartfiaonis. Alcides dixit etiatn. Ceteri cesserunt duobus. llle dicebat se 
iifferre Jovem socerum, et gloriam laborum, et mandata sua nntercte evicta. Ego 
I 'intra (indecorum credidi Deum cedere mortali : ille nondum erat Deus) : Videa 



3 Tert. Med. Cccp. inauratos. — G Tb est post decorum omittunt Pal. Berolin. 
et alii. — 12 Berolin. dix. Pareone. — 14 Graevianns summamque, quod Heins. 
airidehat. — IG Cum antea dixi vulgaretur, Heins. ex uiio Strozzae duxi rece- 
pit. Quanquam ne sic quidera vertju satis bene jiincta piocnrnint. Itaque 
idem suasit aut c/ucens, aiit sic : Contra ego, turpe ratus mortali cedere, dixi. — 

NOTiE 

3 Jirundine] Corona ex anindinibus, tamen Homerus Portheum patrem 
quibus fere tluviornni ripaj abundant. assif,'nat. 

4 .S'«a pralia commemorare] Quod 13 Dixit] Ut se, scilicet, generum 
lamen Aclieloo faciendnni, ut ex se- acciperet. 

quentibus pat'bit. Cessere'] Ut jam Deianiram uxorem 

7 Tantus] Qii^ntus fuit Hercules, iion peterent. 

a (|uo snpcratiis Aclielous. 14 <SWfi'u/n]Siquidenienim Jupiter, 

8 QuaJ KL-diindaic videtur vox ista, Herculis genitor, Deianirie socer 
quae tamen ali(juam habct cmpliasim. fuisset. 

Tom/emJ I'ro, Alifjuaudo; sed magis Laborum] Decantatos illos in se- 

servit afieclui. quentibus vidcbinius. 

9 Deianira] (Kuti ylitolia; regis 15 Noverccc] Junonis, scilicet, quae 
filia, deindc Herculis uxor. Jovis conjux, cujus jussu, per Eury- 

12 Pattfuume nate] CEueus est, cui stheum, tot labores subivit Hercules. 



METAMORPHOSEON LIB. IX. 1347 

Nondum crat ille Deus :) Regem mc cernis aquarura, 

Cursibus obliquis intra tua regna fluentum : 

Nee gener cxternis hospes tibi missus ab oris, 

Sed popiilaris ero, et rerum pars una tuarum. 20 

Tantiim ne noceat, quod me nee regia Juno 

Odit, et omnis abest jussorum poeQa laborura. 

Nam quod te jactas Alemena matre creatum ; 

Jupiter aut falsus pater est, aut crimine verus. 

Matris adulterio patrem petis. Elige, fictum 25 

Esse Jovem malis, an te per dedeeus ortum. 

Talia dieentem jamdudum lumine torvo 

Speetat ; et accensae non fortiter imperat irae, 

Verbaque tot reddit : Melior mihi dextera lingua. 

Dummodo pugnando superem ; tu vince loquendo. 30 

me moderatorem aquavum currentem fluxu obliquo per tuum regnum: neque ero 
gener peregrinus tibi missus a regionibus exteris, sed popularis, et pars mm rerum 
tunrum. Solummodo nc obsit, quod neque regia Juno me odio habet, et omnis poena 
laborum prcescriptorum abest. Nam quod gloriaris te natum Alc7nena matre, nut 
Jupiter est pater fetus, uut verus flagitio. Vocas patrem stupro matris. Dispice 
<in malis Jovem cssejiclum, an te natum per opprobrium. Aspicit mejamdiu talia 
proferentem in/ensis oculis, neque satis reprimit ardentem iram ; atque tot voces 
reponit : Manus mihi est fortior lingua : dummodo vincam certando, tu prior esto 



17 N. pr. et sec. Med. et duo alii cum Norico Regem; vnlg. Dominum; multi 
\ett. Numen. — 18 Intra ex pr.V. et tribus aliis ; vnlg. inter. Pr. Gron. et 
Zulicli. regn. vagantem; ntiiis A. meantem; BeroVin. fluentem. — 19 In Cod. 
Menard, extern, venio tib. in uiio Ciof. extern, transmissus. — 20 Lov. pars 
priva, i. e, propria ; quod Burm. vix credit ab indocto Hbrario profectum ; 
ita ilium dicere, se totum esse in ejus regno et ditione. In Beroiin. et deest; 
quod non omnino displicet Bothio, si haec ita legas et distinguas : Sed, popu- 
laris, ero rerum pars priva tuarum ; i. e. popularis cum sim. — 21 Beroiin. A* 
noceat tantum. — 23 Sec. Pal. quo te cimi nota interrogationis : Lov. quo tu. — 
25 Capot'erreus Matris. ..petis per interrogationem eft'erendum censet. Pro 
fictum J \in. repetit falsum. — 27 Pro torvo. Leid. torto,ntii. 787. ' obliquum 
lumen,' quod Burm. comparat. At ibi de invidia sermo est, nunc de ira. — 

NOT^ 

17 Nondum'] Nam postea in ccelum 22 Pcenal Odio enim tantis labori- 
relatum videbimus. bus Herculem Juno objecit, ut postea 

18 Tua] Achelous nempe ,Eloliac videbimus. 

est fluvius, quam ab Acarnania divi- 23 Alemena] Cum qua, Electryonis 

dit. filia, Amphitryonis vero uxorc, Ju- 

21 Tantumne] Acutissimeeaexcusat piter mariti formam indutus xeui ba- 

quae sibi laudi, Herculi probro, du- buit: undc natus Hercules, 
ceuda vidcbautur. 



l:J48 p. OVIDII NASONIS 

Con^cditurqiie fcrox. Pudiiit niodo map^na locutum 

Cedere. Reject viridem de corpora vestem ; 

Brachiaque opposui : teiiuiqne a pectore varas 

In stationc mauus ; et pugnai membra paravi. 

Hie cavis haiisto spararit me pulvere palmis, 35 

Inquc vicem liilvai jactii flavescit arenas. 

Et modo cervicem, modo crura micantia captat ; 

Aut captare putes : oranique a parte lacessit. 

Me mea defendit 2:ra vitas ; frustraqiie pctebar. 

Haud secus ac moles, quam magno murmure fluctus 40 

Oppugnant : mauet ilia ; suoque est pondere tiita. 

Diirredimur paulum : rursmnque ad bella coimus ; 

liique gradu stetimiis, certi non cedere ; eratque 

Cum pcde pes juuctus : totoque ego pectore pronus 

Et digitos digitis, et frontem fronte premebam. 45 

Non aliter fortes vidi concurrere tauros, 

fabulandn. At que scevus me adoritur. Puduit modo professum magna cedere. 
Deripui amidum glaucum a corpore, atque opposui lacertos, et tenui paratas ulnas 
incurvatas a pectore ; et institui artus ad prtelium. Ilk me tegit pulvere capto 
manihus cnpacibus ; et vicissim flavescit jactu Jlavcc arence, Atque jam insurgit iu 
collum, jam corriperc nititur crura salientia, aut velle corriperc a'cdas : etfaligat 
omni ex parte. Meum pondus me texit, et incassum appetebar. Non aliter quam 
rnoles, qua undis puitatur cum magna sono : ilia stat, et secura est sua gravitate. 
Divellimur paululum ; et rursum concurrimus ad certamen, et stetimus invicti, ob- 
firmati non cedere ; atque pes erat connexus cum pede ; et ego inaimbens toto pec- 
tore et urgebam digitos digitis, et frontem fronte. Non aliter aspexi vulidos tau- 



29 Bcrolin. ling. est. — 31 Unus Med. Aggrediturque. — 32 N. rtj. viridi. Be- 
rolin. quoqiie cor/>. pallam, quod Bothiiis tuetiir. — 33 Vivian, pector. curvas: 
alii Codd. vcrsas, vanas. — 35 Heideib. haust. spargit. — 30 Bartiiiiis jaclu pro 
vulg. tactu reponendum censuit, quod et praeferuiit alter Hamb. Ko. et tres 
alii. Inde reccpit Htins. approbante Burm. — 37 Lov. Arj;;. Med. Strozzae 
crura tremcntia.—^H Scliepper. iegi vult, capt. putat. Pro lacessit unus Heins. 
futigat. — 11 VtcroWn. suo quoque pond. — 42 Idem rursu.sque. — 43 Quatuor libri 
.Jamq. gradu ; \n\ns Jnq. gradum ; duo Inq. gradus: Heins. conj. Inq. graduin 
stitimus. — 45 'Ires scripti /ron<e premebat ; uude Heins. prcwetar ; Berolin. 

NOTiE 

32 Viridem^ Qui color fluvio con- pori roboris causa stiparentnr, oleo 

vcnientissimus. seu ceromate sese perungore. 

35 Spargit] Ut firmius et validius 36 Flavescit] Quia et Achelons 

anta;;oni«tx corpus po«set appre- arena Herculem sparsit. 

lundere. Solebant f nim inctaturi, nt 37 Micantia] Qnx lubr'ica prehen- 

corpus agile et lubricum fierct, firma- dentis nianibus ctfluebant, 
retur cutis adversus aeris injurias, 



METAMORPIIOSEON LIB. IX. 1349 

Cum pretium pugnae, toto nitidissima saltu, 

Expetitur conjux : spectaut arnienta, paventque 

Nescia quein maneat tanti victoria regni. 

Ter sine profectii voluit nitentia contra 50 

Rejicere Alcides a se mea pectora : quarto 

Exuit amplexus, adductaque brachia solvit : 

Impulsumque manu (certum raihi vera fateri) 

Protinus avertit : tergoque oncrosus inhaesit. 

Si qua fides, (neque enim ficta mihi gloria voce 55 

Quaeritui ,,) imposito pressus mihi monte videbar. 

Vix tamen exerui sudore fluentia multo 

Brachia ; vix solvi duros a corpore nexus. 

Instat anhelanti ; prohibetque resumere vires : 

Et cervice mea potitur. Turn denique tellus 60 

Pressa genu nostro est; et arenas ore momordi. 

Inferior virtute meas devertor ad artes ; 



ros congredi, cum compar petitur pulcherriina toto nemore, prcBmium certaminis : 
armenta intuentur, atque timent, ignara ad quern spectet victoria tanti regni. 
Alcides ter iiixus est a se dimovere mea pectora contra luctantia : quarto se expedit 
ab amplexu, et aiellit lacertos affixos, atque continuo me avertit a se impulsu ma' 
nus (constitui agnoscere vera) : atque ponderosus dorso incuhuit. Si qua fides, 
(neque enim honorem aucupor falsis sermonibus,) mihi videhar onustus monte. Vix 
tamen exsolvi lacertos tnadidos multo sudore ; vix explicui pressos nodos a corpore. 
Urget me agre respirantem ; atque impedit resumere vires: et tenet meiim cullum. 
Turn denique terra impulsa est genu nostro, et tetigi pulverem ore. Minor viribus 



pelebam. — 49 Sec. Pal. Nesc. quam ; Jun. quce. In nonnallis vict. belli: duo 
alii tant(B...pugna;.— 50 Duo Bas. vol. luctantia.— 52 In Exuit variant adnio- 
dum codd. : quidam, Extulit, Excitat,"Concutit, sed Med. Exuit, quod placet 
Burm. Prasterea abductaque nonnulli: obductaque unus Leid. adjnnctaque 
Med. unus.— 53 Berolin. cert, est.— 5i Cuai prim. Gron. sec. Pal. tert. Med. 
pr. Bas, aliique plurinii advertit praeferant, Heins. legi volebat, Fronus hu- 
mum, nut htimo advert it, quod improbat Burm. quia vs. CO demum tellureni 
premit Aohelous. Berolin. etiam advertit ; et oner, adhcesit. — 55 Pro mihi 
Bothius nunc reponere vult. — 57 Exerui pro vulg. inserui ex tribus Codd. 
recepit Heins. qui tamen mallet asserui, et tandem pro tamen. Nonnulli etiam 
£pectore. — 58 Berolin. fix soito. — GO Berol. Tunc deniq. — 62 Vulg. m. divertorso- 

NOTiE 

51 Alcides'] Hercules, cui a robore, Achelous coniplectebatur premebat- 
kith r^s a\icns, apud Graecos illud que. 

datum nomen. 02 Artes] Quibus quidcm, si bonae 

52 Adducta] Quibus Herculera sunt, primo utendum, oonvi; nam 



1350 p. (niDll NASONIS 

Elaborqiie viro, longiim forinatus in anguem. 

Qui postqiiam ficxos sinnavi corpus in orbes; 

Cunitpie Ibro movi lin^juam stridore bisulcam ; '60f 

Risit, et illudcns nostras Tiryiithius artes ; 

Cunaruni labor est angucs snpcrare niearum. 

Dixit: et, ut vincas alios, Achcloc, draconcs. 

Pars quota Lernaeoe serpens eris unus Echidna)? 

Vulneribus foecunda suis erat ilia : nee ullum 70 

Oe centum numero caput est impune recisum ; 

Quin gemino cervix hasrede valentior esset. 

Hanc ego ramosam natis e ca^de colubris, 

Crescentemque raalo, domui ; domitamquc peremi. 

Quid fore te credas, solum qui versus in anguem 75 

recurro ad meas artes, atque viro effluo mutatus in oblongum serpentem. Qui ut 
fiexi corpus in gyros, et linguam hijidam ngitavi cum terrihili sihilo, risit Tiryn- 
thius, atque contemnens nostras artes, Lahw est, ail, incunuhulorutn nieorum eli' 
dere serpentes : et quamvis superes ceteros ungues, Achelo'e, quota purs eris solus 
Echidna; Lerncece 7 Ilia erat dives suis plagis ; neque ullum caput ex centum nu- 
mero est abscissum frustra, quin coHum esset fortius duplici capite succrescente. 
Ego hanc superavi multiplicem serpe7itibus ortis ex mutilatione, et vulidiorem de- 
trimento ; atque occidi superatam. Quid speres futurum de te, qui tnutatus in 



lenni pernintatione. — 64 Unus Med. Squamosum ftexos ; unde Heins. Squamosum' 
ut Jiexoa. — G5 Sex libri slrid. trisulcam; ut plerumque Poetae. — 71 Libri 
nonnulli De comitum ; et tres Codd. capitum num. — 72 Noiic. et prima Ed, 
Aid. gemina, ut ad cerviccm respiciat. — 74 Peremi est ex diiobus Heins. Mss. 
cum ceteri in alia omnia di»(;edant, rccinxi, reduxi, subegi, reliqui, repressi. 
Heins. tamen nialit perussi ant praussi, quia ap. Eurip. Here. Fur. 422. 
i&paf i^tirvpiiiiTd'. Avian. Aral. 381. hydram Ureret Alcides cum finmmiger. — ■ 
70 Heins. ex 1"1. S. Marci, uno Leid. Giaev. primo Pal. et O. recepit credla^^ 

NOT7E 

^tultura per plura, quae per pauca 71 Centum] Septem, novem, quin- 

licet, exequi. quafiinta capita alii liydiae assignant : 

60 Tirynthius'] Hercules est a centum pkrique, quibus certe tot 

Tirynthe, Argis urbc vicina, in qua licuit, siquidem ex uno amputato, 

educatns, sic dictu";. duo renascoientur, donee subinde re- 

C7 Cunarum] Duos a Jimone ini- pullulantia igne edomare Hercules 

missos draconcs infantem Herculeni conimentusi'ucrit. Quaquidem tabula 

elisisse jam ante in cpistolis vidimus, vel arcem indicarc volueiiint ab 

08 Vincas] Astutia, viribus, &c. Heicide cxpugnatam, unde plures 

sis metuendus. subinde piopiignatores erumperent ; 

69 Echidna] Quae vipera Latinc. vel ad onine flagitium proclive hnma- 

!)<■ ilia autem hoc in loco agitur ab nuni iugenium, in novas fraudes us^uQ 

Heicide sublata, quae Lerna:ani Ar- ct usque fuccuudum. 
glvi agri paludem infestabat. 



METAMORPHOSEON HB. IX. 1351 

Anna aliena moves ? quem forma precaria celat ? 

Dixerat : et summo digitorura vincula coUo 

Injicit. Angebar, ecu guttura forcipc pressus : 

Pollicibusque meas pugnabam cvcUere fauces. 

Sic quoque devieto restabat tertia tauri 80 

Forma trucis ; tauro mutatus membra rebello. 

Imluit ille toris a Iseva parte lacertos ; 

Admissumque trahens sequitur : deprensaque dura 

Cornua figit humo ; meque alta stcrnit arena. 

Nee satis id fuerat : rigidum fera dextera cornu 85 

Dum tenet, inf regit ; truncaque a fronte revellit. 

Naides hoc, pomis et odoro flore repletum, 

Sacrarunt ; divesque meo bona Copia cornu est. 

falsum serpentem traclds arma aliena ? quem figura emendkata fegit ? Dixerat ; 
et immittit notion articulorum suorum supremis cei'vicibus. Urgebar, quasi ha- 
buissem colluin conslrictum forcipe : et nitebar exsolvcre meas cervices poUicibus. 
Tertia Jigura sceti tauri supererat niUii sic etiam superato: transformatus in artus 
tauri resUito. Ille iujicit brachia in toros a parte sinistra ; et trahens me sequitur 
concitutn, atquc ujfigit dura; terrce cornua correpta, et me dejicit in suprcma arena. 
Neque id satis fuerat, swva 7nanus rumpit durum cornu dum tructat, et abripit a 
fronte mutila. Naiades sacrum feccrunt repletum pomis et floribus odoriferis, et 



j>ro vulg. credis duo credes. Solum Burm. dedit ex Med. ct Langerni. pro 
Milg. falsum. — 76 Mss. Bcrsm. prcc. velat. — 78 V. gutt, forpice. Duo vett. 
fore, prensus. — 79 Ba.s. Poplitibusque. Gron. ?n. conabar. Cant, vellere ; Jun. 
evolvere. — 81 Bas. unus Forma: truci taur. ifc. Heins. coiij. membr. revel- 
lor, cum in Spirensi et tribus aliis revello esset, et in totidem repello. — 82 Be- 
lolin. Ind. ilia. Leid. toros laccrtis, quod probat Gronov. ad Senec. Here. 
Fur. 1312.— 83 Deprensaq. Hcins. recepit ex Cant. pr. Mor. Arund. et mul- 
tis aliis; vulg. dcpressaq. duo delupsaq. — 84 Bersni. conj . alt . ajfigit ; nam in 
uno Ciofani, et Cielest. cratJigit.So Id ex A. et Bonon. alii hoc. — 87 Jun. 

NOT^ 

88 Copia] Non lioc Acheloi, sed aperta, sed dolis uterctur : qui tan- 

AmaltheiE caprse, cornu Copize dica- deui tamen bonau) regni sui partem, 

turn fiugit uoster idem Potita Fastor. qnam cornu Copia; vocitarunt, ami- 

V. Acheloi fabulani quod attinet, serit. Alii Achelouni fluvium ideo 

sensuni liabet prorsus historicum. Dcianiram dicunt nipivissc, quod in 

Ilium uempe .'litolia^ rcgem volunt ejus regna frtqut'ns irninipt rtt : ho- 

fuisse, qui Thoanti (luvio in quo stib- minis turmani ilii attnhutani quod 

niersus nomeu suuui iniposuerit. Una aliipiando leniter flueret ; supentis, 

cum Hercule Deiauira; nuptias non- (juod oliliquo cursii ; tauri, quod cum 

iiullis dicitur anibivisse cum homo luugiiu timiiilnsterretui. Ab Hercule 

esset; atque ex eo mutationum sua- pra^leiea taciunt superatiini,quod ab 

rum fauani consecutUDii quod non vi illo in multos rivos divisus ab agrorum 



1352 p. OVIDII NASONIS 

DLxerat : at Nyniphe, ritu vSuccincta Dianas, 

Una niiiiistrarum, I'usis utrimqiie capillis, 90 

Incessit, totumque tulit prasdivite cornu 

Autumimm, et mensas, felicia poma, secundas. 

Lux subit : et, primo foricnte cacumina Sole, 

Disccdunt juvenes: neque enim dum flumina pacem, 

Et placidos habeant lapsus, motaeque residant, 95 

Opperiuntur, aqua^. Vultus Achelous agrestes, 

Et lacerum cornu mediis caput abdidit undis. 

Hunc tamen ablati domuit jactura decoris ; 

Cetera sospes crat. Capitis quoque, fronde saligna, 

Aut super imposita celatur arundine, damnum. 100 

bona Ahundantia est opuknta meo cornu. Absolverat : at Nympha una famularum 
colUctas habens testes more Diance, coina utrimque spursa, venit, tt portavit totum 
Autumnum cornu copiosissimo, et poma optima pro bellariis. Dies succedit, et 
juvenes abeunt, Sole jirimulum illustrante vertices niontiiim : neque vero expectant 
donee torrentia subsidant et placide Jiuant, et aqua- rupidtp quiescant. Achelous 
oicuUavit cornu et mutilum caput mediis aquis. Attanicn movcbatur solo dispeudio 
laudis sublatcE, cetera erat incolumis: vitium etiam capitis tegitur folds salignis, 
aut juncis superstratis. 



Voss. et alii et odore et Jior.~89 At Barm, recepit ex uno Heins. et duobiis 
Mor. viilg. ef. — 90 "V. fus. per colla cap. — 91 Uniis Mor. Incedit, totumq, — 
93 Bas. et Langerm. Noxfugit ; et : Cod. Menard. Luxfuit ; Leid. venit ; Cant. 
» f duo alu fugil ; Leid. sublit prim. — 94 Berolin. dum tempora. — 95 Unus Bonon, 
In placid. Cursus pro laps. <;tiam unus Bas. et marg. Bersm. et Grypli. ed.Jluctus 
unus Leid. Motceque ex uno Bas. et Grypliii niargine recepit Heins. pro Vulg. 
totuque: unus Med. tutaque, quod et ipsuni eideni placet. — 97 Leid. abdit in un- 
t/n. — 98 Naugerius ex nonnullis affert Hunc tantum, miod idem Heins. in quin- 
quc Codd. reperit : Uaud tamen unus Mor. Hunc tamen a. decuit unus Heinsii. 
Burm. conj. Haud tamen a. nocuitj. decoris, Cetera s. enim; c. modo fronde, SfC. 
Nam tnodo est in Med. nee displicebat Heinsio. Faher Kp. ii. 09. legit, 
Nunc tantum ablati.— [)'J Erat pro habet dedit Heins. ex altero R. nisi vcrum. 

NOTiE 

vaitatione fuerit proliibitus. Cornu quani ante coiperint. 

df niquc altlatuni, Copia; volunt dica- 'J2 Autumnum] Fructus quoscumque 

turn, quod agri aqua ex Acheluo fert Autmuuus. 

derivata irrigui t'ertiiiores cbse nnilto 



METAMORPHOSEON LIB. IX. 1353 



Fab. II. Nessi Cruor in Venenum. 

Post haec victor Hercules cum Deianiram Nesso Centauro coiumisisset, ut 
earn Evemim amnem, qui initio Lycormas erat nominatus, transveheret ; et 
ille specie captus puellae flexibus errans quajreret locum compriuicndi, 
ilia fidem mariti iniplorante, sagittis eum coiifixit. Qui cum expiraret, 
vestem Deianiia? cruentavit ; iiidicavitque remedium fore erga conjugem 
deserti amoris : qui tamen cruor in veneni cessit partem. 

-At te, Nesse ferox, ejusdem virginis ardor 

Perdiderat, volucri trajectura terga sagitta. 

Naraque, nova repetens patrios cum conjuge muros, 

Venerat Eveni rapidas Jove natus ad undas. 

Uberiiis solito nimbis hyemalibus auctus, 105 

Vorticibusque frequens erat, atque impervius amnis. 

Intrepidum pro se, ciiram de conjuge agentem 

Nessus adit, membrisque valens, scitusqiie vadorum ; 

Officioque meo ripa sistetur in ilia 

Haec, ait, Alcide : tu viribus utere nando. 110 

[Pallentemque metu, fluviumque, ipsumque timentem] 

II. At, Nesse improbe, amor ejusdem puella te occiderat cum gereres dorsum 
iransfixum levi arundine. Namquejilius Jovis revertens ad patria mania cum nova 
nupta, devenerat ad aquas furentes Eveni. Fluvius erat tumidior solito itnbrihus 
hyemalibus, 7iivltiis voraginibtis, atque invius. ?iessus corpore stremius, et cognos- 
cens vada, acccdit ud Herculem nihil sibi timentem, scd de tixore anxium, atque, 
inquit, Hac tibi reddetur mea opera ad ilium ripam, o Alcide : tu utere viribus 
natando. Aonius crcdidit Nesso timidam Calydonidem, pallidam pavore, atque me' 



est, quod unus Heins. Iiabet, abit.— 102 Capoferreus emendabat, Perdidit, a 
volucri, quia lioc uou ante Acheloi certamen, sed post accidit. Delude Med. 
unus <r<y. viscera ferro. — 103 Idem Jamque. — 104 Beroliu. Yen. Ebeni. — 105 
Vberius Biirni. dedit ex pr. Grou. Beniegg. pro var. lect. et uno Med. pro 
vulg. Uberior. Sex libri Uberinr s. nimbixqxie h. Alter Haniburs- et Graevia- 
uus pro var. lect. nimbis pluvialihus. Actus ftiani quinque libri pro auctus.— 107 
Tres de se. Duo pro conjuge. INInlti Codd. etiam habentem pro agentem. — 
108 Unus Heins. fretusque vad. unde ille conj. suetusq. — 110 Lev. uler. mando ; 
INIenard. nandi.— Ill Vetustiores pleriqiie luiuc versum prseponunt illi, cujus 
iuitium, Tradidit Aonius. Heins. cum aliis multis ab alieua niauu procu- 

NOTiE 

101 Nesse] Unus fuit exCentauris, 104 Eveni] Qui iEtoliae est fluvius, 
Ixionis filius, adeoquc bit ormis, parte ante Lycormas dictus. 
altera homo, altera cquus. 



1354 r. oviDii NASoNis 

Tradidit Aonius pavidam Calydonida Nesso. 

Mox, lit orat, pharetraquc gravis, spolioquc Iconis, 

(Xam clavam ct curvos trans ripam miscrat arcus) 

Qiiaiidoquidem coepi, supcrentur Humina, dixit. 115 

Ncc dubitat ; iiec qua sit clcnientissimus amnis 

Qiia^rit : ct obscquio dcferri spernit aquarum. 

Jamque tciiens ripam, missos cum toUcret arcus, 

Conjugis agnovit vocem : Nessoque parante 

Fallere dcpositum, Quo tc fiducia, clamat, 120 

Vana pedum, violente, rapit? tibi, Nesse biformis, 

Dicimus. Exaudi : nee res intercipe nostras. 

Si te nulla mei reverentia movit ; at orbes 

Concubitus vetitos poterant inhibere paterni. 

Haud tamen elfugies, quamvis ope fidis equina. 125 

Vulnere, non pedibus te consequar. Ultima dicta 

Re probat : et raissa fugientia terga sagitta 

Trajicit. Extabat ferrum de pectore aduncum. 

turntem et torrentem, et ipsum Ncssiim. Dein, sicuti crat, ontistus pharetra, et 
cxuviis leonis, (nam jeccrat clavam ct siimatos arcus trans ripam) Quandoquidem, 
inquit, institui, fluenta vincantur. Neqne hasiiat, neque curat qua Jluvius sit 
levissimus: et neffligU transynitti obseqniu aquarum. Jamque ad ripam appulsus, 
cum colligeret arcus trajectos, agnovit vocem uxoris : atque Nesso studente retincre 
depositum, Quo, vociferatur, inutilis coufidcntia pedum te abripit? Te alloquor, 
Nesse ambigue ; respnnde ; neque suffurator res nostras. Si nulliis mei timor te 
retinuit ; at rota, cui pater tuus affixus est, poterat dehortari a stupro. Nequaquam 
tamen elaberix, quanquam confidis viribus cquiuis. Te corripiam non pedibus sed 
pUiga. Cnnjirmat tiovissima verba reipsa ; et Iransjigit dorsum J'ugiens sagitta im- 
pulaa. Ferrum recurvum prominebat ex pectore. Quod statim atque extractum est. 



sis censct delendiim esse. Fluvium Ncssumque Wy'ian. — 114 Uniis rip. jece- 
rat, quod placet Ciofan. non item Bmm. (jiiia vs. 118. repetitnr missos arcus. 
— 119 Gron. et alius Covjug. audicit. I'arante ex nielioiibns dedit Heins. 
\ulg. paranti: Med. Heidelb. et alius parantem. — 122 Heins. malebat 
»i£ res. — 123 Bcrolin. rever. iangit amoris: Heidelb. movcrat orbis. — 
125 Leid. op. tutus: sex script! ^u«; unde Heins. conj. ^sus.^ — 127 Multi 

NOT^ 

112 Aonius] Hercules, Thebis Bne- 123 Orbes] Kotam dicit, cui in- 

©lize, cujus montana pars Aonia di- desinenter in Inferis circuniactuB ideo 

citur, orinndus. aflixuin fabiilati sunt Ixioneni, quod 

('alydonida] l^eiauiram, ('alydone Junonem postquam de stupro inter- 

oriundam. jiella^set, idcoquc de ccilo dejectus 

120 I-'alkre depositum] Hoc est, esset. apud liominrs de vitioctelorum 

iierculem coQcredita Deiauira frau- regiua; ublato gloriaretur. 
dare. 



MKTAMORPHOSEON LIH. IX. 1355 

Quod simul eviilsum est, saniruis per utrumque foramen 
Emicuit, niixtus Lcrnaji tabe veneni. 130 

Excipit hiinc Nessus. Ncque enini moriemur inulti^ 
Secum ait : et calido velamina tincta cruore 
Dat munus raptae, velut irritamea amoris. 



Fab. III. 

EoDEM tempore Hercules cum in insulam Thessaliae, regnum Euryti, traje- 
cisset, et lolen filiaiu ejus dilectam traheret in patriara, prior conjux 
Deianira, ut audit animuni viri esse a se mutatum, tunicam sacrificaturo 
Jovi Lichae fainulo dedit ei perferendara ; qua ille honoratus vota religio- 
nemque piaret. Earn indutus Hercules, cum ad aram accessisset, prose- 
cans exta, flamma vestis incaluit, et Lernaeo veneno contacta hsesit vis- 
ceribus. In maximo itaque cruciatu cum a corpore ejus avelli nequivet ; 
Liclian acerbissimi muneris reum, projectum a se, Euboico mari mersit: 
quern innoxium culpae Tetbys vertit in scopulum conchis muricibusque 
vestitum. 

JuGNGA fuit medii mora temporis : actaque magni 
Herculis implerant terras, odiumque novercae. 135 

cruor exsiliit per utrumque foramen, confusus cum veneno Lerncea pestis. Ne.isus 
ilium excipit. Neque, apud se (licit, occidemus inulti : et offert in donum 
Deianirae sublatw indusium infectum sanguine tcpido, tanquam philtrum ama- 
torium. 
III. Spatium temporis medii longumfuit ; et facta magni Herculis vulgata fue- 



vett. Res prob. Pro et missa Cant, emissa. — 129 Heins. conj. Quo s. evulso. 
In Beroliu. est deest. — 132 Plurimi et valido. — 133 Pro velut, Heins. conj. lentiy 

NOTiE 

130 Veneni'] Quo tinctae Herculis posset pellicere. 

sagittae, ut earum vulnera immedica- 134 Medii] Id est, quod haec inter 

bilia e&sent. et ea quae novissime de isto amoris 

132 Velamina] Indusium nempe ; irritamine et Nessi indusio acta sunt, 

quanquam aliter Diodorus, quern adi, 135 Noverca] Junonis ; quEe pelli- 

sitantiest:nainque,rircnmfluentibus cibus omnibus infensa, Jovis quoque 

rebus optiniis, tneptiaium librosiden- adulterio ortam sobolein perdere 

tidem in unuin cogere, delude in quoad licuit uunquam destitit. Cete* 

plures divideie, planissime nugato- ruui, utut Herculeni pei Eiirjstheum, 

rinm et dispendiosum, in tanta vitae cui ilium per dolum siil>j«cit, in pri- 

brevitate pr«sertim, videtur. mis vexaverit, non aliud consecuta, 

lil Irritamen] Quod ad amandum quamutabHerculesuperatis omnibus 



13oG p. OVIDII NASONIS 

Victor ab QEchaJia Cenaeo sacra parabat 
Vota Jovi, cum Fania loqiiax prajcessit ad aures, 
Dcianira, tuas, (quae vcris addere falsa 
Gaiidet, vt c minimo sua per nicndacia crescit) 
Amphitryoniaden loles ardoie tencri. 140 

Credit amaus : Vcnerisque novae perterrita fama 
Indulsit primo lacrjiuis ; flendoque dolorem 
Diffudit miseranda suum : mox deinde. Quid autem 
Flemus, ait ? pellex lacrymis lastabitur istis : 

rant per orbem, sicut et odium novcrcce. Domitor CEchalia adornabat sacra pro- 
missa Jovi Cenoeo, cum Fama garrula, qute amat adjiccre ficta veris, et ex parvula 
au^etitr per sua viendacia, antevenit ad aures tuas, o Deianira, Amphitryoniaden 
correptum esse amore loles. Arnans fidem adhihuit, ntque exlerrita fama novi 
amoris, primo convcrtit se ad lacrijmas, atque rniserahilis minuit mcestitiam suam 
Incrymando : mox deinde, Quamobrcm vera, inquit, lacrymas diffundimusl adiUtera 



vel vetiti, vel tepidi. — 137 Miilti loq. perrenit ; Arg. processit. — 139 Duo Mss. 
veteres et prima Aldi cd. minima, qiiod Heins. placet. Alterum Biirm. prae- 
fert, ut ap. Claudian. ii. Eutr. 34. Fatna prius falso similis. — 141 Unus nov. 
prcEterrita ; tres conterrita. Bothiiis pro /ama niallet^amma, quia Fama jam 
praecesserat.— 142 Pr. Med. Induxit /acr.— 143 Heins. volebat Defudit viis. 
duo Effudit. Turn Heins. distinguebat, mox, Deinde quid ; quia deinde in in- 

NOTJi 

difficiiltatibn?,etoxantlatislaboribus, suis vitiis vecordiaque vcxati, sibi 

major illi novcrcalibns odiis gloria ac- insuper atrocissinios (jni niinqnam 

creverit. fiicnintliostes,niendacibu^runioribus, 

136 CEcfudia'] Pliires fuere urbes vel sua otiam phantasia, arcessunt. 
hujus nominis : qiiamobrem inter se 140 Amphitryoniaden'] Herculem, 

auctores de ea quaiii Hercules diruit qui Ampbitryoiiis idco dictus filius, 

non consenlinnt. Euboicam tamon cpiod Alcnienaui ejus matrem, cum 

fuisse, ut scripsit Strabo, Cenaiim qua Jupiter rem habuit, duxisset 

promontoriiim, ubi Hercules vota uxorem. 

parabat, (|uod in Kubfea, milii (juidcm 141 Amans'] Facile credidit quia 

pro rci fjignitate satis comprobat. tiu)uit, tirunit quiaaniavit; atcjueadeo 

Illam vrro iirbcm idco expugnavit aniori n)ale creditur qui mentem 

Herculc", i|iiod lolen pra'stantiforma turbat. 

filiam, quain illi, qui se aut filios Fcne)ts]Aniorum,qnibus Herculem 

sagitlandi |>iritiasupfrahset,C]-2clialia; indulgcre andierat, 
rex Eurytii> siiou'-ani promiserat, sibi 143 Diffudit] Atquc adeo minuit, 

victori denegassct. aut minuere visa est; nam ut ipse 

t'ennii] Cui a CeniKO Eubrea; pro- Naso alicubi, ' ilendo certe diff'undi- 

montorio rognnmen. mus irain.' 

13'J Mcndacia] Ut stultissimi hint 144 Lwlabitur] Uula nenipe, utut 

effceminati liomuDcione», qui jam satis sciatic esse vidcaatur lacrymae, pro- 



METAMORPIIOSEON LIB. IX. 1357 

Quae quoniam adventat, propcrandum, aliquidque novan- 
dum est, 145 

Dum licet; et nondum thalainos tenet altera nostros. 
Conqueiar, an sileani ? repetam Calydona, morerne ? 
Excedara tectis? an, si nihil arnplius, obstem? 
Quid si, me, Meleagre, tuara raemor esse sororem. 
Forte paro facinus; quantumque injuria possit, 150 

Foeraineusque dolor, jugulata pellice tcstor? 
Incursus animus varies habet. Omnibus illi 
Praetulit imbutam Nesseo sanguine vestem 
Mittere ; qua^ vires defecto reddat amori. 
Ignaroque Licha;, quid tradat nescia, luctus 155 

Ipsa sues tradit : blandisque miserrima verbis 

gaudehit isto flctu. Qua quoniam accedit, festinandum est, atque aliquid inci- 
piendum quamdiu amcessum est,neque adhuc alia regnat in noslris conclavibus. 
Propalahone an taceiun ? redeamne Calydonem, an maneam ? Egrediarne domo, 
an, si nihil amplius, obnitar? Quid, si recordans me esse tuam germanum, Melea- 
gre, virile decerno factum, et indico q^iuntum injuria et mcervr fcemineus possit, 
mactata adultera ? Mens fertur in diversns cvgitutiones. Prceposuit omnibus illi 
mittere subuculam tinctam sanguine Nesseo ; qua; redintegret vires amoris lan- 
guentis: atque imprudcns quid det, ipsa dat suuni maerorem inscio Licha ; atque 



terrog. i.q. tandem. — H5 Adventat pro viilg. adceniaf deditHeins. exBernegg. 
et tribus aliis. — 147 Berolin. morerve. — 148 An si, ^c. non nisi in primo Med. 
Spirensi et tiLbiis aliis servata : viilgo, an sic : alii, ac si, aut si, ut sic, et sic, 
ac sic. — 149 Memor esse Heins. dedit ex Fl. S. Maici, Bernegg. uno Leid. A. 
Exc. Langerm. et uno sua. vulg. memorem. — 150 Sixii et duo alii Grande par. 
Bas. unus Trjs<e. Dein Heius. volebat inj. possint ; Sixii possent. — -151 Jugu- 
lata ex vett. Codd. reposuit Burni. pro lectione omnium fere Edd. vulgata: 
quidam vero \\h\'\ jugulanda, quod placebat Heins. In quibusdam etiam Codd. 
tester pro tester ; et in uno pollice tester. — 152 In cursus a. v. abit Edd. vulg. 
habent : nostra lectio est a Pal. et Jun. probata a D. Heins. O. sic exhibet : 
Incursus varies a, dabat. Deinde illi ex sec. Mor. recepit Heins. pro vulg. illis. 
— 153 Sec. Pal. imbut. Lyrnao. — 155 Dc scriptura noniinis Lichee vid, Heins. 
Not. Var. — 15G V. Strozzae, et alii, mis. dictis, quod Heins. prasfert, quia mox 

NOTiE 

strati et devicti animi sunt magis 152 Incursm] Verba sunt Poetae. 
indicia quam resipiscentis et conva- Omnjfcus] Quaeanimo volveratDeia- 

kscentis. nira. 

148 Obstem] Pellicis intellige, prae- Illi] Herculi, scilicet, 

sertim, turn etiam Herculis volupta- 155 Licha] Herculis servo ; quern 

tjbus. ille, ut sibi vestem, qua in sacris uti 

151 Fcemineus] Qui tanto gravior consucverat, a Deianira afferret, ia 

et inipotentior quanto focminis animus Trachiniam ad ipsani miserat, 

jmbecillior et levior. ' - 156 iSuo*] Ita vero, siquideui per 



1358 p. OVIDII NASONIS 

Dona det ilia viro, mandat. Capit inscius heros, 

Induiturqiie Immeris Lernaea? vims Echidnas. 

Tlinni dahat primis, et verba prccantia, ilammis; 

Vina(i\ie niannoreas patera t'uiulobat in aras: 100 

Tncalnit vis ilia mali; resolutaqiie flammis 

Herciiloos abiit, late diflusa, per artus. 

Dum pot nil, solita gemitum virtute repressit. 

Victa malis postquam patientia, repulit aras; 

Implevitque snis nemorosum vocibus CEten. 165 

Nee mora ; leliferam conatur scinderc vestem : 

Qua trahitur, trahit ilia cutem; foedumquc relatu. 



jubet leiiibus verbis tradnt mnrito suo ilia infelicissima munera. Heros igiuunis 
sunlit, atquc tiptdt huineris venennm Ecliidri(E LerncrcF. Immittchat thura primis 
ignibiis, ct t'niuicbat prcces, atqiie spnrgebut vinum patera in altaria marmorea : 
ilia polentia veneni excitata est; et fusa i^ne,sparsa late, fiuxit per membra Hercu- 
lis. Quatenus licuit, cohibuit gemitum virtute consueta. Postquam patientia su- 
perata dulnribus, deseruit altaria, atque implevit Qiten frondosum suis clamoribus. 
El continuo nitilur laccrare amictumfatakm. Ilia, qva discerpitiir, discerpit pel- 



seqiiitiir ' verba precantia.' — 158 Ties vett. Induit. humerus. — 160 Leid. 
mills Vin. marmorea. Fr. marmoreas pateris. Alter Leid. marmoreis...aris. — 

161 Heins. malebat Invaluit pro Jncaluit : time liiirm. snadet, lis inde mali. — 

162 Mn\t'\ late dilapsa : Exc. Miireti, et uiius C'\ofan\ dispersa. — 164 Berolin. 
postq. est.— 165 Alii nemorosum voc. et in quibiisdam Qitam, vel Qitem,. — 

NOTvE 

indiisiiini quod niarito initttbat, ilium factiini,qui sibi omnia, quae depliiribils 

perdidit. memorata in untim Jovis et Alcmenae 

157 Capit] Porrigente Liclia, sci- Herculem eongesta sunt, jam rcferre 
licet. operaj pretiiim non duxit. Atque 

158 Virus] Quo imbutaiii tiinicam eqnideni, cam omnis generis doctri- 
snpra vidimus. nam ab unius Herculis falnila sen 

161 Vis ilia] Dc veneno loquitur, historia fluere videamns, ilium unum 

qnod cum tunica inducrat. nobis Historicum, Pliilosophum, Poli- 

165 Gitcn] Qui inons est'lliessalia^, ticum, Matliematicum, prope in sin- 

ubi Hercules Apollinis jiissu, qucm gniis, mythologi exhibuerint, apud 

de morbi rerncdio per lolaiini ct nos quoque Poi'ta; judicium valcbit, 

Lycimnium inierrogavcrat, i)}ram de nt ncglcrlis iis (|iiae remotiora vel 

Jovis voliintaie stnixit, in qua quic- minus utilia, delibatis insuj)er in qni- 

qnid niortulc liiibnit, i|)so in Deoruni bus diutius immorari nou sinit haec 

numeriim lran'-lafo,r<'liquit. Fcstinat scribcndi ratio, ad scopum prope- 

antem admoiium Ovidius, qui,omissis renins. 

omnibus qua- interim ab Hercule 167 lacdum] Atqui omnes pro- 

gesla sunt, repenle cum ex Kuboea in pcmodum eatenu.s sumus Hercules, 

CEjtcn transfert. Consulto ab ipM) qbi btuitissime corpus pro tunica 



METAMORPHOSEON LIB. IX. 1359 

Aut haeret membris frustra tentata revelli ; 

Aut laceros artiis, et grandia detegit ossa. 

Ipse cruor, gelido ceu quondam lamina candens 170 

Tincta lacu, stridit; coquitiirquc ardento vcneno. 

Nee modus est: sorbent avidae pra3Cordia flammae: 

Coeruleusque fluit toto de corpore sudor : 

Ambustique sonant nervi : eaeeaque medullis 

Tabe liquefactis, tendens ad sidera palmas, 175 

Cladibus, exelamat, Saturnia, paseere nostris : 

Pascere : et banc pestem specta, crudelis, ab alto : 

Corque ferum satia. Vel si miserandus et hosti, 

(Hostis enira tibi sum,) diris cruciatibus aegram, 

Invisamque animam, natamque laboribus, aufer. 180 

Mors mihi munus erit : decet haic dare dona novercam. 



lem, atque, dictu horrendum, aut affixus est artibiis nequicquam tentatus exscitHll, 
aut nudat membra discerpta, et magna ossa. Ipse sanguis crepitat, sicut aliquando 
bractea ignita mersa in stagnofrigido, et torrelur fiirente tabo. Neque mensura 
est: ignis rapax exhaurit viscera; et sudor ater manat ex toto corpore ; et nervi 
tosti strident ; et medullis Jiuentibus latente peste, tollens manus ad astra exelamat, 
Gaude, Saturnia, nostris infortuniis ; atque sceva contemplare hanc rabiem ab ex- 
celso: et exple cor crude le. Vel si miserandus et hosti, (namque sum tibi hostis,) tollc 
animam exhaustam crudelibus doloribus, atque odiosam, et factum ad labores. Le- 
tum erit mihi beneficium : pulchrum est novercce ejusmodi prabere munera. Ego 



169 Heidelb. aut grand. — 171 Sprotii Stricta lac. pr. Gron. pro var. lect. 
Uncta. Antiquum stridit ex Fl. S. Marci, N. et trii)u.s aliis dedit Heins, pro 
stridet.—M2 Heins. nialit Nee modus: exsorbent. Pro soibent tert. Pal. 
habet carpunf.— 173 Pro jiuit Gron. subit : Heins. suadebat rH«7. Unus V. rfe 
pectore. — 174 Langerm. Absumtiq. son. tres Combustiq. Barb. Ambustiq. gemunt. 
Dein Mor. pr. tractaque ; iinde Heins. faciebat tacitaque. — 175 Bas. et alius 
tendens; vulg. tollens. — 177 Quatnor libri Aomc c(«(i<?m. — 178 Bothius mavult 
et hostis ; i. e. miserandus et hostis est. — 179 Heidelb. Host, sit.s. d.iris. — 

NOT;E 

induti, vel nobismetipsi per illud natnra; visceribus depronita, illud 

infelicera animam discerpinius, vel plerumqueaPoetisnomen assignatur. 

aliis lacerandani exhibemus, donee, Pascere'] Vim habet maximam hujus 

non in CEta cum Hercule, sed in Moria verbi repctitio. 

cam Abrahamo, vel in Golgotha cum 178 Si miserandus et hosti'\ Quae 

Christo, quamcumque pelleni exneri- extrema est miseria. 

mus. 180 Natamque laboribus} Quales 

17G Saturnia] Juno est, Saturni quoque sunt onines, nisi in luferis 

£lia, cui uocitura;, ratioue torsitan ex uialunt in omne a: vum cruciari. 



1360 



p. OVIDll NASONIS 



Ergo ego foedantem peregrine templa cruore 

Busirin doiniii? saevoqiie alimcnta parentis 

Anta^o cripui ? nee me pastoris Iberi 

Forma triplex ; nee iornia triplex tua, Cerbere, movit? 185 

A'osne, manus, validi pressistis cornua tauri ? 

A'estnini opus Elis habet, vestruin Stymphalides undae, 

igitur supcrari Ihisirin pollucntem templa sang^iine Jwspitum 7 atque sustuli crudeli 
AntiCo (lujoiliiim vuitris ? ncquc triplex corpus pastoris Iberi, neque figura tua tri- 
forinis me perculit, Cerbere 7 Vosne, rnanus, ligasl is cornua for tis tauri? Elis 
t'ruitur restro facto, aqua Stymphalides insuper, et sylva I'artheiiia? Baltheus 



IhO Idem notamque. — 182 Pro templa Heidolb. ct lierolin. tecta. V, et sex 
z\ii pcrcgr. satifcuine templa. — 18S Herolin. Busirim. Tunc Gencv. savaque; et 
un^sMor. parenti. — IHi Bonon. Antao rapid. — 187 Uniis Vossian. Elisest.Hinc 
HeJDS. scribendum censet, Vestrum est Elis opus? vel, Vestrutn opus Elis eiatl 



NOTiE 



182 Ergo] Indignationem maximam 
habet hacc vociila. 

183 Busirin] jEgypti rex fuit Busi- 
ris, Neptiini ex Libya filius, (jui ad 
provocandaiu Nili innndationem 
hospites aris admovebat ; hac una in 
parte Justus, quod Tlirasium quendam 
tamatrocls facinorisauctoremprimum 
immolavit. Ilium autem super iisdem 
aris, quibus scclestu? solebat perei^ri- 
nos, Hercules jugulavit. 

184 Antao] Hunc volunt fuisse 
gigantem in Libya, qui peregrines 
quoslibet ad luctam provocates, dein 
victos, interficicbat. Cum terrse esset 
filius, vires ab ilia quotiescumque 
sterueretur accipiebat ; quamobreni 
gravis quoque Herculi fuit cuin illo 
piigna. Dole tamcn cognito, e terra 
sublatum invictus beros sutfocavit. 
Sensuni quod attinct fabula-, alii ad 
bistoricuni rcferunt, qui iilco a parente 
Anta;uin vires dicuut accepisse, quod 
locorum pcrilia, et cornmeatus abun- 
dantia, &c. fretuni, non nisi extra 
patriain Hercules poiuerit superare. 
Alii rcmotiori quidein, sed utiliori 
»ensu, ad mores rctrabunt. I'er An- 
tsum aaimi aifectus ex seusibus in- 



dcsii)enterexorientesintelligHnt;quos 
qiiicumque cupiat tollere, necesse 
habeat ilium a terrenis abstrabere, ad 
coelestia extoUere. 

Pastoris] Geryonem dicit ideo tri- 
corporem a Poetis dictum, quod tria 
in Iberia aut Hispania regna, seu 
adjacentibus insulis, cum duobus 
fratribus concordissime administra- 
ret. 

185 Cerbere] Qui canisfuit triceps, 
nonnuUis centiccps, inferorum custos, 
Eurystbeijussu ad superos pertractus. 
Per ilium autem alii serpentem inteU 
ligimt in Taenaro Laconix promonto* 
rio, per quod ad Inferos aditum esse 
fabulati sunt, latitantem. Alii vero 
Gulam, Luxuriam, Avaritiam,et ejus- 
niodi vitia in diversa capita proger- 
minantia, cxponunt. 

180 Tauri] Ignivomum ilium dicit 
Neptuni ira adversus INIinoiim immis- 
suin, (juem ad se adducere Herculem 
jussit Eurystbeus. 

187 Vestrum] Augeae nempe regis 
Klidis, in Pelopouneso, stabulum, in 
quo tria bouin niillia per annos tri- 
ginta, nunquam egesto fimo, stabu- 
lata fuerant, uno die, immisso Alplieo, 



MRTAMORPHOSEON LIB. IX. 



1301 



Partheniumqiie nemus ? vestra virtute relatus 

Thermodontiaco coelatus baltlieus auro, 

Pomaque al) insomni male custodita dracone ? ■ LOO 

Nee mihi Centauri potuere resistere, ncc mi 

Arcadiae vastator aper? nee prol'ait Jlydrae 

Crescere per damnum, geminasque resumere vires ? 

(Jistinctus auro Thermodontiaco reportatus est vesfra virtOte, itemque mala a pervi- 
gili serpente male sereata ? i\eque Centauri valuerunt stare contra me ; ncijue sus 
populator ArcadiiB ? Neque utile fuit Echidna augeri per dispendiu, el coUigere 

at Elis non condita erat manibiis Hercnli«.— 188 Berolin. nostra virt. 

189 Saepe srriliittir Thermodnontiaca.—\90 Male dedit Heins. Ante eiim edeb. 
non custudita. Plnriini Codd. concustodita, quod degenerasse c\ non cust. 
Hojns. nionet. Sed Gebliard. Crep. in. 23. iiliid probat, quia Atlas, He.spe^ 
rides filiae, ac draco custodes coadditi fuerant.— 191 Nomiulli vett. Nee nmi, 



NOTiE 



ab Hercule expnrgatum. Quam qui- fabnlam ita Varro exponit, ut, si vera 



dein historian], si iilain fabulam esse 
credis, baud incommode de vitiis in 
hujus Principis aula regnantibus in- 
tellexeris. 

Stymphalides'] Fuit Stymphalns sen 
Styniphalis ajri Arcadici laciis et ftn- 
vius, ubi aves fuennit mirap niagnitu- 
diuis, rostro, unguibus, et peunis t'er- 
reis,hunianis vescentes carnibus,quas 
Hercules occidit partim, partim aeris 
tinnitu fugavit. 

188 Pnrthcnium] Quod etiam Arca- 
dias est, in quo eximiaK velocitatis 
cervam Dian* sacram, pedibus aereiS) 
aureis cornibus, Hercules tandem 
currcndo est asserntus, 

189 Thermodontiaco] Id est, quod 
Amazonuni esset, juxta Tliermodonta 
Scythiae tlnvium liabitantium. Her- 
culem cnini jusserat Eurystheiis Hip- 
polytiE, Amazonuni regina', baltheum 
ad se atferiet; quamobrem illas de- 
bellavit. 

190 Poma^ Hesperiduni, quap Hes- 
peri, Atlantis fratris, filiarum, dicta 
sunt, a dracon*- pervigili servata ; quo 
occiso ab Heicide rapta sunt, et ad 
.rourysthcum delata. Hanc autera 

Dclph, et Var. Clas. Ovid. 



est ejus explicalio, mulfo callidiores 
quam revera fuerint antiqui in multis 
efficere videaniur. Ex vocis anibi- 
guitate natam credit fabulam; cum- 
que uno et eodem nomine oves et 
poma Grapci firjKa vocitent, pro pomis 
ille oves inteliigit, quas in Grapciani 
Hercules exportaverit. Per Draco- 
neui vero, vel Pastorem a saevitia 
cognominatum, vel maris (lexuosum 
sinum Hespcridum hortos cingeuteni, 
procul visentibus serpentls speciem 
exhibentcm, intellexerunt. 

191 Centauri]Qm Tliessaliae populi, 
anteriore parte viri, posteriore equi, 
ideo crediti,quod primi equos domare, 
ex illis pugnare cnperint. Illos Her- 
cules, cum in Pholi Centauri domum, 
a quo liospitio exceptus fuerat, viui 
odorc illccti impetum fecissent, non 
modo profligavit, sed insuper eorum 
niultos S(du* niactavit. 

192 Aper} Queni in Erymantho 
Arcadia? moute iMtentcm, maguitu- 
diiie et tViiiate terribilem, Hercules 
vinctum ad Einystheuni deduxit. 

Htfdra:] Do ca supra vs. 71. 

4 K 




i:lC-2 



p. OVIDII NASONIS 



Quid? cnm Thracas cquos, Inimano sanguine jjingiics, 

Plcnaqii'^ corporibiis laceris prjt.sepia vidi, 195 

Visaque dojoci, don»innnu]i'.c ip^osquc peremi? 

His clisa jacet moles NouK^aea lacorlis? 

Hac 0(x^liun cervice tnli? defossa jubondo est 

S<T?va.)ovis conjnx: c^o sum iiidercssus agendo. 

Scd nova pestis adost: cui ncc virtiite resisti, 200 

Nee telis armisve potest. Pulmonibus errat 

Ignis edax imis, pcrque omnes pascitur aiius. 

At vak't Enryslheus, et sunt, qui credere possint 



(luplas vires. Quid ? quod iutuiltis sum equos iJiomedis sagbiatos sanguine huir.nno, 
it stahuhi vifeitit corporilius discerjiiis, atqne diiui oa consi't'chi, alqiie illas cnm 
herojiigutiiri / In;.(('us Leo Nenuuius iiullus est siiblatus meifs Imicliiis? fulsi cw- 
lum hoc collu? Crudclis uxur Jovis defutigiita est impermido ; igo sum integer 
lahovando. ]\rum iuHudiluin malum me urget, contra quod iieque licet stare j'orti- 
tudine, neque jacutis, ncque nrmis. Ardor rajia.r rolvitur jicr iniimum jmlmonein, 
nlque foiitur per omnia membra. At Eurysllwus iirosperujrailur caletudine: et con- 



\c\\ectu: alter F.rftirt. .NVc trux. — 194 Quid ckw Heiiis. detlit ex duobiis 
IMcil. Cant. I-'l. S. IShirci, N. Berncfrg. et aliis ; niiilti vctt. Quid, quod; quaui 
lect. exeinplis liothius tiietiir. Tlir<icas H<ins. dedit ex Norico ; alii Thraces, 
Dfinde timis lias, cquas, tt mox ipsasque. Uims Cion. etiani et iinus Lcid. 
.\aug. pastas ; Jun. plenos.— VJG Leid. Vis. co7ijici ; O. dejecti: Hcins. nialebat 
disjeci. — 1U7 Pr. Gron. et pr. 'Iwisdeii. jdf. pestis Neui. Sixii Cod. proles. 
Post liiiiic vs. in (|iiil)ii>dain le^ebatiir Hisjacet, [vel Cacus,] liorremhimTiheriuo 
littore 7)ioustru)n: (|nidani etiaiii Crtcus <'< A«rr.— 198 In lleidclh. cat. virtute ; 
!>ed swjtersciiiitiini fcrr/cv. — 19'.* Voss. Corijiix sola Jovis. — 201 Armisve hv'id. 
»'t qiiatunr alii: c]iiin(|iic unitni.sque ; IJonon. lierLisque : viil<;. armisque. — 
2(»J L'lHH Med. spargitur ait. — 203 Admodiim variant codiees. Aut valet 
diio. JCt valet iiinis. /(/ volet Cantab, et qiiatnor alii : IJoc \-elit, Jd relit, aut 
rokt, Ilavolet, Advoktf Avolet, ct siinilia alii: unus etiam. At manet. — 



NOTjE 



irn Thracas] Diomcdis fiieiiint, 
Tiiraciae regis, quos ille liospitnni 
cdrnibus alebat: qnemqnideni tyran- 
niini Herrnle.s iisdem eqiiis discer- 
peiidiiin objeeit. 

197 3IoleH Nemecca'] Lfonein ilhini 
in8;*?ntem dirit, ferro onmiciue fclo in- 
vlolabiicm, qui Argivi agri Neina'ain 
dylvam ihf'eslabat. Ilb.im antem in 
i;>(^liinca, rnjns altcr«wn adilnm ob- 
''truxerat, Hercnks coniprcliendit ct 
Kiiffoeavit ; riijiis delraetam pellein 
dcinr( pn corpori niniiimciituni et in- 
ikiguc (jcstaviL 



198 Calum] Illnd in gratiain Atlan- 
tis MainitaniiE re{;is, a quo liospitio 
excc))tus fiierat, liunieiis .siisteiitavit. 
Qiiod qnidem idcireo fictnni est quod 
ab Atlanta Astrologiain Heiciilcs 
didiccrit. 

Jubendo] Per Eiuystbenm, scilicet, 
Stbeneli (ilium, Mycenariini regem, 
<|ni Jnnoni odio obsequens Hercnleni 
ad diffi(;illima f|tia:qne coegit: cnm 
illo Jovis cdicto et ApoUiniti monitii 
persnasns libcns labores cranes cx- 
liauriret. 

203 At valet] Indignationciu habct 



METAM0RPH08E0N Lin. IX. 1203 

T.^se Deos? Dixit. Pcrquc aKuni sancius (FAea 

Haud aliter graditur, quam si veiiabula ligris 2-!5 

Corpore fixa j^erat, factiquc refugerit auctor. 

Saepe ilium gemitus edenteni, .'^ape IVementcm, 

Saepe retentantera tolas infiiugcre vostes, 

Sternentemquc tiabcs, iiascca(^MTique videres 

Montibus, aut patrio teiidcntem brachia ccelo. 210 

licce Lichan trepidiim, et latitantem nipe cavata 

Aspicit : utque dolor rabiem collcgerat omnem ; 

Tune, Licha, dixit, feralia dona tulisti ? 

Tune mea3 necis auctor eris ? Ti emit ille, pavetque 

Pallidas ; et timide verba excusantia dicit. 215 

Dicentem, geiiibusque manus adhibere parantem, 

spiciuntur, inquit, quipossint credere Deos esse? Atque affliclus hand aliter fertur per 
excelsani GUtcn, quam si Taurus ferat jacula impacta corpori, et aiictur vulneris fise 
aabduxeiit. Sape ilium cerncres gementem, supe traneutetn, scppeiteruviconantein 
discerpcre amiditm engnitum, et proicrentcni urhorcs, it oljiirgaulein r.wiitcs, rel ^7- 
lenteni litcertos ml ca'los putrios. En videt Lichan tiemrnton et scsc ttgcntem rape ar- 
fiiata: atinte ut dolor co'cgerat omjiein/uromit, 'iwic, Licha, ait, oldttlisii mntuvafar 
talia J tune iris causa nuce mortis ? Ille exsangiiis Ircmit et timet, et pavide prourt 



304 Altnm detUt H<?infi. ex Fl. S. IMarei &t aliis quibusdam ; plurinii, nliam. — 
205 IVirc/s pijefert Fl. S. IVlaici : sed alter Hamburg, pardus: duo ccrius: viit- 
^Ojtaiirus — 207 Fremcntem adojitavit Heins. ex Cod. Sprotii, (|uia hoc dig- 
uiiis Hercule quaui trementim: pr. Bonon. dementcm; Caul, et pr. Gion. 
•gewentem. — 208 hi/ringere est e conj. Capoferrei, quia viilg. effini^crc testes 
durum et iniisitutiiin est : Genev. refringerc, — 209 Heiiis. conj. inairsantentq. 
vld. liiiimanno vulg. placet. — 211 Gebhard. Cicpund. iii. 23. ex I'al. rup. 
cadvea, ut imminens iiiteUip;atiir. — 212 In Dominic. Cant. sec. Pal. Heidelb. 
et nVm eulleg. irigais. — 213 In uno Ciofani /?!ri,'j//a doH. Jievolin. /alalia. Tu- 
listi Burui. dedit ex dualjus vett. vulg. dedisti. — 214 Langcrm. and. eras.— 

NOT^ 

niaximam ha>c Eurysthei hominis ini- exacerbandam ferce iram facit. 

qtiissimi, vigentis tamen, commemo- 210 Patrio] Mirum profoclo qr.od 

ratio. Neqiie veio Heicnlem niodo, ex hac vita exccdere vi\ unqiiaMi 

sedviros Siincti^fiimos »'iiani,in stnpo- aliter qaam infjraliis copIo exidibus 

rem poiduxtTuni bonorum res adver- libeat; cum tamen ea niiscriarusH -sit 

S£c, maloinm socunda: quanipiam in vaUis, pi;vccpsquc ad Inferos descen- 

suoruni salutem Deum dirigere om- siis, nisi per earn ad superos asceil- 

nia sui tandem apertissime cognos- derc, atqnc in Patiiam testinarchilari 

cunt. couatii indctesse cogitcmus. 

Ef] Indignationi maxime scrvit 216 Genibus'] Qiiibus quia advol- 

baec voculii. vuntur snpplices, miscricordiiv; scdcs 

206 fadiqut] Quod przpscvtim ad d^cta sunt. 



13(34 p. OVIDIl NASONIS 

Corripit Alcidcs ; ct terque quatcrque rotatum 
Mittit in Euboicas, torraento I'ortius, undas. 
Illo per aorias pendens induruit auras. 
Utcpie i'orunt imbrcs u^elidis concrescere ventis; 220 

Indc nives fieri ; nivibus quoquc molle rotatis 
As(ring:i, et spissa o;lomcrari grandine corpus ; 
iSic ilium validis actum per inane lacertis, 
Exsanj^uenique metu, nee quicquam huraoris habentera. 
In ri<?idas versum silices prior cdidit a^tas. 225 

J<unc quoquc in Euboico scopulus brevis emicat alte 
Gurjrite; et humanai servat vestigia formae. 
Quern, quasi scnsuruni, nauta; calcare verentur, 
Appcllantque Lichan. At tu, Jovis inclyta proles, 
Arboribus cassis, quas ardua gesscrat QEte, 230 

Inquc pyrara structis, arcus i)haretramque capacera, 
Uegnaquc visuras iterum Trojana sagittas, 

tocessuppliccs. Hercules tollit loqucntem, rl conantcm ndinorere mantis gcnihus, ctja- 
rit /n)iius inucliina tcrijue qutitt'rque circunKtctum in marc Ettboicum. Ille sublatua 
(liri-suit per lurnn. Atijue ut (Jicuul yiiinhos coalesccre ventis frigidis ; inde nices 
prucreari ; nivibus insiiper cirumactis ]ier grnvitatem, coureturi, et corpus conglo- 
Ijnri densa grandine ; Ha velerts dixerunt, ilium rnissum per vacuum avnMu fnrli' 
bus brachiis, cxhuustum pavure, veiiun liahcntem (juicqiuun liumidi, mutalum fuisse 
in durum siLtuin. Nunc elitim exLat parvus scopulus in mari Euboico, ulijue retinet 
signa figura hummur ; i/uem, quasi sensurum, nautec timent tungere, et vocant Li- 
chan. At tu, dare Jovis fili, arlioribus excisis, quas cxctka GUc produxerat. Usque 
compositis in rogum, imiicras Jilio Paantis tollcre arcum et viuitam jiharvtram, et 



215 Pro <»mi(/e Bothiiis conj tumido. — 217 Croii. Arripit Aleid. — 221 Molle 
t">t c <onj. Heiiis. (|iio(l ct l>nsin. <tliiii vidcrat. — 22;i Actum ex altero R. 
ruct'iiit Htin-s. proj'uh./H. 225 liigidas Heiiis. ciim inio Mc<i. ct Ko. ceteri 
rigidos. — 220 Emicat, al I'al.allcii eminet iivlAidvil. ciimCJiiitcro prrctnlit. 
Qiiiiiain eiiiend. in Euboici...uUv durg. vrl alti. — 230 Noiimilli cum iJerolin. 
gesser. Qlta. — 231 Beiolin. arcum [tro arcus. — 232 Lcid. Bellaque. Heiiis. conj. 

NOT;E 

218 Euboicas] Qiiif? inter Cenapiim ad ncfas sunt al)iisi, cxliaiistos inipo- 

proMioiitoritini, idji Ilciriilcs t'acliirus tciiti-isiiiic ct per injiiriani a sc depel- 

sacriim, ct fKlani niontcin, nl)i ere- liiiit. 

niandiis, extcndcl>antiir. I )c Euboico 22H Quasi sensurum] Immo quia 

niari lo'|iiitiir. sciisiiri ipsi ; Lichus enim Graecis ab- 

227 .StTCfltJ rt moniinirntiini videa- rii])tiim dicitnr sen tninciini: ut sco- 

tur, rpiani tutuui et suave oil in Po- piilum f'iii«-sc Licliam intcliiganius a 

tcntiuin scrvitio scnc«ccre, qui noii rdicpio (cniio divisuni. 

seuicl, postqtiam mi.-crorum viribus 232 Visuras itcruni] Namque siu« 



METAMORPIIOSEON LIB. IX. 13G5 

Ferrc jubes Poeante sfitiim : quo flamma ministro 
Subdita: dmiiqiie avidis comprenditur ignibus agger; 
Congeriem sylvaj Nemeaeo vellere summam 235 

Sternis : et imposita clavoe cervice recumbis. 
Hand alio vultu, quam si conviva jaceres. 
Inter plena meri redimitus pocula sertis. 



Fab. IV. Hercules in Deura. 

Hercules in CEta Thessaliae nionte, prafstincto rogo, ac sagittis traditis 
Philocteta; Poeantis filio, qui ejus pyram struxerat, flammis exustus est : 
ita ut immortaiium Deortim jus a Jove in coelo reclperet, et aliquando 
piacata Junone, filiae ejiisdem nomine Hebae jungeretur. Deianira autem, 
re audita, ipsa se inteif'ecit. 

Jamque valens, et in omne latus diffusa sonabat, 
Securosque artus, contemtoremque petebat 240 

Flamma suum. Timuere Dei pro vindice terrae. 

spicula vistira dciiuo ref(tia Trojana ; quo famulo ignis suppositus est ; et diiin strues 
corripitur flammis rapacibus, imponis ultimo cumulo lignorumpellein fsemc<Eam,et 
capite in clavam tlemissn non alio vultu decumbis, quam si accumberes convita orna- 
tus coronis inter cratercs vino plenos. 

IV. Et jam fiamma forlis, atque sparsa in omnes paries strepehat, etferebatur in 
membra tranquiUa, et suum contemtorem. Dii metuerunt pro uUore terra:. Quos 



Regn. ccrsitras.— 23 1 Cant. avid, comprenditur.— 211 Pro timuere quatuor trc 

NOTiE 

illis Tiojam capi non posse crat in 235 Sylcte] Lignonim, ex quibus 

fatis: quapropter Phiiootetem una rogus constabat, super quaj Nemaci 

cum sagittis ad bellum Grspci per- leonis pcUem, in qua moriturus de- 

duxerunt. Illas autem Troja ante cumberet, Hercules stravit. Virtutis 

senserat, cnm Laomedonlis perfidia autem ejus una cum clava insigne 

accensus Hercules, qui ab iilo sibi fuit et monumentum, quibus quidem 

promissam filiam Hesionen a Ceto in niorte sicuti in vita est usus, ut 

liberatam non posset impetrarc, ur- eadem arma quibus in extremis vin- 

bem totam diripuit. caniiis, eandemqne virtutem, qua nos 

233 Pwante] Philoctoten dicit, denique involvamns per totam vitam, 

Herculis comitem, Poeantis fdium, quod ille tVctrat, paranda ct trac- 

qui iliius rogo Hauiniani supposuit. tanda esse intelligamus. 

234 Agger] Pro lignorum strue 240 iSecuros] Namque vel difficilli- 

posuit; quanquam propric tcrrai est nia grata ctiam animo obfirmato vi- 

conjjeries. dentnr: ut animum vincerc, et ra- 



1=300 p. OVIDII NASONIS 

Quos ita (scnsit cnim) leeto Saturnius ore 

.Inpitcr nlloquitur: Nostra est timor isie volnptas, 

O Supoii : lotoquc lil>cns mihi pectorc irrator, 

<^iiod meiuoris populi tlicor n ctonjuo paterque: 215 

I'.i mca progenies vestio quoqiie tiUa favore est. 

Nam quaiiquam ipsiiis datur hoc immanibus actis; 

Obligor ipse tanien. Sed euini, iie pectora vano 

rida metu paveant, QGtaeas speruitc flammas. 

Omnia qui vicit, vincet, quos cernitis, ignes, 250 

Noc nisi materna Vulcanum parte poteuteni 

Sentiet. Sternum est, a nie quod traxit, et expers, 

A (que immune necis, nullaque domabile flamma. 

Idque ego defunctum terra coelestibus oris 

Accipiam, cunctisque meum lastabile factum 255 

Dis lore confido. Si quis tamen Hercule, si quis 

{ udin adverlit ) Jupiicr Sntuitiiiis sfic cotupellat vultu hilari: Hie mctus nobis est 
gnitissimus, Calicula;, atqiie ultra gauden toto curdc, quod jicrlnhcor ct rex et 
juitd- populi haud in<;rati, et men sobides secuva qnnque est vcstru benemleutia. I^'ain 
»iquidem istud tonceditis ejrsfaclis incrediliilibuf},nihiloiiiimi.s e^o ncceplum liahco : 
ticlcrum lie cava ptctnra cxtimisraiit nulla causa, cnntemnite i^nes CEtuos : qui sii- 
jHvavit omnia, supcrahil eliam flamnias quits videtis. Neque nisi purle materna 
e.iperictur vfdidum i^ncm : quod halmil a me est aternnm, et intuctum (dque Inac- 
tessum morti, ct nullo i^ne supcraiidtan. Aique Cf^o id admittam in I'lelum dcjunc- 
tuin terra; ct credo nieum /acinus futurum gaudio omnibus Diis. Si quis tanien 



utMcrc. Soptem rind, mundi. — 213 lieiolin. istc i-olunlas. — 245 Unus Bas. tutor- 
que pat.— '2 \7 Dalnr est ex I'l. S. IMarci, sec. Med. ct nmltis aliis : ceteii 
diilis, lic.roliu. datis hac. Porro, Mi-d. nniis et Lcid. insignibus actis, rjiiod 
JJiinn. (lereiidi posse piitat ex Heroidd. ill. 121. Altcriirn viditiir cfticaciiis. 
liDiat. J-p. n. l.G. ' ingeiitia facta' Hacclii, Homuli, 6:c. — 250 Beiol. qui vineit. 
--2">2 Jjotliiiis ronj. f< f.T.syu's. — 253 Fl. S. IMarci immnn. simul : unde Heins. 
coiij. situs, Heins. suadct nuUique ftamnnc ; nam unus ex ejus Mss. habet 

not.t: 

tione Rupcrarc maximus fit labor, fuit Doos Herculi fdio faventc?, et 

\ c. nm enini soIiiiiur nos teigiversari crga se benevolos, ccineie. 

ct nobis impoii'-re: voluptateni vir- 251 Materna] Quae nobis omnibus 

tutis specie ainplcctimur ; a qua pes- eadcm est teric^tris ilia et vere nioi- 

tfa cum divedi ncccsse est, ipsi nobis tua, scnsui et volupiati artixa; <|naiu, 

niori vidcniur. flaKitiosissimam et Ueo ^veisani, nisi, 

211 Vindiee^ Hercule nimirum, qui diviiiis spicti-, Kwiioiibiis, ejns<jue 

omnes terras a monstris, iatronibus, fiilcinir'iitis qnibuscHiii<|nc, serio et 

ct ncfariis lioniinibus piirf-abat. toto corde exuerimns, ad veram Dei 

243 SoHtra] Jovi nempe grafc.m vitam emcrgcre non licet. 



MF.TAMORPHOSEON LIB. IX. 13()7 

Forln Deo doliturus crit, data piaemia nolet ; 

Sed mcniisse dari scict; invitiisquc probabit. 

Assenseve Dei. Conjiix quoque regia visa est 

Cetera nou diiio, duro tamen ultima vultu 260 

Dicta tnlissc Jovis ; sequc indoluisse nolatam. 

Interea, quodciimque fuit populabile flammaj, 

Mulciber abstulerat; iiec cognoscenda remansit 

Herciilis efligies ; nee quicqiiam ab origine ductum 

Matris habet : tantumque Jovis vestigia servat. 265 

Utque novus serpens, posita cum pelie senecta, 

Luxuriare solet, squamaquc virere recenti ; 

Sic, ubi mortales Tirjnthius exuit artus, 

Parle sui meliore viget; majorque videri 

C(i3pit; et augiista fieri gravitate verendus. 270 

Qiiem pater omnipotens, inter cava nubila raptum, 

Quadrijugo curru radiantibus intulit astris. 

erit (cp^re passurus Herculem, si quis forte Deum ; nollet viercedcm coUatam ; ast 
scict meruisse conferri, ct nolens nsseutktur. Dii atinuerunt. Uxor etia7n regia 
visa est accepisse alia omnia verba Jocis facie non aversa, postreina tamen facie 
aversa : atqtie agre tulisse se taclam. Interea Vukanus rapuerat qui cquid fuit igni 
delendum: neqiic forma Ilercidis remansit cognoscenda ; tieque habet quicquam or- 
ttim a fnrmn matris, et servat tanlum imuginem Jovis. Atque ut angitis 7tovus con- 
suevit exsilire, senio omit'so cum exuviis, et micare squama nova; ita postquam 
Tirynthius depnsuit memiira morti obnoxia, viget parte sui potiore, et ccepit videri 
major, et fieri colendus rensranda gravitate. Qu^m pater omnipotens sublatum 
curru quadrijugo inter opacas nubes collocavit inter splcndentia sidera. 



nuUique. Approhat Burm. — 257 Binin. inalit, doliturus, ct hac data prccmia 
nolet; At meruisse ; nam Et eat in niio Mor. — ^201 Ka-^. indol. notaruiit ; unus 
Mor. notaium ; nmlti scri))ti notata,\c\ notala est. — 262 Viilg. ;)'>/;«/. _^(»m»h«. 
— 263 H(i(l«lb. Mulcifer abstnl. — 2(U Ab origine Ht-ins. cum Gron. et Med. 
cetet'i ab imagine. — 207 V'ircre liabent Pal. et A. reliqui nilere.—lll Berolin. 

NOTiE 

259 Cnnjux] Juno est, Hernili ponitur. 

semper iiifen>a, quam oblique tetigit 265 Vestigia] Aniiiirin a Joveoi- 

JupiltT. tani, vfl qiu)d in Hercule Immortale 

263 Mulciber] Vulcanus est, a nuil- ei;it, iiUelligit. 
ceudo ferio, qui pro igue saepissinio. 



1868 p. OVIDII NASONIS 



Fab. V. Galanthis in Mnstelam. 

Ar.CMENA cum ex Jove conceptiini Herciilem propter Jiiiionem paicre non 
posset, iniplorata ab ea partubiis pra-sideus Liicina, qiiain qiiiileni Ili- 
tliyiaiu intt'iiiretaiitiir, ad foies regiiisp venit: et cum in terra residens 
nexis manihiis partiim rctardaret, Galanthis pra'm'mistra conspexit earn, 
siispicataque est eo gestu impedimento esse dominae suae, quominus pare- 
ret, et providentia dolum rideiis, ementita est Alcmenaui partu solutam. 
At ilia imprndens resoliitis manibns Alcmenam cruciatii liberavlt. Cnjas 
astutiam gravissima prrna est prosecuta: namque eam in mustelae figuram 
convertit: ita ut ore, quo mentila est, pareret. 

oENSiT Atlas pondus. Neque adhuc Stheneleius iras 
Solverat Eiirystheus ; odiumqae in prole paternura 
Exercebat atrox. At longis anxia ciiris 275 

Argolis Alcineue, questus ubi ponat aniles, 
Cui referat nati testatos oibe labores, 
Cuive suos casus, lolen habet. Herculis illara 
Impcriis thalamoque animoque receperat Hyllus : 
Impleratque uterum generoso germine. Cui sic 280 

Incipit Alcmene : Faveant tibi nuuiina saltern; 
Corripiantque moras, tarn cum matura vocabis 
Pi aepositam timidis parientibus Ilithyiam ; 

V. /Itlas sens'U onui : tteqtie iidliuc Euryslhciis Slhrndeiiis odium expleierat ; et 
sa-vus tTirctlxd inim pulernam adrcrsus Jiliuin, At Alcmene ArifvUca sulicita 
M'ridnU ciiris huhet lolen cui crcdat tiuerinionius anilea, cui nurret lahores filii toto 
nrtte cnntnlmi, vel suas casus. Ilyllus ilium nccefterat lecto et onimojussu Herculis ; 
ft impleierat altnm scmine nolnli ; cum Alcmene sic inciiiit ; Dii tibi sint saltern 
(lu.rilio, el tunc ttdiint innras, cum parluriens appeUahis Ilithijiam numen hahenteni 
in patidas puerperal, tpinm Junonis potestas mihi reddidit minus cerjuam. Namque, 



JIunc pater. Cant, etiam nub, tractum. — 273 Heidelb. Sthenel. heros. — 
270 UniiH Mor. ubi fundat. — 277 Pat. nat. vulffntos. — 279 I'lurimi Imperio 
HutUtm. — 280 (iermine vetustiores piurirni, at Cant. Arund. et tres alii 
natifpiine: \u\e. lemine. C'uiexlert. Med. et (|uatuor aliis ; cetcri cum, — 
282 In uDo Ciofani cum paritura. — 283 Pr. V. el quidani alii Prcep. tumidis* 

NOT/E 

273 Atlai'i Qui, Mauritaniac rex, regis filia,ab Hercii!('adamata,deinde 

cnlum ob Astrologiac peritiam sus- Hyllo filio in iixoreni tradita. 
teulare dictus c»t. 283 Jlithyiam] Dianam volunt esse, 

^78 Ivlen] Qu<c Enryti CEcliaiiac et Juuoncm Luciuaiu, qua: parturi« 



METAMORPnoSEON LIB. IX. ISGO 

Quam milii diflicilem Junonis <::ratia fecit. 

Namqiic laborirori cum jam natalis adesset 285 

Herciiiis, et decimum premcretur sidere signiim ; 

Tendebat «!;ravitas uterum miki : (]n()dque fercbam, 

Tantum erat, ut posses auctorem dicere tccti 

Ponderis esse Jovem. Nee jam tolerare laboies 

Ulterius polcram : quia nunc qnoqiu: frigidus artns, 290 

Dum loquor, horror habet ; parsquc est meminisse doloris. 

Septem ego per noctes, totidem cruciata diebus, 

Fessa malis, tendensque ad ccelum brachia, magno 

Luciuam, Nixosqiie pares, clamore vocabam. 

Ilia quidem venit, sed prsecorrupta, meumque 2i)5 

Qufe donare caput Jiinoni vellet iniqua'. 

Utque meos audit gemitus; siibsedit in ilia 

Ante fores ara, dextroque a poplite laevum 

Pressa genu, digitis iiiter se pectine junctis, 

cum jam nntali.i IJercuUs Ithoriferi appropinqiiaret, ct decimum sidus urgeretur a 
Sole, gravifas tendebat mihi ventitni ; et quod gesiaham erat tantum, ut pronum 
esset dicere auctorem tutitce sarciiice esse Jovem : tieque jam potevum ampiius pnti 
laliores : quia nunc etiam gelidus timor habet membra dum verliu/wjii), et recorduri 
est pars laf,oris. Ego torta per septem noctes, utque totidem dies, defatigata dolo- 
ribvs, et tendens hruchia ad calum, vocabam ma^no clunwre Lucinam ad impeditos 
partus. Ilia quidem acc(Ssit, sed pracorrupta, et qvw cuperct meum ritaru prodere 
infesta Junoni. Et cuin audirit meos grmitus, cuustitit ad illud uUure pro foribus : 
et imposuit dextrum poplilevi sinistra genu ; aique digitis inter se conncxis ad mo- 



Sec. MeJ. Ilithyinn. — 286 F). S. Marci, pr. Pal. quart. Med. et iiuilti alii et 
decimo. — 2S8 iVieti. quartiis wict. ducere. Tecti (iedit Heins. ex nielioribus : 
vulg. f«n?j.— 289 Ihiiis iNIed. jam cclare. Noiinulli tolerare dolores : Med. et 
Boiion. laborem. —2{)l N. ^ec. Mid. horr. adit ; nude Heiiis. vbit. — 291 Viilgo, 
ad nexos partus. L'nns V. el Ciof'an. ad n.xusque ]iures. Dan. Heins. ex Mss. 
protulit ad nisus pares, et conjecit, ad nisus vel nixus partes. Pleriqiie vetus- 
tiorcs, Lucinam ne.vtisque pares, nisi (jiiod (|iiidani nixusque, qiiod 'rurncho 
piobatiiii). Fl. S. Marei pro diversa lectione, vel nixtis vol wixas. Prim. Sled, 
sec. Pal. et duo alii, vexnsque pares. Heins. elegit ex uiio siio, n>.riisque pares, 
idemquc oliin legebat, ni.xitra pares. Biiini. cciij. nixosq. Lares. — 290 Pro 
vellet iinus Medic, et Heins. wiu/Zef, probaiite liium. — 297 Grow, sensit gem. 
Heins. item lonj. in ima. — 298.1 popl. est ex Piiseiaiio et sex Mss. Heins. vulg. 
est : compliires c ; duo in. — 299 Et digit, in sec. Med. et aliis : digitisquc idem 
Pfisciauus cuin lueuibrauis hand panels. Pro junctis Heins. mallet vinclis, aut 

NOT^ 

entibns opifera advcniat. niensis intclligatur. 

286 Decimum] Sol niniirum singulis 291 A jxos] Duos fratrcs nixuum 
incnsibus siugnia Zodiaci signa per- sen partunni adjutores, dc quibub 
lustrat : ut per deciuiiim dcciiuus Festus, qui tici) taiucu tuisit sciibit. 



1:^70 I'. 0\ IDII NASONJS 

Siistinuit iiixiis. Tacita quoque cannina voce 300 

Dixit : et incoptos tenuerunt carmiiia partus. 

Nitor, et innrato facio convicia dcmens 

\ ana Jovi : cupioquc mori ; moturaque duras 

Verba qucror silices. Matres Cadnieides adsunt ; 

Votaque siiscipiunt : exhortanhirquc dolentem. 305 

Viia iniuistrarum, media de plebe, Galauthis, 

llava comas, adcrat, faciendis strcnua jussis ; 

Otiiciis dilecla suis. Ea sensit iniqua 

Ne>( io quid Junone geri : dumque exit, et intrat 

Sa?pe fores; Divara residentem vidit in ara ; 310 

Brachiaquc in genibus digitis coniiexa tenentem : 

Kt, Quacumque es, ait, domiiice gratare ; levata est 

Argolis Alcmene : potiturque puerpera voto. 

Kxsiluit, junctasquc manus patefacia rcmisit 

Diva polens uteri. Vinclis Icvor ipsa remissis. 315 

Xumine decepto risissc Galanthida lama est. 

Ridentem, prcnsamque ipsis Dea sa^va capillis 

dum pcctinis, remnrtita est partus. ProfuUt qunquc carwhia voce sununissa : atque 
c'lrmina cohilnuritnt jiarlus inclioiUos. ('onlenilo, et aniens jnch iiianin convicia in 
Jovcm imini-morem, et opto oliire, ct cnuqiicror rocihus tacluris riiiida saxa. Ma- 
trono' Ciulmrides aslant, et conrijiiwit preccs, ct animos auffent lahnrnntis. Una 
fumularu/ii,Giilinthis nomine, ex media ]>libe. fhiros huhcus e<tpillos,sedula in man- 
d'ttis cxe'iuendis, ani'ila sui.s ifficiis, astabat : ea inlellexil nescio quid aii^i Junone 
itvcrsu : it dinn prKdil sapius, al/jue snhit jimwtm, advcrtit Deaiii scdentem svpcr 
altari, atque Ualnutem lacnlos £;,nibus cmnmissii^ dii^ntis : et, Qufccumque es, inquif, 
((latidare diitninu- : Alcmene Arf:;(dica liberata est, et falum cnixa fnutur voto. 
Dea ventri pru:pusita ciuicuit, atque cxterritn solvit manus commissas: ego absolvor 
tinculis solutis. Aiunt Gulautliida risisse nutnine cluso. Dea ciiuJclis prostravit 



nfxi'i: et hoc Italief Lviclant. in Argnm. — 300 Bcrolin. i*>hs/. /mr/u? ; et sic 
MitsclKil. eflidit.— 30:J I'r. Mor. motur. duras. — 304 Nonimlli lihri sciipti 
Verl). Inijuiir ; vA ita <iin(l;im Cofld. mimi'- LoI'I. ct alius /fro. Deindc Bonon. 
t'tdm. aslant.— 'H).'> (Jciicv. ]'ot. cunciiiinnt I'vo didenlem duo ('i)dd. limen- 
tiin. '.i\0 llcioii'i. in urain. - '.i\'.\ Duo (.'••dd. puerp. naio; Has. ;>(ir/u. — 314 
iixvlait <x in(dioril)ii^ llciiis. rcccpit; vuIl'. Exsiliil. Duo Med. man. sltt- 
jiefacla, Bonon. etium rcsolrit \>\o remisil. — 315 Boiion. ips. solutis. — 317 

NOT/E 

300 5u«{inu/t] Pro, retardavit. Tali 310 Divam] Liicinam, soil, seo lli« 
autem gestn impcdiri partus scripsit tliyiani. 

(|tio(|iie IMmni^. 315 I'otena ulein] Liicinam dicit, 

301 i'adinridis] Tlif!):in.p, aCudino 4(iu' parturieiitihiis adcst. 
Tlitbaruiii adificalorc. 



MlOTAMORl'HOSKON LIB. IX:. I^TTl 

Tmxit, ct o term corpus volovave volentem 

Arcuit: iiiqne pedes nnif svit brachiu primus. 

Strenuitas antiqua manet: nee tcrga colorein -320 

Amisere swum : forma est di versa priori 

Qua?, quia mcndaci parientem juverat ore, 

Ore parit : no$trasque domes, ut et ante, frequenlat. 



Fah. VI. et VII. Dryope in arborem Loton. lolaus in 
Adolescentem. 

Dryope Enryti filia, soror Icles, Aiuiraemonis conjiix, quam antea dllexerat 
Apolio, cnm ad laciini saciatuni Nymphis doiia fcrens vcnisset, et (X 
arboie loto ranuim dereipsissct, quo parviim filinm nomine Aniphison, 
qiieni seciim tnlerat, oblectaret, in qiiain Lotos, fiigicr.s Priapiiin, erat 
transfigiirata, quia sacrae aiboiis extiterat violatrix, trimco tjus hapsit 
infixa. Inter qua? dnni soroiis casuni lole refnt Alcnjena^ ; Inlaiis, lier- 
ciiiis et Hebes filius, in antiqtiani pueritiam tiansfusus videtur. Sic enim 
Jmionis filia loganti conjugi piomiserat. 

I^ixit: et, admonitu veteris romniota ministrae, 
Ingemuit ; quam sic nuriis est uftata genientem : 325 

Te tamen, o genitrix, aliense sanguine vestro . 
Rapta movet facies. Qaid si tibi mira sororis 

rldentcm, ct corrrpfam ipsti coma, utqnc prohibiiit covavtem iollcre corpus ex icrm: 
et conrerlit brachiu in pedes unteiidvcs. Vftus nuilitas supcrest : DCfjUC dorsum 
t'u'posuit suum column : fi;iuiti aim est a priori'. Qiui' quia cprtn tulernt porienii 
are falluci, foetus muHtit ore ; atquc colit nostr<is doinos, itt et priiis colebat. 

VI. MI. Absokit ; ft tacta recoidatiouc veteris Jaiiiulti'Jndoluit : quam gementeia 
i:urus sic allucuta est : AHamcn, o mater, rultus snlAatus alkna; a nostra suhguhte 
tc tangit. Quid si tibi narrem stupendum sortem measurorisi Tauietsi fietas ct 

I'nus Heins. et Gra?viaiinR prens. suis, quod Heins. rcctins videbatnr, qni ct 
olim conjecif prctis. solo D. s. c. Struvit, et, l^c. I'ro volentem quiiiqwc vttt. 
•jiarantem.—'i'2'i Scripti et Edd. uonnulld' veUtl pro ut f*.— 324 Vo!«s. ei a ma- 
»//».— 325 Gementeiii est e\ Med. fannliari (>v:dii repetitioiie ; nVi\ loqueyiiem, 
\c\ paventem.—Z2G Sic Heins. ex luelioribus; vu\g. alienee a sauguine Kixilro. 

NOT.E 

.120 Nee <erp-rt] Mustela nenipe, loro in alinm tiansferat. 

cnjus foimani indnit Galanthis, sicuti 325 Nurus] loie est,Hyirt, Hcrcolis 

ipsa flava coma>, colore est flavo. filii, nxoi : ut hui>ra anuotatnm. 

323 Ore parit] Hoc ideo ficluni, 327 /ioyj^i] 1^'' ^•«l^"t''''''^ '»q"»tnv, 

quod ore catulos sues subinde tx uno quae in mustelanji convcrsa. 



1372 1^- OVIDII NASONIS 

Fata mea? rcferam ? quanqiiara lacrymaeque dolorque 

Impodiunt, prohibcntquc loqui. Fuit iinica matri 

(Mo pater ex alia gcnuit) notissiina forma 330 

CEclialidi-m Dryope: (iiiani viriiinitatc carentem, 

Vimque Dei passam, Dclphos Delonque tenenlis, 

Excipit AiidiaMnoii; ct hal)e(ur conjuii^e felix. 

Est laciis, aeclivi devcxo margine foiinam 

Littoris eflicicn.s : summura myrteta coronant. 335 

Veiicral line Diyope fatorum nescia ; qiioque 

IiKligiicrc magis, Nyinphis latura coronas. 

Iiique slim puerum» qui nondum impleverat annum^ 

Dulcc I'orcbat onus: tepidiqne ope lactis alebat. 

Hand procul a stagno, Tyrios imitata colores, 340 

In spera baccarum florebat aquatica lotos. 

Cavpserat hinc Dryope, quos oblectamina nato 

Porrigerct, flores : et idem factura videbar ; 

mcpror obstant. ct iinpcdhmt scrmonem. Dryope pukhrituJine notissima CEchalidtm 
fuit s„la fitnitiici : pater me sufcepit ex alia. Andrifmon ilium duxit spoliatiim rir- 
ghiilnle, et li'ilutam a Deo uhiinente Ddphos et Delon : atque creditur beuta murito. 
Est stiinntim prcrhensfguram littorisdcdicis margine declivi: tnyrtetacingunt extre- 
rnuiH. Uni!>pe i^ihint sorlishucappulerut,et quo niagis doleas, portaturaseria A'?/w- 
phi.': Atijilc -i-xluhat ulnisgniliiin onus, p\urum (pti nondum ahsotrerat annum : ct iin- 
trithal iiux'diu lactis tepidi. A'./h hmge a lacu Lotos mfmUica exhihens colores Tyrios 
flonhiU in spem bacca-um. Dryope inde diripuerut flores, quos offcrrct filio ad 
obUdaliunem : atque lidebar idcin factura, nam ustabam. Adverti guttas sangui- 



—327 Moil. tib. cara; unde Heins. nwa.— 328 Pliiriini Factamece.—^ii Be- 
roliii. Lst locus accliris. iMiilti etiam alii ucclirts. Htiiis. dcdit accliri ex 
nno Med. a rariore forma acclivus; ct hoc iiniis Voss. et Twisdeii. hahent. — 
330 7/uc t'x plcri^que Codil. placet Ilcins. Edd. Iiic. Heidell). pro qunque 
habcl quodque, piotjaute IJolliio.~341 IJcioliii. Jn spe. Jjin. et Leid. bac- 
carum specie ; nounulli alii in syutiV.— 342 Pr. Mor. Caij«. huic Dr. Med. hinc 



NOT^ 

■ 331 a%chalidum] Id est, puellanim Delon'\ Qua; Cycladitni oiimiiim In- 

CEchalia oriundaiiim. I'atronyiiiica sula clarissiiiia, nbi Apollincm ct 

foiina usiis Chi I'oJ-la pro patiia. Dianam Latonaenixa: (piainobrcin 

Dryope] Qua; Kiirvli (Ilclialia- regis et l)ii« illis sacra. 

j^ljg ' 311 JMos] Qu.r arbor est AtriciB 

332 Ddphos] In hac enim Phocidis fainiliari>, baccas fcrens taiii grati 

iirbf ad Parnasbiin. montein commune saporis, ut bospilib.H patriae oblivio- 

hiimani generis oraculum tcmiit A- wm iiijiccre dicatur. A quo fabula 



pollu. 



null abludit. 



MKTAMORl'HOKUON LIB. IX. 1373 

Namqiio adcram. Vidi guUas c flore cnientas 
Dcciderc ; et treinulo ramos horrorc moveri. 345 

Scilicet, ut ret'crunt tardi nunc denique agrestcs, 
Lotis in banc Nymphc, fugicns obscoena Priapi, 
Contulerat versos, servato nomine, vultus. 

Nescierat soror hoc ; quae cum perterrita retro 
Ire, et adoratis vellet discedere Nymphis ; 3o0 

Ilaeserunt radice pedes. Convellere pugnat : 
Nee quicquam, nisi sumraa, movet. Succrescit ab imo, 
Totaque paulatim lentus premit inguina cortex. 
Ut vidit ; conata manu laniare capillos, 
Fronde manum implevit : Irondes caput omne tenebant. 355 
At puer Amphissos (namque hoc avus Eurytus illi 
Addiucrat nomen) materna rigcscere scntit 
libera: nee sequitur ducentera lacteus humor. 
Spectatrix aderam fati crudchs ; opcmque 
Non poteram tibi ferre, soror : quantumque valebam, 360 

nolenjlas definerc ex flore, ct ramos agitarl horrore trepiilo. Nemjie, vti seri rustici 
iiuiic denifiiie memurnnt, Nymp^in Lotis ritdns piidcndu Priapi commisvrat fnciem 
mutatam huic arbori, nomine rdento. Soror niea isiud ignoraiernt ; ipta; treme- 
factit, cum niteretur refugere, et exccdere Nijmphis adoratis, pedes correpti sunt 
radice. Tentat avellere ; neijue qtiicquavi movd nisi suprema : cortex mollis ad- 
nascitur ab ima parte, et paulatim tegit ttda ingnina. Postqunm adrertit, tenlans 
discerpcre comammunu, implevit manum foliis : folia occupnhanl totum caput. At 
puer Amphissus (namque avus Eurytus illi imposiierat hoc nomen) sentit mammam 
maltrnam indurescere ; neque nuccus lacteus sequitur lactentem. Astahain specta- 
trix dura sortis, neque tibi potcriuu auxiiio esse, soror: atque ample.ra retardabam 



paucos, q». — 344 Heins. ex mio siio nialrltat, Vidi (luimque ademm) guttas. 
Pro e Jlorc V. et unus Heins. dc flore, quod airidct l^iirnianno; qtiia g6- 
ininatnr interdiiin pra?positio, iinde vtrb. coitipositnni. — 345 Unus Gio- 
no\. Excidere ; ct. Dein tremulos Leid. liabct.— 1547 Alii scribunt Lotos. — 
350 Sic Urbin. Langerm. nniis Voss. Fraiicot". et Calatid. l-Lxcerpta. qiii- 
dani, iret adoratis: viilgo, iret ct oralis. — 353 BcMolin. Turtaqne. Gron. pr. 
lent . subit , q\\oi\ To7s lentus et paiilutiin meliiis coiivenire Biirni. vid<"tur : V. 
capit. — 355 Tenebant ox vett. Heins. profeit : vulg. tegcliant.—356 Amphissos 
ex Autoniii. Lib. sed Mss. vett. et aiictor Arguiii. Amphisos : dlii Amphijsos, 
\el Amphrysos. — 357 Optinii scripti, teste Ciofano, Addiderat : iinns ]\Ied. 
Edideral: Heins. nialebat Indiderat. Uein scntit pro vulg. sensit restituit 

aOTJE 

346 Tardi] Qui arborem sacram fiiit filins, ingninc, pro quo ftiain 
fnisse ante adinonere debuisscnt, nisi, snmitur, famosus, ob foccunditatem 
ut sclent, tardi ingenii fuissent. horloruiu Dens tabricatus. 

347 Priajii] Qui Bacchi et Veneris 



1374 V. OVIDII NASONI?! 

Cresccnlcm (runciini ramosque amplexa, morabar: 

fit (r.jfeor) volui sub codem cortico condi. 

JLccc vir Aivhivinon, genitorquc niisenimus, adsiiut, 

Kt qua^uiit !)• yopcn ; Dryopon qiuvrcntibiis illis 

Ostoiuli loton. Tepido dant oscula ligno : 005 

AiYusiquo siix radiciljus arl>oii.s ha^rent. 

?sil nisi jam lacioni, q;iod non (bret arbor, liabcbas, 

Cara sovor. Liciymai misero de corpore factis 

Irroiant foUis: ac, dmn licet, oraque prasstant 

A'ocis ilcr, tales efl'iindit in aera questus : 370 

Si qua fides miseris, hoc me per numina juro 

Non merui;-:se nefas: patior sine crimine poenam. 

Yiximus ianocuae : si mcntior, arida perdam, 

Quas habco, frondes ; et caesa securibiis urar. 

Hunc tamen inlantem maternis demite ramis ; 375 

Et dale nutriti : nostraque sub arbore sa?pe 

Lac facitote bibat ; nostraque sub arbore ludat. 

Cumqne loqni poterit, matrcm facitote salutet, 

Et trislis dicat : Latet hoc sub stipite ma,ter. 

stipitem a'cscentnK ct ramos runntm'^, potcram : et, agiwsco, oplavi velari sub co,.V);i 
corlice. Ecce Anilrccmon iilins turn iliis, et pater infcHcissimus adveniinit, ct qitic- 
runt Dnjnpcn: cum quarcrent Dryupcn ostcndi iliis lolon. f'rubent stiavia ligno 
culido: ct mitncnt purncd ad rudices siue arhoris. Nihil ptin iHi suprierat, quad 
mm csset arbur prnltr rnltiit, dUccfn soror. Lacryma' (Ujhnnil i:i froiiilfs natas ex 
corpore mutntu : it dmn dalitr, nlqiie os prahet riaiii roci, cniHiit ejiismodi queriino- 
■niirn in auras: Si qu<e is^t pies m'scri-,jnni jier Deos me non adtuisisse Jie/as: do 
panas sine crimine. Vitain ru:iiiiin innocentem: si fiilln, sicca aiuiitatn Julia quce 
gfro ; atque e.rcisa scciinhiis ineendar. i'l'lenim tnllitc ex laini.i maternis pucrum, 
ft cnminitlite uulricl, atqne lurate, vt bibat swpe Inc snh noslra arbore, et ynb 
eadem sese obUctet, et cum didicerit fari, facitc ut salutet niatrem: et mastus 



Hoins. — 358 V. et alter GrDti. scq. sugentcm. — Sr>2 Heins. olini conjeccrat 
riiii pro t(/i'i(/. - 3fj;j O. And ajm\).—?AM Lcid. iiiius, ct (iron, et duo ulii 
J'.t qu. xibi sit Drij-pc: qnur. — 3(i5 ("ant. pr. Bus. et (!cr,im alii Irepido 
dant.—'ifiO Miilii liiiii I'.ffnsiqiif : see VaX. Affixiqne.--?,(u . :Uj8 \Wv\c\\i. arb. 
habcbat Clara sur. Tiiiii lleu''^- fonj. rersn, «-t niirm. mixta de carp vm coiiscK- 
tit liiitliiiiH.— 371 l*'r/igni (;K--en. fid. f.'aperis, hoe. — 372 (iron. Immeruiffc 
nrf, — 37'J Kx octo veir. Heiiis. tlcdit sub; viilf;. in: iiuiits Vat. in cvrlice. — 

NOIVE 

303 r;cni7or] Eiirytiis, qui Diyopes Kinyii filia, ot Andranioi'.is conjiix, 
P3" !■• iitniisijiic, qiiaiKjuani jure divcrso, 

300 6'u<r] Eadim iiiiiiiriim Dryope erat. 



METAMORPHOSEON LIU. IX. I:"i75' 

Stagna tainen timcat ; nee cnrpnt al) ar1)ore floros : 880 

El Irudccs oniMC;; corpus \m{H cs.-v Dcuruii:. 

Care, vale, conjux, et tu germana, pateique. 

Quis si qua est pielas, ab aciitcT vulncrc falcis, 

A pecoris t\iorsu froudes tklbudilc iioslras. 

Et quoniam niihi fas ad vos incunibere non est, 385 

Erigite hue artus, et ad oscnla nostra venite, 

Dum tangi possum, parvuniquc attoilite natum. 

Plura loqui nequoo : nam jam per Candida nioHis 

Colla liber sevpit : suminoque cacuniinc coudor. 

Ex oculis leraovete manus : sine munere vestro 390 

Contegat inductus niorientia lumina coiicx. 

Desierant sinml ova loqui, siniui esse : dioque 

Corpore mutato rami caluere recentes. 

Dumque refert lole fatiim raiserabile, dumque 

Eurytidos lacrymas admoto pollice siccat ''305 

dicat, Gcnitrix conditur mh hoc trnnco. Caveat tamen a lacuhus, Tieqiie deri/iiut 
flares ah arbore, atque avOitretur omnes frulices es.te corpus Decruiit. Valca's, 
dilcctc iniiriti'. et tu soror, rj que genii or : iiuilnts si qv(c est pietas, tula prasiaie 
nostra foliii a plu^a aetitw/aiiis, et a /nursn pecoris. Et siquidem viilnnon liCit ad 
vestros (implexus fleet i, tollitc hue rnemhra, alque accciiiie ad nostra sv.avia, dum 
possunt seiitiri, iitque udiiivvelc pariitm iiliuin. l^ on possum jitirc ),"'\leire: nam 
jam lentils cortex ciirrit per eoUum idlnini, et tesor suiitmn fasti-^ic Tollile manus 
ab oculis : liLcr adiiatus condat sine vesiro oflleio oeiihts merientis. Os s>mnl desie- 
rat verba Jundere, atque esse : et rami noei diu calidi furrunt coriiore verso, Et 
dum lole narrat surtein lugubrem, et dum Akmcne abstergit lacrymas Eurylidos 



380 Pro stagna Med. LfUI. et sex alii, signc, unde Hcinsiiis fari''l);it olim, 
ligna: Signa tamen teuent Leiii. Stagmt tamen viteL uiiiis HciriMi. metitat *»tr():;- 
ZJK. Ab arbore frondes iindecini. — 383 Quis ex Urbin. et ^ex aliis re< epit 
Heins. vulg. qui. Acut. cusjiide 11. niius. — ot-r> Hie vtiig. Editiones iionnnllip et 
sex scripti, non est incumliere ro/z/.s ; atquc ita see. I'al. nisi (jtiod in ilic, non fas 
est: unus Med. vobis iucunjhcre nun est : Tliysii, Et quoniam nymplia-< : rh ad vcs 
A iiiann seciinda in Uibinati, erasa veteri lectione: vobis ocenmre non eft 
iinus Voss. Piitat Heins. latere GrareisMiiun ; et prormit, Et quuuiam uon est 
ad vos incumbcre nobis: vel, Et quoniam fata non est incumben- volAs, — 
387 Possum Hems, piivfert : vetii'-tiiires pussunt. —?jSS Heins. ne.iviilt jarn 
jam: sed et vs 40S. 7iam jam. — 390 Nonnulli sine cnniine: dn«) rnlmre nos- 
tro ; {\\vA\\uyr nuirmure vestro. — 391 l'ontei^<d Hems, dedit ex >cii|li'; vr.it^.' 
Contegil. Ohituctus etiani nniis Mor. — 392 J)isierant....ora etiani e\ He'ns. 
vulg. Desierat...ore.— W\ In quibusdam lot. factum. Vetl. etiam nia^ 

NOT/t 
390 Sine munere'\ Pietati.s fiiisse claudere ocnios, jam aliqnolies vidi- 
officium, quod ad sanguine vel al!ini- mns. 
tatc pioximos spectaret, luoricnliura 395 Eurylidos\ loles, Eui7ti filiae. 



lOTfi p. OVIDII NASONIS 

Alcmcne, flet et ipsa tamen : compescuit omncm 
Ties nova tristitiam : nam limine coustitit alto 
PiPno pucr, diibiaquc tcj^cns lauugine malas 
Oia lofoimatus primes lolaus in aniios. 



Fab. VIII. Callirhoos filii in Juvenes. 

rM.t.iRHOE Achcloi amnis filia Alcinaeonis, qui materno sanguine aspersiis ia 
Ararnauiam se. contulerat, ut expiaretur, conjugium iniit. Ex duabna 
Alcma^on filios cdidit : qui cum per tallaciain a Pliegeo, cujiis ante filiam 
habuerat, cssrt occisus ; petit Callirlioe a Jove libcris sujs, ut ultores 
patris essent, annos adjiccret. Ergo ut id oouscqui possent, Dei voluntate 
ox pueritia in adolesceutes factum est ut cederent. 

J'loc illi dederat Junonia muneris Hebe, 400 

Virta viri precibus. Qua3 cum jurare pararet 

Dona tributuram posthac sc talia nulH ; 

Nou est passa Themis. Nam jam discordia Thebae 

Bella movent, dixit, Capaneusque nisi ab Jove vinci 

pollice ndmoto, ct ipsa- tamen lacrijmatur, res nova submnvit omnem maslitiam: 
nnrnque loUiux propemodum adolescentulua telans maxillas inccrta lanugine, vuUus 
hubens restitutos in primos annos sesc ohtulit ad cxcelsas fares. 

VIII. Hebe .Junnnia, pellecta precibus mariti, illi prabuerat hoc heneficium ; qua: 
cum tellet Sacramento sese obstringere, se mdli prtrbituram posthac ejusmodi yniincrn, 
Themis non sivit. Nam jam Thcbce, inquit, cicnt bella discordia: et CapaneuS nnn 



jori ex parte mirabile. Heins. mallet falum mirabile. — 397 Borolin. nam lu- 
mine. — 398 TInian. Forte pner. Dubiastpie alius. — 402 Posthac ex N. sec. IVIed. 
et uno Leid. vulg. post kunc: alii nonnulli post kcec. — 404 Fl. S. Marci Bell. 

NOT.E 

398 Dubia"] Quam vix esse crede- re.stitueret. 

res, ita primulum apparebat. 403 7%fm«] JuStitiae T)ea, qnae fag 

399 lolaus] Qui Iphicli Herculis jubet, nefas vetat, nibil iinpunitum 
fiatris fnit filius, idco juvenili a'tati siiiit, vafiriniis et religion! pra?est. 
reslitutus, quod in senccta inulta A'um] Muita valicinatur Tiicinis 
egregia farinora pra-stiterit. (pia; futura erant, ut ad rem possit 

400 Hebe] Qu.i- Junonis filia, jiiven- descendere ; ciijus causa a jurando 
tutis Dea, Junone etiam assentienlc, Heben absterruerat, ' Dona tributn- 
Herculi in crjeluni recepto nupsit. rain posthac so talia nulli :' u( lectori 
Apposite profecio, iti(|uiden) fortitu- ad versuni usque 410. ante pervenire 
dinis, qnain (>er Herculcm t>ignificari oporteat, quam Deae scopum asse- 
vuluenint, comes esse solet juventus. quatur. 

402 Talia] Ut quempiani juventuti 404 Movent] Auctores ejus fuerunt 



METAMORPHOSIiON LIB. IX. 1377 

Haud poterit : ibuntquc pares in vulnera fratres : 405 

Seductaque siios Manes tellure videbit 

VivTis adhuc vates : ultusque parente parentem 

Natus, erit facto plus et scelciatus eodem : 

Attonitusque malis, exul mentisque domusque, 

Vultibus Eumenidum, matrisque agitabitur umbris ; 410 

Donee eum conjux fatale poposcerit aurum : 

poterit superari nisi a Jove : et fratres dcscendcnt cequales in plagas : et vates etiam 
Vitus aspiciet suos Manes terra aperta : et Jilius ultus patrem matre, erit pius et 
scelestus eodem fucinore : et stupefactus malis, inops mentis et sedis, vexabitur 
facie furiarum, et Manibus genitricis, donee uxor ab eo petivtrit aurum pestiferum. 



movens: umis Voss. Bell, manent : nnde Heins. Nam j. discord. Thebas Bell, ma- 
nentfdix. — 405 Fl. S. Mdrci Haud poterunt, IbuntquecorrexitHeins.valgo,Jient- 
^ue, et nonniiUi etiam in vulnere: Florent. S.MarciJlebuntque: multi deftentque. 
— 406 Viilg. Subductaque. Biirm. dedit Seductaque; sed et suadet diducta, aut cum 
uno Ambros. dicisaque. Vulgatum dictum ut Ain. in. 565. * subdiicta ad Manes 



yiOTM 



Eteocles et Polynices, (Edipi ex Jo- 
casta matre et uxore filii ; qui se cum 
ex nefariis nuptiis ortos cognosce- 
rent, regnum eo foedere divisernnt, 
ut alternis annis imperarent. Prior 
Eteocles natu major solium occupat: 
verum exacto anno fratri regnum re- 
poscenti non tradit. Polynices ad 
Adrastuni Argivorum regeni confu- 
git; hinc bellum. 

Capaneus] Unus e septem ducibus 
ad Thebas, Deorum contemtor maxi- 
nius, qui cum mcenia scalis conscen- 
dere tentasset, lapidibus a propug- 
nantibus est obrutus : quapropter 
fulmine tactnm fabulati sunt. 

405 Fratres'] Eteocles nempe et 
Polynices, qui mutuis tandem vulne- 
ribus ceciderunt. 

406 Videbit] Enimvero Amphia- 
raus, Qiclci filius, vates ille de quo 
hie agitur, vivus ad Manes, hiatu 
terrsE absorptus, descendit. 

407 Vitus] Praeviderat Amphiaraus 
se a bello Thebano non reversurum; 
quamobrem nullis precibus a Polynice 
adduci poterat, ut ad illud proficis- 



ceretur. Eriphyle vero ab Adrasto 
aureo monili corrupta quod Hermione 
a Venere acceperat, maritum et pro- 
didit, et ad bellum compulit : qua re 
ab Amphiarao intellecta Alcmaeoni 
filio mandavit nt suae mortis aucto- 
rem Eripliylen occideret. Patri ob- 
sequens Alcmaeon in matrem crudelis 
factusest; nam illam quidem sustu- 
lit. Atque ea res nunc agitur. 

410 Eumenidum] Furiarum, quibus 
vexatus fuit Alcmaeon parricida. 

411 Donee] Fnriis agitatus Alcmae- 
on ad Plicgeum confugit a quo pur- 
garetur; filiamque ejus Alphesiboeara 
duxit uxorem, cui mouile matri de- 
tractuni obtulit. Cum autem apud 
Phegeum furoris reniedium non inve- 
nisset, consulto oraculo se ad Ache- 
loum contulit : ubi pariter Callirhoes 
Aclieloi filial amore captus, fatale 
aurum, de quo hoc in loco agitur, ab 
ea poscitur. Ineptissimus homo sese 
monile daturum poUicetiir, atque ea 
causa ad Alphesibream repetitnrus 
iliud contendit; verum a Phegei fi- 
liis est occisus. 



Delph. et Var. Clas. 



Ovid. 



4 S 



1:^78 p. OVIDII NASONIS 

Cofjnatumque latus Phegeius haiiserit ensis. 

Turn dcnium magno petet hos Acheloia supplex 

Ah Jove Cullirhoe natis infantibus annos. 

Jupiter his motus, priviguai dona nuriisque 415 

Prascipiet, facietque vires impubibus annis. 



Fab. IX. Byblidis Lacrymaj in Fontem. 

]Mii,ETUS ex insula Creta in Asiam profectus, ibi urbeni sui noniinis consti- 
tuit. Hnic ex ^Ixaniiri filia Byblis et Caunns nati sunt. Byblis cum fra- 
trem corporali amore potius, quam plo patrioque more diligeret, nee 
vcsaniam ciipiditatis compcsceret, atque per literas detestandum amorem 
indicavisset, furiali vcsania ipse instinctus, patriam profugit. Quern ilia 
dum vestigiis persequitur, multas permensa gentes, novissime in Cariaux 
venit, ibique assiduo ni€erore et flelu fatigata cum concidisset, Nymplia- 
rum Lelegeidum niisericordia expirantis lacrymae in fontem conversae sunt, 
qui dominae nomine est insignis. 

IijEC ubi faticano venturi praescia dixit 

Ore Themis ; vario Superi sermone freraebant : 

Et, cur non aliis eadem dare dona liceret, 

et ifl'idius Phegeius transfixerit latus cousanguineum. Turn denique Callirhoe 
Achdoia supplex poscet summurn Joiem hanc (ctutem jUiis infantibus. Jupiter tac- 
tus his prevfiniet inunern pricigna et nurus ; et prastahit vims tetate imherbi. 

IX. Poslqunm Themis prudens fiituri luce dixit ore fatidico, Dii murmu- 
rubant diversa oratione ; et fremitus erat quamobrem non fas esset prabere 



imos desidimus unda.' — 412 Saepe scribitur Phlegeius. — 413 Pro petet eti&m 
\>T. Med. Arund. pr. Hamburg, aliique complures petit. Hos dedit Heins. ex 
Fl.S. Marci, et Urbin. et tribus aliis: nonnulli Imc cum Cant. vulg. hoc. — 
414 Post li. vs. olim edeb. Neve necem sinat esse ultoris inultam ; quod in qui- 
busdani sic Icgitur; iV. n. s. e. sui victoris i. in uno V. .V. n. s. c. diu ultoris i. 
alii nonnulli s:enitorls pro ulloris: N. Neu genitonpte neeein sinat esse parentis 
inultam. Ha.c Hcins. delevit, (juia non comparebant in pr. V. et in uno suo 
ascripti tantiim crant margini.— 415 I'ririgna- cy scriptis ; a.\ii privigjii. Sec. 
Med. et alius vnta proJona. — 110 In Heidulb. correctum Praripiet.- — 417 Alii 
ub. calicino, \ii\ fatidico. — 418 Pro i«rjo olim edeb. vano. Dein nonnulli serm. 

NOTiE 

41.3 Ilos] Juveniles ncmpc ad quos Junonis cum fucrit filia, Jovis pri- 

reductus fuerat lolaus, ut praprope- vigna dicitur; nurus vero, siquidem 

rata illis juventute patris necem nl- ejusdem filio Herculi nupserit. 

cisci posscnt, Dow<«]Juveututem, scilicet, Alcmae- 

415 Privigna:'] Hebes, scilicet, qua; onis filiis. 



METAMORPHOSEON LIB. IX. 1370 

Murmur crat. Queritur vctcrcs Pallantias annos 420 

Conjugis esse sui : queritur canescere mitis 

lasiona Ceres : repetitum Mulciber aevum 

Poscit Erichthonio. Venerem quoque cura futuri 

Tangit, et Ancliisa3 renovare paciscitur annos. 

Cui studeat, Deus ouinis habet : crescitque favore 425 

Turbida seditio ; donee sua Jupiter ora 

Solvit: et, O, nostri si qua est reverentia; dixit. 

Quo rnitis ? tantumne sibi quis posse videtur. 

Fata quoque ut superet ? Fatis lolaus in annos. 



nliis eadem munera. Pallantias queritur atutem sui mariti esse exhnustam : 
alma Ceres queritur lasionem canescere: Vukanus petit annos renovatos Erich- 
thonio. Solicitudo de futuro tnovet etiam Venerem, et spotidet reparare 
annos AnchiscE. Quilibet Deus habet cui faveat : et tumultuosa seditio au- 
geiur favore, donee Jupiter os sumn aperuit ; atque, O, inquit, si quis est metiis 
nostri, quo ferimini? tantumne posse aliqiiis sibi videtur, ut vincat etiam fata} 



tremebant ve\ferebant. — 419 Bas. et duo alii ead. donarelic. — 420 Berolin. quare 
pro queritur. — 421 Mitis in plerisque vett. alii mitem. — 421 Qiiidam sciibunt 
Iasona,\Q\ Msona. Variant veliementeiscripti : lasonaquc alma Ceres ThwAXi. et 
alii tres ; lasonafronte Ceres R. nempe Ceres Pal. sancta Ceres duo Pal. ^ara de- 
cern ; cana iinus : lasonaque Ceres mun(\ae ; ^sona Jiava qna.U\or : alii aliter. 
— 425 Uniis Leid. Cuistudeant. Heins, piitat legendiini Cui studeant D. o. 
liabent, — 428 Tantumne sibi quis est ex nno INIor. vulg. tantumne aliquis sibi. — 

NOTM 

420 Pallantias'] Anrovam dicit, Hy- boniinis lapsu mysteria Etliiiici atti- 
perionis filiam, Pallantis gigantis geiint; de quibiis etiamniun apeite 
Crio sati sororem patruelem. scribere satis tiitiini apud ignaiissi- 

421 Conjugis] Tithoni, scilicet, mos plerosque Cliristianos, ventri de- 
Laomedontis, Trojanorum regis, filii, stniendo unice deditos, non ego qui- 
cui a Parcis iinmortalitateni, oblita dem opinor, qui niiper iterum pev 
perpetnam juventutem poscere, Au- invidorum tetras calumnias tantiini 
rora inipetraverat : qui senio confec- non sum feris objcctus. Sed brevi 
tus in cicadani niutatus est. Jesus noster aderit. 

422 lasiona] Jovis ex Electra fi- 424 Anchiste] Quern, JEneai pa- 
lium; Cereri adaniatnm, cui Plutum trem, Venerem amasse Virgiliano 
divitiarum Deum caecum, clauduni, carmine notius est quam ut sit expo- 
timidumque peperit. ncndum. 

Mulciber] Vnlcanus; ex cujus se- 42.5 Faiwe] Dum quisque huic aut 

mine in terram prolapso, cum Miner- illi favet, et juventutem poscit. 

vae castitatem temerare intentassct, 429 Fata] Fatum, id omne esse 

Erichthonius, pner draconis pedibus quod a Deo constitutum et designa- 

horribilis, natus est. Qua quideni tum ut eveniat, definivit Cicero, 

fabula baud scio annon maxima de Cbrysippus iudecliuabilcm rerum st- 



1380 



p. OVIDII NASONIS 



Quos o«;it, rediit: fatis revirescere debent 4»30 

Callirhoe geniti; non ambitione, nee annis. 

V(>s otiam, quoquc hoc animo meliore feratis, 

]Mo quoqiie, lata regunt : qua3 si mutare valerem. 

Nee nostrum seri curvarent yEaeon anni : 

Perpetimmqne fevi llorem Rhadamanthus haberet 435 

Cum Minoe meo : qui propter amara senectae 

Pondera despicitur ; nee, quo prius, ordine regnat. 

lolaus repetifit per fata annos quos exegit : filii Callirhoes debent revirescere per 
fata : non per umbitionem, neque per urma. Fata imperant quoque vobis, et, ut 
pattamini aquiorc mente, rnihi etiam ; qua si possem mutare, neque cetas aduUa 
jiecteret nostrum JEacum, et Rhadamanthus frueretur fiorc atatis minime marces- 
cente, cum Minoe meo, qui propter triste onus senectutis contemnitur, neque impc' 



430 Alii fat. juveiiescere. — -132 Berolin. hac pro hoc. — 434 Cod. Menard. 
nostr. sari; Med. unus >/u'scri. — 435 Berolin. Perpet. avo. — 43C In uno Cio- 
tani, et Excerpt. Mnreti propt. dura; qiiatnor libri multa; trcs sa?i'a. — 437 



NOT.E 



rieni et catenam dixit, sese volventem 
et iniplicanteni per aetemos conse- 
quential ordines e quibiis connexa est. 
Absurdissinia porro circa fatiini non 
Etiinici modo, sed Christian! plcri(|iie, 
tradideruiit : ut vix ex iis qui de fato 
seu Dei voluntate loqiiuntur, niillesi- 
nium fas sit reperire, (|ui non Denm 
ter optiniiini inaxinnnn, siipremnm 
omnium rerum Regnatorem, ex lio- 
niiincionis modulo, ut est impudcntia, 
nietiri satagat ; illiqne, PotentidR seu 
Gloria? titulo, indigna prorsus non 
tribuat. Ea omnia ad Veritatis nor- 
mam exequi nrque locus necpie vires 
nostrae sinunt : attamen melius esse 
:^lle^e, at(|uc Deum cum ignorantia 
adorare, qnam per superbiam emen- 
dicata sciinfia blasphemiis inipetere, 
non possum non profitcri. 

431 iVon ambitione] Neqnc volcntis 
neque currentis, sed Dei miserentis, 
inipiit Panlns : quancpiam homini 
quoque datum ut velit deiiique, et 
qtia>>i per vim plurima a Deo conse- 
quatur. (juod pcssimi iatrones suis 
devoli voluptatibus nolunt agnosccre: 



ne salnti suae invigilare teneantor 
scilicet. 

433 Me quoque] * Si tu vis,' dicebat 
olim, alque etiam nunc dicit homini- 
bus, Christus Deus; ut, nisi volenti- 
bns nobis, nedura ipse qna;dam possit 
edere miracula. Quod praesertim 
ncfariis monstris qnibusdam, Deo 
exosis, qui in ilium omne suum trans- 
mittunt nefas, est sedulo perpenden- 
dum. A Deo atque illius nutu volu- 
mus, neque a nobis quicquam possu- 
mus. At siquidem in nobis atque pro 
nobis etiam vult Deus, nosque velie 
quod illc vult intcndit; quod illc vult 
a nobis sine nostro Vellc in acterniim 
prastari non potest. Istud vero al- 
tius relin(|uo bipednm pessimis riman- 
dum ; qui id unum a Domino postu- 
lant ut voluntate sua usque abutendo 
illius benevolentia fruantur. 

434 Nostrum] Filium supple. Tres 
vero sues Jupiter inemorat, post fata 
ob justitiam apud Inferos constitutes 
judices. 

Curtarent] Incurvi vero senectute 
fiunt bouiiues. 



METAMORPHOSEON LIB. IX. IHf^l 

Dicta Jovis movere Deos : nee sustinct ullus 

(Cum vidcant fessos Rhadamanthon et ^acon annis, 

Et Minoa) queri. Qui, dura fuit integer aevi, 440 

Terruerat magnas, ipso quoque nomine, gentes. 

Tunc erat invalidus; Deionidenque juventae 

Robore Miletum, Phoeboque parente superbum, 

Pertimuit : credensque suis insurgere regnis, 

Hand tamen est patriis arcere penatibus ausus. 445 

Sponte liigis, Milete, tua ; celerique carina 

Mgsens nietiris aquas : et in Aside terra 

Moenia constituis, positoris habentia noraen. 

Hie tibi, dum sequitur patriae curvamina ripae, 

Filia Ma^andri, toties redeuntis eodem, 450 

Cognita Cyanee, proestanti corpora forma, 

rium obtinet ea dignitate qua ante \a\eh At. Verba Jovis tetigerunt Decs: neque 
(jnisquam audct conqiteri, cum cernant Rhadamanthon, et JEacon, cetate defatigatos, 
iMinoem insuper, qui dum vixit atate Integra, meiu perculsit validas nationesvei 
solafama. Tunc erat injirmus, et extimuit Miletum Deioniden elatum viribits 
juventidis, et patre ApoUine : atquefidem habens eum inrehi in sutan regnum, non 
tamen sustinuit pruhibere sedibus patriis. Discedis ultra, Milete, atque transis 
mare JEgaum veloci nari, et ponis muros in terra Asia obtinentes nomen JEdifica- 
toris. Hie Cyanea nata Mmindri toties reciirrentis eodem fuit tibi cognita, dum 
sequitur Jlexus ripce patriai : peperit Byblidem atque Caunum, geminam sobotem, 



In uno Heins. Pond, deprimitur. Tunc Heins. conj. amine regn. — 438 Cant. 
Jnn. R. et alii Nee se tenet: Med. iinns se morrt.— 439 Viilg. Cum videat : 
inulti velt. tamen videant. Heins. sciibendum putat cum nonnuUis vett. yEat. 
annos.- — 441 Audita nomine duo libri ; diro quoque n. Gronov. gentes ipso q. n. 
multas Leid. ipsoq. n. terras unns. — 442 In Fr. et aliis Deionidceque : in Ms. 
Bersm. et nonnullis Heins. Deionideque ; in Beroliu. Deonisque.—Hi Unus 
Heins. Mileton. — 444 Tanaq. ¥ ^b^ir mAlet certusque. Ms. Bersm. c)<(/. tuis. — 
446 O. curiaque car. — 450 Duo vett. red. in octt/n.— 451 Cognita Cyane nuiiti 
veteies; unns Bas. CalUrho'e ; pr. Pal. pro diversa lectione, Crineo; secundus, 
Prociane : Cretei Urbin. Creneis Spiiensis et cptimns Tlinaneus, airh rrjj Kpr)VT]s. 
PrastantijSfc. quod Bernegg. pro var. lect. habet, Heins. primus edidit, monet- 

NOT^ 

442 Tunc^ Cum Jupiter loquerctur. 447 JEgceas] Mare .Egaeum, quod 

Deioniden] Deiones filium, nt sns- Mileto Asiam petenti trajicienduni 

picari licet, namque huic aliam ma- erat. 

treni, patre tanien eodem Apolline, 450 Mctandri] Qui Phrygiae sinuo- 

alii assignant. Cretie regnum inva- sus fluvius nobis quoque jam saepe 

dere moiitus fnerat : sed a Jove Mi- occurrit. 

nois patre deterritus in Asiam navi- 451 Cj/flJife] Aliam alii: Eidotlieani, 

gavit, ubi Miletum Cariae urbeni celc- Carnni regis filiam, Canni et Byblidi^ 

berrimam condidit. luatreni fecit Antoninus Libf^ralij. 



1^382 1». OVIDII NASONIS 

Byblida cum Cauno prolem est enixa gcmellam. 

Byhlis ill t xnnplo est, ut ament coiitessa puellae : 

Byblis Apollinei correpta cupidine Iratris, 

Non soror ut Iratrem, ncc qua debebat, amavit. 455 

Ilia quidcni primo nullos intelli<>it ij2;ncs : 

Ncc pcccaie putat, quod sa;pius oscula jungat: 

Quod sua fraterno circumdet brachia collo : 

Mendacique diu pietatis I'allitur umbra. 

Paulatim declinat amor ; visuraque fratrem 460 

Culta venit; niraiumque cupit formosa videri : 

Et, si qua est illic forraosior, invidet illi. 

Scd nondum manifesta sibi est ; nulluraque sub illo 

atqiie corpora exiinia forma. Byhlis cxcmplo csl, ut pudla: ament licita. 
liiihlis fingruns desiderio fratris Apollinei non dilexit fratrem ut soror, 
ni'c quo amore dcce.bat. Ilia quidem primo nullum amorem cognoscit, neque 
•jrhitralur male facere, quod scepius prctbeul suavia; quod amplectalur collum 
tratcnmm suis lacerlis, et diu decipitur specie Jictce pietatis. Amor pau- 
latim Jltct'tur in fratrem, atque eum visura adest exornata, et perdite optat 
rideri pulchra : et si qua est ibi pulchrior, illi invidet. Scd nondum est sibi 
pt.rspecta, neque quicquam optat sub illo ardore ; verumtamen torretur intus. 



que, posse et prastantis forma: vel pro'stanliaformw (atprastansanimi ap. Virg.) 
li»^i. Miilti Codd. prastantia forma : Uniis Medic, forma: vulj^o, prcestanticor- 
pore nijmpha. Dubium antem, liyblis an liiblis sciibenduin : vid. Heins. in 
Not. \'ar. — 455 Heidelb. nee quo. — 457 NonniiUi osc. jini.,^< ; et vs. sc(\.frat. 
lircumdat. — 459 Jun. et alius Mendacisque.—i60 Politianus ex vet. Cod. pr. 
Gron. et ties alii Paul.8uccrescit,\mprohdinte Heiiisio : iinus Heins. succedit. — 

NOT/E 

153 Ament} Immo et caute intii- a quo Lumen, Sapicntiam, Veritatem 

pantur, si amaie, «eivas fieri, perire niutuari, cui, quantunivis refragrante 

denique metuunt. caine Dialjoli conscia, credere tene- 

454 Apollinei] Cui Apollo avus. tiir quisquis vel pietatis nomine a 

45«J Primo] Amor igitur ut niaxi- Deo desciscerc nietiiit. 

mum, ita et niaxime mctuendum ma- 4U0 Declinat] Augetur ; ad nefan- 

lum, siquidcm incognitiini irrepit. dam flec-litur libidintm. 

459 Mendacique] Prima mali nostri 4(jl Cujiit formosa] Sciunt nempe 

labes Error, quern sequitnr nostrimet Eva; filiae falsa boni specie lapsum 

intcritiis. Mine Diabolus, Caluronia- Adamum. 

tor, hominumqne Deique hostis, pri- 463 Manifesta] Quinam essent mo- 

mn loco Mendax, ctijus naturam pro- tus sui, aut quo spectarcnt nesciebat. 

priamnotiifn iphimi, qiianquam osci- Non minus peribit tanien ; ut ineptis- 

tanler advertimus, Deo admonente, simi videantiir qui adolcscentibus na- 

indicat. Hinc Servator Iliesus qui tura; mala, in quae nescientes inci- 

Patris virtutem, in nobis mendacio dunt, vcrentur, pra-cavcndi causa, 

opprfHsam, excitat, Verbum dicitur; indicarc. 



METAMORPIIOSEON LIB. IX. 



1383 



Igne facit votum ; verumtamen aestuat intus. 

Jam domiimm appcllat : jam nomina sanguinis odit: 465 

Byblida jam mavult, quam sc vocct ille sororem. 

Spes tamen obscoenas animo dcmittere non est 

Ausa suo vigilans. Placida resoluta quiete 

Saepc videt, quod amat. Visa est quoque jungcre fratri 

Corpus; et erubuit, quamvis sopita jacebat. 470 

Somuus abit: silet ilia diu ; rcpctitque quietis 

Ipsa suae speciem ; dubiaque ita mente profatur : 

Me miseram ! tacitae quid vult sibi noctis imago ? 



Jam Domiiutm vocat ; jam re/iig'it nomina amsangidnitatis : jam mavttU iUc np' 
pellet sc BiiOlidem quam sororem. Verita i\-<l tamcn experrecta vota turpia ohjicere 
menti saw : cernit sape quod amat superata hni somnu. Visa est etiam jungerc 
corpus fratri ; et pudore suffusa est, quanquam dormiens jacehat . Sopor discutilur : 
ilia diu ohmtttescit, alque revolvit imaginem sui sumni, atque ita loquitur animo 
incerto : Me in/elicem .' quid portendit simulacrum noctis tranquilhe? quod noltm 



663 Gron. et Jun. sub ipso. — 4G4 Unus Med. Ign.fuit ; et deinde duo ast. ignis. 
— 466 Gron. jam mallet: Heins. malit Icgebat. — 4G7 Dcmittere vett. pleii- 
que ; aVii dimittere : umis Heins. permittere, — 470 Vetustioies, teste Heins. 
jacebat ; vulg. jaccret. — 472 Ties dub. in ment. Med. et duo alii ita voce. — 



NOTiE 



Illo'] Amore nondnm satis anianti 
manifesto. 

465 Dominum] Ergo ipsa serva f'uit: 
lit ex ejusniodi amoris transmutatio- 
nibus qualis ipse credendus, proiinm 
sit intelligere. Quanquam tamen 
suave malum, nisi Dei amove suhla- 
tus, nullus possit effugere : usque 
adeo in nostram perniciem omnes 
coDJnravimus. 

470 Et eruhuit] Vim boni itaque 
altius humana? menti impressam cre- 
didit Poeta, (juam vulgo soleut qui- 
datn qui se Theologos dici amant. 
Neque vero istorum animus somni- 
Cidosus aul supcrbia pertinax Dei 
veritateui possit evertere, qui sese 
in hoiiiindjus boni et raali iodicem et 
dicit et tacit. At cnim vincit falsitas 
et malum. Verum est : sed hominis 
perversa oscitantia, qni turn denique 



se nou potuisse aut nescivisse causa- 
tur, cum viribus omnibus Deique lu- 
mine ad nefas exhaustis, levissima se 
mcntitur non potuisse quse omnino 
ncglexit, vel etiam noluit. Fugiendo, 
tacendo, quiescendo, non cogitando 
diflFicillima etiam possumus : quis ista 
non possit, si modo mature vel pue- 
rulus voluerit, quod sero aut )iun(}uani 
gigas tentaverit? Is certe non potest 
qui non vult; nam per voluntatem 
nostram omnia efficiuuis. At cum 
aliquid nolumus, non id quieritur, an 
id possimus ; verum an penes nos 
t'uerit velle aut fiectendam permit- 
tere voluntatem ut possemus. Sed 
de his alias. 

471 Quietis'\ Cujus tempore nisi 
sobrie utaris, Diabolus accedit, qni 
malum semen, brevi omne bonuni op- 
pressurum, spargit. 



I'i84 p. OVIDII NASONIS 

Qiiani nolim rata sit ! cur haec ego somnia vidi? 

Ille quidoin est oculis qnamvis formosus iniquis: 475 

Et placet, et possum, si non sit frater, amare : 

Et me dignus erat. Vcnim nocet esse sororem. 

Dummodo tale nihil vigilans committere tentem ; 

Sa'pe licet simili redeat sul) imagine somnus. 

Testis abest somno ; nee abest iraitata voluptas. 480 

Pro Venus, et tenera volucer cum matre Cupido, 

Gaudia quanta tuli ! quam me manifesta libido 

Contigit ! ut jacui totis resoluta medullis ! 

Ut meminisse juvat ! quamvis brevis ilia voluptas, 

Noxque fuit pra?ceps, et coeptis invida nostris. 485 

O ego, si liceat mutato nomine jungi, 

Quam bene, Caune, tuo poteram nurus esse parenti ! 

*i( rf rum. Quamobrem ego intuila sum hftc somnia ? Tile quidcm est pulcher, 
etiam oculis infensis : et gratus est, et nisi germanus sit, possum amare: et me 
dignus erat : at obest esse germanam. Dummodo nihil ejus)nodi coner admittere 
experrecta, licet somnus recurrat sape sub ejusmodi specie. Testis nullus est sopori ; 
veque deest simulata voltiptas. Pro, Vcnns, et Amor alate cum matre molli, quan- 
tarn sensi toluptatem ! quamaperta libido me contigit ! ut jacui resoluta totis me- 
dullis! ut prodest recordari ! quanquam ilia gaudia momcntanea, atque nox fuit 
relocissima, et invida nostris captis. <>, si fas sit convenire nomine mutato, quam 
bene ego poteram esse nurus tuo patri, (juune ! Quam bene poteras esse gener meo 



476 Viilg. ct poisim : Heins. qui ex Mss. rccepit possum, suadet ut passim : 
ronnulli etiam liabent possem. — 177 Pro sororem Heins. conj. sorori. — 478 
Unus Bas. rig. admittere. — 480 Med. temerata, alius piivata voluptas. Pluri- 
tn\ el'iam voluntas. — 481 Uniis Mor. e< nirert ; mule Heins. exsculpsit Gnidia. 
— 482 Le'xd.mihi quam manif. — 483 Unus Med. jac. tactis.—4Si Heidelb. Et 
memin. — 485 Noxq. fugit duo libri.— 487 Mult! ex vett. Qu. ben. tu nostro 

NOT/E 

479 Licet] Animi tanien a Diabolo papllionum more, gratae flammae iin- 

victi est iste assensus : quern quidein petum tuo danino experiri. 

aniinutn a servo corpore proditum 482 Gaudia] Aunon te jamduduiii, 

nequc istiid curabit, neque poterit Adaini more, Deum credis conteni- 

erigere. sisse, quisqnis scrpcntis ex voluptatis 

481 Pro Venus] Non aliter iilc uri- arbore blandc sibilantis voci non au- 

tur qui in apfi turn et nudum pectus res mode, sed cor blanditiarum . <pec- 

[)runas immittit, (piam qui vacuo at- tatoreni attcntum, pra^buisti? Uuani 

(|ue incustodilo animo istiusmodi ue- vix aliter <|uam experinndo gaudia 

quitias legit. Tutissimum prunas non cognoscuntur ! Quam penc ea ania- 

aitingtre: tutissimum istiusmodi fu- mus, cupimus, sequinuir, <juie pbaii- 

gtrt. Animo facile est; nisi mavis, tasiae grata obversaulur! 



MF.TAMORPHOSEON LIB. IX. 1385 

Quam bene, Caunc, meo poteras gcner esse parent! ! 

Omnia, Di facerent, essent communia nobis, 

Preeter avos. Tu me vellcm generosior esses. 490 

Nescio quam f\icies igitur, pulcherrime, matrem : 

At mihi, qnx male sura, quos tu, sortita parentes. 

Nil nisi frater eris. Quod obest, id habebimus unum. 

Quid mihi significant ergo raea visa ? quod autem 

Somnia pondus habent ? an habent et somnia pondus ? 495 

Di melius ! Di nempe suas habuere sorores. 

Sic Saturnus Opim, junctam sibi sanguine, duxit, 

Oceanus Tethyn, Junonem rector Olympi. 

Sunt Superis sua jura. Quid ad coelestia ritus 

Exjgere humanos,' diversaque foedera tento ? 500 

Aut nostro vetitus de corde fugabitur ardor : 

Aut, hoc si nequeo, peream precor ante ; toroque 

ptttri, Caune ! Di unnuerent, omnia essent nobis communia, prceter avos : optarem 
tu me esses stirpe nohiliori. Nescio quam igitur prastabis matrem, fnrmosissime ; 
at mihi, quw male hnbui eosdem parentes quus tu sortitus es, nihil eris nisi frater. 
Habebimus id unum quod nocet. Quid ergo mihi designant mea visa / Quam vim 
autem habent somni imagines / an et somni imagines vim habent ? Dii melius ! 
Dii nimirum duxerunt suas sorores. Sic Saturnus habuit Opim sibi conjunctam 
sanguine, Oceanus Tethyn, moderator Olympi Junonem. Dii habent sua jura ; 
quamobrem compono consuetudines humanas cum calestibus ; atque ambio aliena 
fcedera ? Vel amor prohibitus abjicietur ex nostro corde ; vel, si islud non licet, oro 



pot. Quidani luinc vs. oniittunt.— 490 Heidelb. et pro tu. Tanaq. Faber 
haec concoqnere non poterat. Siiadebat igitur Prat, avos: saltern facerent alie- 
nior esses.~492 At dedit Heins. ex scriptis ; mnlti Et: nonmilli etiam Hei. 
— 493 Heins. pntat hsc mendosa esse, vel adiilterina ; posse tanicu reponi 
id hab. u»n.—A9l JEgrce pro ergo conj. Heins. nisi mavis cum uno Gron. mi- 
serce. Deinde Heidelb. quid autem.— 495 Med. et Ires alii an hab. ha:c somn. 
Fragm. Casen. hab. heu.—A97 Berolin. habet Opem. In V. unoque Ciotani 
sung, junxif.— 499 Heins. malit Sinl 5up.— 502 Ante meliores, teste Heins. 

NOTiE 

490 Generosior'^ Ncbiliori, atque norainibns Cybele, Rhea, ISIagua Ma- 

adeo alia, stirpe oriundus: ut nullum ter vocata, fratri Saturno nupsit. 

conjugii quod optabat Byblis esset 498 Tethyn] Quae Coeli et Vestae 

per sanguinem iuipedimentum. filia Oceano fratri luipsit. 

496 Di nempe] Mire fluctuantis et 499 Sunt Superis} Decs sibi exem- 
aestuantis animum expressit Poeta, plo esse debere negat. Anexanimo 
cum ita presse annuenteni et abnuen- mox patebit. 

leia excogitavit. 500 Diversa] Alia enim Deormu, 

497 Opim] Quae Cocli tilia, aliis alia honiinum. 



1386 p. OVIDII NASONIS 

Mortua componar, posita^qne det osciila fratcr. 

Et tamcn arbilrium qua^rit res ista tluonim. 

Fiiiiic phucrc mihi : scoliis esse videbitur illi. 505 

At non yEolidaj thalainos timueie sororum. 

I'ndc sod hos iiovi ? cur ha?c exempla paravi ? 

Quo I'eror ? obscoena? procul liinc disceditc flamraaj : 

Nee, nisi qua fas est gernianae, frater ametur. 

Si tamen ipse mei captus prior esset amore, 510 

Forsitan illius possem indulgere furori. 

Ergo ego, quern fueram non rejectura petentem. 

Ipsa petam ? poterisnc loqui ? poterisne fateri ? 

Coget amor ; potero : vol, si pudor ora tenebit, 

Litera celatos arcana fatebitur ignes. 515 

Hxc placet, ha^c dubiam vincit sentcntia menteni. 

In latus crigitur, cubitoque innixa sinistro, 

Viderit : insanos, inquit, fatearaur amores. 

)iiius inteream, et mortua lecto condar, et frater offerat sum-id eo)nposHcE. Et 
tamen res ista indiget voluntate duorum. Pufa placere mild ; videhitur illi esse 
iie/as. At jEolidie non metuerunt connuhia sororum. Sed unde hos novil qiutm- 
obrem adornavi ista cxempla] Quo ruo ? Turius amores cos hinc procul amoli- 
7nini: ncque frater ametur, nisi quantum licet sornri. Si tamen ipse esset prior 
correptus mei amore, forte possem favere illius urdori. Ei^o igitur ipsa requiram, 
quern nvn eram repulsura si posceret ? Poterisne fari > Poterisne confiteri ? 
Amor vim faciei ; potero : vet si pudor os compriinet, litera secreta agnoscet amores 
occultos. Hac sententia insidel animo, hac superat tnentem incertam ; exsurgit in 
latus, atquc recumhens in latum cuhitum, Quicquidsit, iuquit, projileamur violentos 



alii ipsa. — 501 lidcm meliorcs Attatnen; iiiule Htins. Sed tamen; nam At 
be<)nitur.- — 50(3 Sex scii|)ti thalam. tenuere ; uiidc Heins. renuere. Sed 
Burn), mallet, At nonne Mol. thai, tenuere .soc. — 50U Heins. pro AVc vult 
At. Herolin. nisi quam.- 510 Idem Cod. eapt. prius. — 512 Cod. Menard. 
Ergo ego, quw fueram te 7wn hahitura precantem ; piiires alii etiam qua. 
In uno V. utro(|iie Ciofani, Dominic, et inultis aliis non neglectura : 
Ms. liersni. abjectura. I'rimam antj-m syllabani in Jtjacrc fere semper pro- 
duci exeiiiplis docet IJurm. — 511 Alii Cogit am. — 510 Mnlti vett. hcec ; viilg. 
hjc. Meliorcs etiam vincit; ceteri t'ic(<. — 51H Med. ct sax a.\i'i Sedit et insan. 

NOTiE 

504 Ft tamen] Latet sensus siil> Macareum solum cum sorore rem ha- 

liis partK iilis. Perinde est ac si di- buisse ex co colligitur, quod in Inijus 

ccrel : (Juanipiaui t-^o amorem istum epistola vidimus, y^ioium nempe in- 

nollem exliuf^uere, earn rem t;imen di<;natum (ili;e •'ladium <jno .silji mor- 

cogerer ornitierc (pia; ab alio peiidet. tern coiiscisceret misisse. A'erum 

50f> /Etihdce] i'lures equidem me- crimiui auctoritatem quaprenti puellac 

moral /Eoli filios Homcrus ; attamen pronum fuit numero uti multitudiuis. 



METAMORlMI<)Si;oN HB. IX. 1387 

Hei mihi ! quo labor ? quern mens mea concipit ignem ? 

Et incditata mauu compoiiit verba trementi. 520 

Dextra tenet ferrum ; vacuam tenet altera ceram. 

Incipit ; et dubitat : scribit ; damnatque tabellas : 

Et notat ; et delet : mutat ; culpatque, probatque : 

Inque vieem sumtas ponit, positasque resumit. 

Quid velit, ignorat : quicquid factura videtui, 525 

Displicet. In vultu est audacia mixta pudori. 

Scripta Soror fuerat : visum est delere Sororem, 

Verbaque correctis incidere talia ceris : 

Quam, nisi tu dederis, non est habitura salutem, 

Hanc tibi mittit amans : pudet ah, pudet edere nomen ! 530 

Et, si quid cupiam, quajris ; sine nomine vellem 

Posset agi mea causa meo : nee cognita Byblis 

Ante forem, quam spes votorum certa fuisset. 

Esse quidem laesi poterant tibi pectoris index, 

Et color, et macies, et vultus, et huraida saepe 535 

ardores. Hei mihi ! quo rito ? qucm ardorem concipit mens meal Atque ordinat 
voces conquisitas trepidante manu. Dextra uianus tractut stilum, altera ceram 
vacuum. Incipit, ct hwret: pin^it, et arguit tabellas: et signat, et ahslergit: 
invert it, et daninat, ct laudat : atque vicissim omittit acceptas, et denuo capit omissus, 
yescit quid cupiat : quicquid videtur factura displicet : est audacia in facie confusa 
cum pudiire. Soror fuerat exaratu; placuit expungere Sororem, atque insculpere 
ejusmodi verba ceris correctis: Amans tibi mittit hanc salutem, quam non est habi- 
tura nisi lu dederis. Pudet ah, pudet proferre nomen! Atque si poscis, quid velim : 
optarcm mea causa posset defcndi sine nomine : vequc essem Byblis prius cognita, 
quam spes votorum fuisset tuta. Et color, et tnacies, et fades, et oculi sape inadidi, 



— 520 Leid. Et vtcdiata. — 521 Tevt. Leid. Dext. ten. calamum. In nno R. et 
aliis liic vs. praH-edenti pi£ej)onebaiur.--522 Heiiis. conj. mandatq. tubellis. 
Burn), vult sic distingnore : Incipit et dubitat; scribit damnatque. Tabellas Et 
7totat et delet, 6,c.~mj heid. mixl. timori ; uiiiis Med. pudorque. — 527 Jun. et 
Bernegg. fue. placuit del. iinns vohiit : A. visum dolere. — 528 Correctis ciim pr. 
Pal. pi. Gron. (). Aiund. pr. Eifiiit. utroque Hamburg, aliisque imiltis; viilg. 
correplis. Inscribere etiain iimis Med. — 530 Unus Heins. inandat am. Et 
alius pud. ah pud. esse sororem.— 532 Berolin. a man. pr. causa modo. — 534 Po- 
terant pro vulg. poterat ex iiovein Codd. dedit Heins. — 535 Quart. Med. et 

NOTiE 

518 Videiit] Caunus, vel quispiam 519 Mens mea] Vides, vel sceles- 

alins, utilitas, ipse rei eventus. For- tissima puella fateute, i)er naturam 

mula est loqiiendi, qiiomodo etiam in coguituni es.^c quoiJ Doniiims docuit, 

incertis nostris solemus dicere, Nous jam diu peccasse ilium qui animo fla- 

rerrons : II en sera ce qui pourra. gitium concepit? 



1388 r. OVIDIl NASONIS 

Lnininn, nor causa suspiria mota patenti, 

E( crchri am plexus, of (jufo, si forte uotasti, 

Oscula sentiri non esse sororia possent. 

Ipsa tamen, quamvis anirao fjrave tvulnus habcbam, 

Quanivis intus erat furor igneus, omnia feci, 540 

(Sunt milii Ui testes,) ut tandem sanior essem : 

Puirnavique diu violenta Cupidinis arma 

Efl'up:erc infelix ; et plus, quam ferrc puellam 

Posse putes, ego dura tuli. Superata fateri 

Cogor, opemque tuam timidis exposcere votis. 545 

Tu servare potes, tu perdere solus amantem. 

Elige utrum facias. Non hoc inimica precatur : 

Scd qua^, cum tibi sit junctissima, junctior esse 

Expetit ; et vinclo tecum propiore ligari. 

Jura senes norint : et quid liceatque, nefasque, 550 

Fasque sit, inquirant ; legumque examina servent : 

Conveniens Venus est annis temeraria nostris. 

Quid liccat, nescimus adhuc : et cuncta licere 

et gemitus (lucd causa latcnte, et frequentes amplexns, et suavia, quce siforsitan 
obxerc-asti, possent senliri Jion esse sororia, polerant quidetn tibi esse signu cordis 
vulnerali. Quanquam tamen ego graviler unimo Ucsa eram, quanquam intus erat 
ardor igneus, omnia tentuvi, ( Dii sunt conscii,) ut denique essem sanior: atquc 
misera diu conuta sum etitare sara arma Amoris ; atque ego plus passa sum, quam 
credas puellam posse pati. Victa cogor confiteri, et petere tuutn auxilium votis 
dubiis. Tu solus poles incolumem puestare, tu solus perdere amantem. Elige 
lUrum facias. Son hoslis istud orat, sed qua, cum sit tibi conjunct issima, optat 
tUn esse conjunclior, atque conntcti tibi copula arctiore. Senes cognoscnnt jura, 
atque peracrulentur quid liceat, quid sit fas, aut nejas, et observent decrela legum: 
Venus inconsiderula uyta est nostra: atali. Ignoramus adhuc quid fas sit, atque 



intida seep, mule Heiiis. conj. uvida. — 530 Pro mota inulti Codcl. nota ; nntis 
Strozzic nata, quod non di^pliccbat Heins. tres libri longa, Deinde Gron, 
iatenti ; A. futenti; Med. potenli ; duo petenti. — 51)8 licrolin. ct alii soror. 
posaunt. — .')3'J Alii quamv. animi ; at (/HJ/no, jndice Heins. rectius: V\. S, 
Marci.et lionon. qnnmr. mc jam g. r. habehat. Hi'ins. etiain conj. vuln. alebam ; 
nt ilhid Viij;. /Ln. iv. 2. ' Viilnns alit vcnis.' — 541 Qiiatuor libri Sint mihi. 
— 543 Unns Med. quam forte. — 517 Citat lia^c Cledonius, in Arte, inter 
Grammati(-os vctt. hoc niodo : noti hoc inimica precatur; Sed qutecumque tibi 
junclis*. ifc. Sciipti nihil variant, nisi quod <|uidani non hac ; alii hoc non. — 
5 49 Voss. prop, teneri. — 550 lierolin. sen. norunt.- — 551 IJuini. vult exam, 
ifrsent, <|UO(l T<f inquirant nitlius res|)ondet ; ut illud Hor. I'oet. Art. 2G8. 

NOIVE 

55.*) ^'e«ctl7lu«] Ita loqnnntnronincs: nnt adversari. Interea (o gravius 
fe uticin: dicuiil quod votis suis sci- sunt decepti (pii sponte sua sunt de- 



MKTAiMORPHOSKON LIB. IX. 1389 

Credimus : et sequimur ma<j:noruin exempla Deorum. 

Nee nos ant durus pater, aut reverent ia I'amai, 555 

Aut timor impedient; tantum absit causa timendi. 

Dulcia fraterno sub nomine furta teji^omus. 

Est milii libertas tecum secreta loquendi. 

Et damus amplexus ; et jungimus oscula coram. 

Quantun) est, quod desit ! miserere fatentis araorem, 560 

Et non t'assura?, nisi cogeret ultimus ardor : 

[Neve merere, men sul)scribi causa sepulcro,] 

Talia nequicquam perarantem plena reliquit 

Cera manum : suramusque in marjrine versus adha^sit. 

Protinus impressa signal sua crimina gemma ; 565 

Quam tinxit lacrymis : linguam defecerat humor. 

Deque suis unum famulis pudibunda vocavit : 

Et pavidum blandita, Fer has, fidissime, nostro, 

existimamus omnia esse concessa ; et sequimur exempla magnorum Deorum. Neijue 
ant pater sererus, aut pudor famce, aut metus nobis ohstabiint : absit tantum causa 
timendi. Velabimus juainda furta sub nomine fraterno. Licet mihi tecum arcana 
communicare. Et Jios amplectimur, et coiiserinnis suuvia palam. Quantum est 
quod desideraturf miserere agnoscentis amorem, neipie agniturce, nisi extremus 
<Bstus vimfaceret. Neve merearis subscrihi causa meo tumulo. Plena tabella desti- 
tuitfrustra scribentem talia: atque novissimus versus iiiscriptus est margini. Con- 
tinuo sigillum apponil suo crimini gemma impress^: quam madefecit lacrymis : hu- 
mor destituerat linguam. Atque verecunda arcessivit unum ex servis suis ; et blan- 



Vos exemplaria Grccca...V€rsate. — 55G Impedient Heins. ex nno Gronoviaiio re- 
cepit ; nam ceteri, impedict. Mox variant Codd. Multi ex vetiistioribus tan- 
tum sit ; \>r.yiov. tantum si: nonnwW'i, adsit vel assit. Priinns Vatic, omisit 
tantum. Heins. snadebat : nam qua sit causa timendi 7 — 557 Moreti fragmen- 
t<im Publicafrut. Vro furta, uniis Mcd.rota. — 558 Hiirm. probat iiniiis Leid. 
lectlonem tec. secura loq. — 5(50 Heins. conj. quod desit. — 561 Bus. intimus ard. 
— 563 Berolin. Tal. 7iec quicquam. Sec. Med. nequicquam properunttm ; alii 
duo pnrantem ; tot\(\em peragentem. Qninque et'xam plen. relinquit. — 564 Multi 
summoque, quod Bothius probat, ut sonantins. — 565 Pro crimina, nonnulli 
carmina, approbante Heins. — 566 Ko. et umis Heins. Quam tingit. Berolin. 
etiam lingua; pro linguam. — 568 Pavidum ex pliirimis vett. recepit Heins. 
ceteri jxiuZi/m, quod Bothius tuetur. Deinde/cr/ias ex nonnuUis Codd. Heius. 

NOT^ 

ccpti. Colloquium, Tactiiin, Oscula, unus 

556 Tan^Hm rt/;.si<] Sensus est, Nulla tantum ex quinque dccantatis illis 

est causa timendi, ut qnidcm lin<;ebat amoris fjradibus, seu lineis, superest. 

caeca puella voluptati serviens : Nul- 568 Blandita] Ut mos est illis qui 

lain fiugamus. aliena opera indigent. 
560 Quantum^ Post Visum eniui, 



1390 p. OVIDll NASONIS 

Dixit, et adjocit lono^o post tempore, iVatri. 

Cum daret ; clapsaj manibus cecidere tabella3. 570 

Oniiiu' liiil)ala est: niisit tanien. Apta minister 

Tempora naetus adit; traditque latentia verba. 

Attonitus subita juvenis Mapandrius ira, 

Projicit acceptas, lecta sibi parte, tabellas : 

Vixqiie manus retinens trepidantis ab ore rainistri, 575 

Dum licet, o vclitas sceleratc libidinis auctor, 

Effuire, ait: qui, si nostrum (ua fata pudorem 

Non traherent sccum, pa>nas mihi mortc dcdisses. 

Ille fugit pavidus : domina^que fcrocia Cauni 

Dicta refert. Palles audita, I»ybli, rcpulsa: 580 

Et pavet obsessum ^laciali iVigorc pectus. 

Mens tamen ut rediit, pariter rediere furores : 

Linguaque vix tales icto dcdit acre voces : 

Et merito ; quid euim temeraria vulneris hujus 

Indicium feci ? quid, quae celanda fuerunt, 585 

Tarn cito commisi properatis verba tabellis ? 

ditatiinido, Porta, iniimt,fidissime, nostra, et, longo post tempore, addidit,fratri. Cum 
offcrret tabellce elapstc exciderunt manibus. Turbata est prasugio : attamen misit. 
Famulus nucttis tcmpus opportunum accedit, (t porrigit verba secreta. Juvenis 
McEundrius siupins repent ina ira abjicit tabellas acceptas parte a sc lecta : atque cegre 
covipescens mattiis a facie tremenlis famuli, Dum licet, inquit, proripc te, o auctor 
ne/arie lilndinis proliihitce ; qui nisi mors tun secum duceret nostrum honorem, tnorte 
mihi exsoh-issis pwnas. Ille prurumpit timidus, atque reportat domina- sieva verba 
Cauni. Expallescis, Bybli, cognila repulsa ; atque cor oppression frigore gelido 
pavet. Postquam tamen mens rediit, simul amor rediit : atque lingua wgre protulit 
hot sonos acre pcrcusso : Atque jure ; quamobrem enim inconsiderata professa sum 
istud culnus? Cur crcdidi tam cito voces tegcndas acccleratis tabellis? Animi 



siiadct ; \u\n. /eras. — 509 Alii post long. temp. — 574 Heins. ma\vhht lect. vix 
part. improlianH; Biirm. — 575 Cod. Sixii man. relraliens. ^tlG Ciciiev. Sprotii, 
et Leid. sceler. cupidinii. Et <|ui(Iani actor, <it auctor liic, inoneiite liurin. 
est niintins. — 577 Alii quod si: rh qui, tx nicliorilms Clodd. liiinn. re- 
fert ad dedisses, scq. vs. — 57H Secum n)eliorc8, Icslo Heins. alii tecum, — 
581 \'. I'.rparit nbscs. (iron, lit pavet obscannm. Deinde nonnnlli ex casti- 
fXat'ionhus pectus ; \h\(^. corpus. — 5H2 Med. rapidi pro pariter; et iinns redier. 
dolores. — 583 N. et duo alii tal. seclo ded.— 585 I'r. V. sec. Pal. et duo alii 

NOTiE 

573 Maandrius] Caiinns, scilicet, sed inajoreni vim Iiabet lure ellipsis, 

Ma.aiidri nejios, ut ex superioiibus fiiiap(|iie adeo J$yl)lidis statum et furo- 

\>*tf^. rein manifestiorcni facit. 

584 Merito] Repulsatn tuli, supple: 



METAMORPHOS5EON LIB. IX. 1391 

Ante erat ambiguis animi sentcntia dictis 

Praetentanda inihi. Ne non scqucretur eunlem. 

Parte aliqua vcli, qxialis foret aura, notare 

Debucram, tiitoque mari decurrere : quae nunc 590 

Non exploratis implcvi lintea ventis. 

Aiiferor in scopulos igitur, submersaque toto 

Obruor Oceano : neque habent mea vela recursus. 

Quid ? quod et ouiiuibus certis proliibebar amori 

Indulgerc meo, turn cum mihi ferre jubenti 595 

Excidit, ct fecit spes nostras cera caducas ? 

Nonne vel ilia dies fuerat, vel tota voluntas, 

Sed potius mutanda dies ? Deus ipse raonebat ; 

Signaque certa dabat : si non male sana fuissem. 

Et tamen ipsa loqui, nee me committere cerae 600 

Debneram, praesensque meos aperire furores. 

Vidisset lacrymas : vultus vidisset amantis. 

Plura loqui poteram, quam quae cepere tabellas. 

Invito potui circumdare brachia collo, 

Amplectique pedes, affusaque poscere vitam : 605 

sententia erat mihi ante cognoscenda verbis ancipitihus. Debneram ohservare parte 
iliqua veli,quaUs esset ventus, ne non sequeretur discedentem ; alque ire certo mari, 
qua nunc implcvi vela non pratentutis ventis. Abstrahor ergo in cautes, atqiie sub- 
mersa obruor toto mari; neque mea carbasa habent reditus. Quid quod etiam 
ubsterrebar favere meo amon indubitntis prasagiis, turn cum tabellce exciderunt 
mihi imperanti cas deferre, et fecerunt spes nostras inanes? Annon vel ilia dies 
mutanda, rcl omne votwn, sed potius dies mutanda? Deus ipse hortabatur, alque 
prabtbatfida indicia; nisi fuissem vecors. El tamen ipsa debueram loqui, neque 
me credere tabellis, afque prasens indicare meos amurcs. Vidisset fletus, vidisset 
faciem amantis. Poteram plura dicere, quam quce tabclUe habuerunt. Potui am- 
plecti collum invitum brachiis, alque comprehendere pedes, atque projecla petere 



quod qua ; node Heins. quo : Tliuan. cur. — 587 Morcti liber sentent. ceris ; 
Cant, et diio alii verbis. — 590 Berolin. totoque. — 592 Viilg. J^unc feror in 
scop, niulti vett auteni Aufevor. Submersaque pro vulg. subversaque probat 
Heins. qui etiam conj. moto pro toto. — 593 Cant. vel. recursum. — 594 Heidelb. 
quod ab omin. — 595 Gron. cum perferre jub. — 597 Berolin. tot. voluntas. — 
599 Fr. Bas. et Med. Signaq. cara ; alii Certaque sign. Heins. volebat Et rata 
signa dub. — GOO Heidelb. non pro nee. — 602 In BeroJin. et quibusdam aliis 
tultum vid. Heins. praeterea volebat vid. amantcs, vel vultum..,amantem. — 

NOTiE 

592 Auferor'] Prolixe lascivit Poeta, ingenio accouiDiodatam. 
luateriam sequaccm uactus, .et suo 



1392 V. OVIDII NASONIS 

Et, si rojicerer, potui moritura videri. 

Omnia fecissem, quorum si singula duram 

Flcctcre non potorant, potuisscnt omnia, mentem. 

Forsitan et missi sit quondam culpa ministri. 

Non adiit apte : non legit idonea, credo, 610 

Tempera : nee petiit horamque animumque vacantem. 

Hsec nocuere mihi. Neque enim de tigride natus ; 

Nee rigidas silicas, solidumve in pectore ferrum, 

Aut adamanta gerit, ncc lac bibit ille lea^nae. 

Vincetur. Repetendus erit : nee taedia coepti 615 

Ulla mei capiam ; dum spiritus iste manebit. 

Nam prinuun (si facta mihi revocare liceret) 

Non coepisse fuit : coepta expugnare, secundum est. 

vilam ; et, si repellerer, pntui videri mortem ohitura. Omnia fecissem : quorum, 
si singMla non poterant mollire asperum animum, omnia pot iiissent. Forte et all- 
quod sU peccatum famuli missi. \on acccssit opportune; credo non dispexit tem- 
pora apta : neque petiit horam it animum vacuum. Ista milii ohfuerunt. Neque 
enim tile ortus ex tigride, neque haliet dura saxa, aut ferrum rigidum aut adaman- 
tem in pectore : neque suxil lac Icance. Flectetur. Repetendus erit. Neque me 
ta'dehit unquam mei incapti, dum animu ista supererit. Nam pri mum fuit non in- 
cepisse, si fas esset mihi revocare fata : alteram est absolcere institutum. Namque, 



600 In Btrol'm. hie vs. ante piarcedentem exbibetiir. Uniis R. sirejiceret; 
Jun. respuerer. — 00« Unus Heins. et iiniis A. cnni Cod. Bersm. pot. poterant 
tamen omn. — 010 Ex meliorihiis Heins. dcdit non leg. viilg. nee. — Oil Heins. 
'■tiani malit non pet. et mox vacantes pro vacantem. — 012 In vett. neq. en. est 
de tigr. — 013 liigidas dedii Heins. ex diiodecim prajstantioiiljus ; vulg. ng-j- 
dos : Spirensis rigida silice. Dt-inde lieroiin. et Hei<lelb. in corpore. — 615 R. 
Urbinas et pr. Pal. lepiint nuitata distinctione : Nee tadia capti Vila mei: 
cupiam dum, Ifc. N. et Med. nrc tadia capti Ulla mei faciam, sed vulgatani re- 
tinet Burni.— 017 In ninitis vett. *?/«<«.— 018 Alii .Voh cepisse foret. Fr, et 

NOTyE 

000 Forsiian rt] Peisape nimirnni, siibdiictis ad vitani rationibiis esse 

raptata occasione, in tempore adve- aiituniant, ut nefpic dies, neque locus, 

nire, in rebus etiam niaximis propc neque res ulla denique ilios (|iiiccjuam 

unicus labor. aduioncre possit. Qnin ilium contra 

018 Cwpla txpugnare] Prius eqiii- lirnia et bene constituta meute vivere 

dem rpiam ineipias, oonsulto ; nbi e.redideriui, qui subinde sese ad tera- 

rotisulucris, mature facto opus est. pus accommodare, scntentiamcjue pro 

At enim cum primum male consii- re nata mutare didirerit. Sibi suo 

luisse nos advcrtimus, ab ince|)to sensu opiimam posuit le{;;em, qui sibi 

desistere secundum nobis esse debet : nullam poiiere constituit; quze viro- 

ut, niibi quidcm, omnium stultisiimi rum sanctorum sors est. 
videautur, qui se ita conipositis et 



METAMORPHOSKON LIB. IX. 1303 

Quippc ncc ille potest (ut jam mea vota relinquam) 

Non tamcn ausorum semper memor esse meorum. 620 

TA, quia desierim, leviter voluisse videbor : 

Aiit etiam tentasse ilium, insidiisque petisse. 

Vel certe non hoc, qui plurimus urit, et ussit 

Pcctora nostra, Deo, sed victa libidine credar. 

Dcnique jam nequeo nil commisisse nefandum. 025 

Et scripsi, et petii : temerata est nostra voluntas ; 

Ut nihil adjiciam, non possum innoxia dici. 

Quod superest ? multum est in vota, in crimina parvum. 

Dixit : et (incertaj tanta est discordia mentis) 

Cum pigeat tentasse, libet tentare : modumque 630 

Exit ; et infelix committit ssepe repelli. 

Mox ubi finis abest ; patriam fugit ille, nefasque : 

Inque peregrina ponit nova moenia terra. 

tamefsi nunc mea desideria omittam, neque ille potest tamen non recordari incepto- 
rum meorum ; et quia omiserim, videbor parum optasse, vel etiam ilium tentasse, et 
fraudibus adortam esse : vel certe non credar superata hoc Deo, qui violent issimus 
torruit et torret, verum libidine. Denique nunc non possum nihil patrasse nefan- 
dum. Et scripsi, ctpoposci: votum nostrum est emissnm ; quamvis nihil addam, 
non possum dici innoccns. Quod restut, multum est in desideria, exiguum in cri- 
mina. Absolvit: et, tanta est Ji actual io mentis dubia, cum paeniteat tentasse, libet 
tentare ; et modum transgreditur, ct misera committit Scepe rejici. Dein ubi finis 
nullus est, ille fugit patriam et nefas, et statuit novum urhem in terra extranca. 

pliirimi alii coeptum expugn. — 619 Berolin. vot. relinquat. — 620 Berolin. At tarn. 
— 621 Herolin. Aut quia: et Leid. et JMeiiard. desiero. Dein unns Med. lev. oe- 
pisse vid. — 622 Berolin. etiam intenlasse. Olini ed. urget et urit. Sed urit ct ussit 
jam Ciofano placebate suo Cod. et Olest. Idem postea in plnribns reper- 
tum vetf. In V. urget et ussit. Heins. oonj. urit et urat. Buini. placebat cum 
tribns ussit et urit. — 624 Grou. et Leid. libid. cimdur. — 625 Bothius viilt nil 
admisisse: et Heins. ne/andi. — G2() (iron, ct volui; Berolin. petiit. Quatuor 
temerataque nostr. ; nonnnlli temeraria nost. Deinde plurimi voluptas. — 628 Be- 
rolin. mult, est, tamen est in crimine parv. — 629 Quatuor libri et inctstcc. 
Unus Med. est fiducia. Heins. rcctius legeudum putat menti. — 630 Libri 

NOT/E 

624 Deo] Sic solemus omnes vitia Lector, primnm et secundum, ter- 
nostra honestis nominibns excusare. tium etiam, si vis, omnino prava nou 
Quasi vero Deus ille non sit Libido iucipere; (iua?,postquam viani praeci- 
ipsa, unnm idemqne propcmodnm pitem sumus ingressi, vel invitos 
totius generis hnmani iucendium, deinceps traliunt. 

quod, prieter lacrymas, nulla aqua 633 Mwnia] Caunum, scilicet, Ca- 
possit extinguerc. li^E urbem. 

625 Denique jam] Ergo, nt vides, 

Delph. ct Var. Clas. Ovid. 4 T 



1394 p. OVIDII NASONIS 

Turn vero mcestam tota Milctida mentp 

Dct'ecisse rcnint : turn vero a pcctore vestem 635 

Dcripuit; plunxitque suos t'uribunda laccrtos. 

JanKjuc palam est dcmens ; inconcessamque fatetur 

Spcm Veneris ; sine qua patriam, invisosque penates 

Dcserit ; et proi'ug:! sequitur vestigia fratris. 

Utque tuo niotae, proles Semeleia, thyrso 640 

Tsmari<t celebrant rcpetita triennia Bacchae ; 

Eyblida non aliter latos ululasse per agros 

Bul)asides videre nurus: quibus ilia relictis 

C'aras, ct armifcros Lelegas, Lyciamque pererrat. 

Jam Cragon, et Lymiren, Xanthique reliquerat undas, 645 

Turn vero aiunt Iristcm M'dcli filiain defecisse animn. Turn vero detriixit nmic- 
tuin a pectore, nlque furore correpta percussit sua brachia. Jamqne aperte est 
re'iuiia, ntque ugiioscit spein denejjntam Veneris; .shw qua deslUuit patriam atque 
ilinnuiH infestain ; afque legit vestigia fratris exults. Et quemudinodum, o nate 
Scineks, Bacchce Tliraciie tuctte tuo thyrso frequentant trieterica renovata, sic 
piiella Bubasides viderunt Byblidem rociferantein per vastos campos ; quibus omis- 
sis percurrit Caras, et Lelegas ariniferos, ct Lyciain. Jam praterierat Cragojif 



script! Cum; viilg. Hum. — 6Z6\\i\ii. Diripuil ; Dirupit »€x\\hr'i; Arripuit unns. 
(Jant. et alius phtusitque. Gron. et ties alii furib. capitlus. — 637 Heins. malit 
iiuoncesstrquc: duo lilifi incoiifessamque. — 638 Sine qua onines libii vett. nisi 
• liioil duo Med. pro qua; vnlg. siquidem. Sed utrunujuc videbatur frigidum 
Scheppero, fpii cnrr. Spem Veneris, linquit patriam, &,-c. Cant, pro Penates 
dat parentes.^V)\\ Tres lii)ri repet. trinticu ; unus trietica ; (\no triaterica ; 
uuus "^IcA. triterica. — 61.> Heidelh. ./«;m/ut. Berolin. .Jam Gradion. Berolin. 
I'him. jugum. Nauijcriiis coiij. pnrtibus ingens : Constant. Fan. Perottus, 
Giareauus, Mycillus, Farnab. Uode hircum pra?f"crebant ; Heins. ignem. — 

mOTJE 

031 Miletida] ri\blida,Miicti filiani. tio qnoque anno rceurrcbant; do qui- 

637 Jamque jialaml Atque levc est bus supra 1. \i. 

quodcuniquc criinipit : intus aluntur 643 Bubasides'] Cariae ; Bubasus 

ampntium aniantnni furores. enim Cariae est regio, cnjus etiara 

6U) Proles Semeleia] liacrhus est, l»iiniiis meminit. 

cui a Stmele inatre illud datum uo- 614 Lelegas] Qui CariK populi bel- 

mcn. licosissimi, ex Gracciaiilue advecti. 

Thyrso] Per quen) tliyrsum, quae Lyciam] Qua? j)rovinciacst minoris 

basta erat bodera !^eu panipino ves- Asiip, CarivE adjacens, ad ortum sita. 

tita, Baccbi Baccbantiuuique gcsta- 645 Cragon] Qui Lyciac mons est. 

men, vini Juror intclligitur. Lymiren] Lycia; urbem juxta Cra- 

641 Jsmaricc] Tliracitf. ; ab Ismaro gon. 

riiracise monte hie dictiP. ATanf/ti] Qui flavins estLyciae maxi- 

Triennia] Trieterica, fcsta qua; tcr- mus. 



METAMORPHOSEON LIB. IX. 1395 

Qiioque Chimaera jugo mediis in paitibns i^em. 

Pectus ct ora leae, ca!!cl;im serpcnlis habebat. 

Deficiunt sylva3 : cum tu lassata sequendo 

Piocidis ; et, dura positis tellure capillis, 

Bybli, taces ; IVondesque tuo premis ore caducas. 650 

Saepc etiam NjMnphaj teneris Lelegeides ulnis 

Tollere conantur : saipe, ut moderelur amori, 

Praecipiunt; surdajque adhibent solatia meuti. 

Muta jacct: viridcsque suis terit unguibus herbas 

Byblis : et iuimectat lacrymarum gramina rivo. 655 

Naidas his venam, quae nunquam arescere posset, 

Supposuisse ferunt. Quid enim dare raajus habebant ? 

et Lymiren, et wjuas Xunthi, et montem quo ChimcEra liabebat ij^nem in mediis 
purlibiis, pectus et vultuin lecence, et caudam draconis. Nemora te deslituunt, cum 
defessa sequendo cadis, Bybli, atque obmtdescis, criyibus demissis in terra rigida ; 
atque urgrs tuo ore folia jacentia. Sape etiam Nymphce Lelegeides niluntur eri- 
gere moUibus brachiis: scepe hortavtur ut minuat amorem, et prabent solatia surdo 
nnimo. Muta litjblis prostrata est, atque vellit virentia gramina suis unguibus: 
atque ea irrigat torrente lucrijmarum. Dicunt Naiades his subjecisse venum, qua 
nunquam posset exsiccari. Quid enim habebant majus? Continuo, sicuti gutta 



648 Ms. Borsm. Desislunt ^Iv. unde ille conj. Destituunf. — GI9 Heiiis. ex 
O. dedit Procidis ; vulg. Concidis ; pr. Gion. Incidis. — 650 T«cfs ex uno 
Med. Heins. reccpit pro vulg. jaces; nam iiiox sequitur jacef. — 651 Alii Step, 
illam: etiam est ex Codd. niiiltis vett. — 652 Vulg. ut mededtiir am. mederetur 
inulti veteres contra metrura : sed moderelur pr. Pal. pr. V. Cant. tert. 
Med. O. pr. HaiTibiir<j. et alii coniplures. — 653 Pro adhibent, dubant Gron. 
addunt duo. — 654 Pro jacet, Bonou. et Med. tacet, ut x. 389. ' Miita silet 
virgc' — 654 Terit ex quatuor vett. Heins. dedit pro vulg. tenet,— Qoo Bero- 

NOTiE 

646 Chima^ra'] Mons fuit Lyciae rius affirmabis. Penes te esse infi- 

ignivomus, iu cujus cacumine leoncs, nituni illnd quod cupis, sanus non 

in medio, ubi pascua, caprae, in radi- dixeris. Si igitur caeco inipetu cor- 

cibus serpentes freqnentes eraut : reptus cujusqiiam animus, alicubi 

unde locus datus tabula^. esse maximum iUud quod qua?rit au- 

651 Lel(geides'\ Quee in Lelegum tiunat, satis ilium credis periisse, nisi 

terra habilabant. consequatur. 

653 Surda] Quis vero aninio amore 656 Vemim'\ In fontcm mutata est, 

aegro possit succurrcref Perpende, aptissima profecto metaniorphosi: ut 

quaeso, Lector, ntim iu te suis limiti- liiuc discant, qui vitiis suis favent, 

bus defiuitnm appetituni habeas, aiine qualem stultitiai sua> deheaut expec- 

quod infinitum est requiras. Modo tare cxitum. 

ne, quod stultissimum fateare, tibi 657 Quid enim] Nimiriim Here vo- 

ipsi ames iuipouere, scio quod poste- leiiti iuaxin>um fuit beueficium juges 



lOlKJ P. OVIDII NASONIS 

Protiiius, lit secto piceae de cortice guttac, 

Vtve tenax gravida manat tellure bitumen ; 

Utvc sub advmtum spirant is lenc Favoni 660 

Sole rcuiollcscit, qua? tii<;ore constitit iinda : 

Sic lacrymis cousurata suis Phoebcia Byblis 

Vcrtitur in fontoni, qui nunc quoque vallibus illis 

Nomcn habct doniina? ; nigraque sub ilice manat. 



Fab, X. Iphis ex Virgine in Puerum. 

p!i.«STOS est oppidum in insula Creta. Hie Ligdus generosae stirpis, ac 
praestantis fidei, cnni petiisset a Teletliusa conjuge, ut, si piiellam pareret, 
necaret; si pneruni anteni, soboleni patri;p seivaret; ct ntcrque pro casu 
fiitiiro lacrj mas dcdissent, mater nequiens alFerie nianiis liiia?, Isidem in' 
nialis liabnit auxilio : cnjus poUicitis ilia infantem pio puero, decepto 
patre filii opinionc, nntrivit. Namque cum a?tas matura nnptiis incre- 
visset, nihil suspicaus pater, obstrictus fide conjngis, lanthen ex Teleste 
genitam despondii. Qui inter sc cum gravi amore premerentur, niaxime 
Ipliis (hoc enim pater nomine avi eum vocari voluerat) trepidante ergo 
niatre, ne Iphis puella eum infamia reperiretur, eadem Dea fuit auxilio. 
Nam ut tolls nuptiis Jugari possent, Iphin in puerum transfiguravit. 

Fa MA novi centum Cretaeas Ibrsitan urbes 665 

Implesset monstri ; si non miracula nuper 
Iphide niutata Crete propiora tulisset. 



jticea ftuunt de cortice scisso, vel f;lutinosum bitumen ex terra tumida, vcl aqua, qum 
conglacialu est/rigore, liquescit Sole sub adventum Fatoniileniter flantis ; sic Byblis 
Phabein ixhdusta suis hurymis tmitutur in fontem, qui hodie etium habct nomen 
domina' in illis lallibtis, atquejluit sub atra quercu. 

X . lama rccentis yrodij^ii implevisset urbis Cretenses ; nisi Creta nuper tu- 
lisstt monstra propiora Iphide transmututa. Nam terra Phaslia vicina regno 



lin. gram, riris ; ct H<idclb. viiis fortasse pro eodem. — GGO Plurimi scripti 
tub adrevtu. — 0(»I Med. remvll. qua. — 003 I'ai. ct duo alii quoq. Jinibus iilis. 
I'r. A. duo Mor. Arund. alter Hamburg, et unus Heins. vail, imis, — G07 Mu- 

NOTyE 

niinistrarc iacryma«. Ne<jue absimili tenax, quanquam sulphurei odoris, 

ratione omncs deniciue improbi pu- di- quo prolixe Plinius xxxv. 15. 

nientiir. GO.i Oeteuas] Uude Miletus exces- 

66'J UUumen] Linius vidctiir ease scrat. 



METAMORPHOSRON LIB. IX. 1397 

Proxinia Gnosiaco nam quondam Phajstia regno 

Progenuit telliis, ignoto nomine Ligdum ; 

Ingenua de plebe virum. Nee census in illo 670 

Nobilitafe sua major: sod vita fidesque 

Inculpata fuit. Gravidas qui conjugis aures 

Vocibus his movit, cum jam prope partus adesset : 

Qua) voveam duo sunt : minimo ut relevere labore ; 

Utque marem parias. Onerosior altera sors est : 675 

Et vires fortuna negat. Quod abominor, ergo 

Edita forte tuo fuerit si foemina partu ; 

(Invitus mando : pietas, ignosce ;) necetur. 

Dixerat : et lacrymis vultum lavere profusis, 

Tam qui mandal^at, (piam cui mandata dabantur. 680 

Sed tamen usque suum vanis Telethusa maritum 

Solicitat precibus ; ne spem sibi ponat in arcto. 

Certa sua est Ligdo sententia. Jamque ferendo 

Gnossiaco progeimit oliin Ligdum, nomine ignnldli, virum de ptehe honesta. Neque 
illi opes mnjores sua stirpe ; sed vifa et fides fuit Integra; qui perculit aures uxoris 
gracidce his verbis, cum jam propc partus adesset : Vuo sunt quic votis poscam ; ut 
absolvaris minimo labore ; et ut marem in lucem emittas. Sors altera est molestior ; 
atque natura suhtrahit opes. Ergn, quod minus ominosum precor, si forsitan fae- 
tnina fuerit prodita tuo partu, (jubeo invitus: pietas, da veniam,) morti tradatur, 
Dixerat, et tam quijubebat, quam cui jussa dnbantur tinxerunt faciem lacrymis 
prurumpentibus. Sed tamen Telethusa usque pellicit maritum suum inulilibus pre- 
eibus, tie sibi spemjigat in ungusto. Sua est sententia jirma Ligdo, Jamque ilia vix 



tata nieliores, teste Heins. vulg. mutato. Gron. Crct. majora. — CC9 Alii igno- 
turn nom. Fragni. Boxhoin. signatum nom. Monet Heins. posse et Lygdum' 
legi; nam et Ai'ySos etXuySos Giaeca esse. — C71 \Jrh\n. sed jura fid. — 673 Heins. 
exquinque scriptis dedit movit; vnlg. monuit.—Gl\ Labore est ex Urbin. pr. 
Erfurt, et quatuor aliis ; vulg. dolor e.—GTCi Heins. pro fortuna, ex pr. Med. 
pr. V. et decern aliis recepit natura; IJurm. vulgatuin pra>fert. — 077 Unus 
Med. Prodita fort. — 681 Berolin. sxium tantis Tc/.— 684 Edd. vulg. habent 
jamque ferendo Vexerat ilia ventrem. ' Insignis barbarismns : vehere ventrem, 
pro ferre. Vinxerat S. Marci et Urbin. cum Jnreti excerptis : Duxerat N. 
sec. Med. prim. Gron. tres alii : duo, Gcsserat : unns Med. Auxcrat : Vixerat 
pr. Pal. pr. V. pr. Bas. pr. Erfurt. Spirensis, Arund. et sex alii. Scribe : 
jamque ferendo Vix erat ilia gravem viaturo pondere ventrem.' Sic Heins. — 

NOTiE 

668 Gnosiaco] Fuit Gnosus una' ex Cretae, a IMinoe aedificata. 

centum pricstantissimis Cretiu urbi- 075 Altera sors] Fa-minca nempe. 

bus, si modo oppidula fuerint plera- 676 Quod abominor] Quod omeo 

que. Dii avcrtanloro. ' 

PhcEStia] Phaestus urbs quoque fuit 



1:198 



r. OVIDII NASONIS 



Vix eiat ilia gravem mature pondere ventrem ; 

Cum medio noctis spatio, sub imaj^ine somni, G85 

Inachis ante tornm, pompa coniitata suorum, 

Aut stetit, aut vi.sa est. Iiicrant lunaria IVonti 

Cornua, cum spicis nitido flaventibus auro, 

Et rcs;ale decus ; rum (jua latrator Anubis, 

Sanctaque Bubastis, variusque coloribus Apis : 690 

Quique premit vocem, digitoque silentia suadet ; 

imr erat pestando grnvidam ahum onerc maiuro, cum medio noctis tempore, Inachis 
stipota jwmpa suorum (iiil stetit, unt visa est consisU'ie ante tectum, sub specie somni. 
Cornua lunaria erant affixa frond cum spicis Jiarentilnis puro auro, et honos regius ; 
rum qua Anulns latrator, et sacra liuhastis,ct Ajiis distinctus coloribus, etquicompes- 



G86 Nonnulli script! turba pro pompa. Suoriim dedit Heins. ex pr. Med. sec. 
Pal. pr. Mor. ct aliis plurimis ; viilg. sacroriim: Beinegg. Berolin. 
et lumniilli alii .stffd'um ; alii iioii ])aiici sororum. Tiinm. ex sororum, comitante 
soiiora exsculpi posse putabat, lit ad sistra referatiir. — 690 Jlclioies, teste 



NOTiE 



6S6 Inachis'] To est, Inadii filia, Jovi 
adamata, quae postqiiam ob Jiinoiiis 
zelotjpiain iu vaccain iniitata fuit, 
fmiisque agitata, siciiti in piiiiio Me- 
tam. vidimus, pristiiiic torina? resti- 
tufa, Isidis nomine apnd v^'gyplios 
pro l)c-a cnlta est. Kani vcro non- 
nulli Cercrcin, plerique Lunani, alii 
aliam fuisse scripserunt. De qua ct 
().>>iride Plutarcbus libelluni conipo- 
suit ; Herodotus, Diodorus, plnrinii 
alii mentionrm fecerunt. 

CiH9 Anubis] Hunc semicaneniDeum 
Mercurium volunt fuisse, qucni cani- 
nu capite ideo ab TEgypliis coli (|ui- 
dam f<criptitarunt, (|uod canibus ad 
Usiridiit a '1 yphonc fratre interlecti 
corpus invc'tigaiiduui Isis ejus ron- 
jux et soror usa fuerit. (jiianquam 
alii Anubiui Osiiidis filiuui volunt 
fuinne, patrem ad liclli sccutuni, qui 
cum galcani i-ane inKigiieni geslaret, 
cauino capita fnigi incriierit. 

G!iO liubaslis] Dianaui esse scripsit 
HerorJotus : (|uan(|uam pro ipsa (pio- 
que Ibide accipitur, ut ex Diodoro 



patet. 

Apis] Osiris ipse esse a niultis cre- 
dilur, cujus sepulto cadavere, cum 
praslanti specie .'Egyptiisbosquidam 
api)aruisset, ilium Osirim rati pro 
Deo coluerunt, et Apim, hoc est, eo- 
riini lingua, IJoveni, appellarunt. E- 
papiiuni Isidis (ilium facit Herodotus, 
cui cetera nigro, in fronte maculam 
albani I'ormai quadrata*, in tergo effi- 
gicui aquila>, cantliariun in palato, 
dui)lices in cauda pilos tribuit. Aliter 
euui describit Plinins, iteuique Soli- 
nus : varius(jue a variis habitus, (pieni 
IJacchuu), Phitonern, Amnionem, So- 
leni, Joveni quociuc fecerunt, nee non 
etiain Josephum esse non sine gravi 
causa scrij)seiunt. 

091 Quique] Harpocrates, Deus 
taciturnilatis, (jui digilo ori admoto 
indicerc vidcbatur, ne quis homines 
fuisse argueret quos tarn turpi idolo- 
latria venerabantur. Quo quideni 
adnioncnte Christiani ncfandorum 
idolorum cuoabula scrutaii utinam 
•lesiisscnt. 



METAMORPHOSEON LIB. IX. 131)9 

Sistraque erant, nunquamque satis qua^situs Osiris, 

Plenaque somniCeri serpens peregrina veneni. 

Cum, velut excussam somno, et manilesta videntem 

Sic affata Dea est : Pars, o Tcletliusa, mearum, G95 

Pone graves curas; mandataqiie lalle mariti. 

Nee diibita, cum te partu Lucina levarit, 

Tollere quicquid erit. Dea sum auxiliaris, opemque 

Exorata fero. Nee te coluisse quereris 

Ingratum numen. Monuit, thalamoque recessit. 700 

Laeta toro surgit, purasque ad sidera supplex 

Cressa manus tollens, rata siut sua visa precatur. 

Ut dolor increvit, seque ipsum pondus in auras 



cit vocem, et consulit silentia digito. Sistra insuper aderunt, et Osiris 7iunquam satis 
(juasitus, et unguis extrunca turgida vcneno soporifero. Cum Dea sic allocuta est veluti 
experrectam, atque intuentem evidentia : O Telethusa,pays mearum, omittejnolestas so- 
licitudines, atque elude jussa viri : neque cunctator educere quicquid erit, cum Lucina 
te absolverit a partu. Sum Dea opifcra, atque auxilium prabeo propitia : neque indig- 
naberis te lionorasse ingratam Deam. Monuit et excessit cubiculo. Cretensislteta 
exsurgit Iccto, atque supplex porrigens intiucentes manus ad astra, orat swa visa 
^intjirma. Ut dolur auctus est, atque ipsum onus sese prutrudit in aerem, et puella 



Heins. rariusque ; alii variisque. — G93 y^croVm. somjiiferis...venenis. — C94 Heidelb. 
Tunc velut.— GQ7 Cant, et qiiatuor alii Ne dubita ; nitilti Ae dubites. — 699 Arg. 
et Med. coluiss. queraris. — 701 Purasque ex vett. placet D. Heins. alii duras- 
que. — 702 Teiidens nonnulli pro tollens solenni pcnnutatione ; quod quia tollere 
pra-cessit Biirni. non improbat. — 703 O. Utque dolor crevit ; Jun. Ut dolor 

NOTiE 

692 Sisfra] Crepitacula erant aenea, 693 Serpens'] Mycilius crocodiium 

quorum agitatione strepitum in sacris ./Egypti indigenam suspicatur intelli- 

Isidis edebant. gendum : alii autem aspidem eideni 

Nunquam} A Typlione fratre occi- regioni familiarem, cujus luorsus leti- 

sum Osirim jam supra diximus. Ilium ferum somnum inducat. 

autem diu quaesivit Isis conjux, quern 697 Lucina] Diana est, qua^ Juno 

tandem canum sagacitateusaiiivenit, q"oquc Lucina dicta est, parturien- 

et monumento intulit. Atque liinc tibus opem ferre solita. 

apud yEgyptios sacerdotes rilus ma- 698 Quicquid erit] Seu mas seu 

navit, ut singulis sacris cum fletu foemina. 

amissum Osirim quaesituri prodirent, Au.riliaris] Talem vero priT?dicabant 

moxcumbvtitia, tanquamrecupcrato Isidem, (pia^ phnima bona in homi- 

Deo, redircnt: «it sic nuuquam satis num genus contulerit, per somnos 

qiiaesitus esset. Nobis vero satis etiani multis opem tulcrit. 

fuerit, quos jamdiu in execrandis 703 Dolor] Qui partum comitatur. 

figmeutis imuiorari et pcenitet et Pondus] lufaus, scilicet, 
pudet. 



1400 p. OVIDII NASONIS 

Expiilit, et nata est ignaro foemina patri ; 

Jnssit cUi mater, puerum mentita ; fidemque 705 

Res habuit : nequc erat lacti nisi conscia nutrix. 

Vota pater solvit, nomenqiie inipoiiit avitura, 

Tphis avus t'uerat. Gavisa est nomine mater. 

Quod commune foret, nee quenquam falleret illo. 

Imperccpta pia mendacia fraudc latebant. 710 

Cultus erat pueri : facies, quam sive puellae, 

Sive dares pucro, fieret formosus utcrque. 

Tcrtius interca decimo successerat annus ; 

Cum pater, Iphi, tibi flavam despondet lanthen : 

Fnter Pha?stiadas qua? laudatissima forraae 715 

Dote fuit virgo, Dictaeo nata Teleste. 

Par setas, par forma fuit : primasque magistris 

Accepere artes, elcmenta setatis, ab isdem. 

Hinc amor ambarum tetigit rude pectus, et aequum 

Vulnus utrique tulit. Sed erat fiducia dispar. 720 

nnta est nescio parente, genitrix itnperavit tolli, mentita marem esse : atque res 
invenitfidem : neqne erat conscia facli nisi nutrix. Pater exsolvit vota, et dat 
nnmcn avitum. Iphis fuerat tirus. Mater laiala est nomine, quod esset amhi- 
Stmm, nee quemquam deciperet illo. Mendacia incognita tegebantur pio dolo. 
(■lUtus erat maris: vultus, quern sive dares fcemince sive puero, uterque esset ele- 
gans. Inlerea tertius annus supervenerat decimo, cum parens despondet tibi flavam 
lanthen, Iphi ; qua puella fuit dote formce pulcherrima inter Phastiadas, sata 
Teleste Dictan. Anni pares, forma fuit (equalis : atque habuerunt nb iisdem 7na- 
gislris elementa atatis primus artcs. Hinc amor permulsit imperitum pectus utri- 
usque ; et inussit eandem plagam ambabus. Sed spes erat dissiniilis. lanthe ex- 



i 



impletit, et V. et Med. excrevit. — 704 Gron. Tlman. ct alii mnlti patri; viilg. 
poire. — 700 Mnlti ex vett. er. ficli nis. in aliis <ec/i: Genev. facto: Heins. 
.Hcribendum ceiiset furti. — 710 Plurimi indecepta : Calandrae Exc. sec. Pal. 
pr. Bas. pr. K. alter Hamburg, et qiiiiujiie alii, indeprensa : pr. GroD. 
imperfecta; unus He.iiis. c\im VLxc. 5nTe.ii, intcrcepta. — 712 Vvo fiertt Rersm. 
Jii-renl, non improbante Heins. — 713 Primus Pal. dccim. succrererat. — 716 
Ms. Ilcrgm. Sorti fu. Leid. Vocta fu. Alii etiam scribiint Theleste vel Thyeste ; 
Hiiidam eliam Thelcte. — 718 Tana(i. Fab. corrigit clcmentaque prima sub i.sd. — 
710 Ambarum Heins. dedit ex N. sec. Med. pr. V. pr. Gron. et sex aliis me- 
lioris nota; ; vulg. amburum. — 720 R. Vuln. utrisque. Tulit est ex Gron. et ita 
t'diderat Hcin.s. /ut( iinus HeiDS. (2a/;a< Heidclb. ct tresalil; Berolin. dedit. 

NOTiE 

707 ro<«] Qnibus, nt pnero augere- 710 Dictceo'^ Cretensi ; a Uictc, 

tur, Diia sese obstrinxcrat. Cretae monte. 

700 Commune] Quod pariter mas- 720 Disjmr] Quia se viri partes 

( ulis et foeiuinis imponi posset. tucri posse Iphis diflidebat ; viro 



METAMORPHOSKON LIB. IX. 1401 

Conjugii pacfgeque cxpectat tempora taedae, 

Quamque virum piitat esse, suurn.iore credit lanthe. 

Iphis amat, qua posse frui desperat, et auget 

Hoc ipsum flaiuinas : ardetquc in virgine virgo. 

Vixque teaeiis lacrymas, Quis inc manet exitus, inquit, 725 

Cognita quam nulli, quam prodigiosa, nova3que 

Cura tenet Veneris ? Si Di milii parcere vcUent ; 

[Perdeie debuerant : si non et perdere vellent ;] 

Naturale malum saltern et de more dedissent. 

Nee vaccam vaccae, nee equas amor urit equarura. 730 

Urit oves aries : sequitur sua foemina cervum. 

Sic et aves coeunt ; interque animalia cuncta 

Foemina fcemineo correpta cupidine nulla est. 

Vellem nulla forem. Ne non tamen omnia Crete 

Monstra ferat ; taurum dilexit filia Solis, 735 

Foemina nempe marem. Mens est furiosior illo. 

Si verum profitemur, amor. Tamen ilia secuta est 

Spem Veneris : tamen ilia dolis, et imagine vaccae, 

pedal tempux connubii et fads promissce, et credit suum fore quam credit esse vi- 
rum. Iphis amat, qua desperat posse potiri, atque hocipsum irritat ignem, et puella 
jiagrat in puella. Atque cegre compescens lacrymas. Qua sors, inquit, miki futura 
est, quam cura inauditte Veneris, nulli cognita, et monstrosa tenet ? Si Dii mihi 
vellent parcere, debuerant perdere ; si non et vellent perdere, dedissent saltern malum 
naturale atque solitum. ISeque amor vaccce incendit vaccam, neque amor equarum 
incendit Cf/Mus. Aries incendit oves ; sua fcemina sequitur cervum. Aves etiam 
sic junguntur ; atque inter omnia animalia nulla foemina est tacta amore fcemineo. 
Optarcm nulla essem. Ne tamen Creta non habeat monstra omnis generis, filia 
Solis amavit taurum : nempe foemina marem. Amor meus est insanior illo, si 
cerum agnoscimus. Tamen ilia secuta est spem Veneris: tamen ilia tulit taurum 



Gron. er. discordia disp. — 721 Conjugii nieliores, teste Heins. alii Conjugium. 
Deimie plurimi habent pact, expectant.— 722 Viilg. Quamq. vir. pudet ess. 
virum for. rauUi vett. vir. putat ess. virum: virum putat esse, suum fore est ex 
pr. V. Anind. et aliis ; unde Ht'ins. lecepit. Berolin. Quaque vir.— 723 Qua 
ex Codd. Heins. alii quo.— 728 Alii Parcere debuer. Heins. pntat liunc esse 
versiim adulterinum.— 729 In Berolin. omiss. f^— 731 Tliuan. Jnn. et alii/a?/n. 
taurum. — 733 Cant, et plures alii/o-m. corrupta cup. Quinque/cfminea correpta 
libidine.—7i3 Mnlti Mo7ist. fer ant : quod licet defendi posset, tamen Burra. 

aOTJE 

vero matnram se lanthe sentiebat. 735 Filia Solis} Pasiphae, Minois 

721 TeBdce] Pro unptiis, in quibus uxor, ciijus fabulani libro superiore 
taedae adhibebantui. vidimus. 



1402 P. OVIDII NASONIS 

Passa bovcm est : et eral, (|iii dcciperetur, adulter. 

Hue licet e toto solertia conlluat orbe, 740 

Ipse licet revolet ceratis DaMlalus alis ; 

Quid lilt let ? mim me pueruui de vir^ine doctis 

Artibus efficiet ? num tc mutabit, lanthe 1 

Quin auimum tirmas, teque ipsa recolligis, Iphi ; 

Consiliiquo inopes et stultos excutis igues ? 74.'> 

Quid sis nata vide: (uisi te quoque decipis ipsam :) 

Et pete quod fas est: et ama, quod foemina debes. 

[Spes est qwx capiat: spes est qua^ pascat amorera.] 

Hanc tibi res adimit : non te custodia caro 

Arcet ab amplexu, uec cauti cuva magistri. 750 

Non patiis asperitas, non se negat ipsa roganti. 

Nee tamen est potiuuda tibi : nee, ut omnia fiant. 

Esse potes felix ; ut Dique hominesque laborent. 

fraudibus, et specie vaccce, et erat aduUer qui dcludcretur. Tumetsi astutia hue 
concurral ex tuto mundo ; quanqiiam ipse Dadulm revolet ceratis alis, quid agatj 
num me prccslet marem de puella docl is artibus! num te mulct, lanthe! Qian 
roboras menlem, utque te ipsa recollii^is, Iphi, utque abjicis amores insanos et fx* 
pertes consilii f Aspice quid sis nata; nisi eliam tfipsam ludis ; utque posce quod 
licttum est, tt dilige puella quod debes. Spes est qua concipiat, spes est qua; alat 
amonm. Res tibi hanc totlit : non custodia te prohibet ab complexu caro, neque 
solicUudo callidi riri. Non parentis duritas, non ipsa se recusal oranli. ?*eque 
tamen est potitnda tibi: neque potes esse bcata, tamelsi omnia cieniant, atque Dii 



malit Cretes Monst. ferant. — 738 Quart. Med. in pro cf.— 742 Heidelb. non 
me ; et seq. vs. non te. Doctis est ex Pal. et niiiltis aliis ; viilp. dictis. — 
714 Heins. conj. nni/n. nbfirmas. — 745 Jiin. et Bersm. Ms. stult. exigis. — • 
74G Vide Heins. dedit ex castigatioribiis pro viilg. vides; et eenset seqnentia 
pete et ama id contnmarc. Sed ex Id pete, quod sex script! exhibent, facit 
1 pete ; quod si recipias, Gierig. putat \y\\s,. rides posse servari. — 748 In 
Bas. est qua facial, quod placet Hurmanno, rcccpitque Botiiius. Heidcll). 
et alii qua pascit, et in nonnullis amantem. — 750 ]5nrm. cuui Fr. et aliis 
octodecim praBtulit magistri: vulg. mariti ; in uno Voss. ministri. — 752 
Heidelb. Aon tamen. In Cant, et R. cum Thuan. est potiunda pro vulg. 

NOTiE 

730 Adulter'] Taurus nempc, quern, benefirio, scsc extricavit. 

ligneae vacca-, a Da-daio fabricata*, 746 Am te] Uu<e lantlien decipie- 

ope, inclusa I'asipliHf- fitlusif. bat, sibi ipsi iniponere stullissiinuni 

741 Dadalus] i)erantatus ille faber (bicebat ; (piaiiquaui nosinetipsi fere 

Athenicnsis, qui ex labyrintlio ab ipso semper fallinius, aliis nunquam quia 

fabricato, in quo a Minoi' concUisus nobis priiis t'ucuui taciauius. 
fuerat, una cum Icaro (ilio, alarum 



MRTAMOIIPHOSEON LIB. IX. 1403 

Nunc qiioque votorum pars una est vana meorum ; 

Dique mihi faciles, qnicquid valuere, dedcrunt. 755 

Quodque ego, vult genitor, vult ipsa, socerque futurus ; 

At non vult Natura, potentior omnibus istis ; 

Quae mihi sola nocet. Venit ecce optabile tempus : 

Luxquc jugalis adest : ut jam mea fiat lanthe ; 

Nee niihi continget. Mediis sitiemus in undis. 7G0 

Pronuba quid Juno, quid ad haec, Hymenaee, venitis 

Sacra ; quibus qui ducat abest, ubi nubimus ambae ? 

Pressit ab his vocera. Nee lenius altera virgo 

/Estuat : utque celer venias, Hymena^e, precatur. 

Quod petit haic, Telethusa timens, modo tempora differt : 

Nunc ficto languorc moram trahit. Oraina sgepe, 7GG 

Visaque causatur. Sed jam consumserat omnem 

Materiam ficti : dilataque tempora taedae 

Institerant ; unusque dies restabat. At ilia 

Crinalem capiti vittam nataeque sibique 770 

et homines in id iticumbant. Nunc etiam nulla pars meorum desideriorum est ina- 
vis, et Dii tnihi propitii indulserunt quiaitiid putiurunt. Et quod ego ciipio, 
piiter cupity ipsa cupit, et socer futwus ; at Natura forlior istis omnibus, qua sola 
mihi obest, non patitur. Ecce tempus amabile appropinijuat, et dies nuptialis 
instat: ut lanthe jam fiat mea; neque mihi evcniet : arescemus in mediis aquis. 
Juno pronuba, tuque, IJymenae, cur acceditis ad liac sacra ; quibus abest qui du- 
cat, vbi utraque caput obvelamus ? Postea conticuit. Neque alia puelta mititis 
uritur ; et oral ut velox accedas, Hymenae. Telethusa metuens quod hac poscit, 
nunc prorogat tempus, nunc nectit moras simulato morbo. Sed jam contriverat 
vmnem cuusani simulativnis : atqne tempora protracta facis nuptialis urgebant, 
et unus dies supererat : at ilia sibi deripit vittam crinalem et capiti Jiliie ; ci com- 

potienda. — 754 Ita iinnc loc. Burni. constitnit ductu nnius K. in quo pars 
una est vana. Vellet ctiain in piincipio Nunc modo. Olim edei). Nulla 
est una. Alii, Nunc quoque...pnrs nulla. Qnidam ulla. Hoins. olim lege- 
bat, pars irrita nulla. Postea li. vs. tollendum putabat atque etiam seq. — 
755 Bciolin. quicq. voluere. — 750 Sic meliores. Multi, socer et rult ipse 
futurus. Heins. malir, quod genitor, vult ipsa socerque socrusque, vel socerq. 
futurus, Bothius, ad locum sanauduni, omnia haec Dique mihi....o}nnibus 
istis TrapfvOfTioi accipienda esse putat. — 758 Gron. ecce oblectabile. — 759 Alii et 
jam m. fiat lunth. — 7G0 Gron. unus mih. contigerit ; Bersm. Ms. contingit. — 
761 Heidclb. quod pro quid utrobique. — 7G3 Pro lenius, Heins. putat secius. 
Altera virgo non placet lUiim. cum et Iphis >irj;o esset : pra>t'ert e Cod. 
Bonon. inscia virgo. — 700 Scripti et edili nonnulli omnia swpc. — 7t)8 Heins. 
conj. Mat. ftirti. — 770 Heins. invitis libris omnibus volebat Crin. capitis, vel 

NOTyE 

761 Pronuba] Quit nuptiis praesi- 770 Vittam Delrahil] Luctus tesli- 

dere credebatur, qucequc cum Hy- licandi causa, 
menffio invocabatur. 



1404 l^ OVIDII NASONIS 

Dctrahit : vi passis aram complexa capillis, 

Isi, Para^toniuni, Mareoticaque arva, Pharonqiie 

Qiuv colis, et septcm digestuin in cornua Nilum ; 

For, precor, inquit, opem : nostroque medere timori. 

To Dea, tc quondam, tuaqiie ha^c insis^nia vidi : 775 

Cniutaquc cognovi ; comitcsquc, facesque, sonumque 

Sistronnn : niemorique animo tua jussa notavi. 

Quod vidct hajc lucem, quod non ego punior ipsa ; 

Consilium, monitumquc tuum est. Miserere duarum, 

Auxilio(iuc juva. Lacrymae sunt verba secutae. 780 

Visa Dea est movisse suas (ct moverat) aras. 

Et templi tremuerc fores, imitataque Lunam 

Cornua fulserunt ; crepuitque sonabile sistrum. 

plexa altare crinibiis solutis, Isi, ait, qucE tencs Paralonium, et Campos Mareoti- 
cos, et Pharon, ct Mlum divisum iti septem oslia, succurre, vro, atque solatium 
prcBlie, nnstro pavnri. Vidi te olim, o Dea, atque hac tua sigrnt, et tignnvi omnia, et 
comites, ct ttrdas, ct strepitum sistrorum : atque ohseriitvi tua jussa mente uttenta. 
Quod hccc fruiluv die, quod ego ipsa non male mulctor, est consilium et jussum 
tuum. flliscrere duarum, atque tuere succuricndo. Lacryma- comites fuerunt vct- 
borum. Dea visa est concussisse suum altare, atque cnncusserut. Atque vulva 
templi tremucnint, et cornua similia Luna; micuerunt, sistrum tinnulum strepuit. 



nat.suoque.— 771 Heidelb. ct sparsis. Tunc Berolin. compressa.— 773 Voss. 
sept, dfjectum; Menard, digressum; ISIcd. divisum. Tunc Ui bin. in flumina. 
— 774 Med. ct K. med. labori. — 776 Facesque sonumque est ex Jnn. et alio. 
Hcins. nialebjtt vel cum uno Moreti rcsonuntia ara, vel cum uno siio crepi- 
tantiaara. Idem p;inlo ante suadet, vidi, Visaque cognovi. — 778 Mss. non- 
nulli, quod non ego ponor in ignem vel igne. Primus Medic, thalnmo quod non 
fgo potior cnm glossa, ' id est, deponor.*— 779 NonnuUi monitusqne. Inde 
Heins. consilii monitusque tui, et mox ex novem Mss. nialit miserere tuarutn. 
rum \s. seq. vtl invilis Mss. scribit, sua verba. — 780 Nonnulli, inipro- 
bante liurm. Au.ril. leva.— 7H2 Gron. It tempi, et Pal. duo patuere, et duo 
alii sonucre /or.— 783 Etiam hie invitis Codd. Heins. reponit sonatile. Com- 

NOTiE 

772 Parectonium'] Oppida nbi po- gressuri iter sunm noctn inter cautes 

tissimiim Isis colcbatur dc more com- et brevia dirigebant. 

mcmorat 5iipplcx Telctbusa. Fuit 773 Cornutt] Ostia dicit majora, per 

aulem Paru:tonium /liftyP*' "''^s ^"'" *l"^ maximus illc iEgypti fluvius nia- 

)»la cum portu vastissimo. ria subit. 

Mareoticu] Quan Marcotidi lacui 77.1 //ccc] Qua; jam in ara apposita 

juxta Alexandriam proxima. supplex Teletbusa intuebatur, olim 

Pharon] Alexandria- objectam in- per somnuni viderat. 

Mdam dicit, id>i cclcbcrrima fuit tur- 778 Punior] A marito, scilicet, -lui 

lis ilia el specula luceriiis instructa, tcgnioiis sexus prolcm tolicndam 

.|iiarum beucficio nauta; portum in> proliibutrat. 



MF.TAIMORPHOSEON LIB. IX. 1405 

Non secura quidem, faiisto tamen omine laeta 

Mater abit templo. Sequitur comes Iphis euntcm, 785 

Quam solita est, majore gradu : nee candor in ore 

Permanet ; et vires augentur ; et acrior ipse est 

Vultus : et incomtis brevior mensura capillis. 

Plusque vigoris adest, habuit quam foemina. Jam, qua; 

Foemina miper eras, puer es. Date munera templis : 71)0 

Nee timida gaudete fide. Dant munera tomplis. 

Addunt et titulum : titulus breve carmen habebat : 

Dona puer solvit, quai foemina voverat, Iphis. 

Postera lux radiis latum patefecerat orbem ; 

Cum Venus, et Juno, sociosque Ilymenseus ad ignes 795 

Conveniunt : potiturque sua puer Iphis lanthe. 

Mater non irunquilla quidem, sed tamen hilaris felici prasagio, discedit a templo. 
Ipkis comes sequitur discedentem passu majore quam consuevit: neque ulbus color 
perstat in vuUu, et vires crescunt, et fades est ferocior, et modus minor impexa 
comcE. Atque plus inest vigoris, quam habuit puella : jam quce modo eras puella es 
puer. Fersolvite dona templis, neque Icetamini dubiafide. Persolvunt dona tent- 
plis. Adjiciunt quoque inscriptionem. Inscriptio habebat hrevem versum : Iphis 
puer preebet munera, qua promiserut puella. Sol alter muni/estum feccrut vaslum 
mumlum radiis, cum Venus, et Juno, et Hymenceus co'eunt ad amores conjugalcs: et 
puer Iphis gaudet sua lanthe. 



parat, muUiforatilis, auratilis, vertilis, volatilis, rotatilis. Sed Biirm. monot, 
sonatilis incoguitani Latio esse voceni, sonabilis icce[)tae aiictoiitatis. — 785 
Triginta Codd. sequitur puer. — 788 Med. et tres alii et incultis ; duo impositis. 
— 789 Leid. et tics alii vig. habet. Tunc Ms. Rersni. habeat quam /(rm.— 790 
Berolin. fcem. namque. — 791 Cod. Menard. Ace dubiu. Cod. Sixii tim. diihi- 
late fid. — 793 Vulg. Vota puer. — 794 Latum Ciofan. et Heins. dedenint ex 
vett. scriptis; alii totum. — 795 Pr. Gron. et quatuor alii sociosque; alii 
sociusque. 

NOT.E 

786 Majore] Quia in niarcm niu- sit educere, seu pietatis miracula 

tata. Qua quidem fabula seu naturee Naso exposuit. 

vires, quae post aliquod tempus la- 795 Sucios'] Qui Diis iilis conjuga- 

tentem maris formam ex puella pos- libus de more iu aris accendebautur. 



p. OVIDII NASONIS 

METAMORPHOSEON 

LIBER X. 



Fab. I. Anonymus quidara, item Olenus et Lethaea in 

Lapides. 

Orpheus, Eurydice interemta, ad Inferos descendit, et a Dite impetravit, 
Tit earn rediiceret ad snperos ; lege proposita, si seqiientein iion respexis- 
set: quod ille prajstare non potuit. Revocata ergo ad Inferos, Orpheus 
nt lucem rontigit, sic dementia stupnissc dicitur, jit qui canem Cerbernm 
videns pr.v tiniore, in saxum versus est: item ut Olenns et Lethaea, qui in 
Ida monte in lapidcm transfigurati sunt. Postea dolore et fletu finito, ne 
rursus conjugale desiderium experiretur, puerilcm Venerem instituit. 

Indk per inimcnsum croceo velatus amicfu 
Acira digrcditur, Cicomiraque riymcna3U.s ad oras 
Tendit ; et Orphea nequicquam voce rogatur. 

I. IlymctKnts tectus veste Jlava inde ahit per tastum a'drem, et petit regionem 
Ciconuin: nt'iue fruslra citalur voce Orpliei. Ille quidem affuit ; ast neque attulit 



2 Alii JFAhaa digr.—^ Rogatur Burm. dedit ex Med. et undccim aliis; 

NOTiE 

1 Croceo] Qui flammeo concolor non licobat ; quo quidem flammeo 

seu velo, lutci coloris, cujusmodi pudoris et boui ominis causa nubens 

atsidue gcrebant flaminnm uxores, vclabatur. 

cum quibus divortiuin faccrc maritis 2 Ciconum] I'opuli fuerunt Thra- 



p. OVIDH NASONIS METAMORPH. LIB. X, 



1407 



Affuit illc qiiidem : sed nee solcnnia verba, 

Nee la'tos vultiis, nee felix attulit omen. 

Fax qiioqne, quam tenuit, lacrymoso stridula fumo. 

Usque I'liK, niiUosquc invenit inotibus ignes. 

Exitus auspicio «iravior : nam nupta, per herbas 

Dum nova Naiadum (iirba comitata vagatur, 

Decidit, in talum serpcntis denle recepto. 

Quam satis ad superas postquam llhodopeius auras 

Deflevit vates ; ne non tentaret et umbras, 

Ad Styga Taenaria est ausus descendere porta. 



10 



voces solennes, neque faciem hihirem, neque latum prcesagium. Tceda etiam quam 
tractavit aepitaii'! fumo hicrymas ciente, et sicuti fuit, nullum fiummum concepit 
concussione. Ecenlus tristior omine ; nam dum nova nupta stipata ccetu Naiadum 
ambultd per gntmina, interiit, denle an<:uis admisso in talum. Quam ubi vates 
Rliodopcius satis dvploravit ada'eremsuperum, ne non etiam exploraret Manes, susti- 
nuit descendere ad Stygem porta Tcenaria. Atque accessit ad Froserpinam, et 



vulg. vacatur. — 4 Berolin. non sol. Unus Bas. sol. jura, quod ex tura ortum 
Burm. piitat.— 7 Unus Voss. et unus Leid. Utquefuit, nullos inc. quod placet 
Heins. — 9 Sec. Pal, alter Twisd. et alius Mwnalidum turba.— 10 Decidit e Fr. 



NOTjE 



ciae ad Ilcbium lacumque Bistoni- 
deni. 

3 Orpheal Orphei, ApoUiuis ex 
Calliope IVlusa filii, qui a patie lyra 
accepta niira qua; deinceps videbi- 
nius patravit. 

Nequicquam] Quia iufeliciter cesse- 
runt nuptiir. 

4 Solennia'] Qncp taustitatis gratia 
ab Hymena'o pioferrentur; qualia 
lia;c essent, ' fausts felicesque sint 
hcB nuptisp,' <SlC. 

6 Fax] Faces in nuptiis adbiberi 
solitas jam toties vidimus, ut tadio 
sit repetere. 

Lacrymoso] Qui Orpheo praiseitim 
lacrymas excuteret. 

7 Nullos] Quauquam concussioue 
et frequeuti vcntilatione ignis solet 
accendi, namniaque excitari. 

Dum] Dura fugeret Arista?um, 
scripsit Virgilius. Quam fabulani 
ita expouunt, ut per Eurydicen Aui- 
) 



ma intelligatur, quie corporis amore 
decepla,f'allacibus bujus voluptatibus 
tanquam evanesceritium florum aiuce- 
nitate delinita, Aristaeuni, hoc est 
Bonum, quod per illud, ut fert vocis 
Etyniologia, intelligitur, maxinio suo 
damno refugit. Anne istud signi- 
ficare voluerint poetaj paruin in- 
terest : maximum est quod revera 
se ita res habet : ut si quis ex veteris 
serpentis exitiali peste, qua omnes 
iufecti fuimus, sese liberare voluerit, 
ilium non Orpheo modo seu rectaj 
rationi, spretis corporis lenociniis, 
sed Christo Domino, ad Inferos pro 
nobis delapso, auscultare oportcat. 

11 Rhodopeius] Orpheus Thracius ; 
ram Thraciae mons est Rhodope al- 
tissimus. 

IS '^lyga] Qua; Inferorum palus, 
pro Intcris ipsis posita. 

Tanaria] Est TEenarus promonto- 
rium Laconia;, ubi antrum, cujus 



140.S 1'. OVlDll NASONIS 

Perqiie levcs populos, simulacraque iuncta sepulciis, 

Perscphonen adiit, inamoenaque regna tenentem 15 

Uniljraiuin dominum : pulsisqiie ad cannina nervis 

Sic ait : O positi sub terra uumina niundi, 

Tn qiicm rccidimns quicqiiid mortale creamur ; 

Si licet, et, fiilsi positis ambagibus oris, 

Vera loqiii siuitis ; non hue, ut opaca viderem 20 

Tartara, dcscendi ; nee uti villosa colubris 

Tenia Medusa.^ vincirem guttura monstri. 

Causa via; conjux : in quam calcata venenum 

Vipcra difludit ; cresccutesque abstulit annos. 

Posse pati volui : nee me tentasse negabo. 25 

Vicit Amor. Supera Dens hie bene notus in ora est. 

An sit et hie, dubito : sed et hie tamen auguror esse. 



Tfgem Vnibrarum, habentem imperia tristia, per exiles populos, et imagines potitas 
tumulis, atque chordis tactis ad versus sic inqnil : O Dii tnundi siti sub terra, in 
quein rccidimus quicqnid producimur niorli ubnuxiiim ; si conceditur, et patimini 
dicire vera, omissis tnijractibusjicti oris, non hue descendi nt cernerem atra Tar- 
tara, neque ut constringerem tns fauces monstri Meduicei hispidas auguibus. Uxor 
est causa ilincris, in quam tipera prcssa spnrsit venenum, alque rapuit annos veni' 
enfes. Cupiri posse siijffrre, neque diffitebor me conutvm esse : Amor potior fuit. 
Uic Deus est bene notus in regionibus superis: nescio an sit etiam hie, scd conjicio 



et Stroz. Mss. lecepit Burm. pro viilg. occidit. — 11 Sepulcris ex Mss. dedit 
Heins. oliin cditi sepulcro. — 15 IJoxhornii, et inania regno. Et passim inane 
rcgnum Vluloni tiilniitiir. Uinis Laiif^erni. regna tuenlcm. — 18 Unus V. In 
qucm corruimus; luiilii qiioqiie decidimus. Tunc Bciolin. mort. creatur. — 19 
Qnidani Sic licet: alii scilicet. Heiii^. olini conjecerat, si liquet, i. e. si constat. 
Kiliil inutaii(lmi) censet liinni. — 22 (), Tetrn Med. Torva pr. Bas. et sex alii ; 
Trina duo : Cervii nniis Med. — 23 Berolin. vice cut. In O. etiam calc. veneno ; 
et in vs. soq. in qnntiior que omittitur; unde Heins. in quam, calcata, veneno, 
Vipera, diffusa crescentcs abstulit annos. — 25 Heins. volebat ;)«<. vovi. Berolin. 

NOTiE 

vastus hiatnn, gravis ex eo erumpens 10 Umbrarum dominum] Plutonem, 

odor, htrcpitni* in^njxr, fabulantihiis scilicet. 

occasioneni dedit fingcndi liac ad 22 Medusai] Cerbernm dicit,Infe- 

Infero'- patcre tJiscensiim. rorum canem tricipitcrn, anguibns 

14 Lcres] Umbras dicit sen Manes villorum loco liorridnm, Ecbidnae ex 

niortuonim, qui exilcm Ditis regiani Typliom: progeniem, a Medusae san- 

freqnentaiit. i^iiine ortam. 

1.5 Persrpkoufn'] Proserpina cvt, 2f» Supera] Ncqiio insnpor aut 

Infcrorum regina, Ditis sen Plutonis Mars ant ipse Jnpitcr Cupidiuis sa- 

coDJux. gittas cifugere potueriint. 



METAMORPHOSKON MB. X. 1409 

Famaqnc si veterem iion est mentita rapinam, 

Vos quoque jiinxit Amor. Per ej^o haec loca plena timoris. 

Per Chaos hoc iiigens, vastique silentia regni, 30 

Euryclices, oro, properata retcxite fila. 

Omnia debcmur vobis : paulinnque nioruti, 

Serins aut citius sedem propevamiis ad unam. 

Tendimus hue omncs, haic est domus ultima : vosque 

Humani generis longissima regna tenetis. 35 

Hasc quoque, cum justos matura pcregerit annos. 

Juris erit vcstri. Pro munere poscimus usum. 

Quod si fata negant veniam pro conjuge, certum est 

Nolle redire mihi. Leto gaudete duorum. 

Talia dicentem, nervosque ad verba raoventem, 40 



tamen etiam hie esse. Et si fama anti/jui raptus no)i est falsa, Atnor etiam vos 
sociai-if. Ego oro per loca plena patoris, per hoe vastum Chaos, et pacem ampli 
imperii, rerolvite fila aecelerata Eurydices. Cuncta debcmur vobis ; et paululum 
morati festinamus tar d ills aut maturius ad unam banc dotnum. Omnes hue colli- 
inamus, ha; sunt sedes novissimce, vosque habetis vastissima imperia generis humani. 
Mac etiam, cum matura absolcerit annos debitos, erit vestrce ditionis: petimususum 
pro heneficio, Quod si fata recusant potestatem pro uxore, constitui now reverti : 
fruirnini morte duorum, Anima pallidcB lugebant talia proferentem, et pulsanteia 



ne me. — 27 Heins. et hue. — 28 Veterem rapinam ex uno Vatic, dedit Burni. 
pro veteris rapinw, ut mentita dictum esset passive, quod non inusitatiini. 
Sed elegantiiis et niagis poeticiim, Fama mentita est, finxit, rapinam. — 29 
Bersm. et uiius Heins. ficitil/nor; duo, vinxit ; Leid. uiius ju?(oi(. — 30 Duo 
Boiion. et unns Moreti, silent, mundi. — 31 Fila ex quiiir|ne vett. Heins. de- 
dit ; alii fata. — 32 Debemur pr. Med. multi alii debemus: vulg. debentur. 
Heiiis. etiam scribendum putat paul. morata.— 'iZ Leid. sed. remeamus. Alii 
etiam habent ad imam, quod et Berolin. cum glossa ' iiifimam.' — '63 Has. la- 
tissi7na regna. — 3G Maig. Bersm. cum jussos. — 40 Cod. Spiotii adbella: Pal. 

NOTvE 

28 Rapinam] Supra 1. v. Proserpi- mirum est qnam paucos a flagitiis 

uam vidimus a Plntone raptam. absterrcant, quam paucos ad bouam 

31 /iLCfcriff] Metaphora est e trium tVugem reducaut. 

Parcarum lauilioio petita, (]»?e bonii- 35 Longissima] Immo seterna, Eth- 

num vitam ct fata unicuique per illud nicis, qui revocationem ad vitam 

assignarc sunt credita^. ignoraveruut. 

34 Ultima] Quia nempe piis, di- 3(5 .Justos] Quos ante exbaustas vU 

verso a turba scclcsta itinere, sujr res homines rescindi nolunt. 

sunt post mortem descripta; sedes ; 40 Servos] Cithara; chordas pul- 

vcl ex Etlmicorum gente, testibus santem. 
plurimis. Qusc quidem sedes ultima; 

Delph. et Var. Clus. Olid. 4 U 



1410 r. OVIDII NASONIS 

Exsangues flcbant animae. Nee Tantalus undam 

Captavit retuuara : stupuitquc Ixionis orbis. 

Nco carpsore jecur volucres : urnisque vacarunt 

FJelides : inque tiio sedisti, Sisyphe, saxo. 

Tiiin prinium lacrymis victaruni carmine fama est 45 

I'^umcnidum maduisse genas : nee regia conjux 

Sustinct oranti, nee qui regit ima, negare : 

Eurydiccnque vocant. Umbras erat ilia recentes 

Inter : ct incessit passu dc vulnere tardo, 

Hane simul et legem Rhodopeius aeeipit heros, 50 

Ne flectat retro sua lumina ; donee Avernas 

Exierit valles : aut irrita dona futura. 

Carpitur aeclivus per muta silentia trames, 

Arduus, obseurus, caligine densus opaea : 



chordas ad dicta. Neque Tantalus captavit aquam effluentem : et rota Ixionis con- 
stitit. Nique aves laniarunt jecur ; ct Belides ahstiiiuerunt uj-nis: et, Sisyphe, 
requievisti super tuo silice. Turn primum niunt maxillas Furinrum delinitarum 
versibus irrigatas fuisse lacrymis: neque uxor regin, neque qui impcrat Inferis po- 
test repeUere precantem : et arcessunt Eurydicen. Ilia erat inter novas umbras, 
ntque accessit gressu lento ex plaga. Heros Rhodopeius simul accipit hunc, et 
legem, ne retrorsum ferat suos oculos, donee rgressus sit ex valUbus Aternis ; vel 
munera fore inatiia. Callis acclivis, arduus, caliginosus, plenus deiisijs tenebris. 



(|iiart. ad plectra. Tunc dicenti et moventi unus Leid. — 41 Bothius mallet 
non Tant. — -12 Thuan. Tant. amncm Capt. refugum. Lcid. Capt. profugam; 
aec. Pal. refiuum. — 15 In Berolin. cat oniiss. — '18 Beiolin. Eurydicemque. — 
49 Leid. et Bonon. ct incedit. Tunc Heidelb. tardo d. v. passu. — 50 Vnlg. 
Rhod. Orpheus: heros Heius. dedit ex pr. Pal. pr. Bas. pr. V. pr. Mor. 
aliisfjuo conipluriljus. — 52 Sprotii Ex. sedes; et mox iiril. vota. — 53 Heins. a 
Zulichcmiauu rcccpit aeclivus pro vulg. acclivis: at hoc pianulit Bothius, quia 
mox sequitur Ardu-m, obscur-us, ifc. Heidelb. acclinis. — 54 Omnes Edd. et 

NOT;E 

41 Flebant] Durius vidctur istud ; Sisypheli Met. iv. 459. 

uisi (|uod, non sine niagno mystcrio, 40 Eumenidum] Met. iv. 451. 

nobis jam revciato, opera nostra nos liegia coryux] Proserpina, Plutonis 

ad Manes prosequuntur. uxor. 

Tantalus] Vide Met. iv. 457. 50 Rhodopeiusi Orpheus, scilicet, 

42 /xionw] Ue eo supra Met. iv. ut supra annotatuni. 

400. 61 Accmas] P'uit Avcrnus lacus 

43 Volucres] Quae Titii jecur exe- Campaniae, queni Plutoni vctustas 
dunt; de quo etiain Met. IV. 450. fabulosa, propter sulfurcas quas 

41 liclidcs] Vide iteruin Met. iv. cmittit cxhulatioucs, dicatum crcdi- 
102. dit. 



METAMORPHOSEON LIB. X. 1411 

Nec procul abfuerunt tclliiris marji^inc siimmae. 55 

Hie, ne deficerct metuens, avidusque videndi, 
Flexit araans oculos : et protinus ilia relapsa est. 
Brachiaque intendcns, prendique et prcndere captans. 
Nil nisi cedentes infelix arripit auras. 

Jamque iteruni moriens non est de conjuge quicquam GO 
Qucsta suo : quid enim nisi so quereretur amatam? 
Supremumque vale, quod jam vix auribus ille 
Acciperet, dixit : revolutaque rursus eodem est. 
Non aliter stupuit gemina nece conjngis Orpheus, 
Quam tria qui timidus, medio portante catenas, 65 

CoUa canis vidit : quern non pavor ante reliquit, 

calcatuT per tacita silentia : neque longe distabant ah oris supremcB terra. Turn 
titnens amans ne ilia aherraret, atque cupidus videndi, retorsit oculos ; et continm ilia 
revoluta est : atque porrigens brachia, et nitens corripere atque corripi, miser nihil 
capit nisi mobilem aerem. Jamque iterum fato fungens nihil quicquam est questa 
de suo marito: quamobrem enim quereretur sese dilectam? atque dixit ultimum 
rale, quod jam vix ille apprehenderet auribus : rursusque eodem relapsa est. Or- 
pheus non aliter uttonitus est duplici morte uxoris, quam qui pavidus intuitus est 
tria colla canis, medio gerente vincida; quern tinwr non prius omisit quam natura 



script'i ohscurus ; sed quia seq. calig. dens. opac. Both'ms maVit absconsus. — 55 
Abfuerunt ex S. Marci Heins. protulit ; alii abfuerant.—56 Unus Heins, avid, 
medendi; R. juvandi.— 57 Sec. Med. et qiiatuor alii repulsa est; unde Heius. 
revulsa. — 58Ciofauusex uno praeferebat prendcre certans: Burm. recepite Mss. 
captaJis, quia ry prendere rectius conveniat : Heins. nil mtitare volebat. — 59 
Fragm. Caesen. amp. umbras.— 61 Miiltivett. nisi subsequeretur amaniem vel 
amatam: Fl. S. Marci si suhsequeretur : pr. et sec. Med. ac septem alii cum Spi- 
rensi nisi se sequeretur : Heins. corr. quid enim sese quereretur: Noricus quid enim 
wist sequeretur: Berolin. quid enimsi iterum sequeretur. —6S Vulg. revocataqtie.— 65 
Alter Hamb. qui timidas; Langerni. et uuus Voss. tumidus; pr. R. tumidi ; Med. 

NOT^ 

57 Amans] Orpheus, scilicet. Ce- le seu ex Inferorum faucibus ciipit 

terum, ut ingenue quod ego credo in cripere. 

medium proferam, ex Loti historia 61 Quid enim} Immo perverse sese 

banc detortam fuisse fabulani arbi- amatam potuit queri ; quod raultis 

tror. Atque hinc quam pcriculosum eveniet. 

s'it retro in hac interna valle animam 65 Qui timidus] Vir quidam fnit 

servare cupienti respiccre, cuivis fa- qui, cum metu Herculis in speluncam 

cile erit coUigere. Ad atcrna futurae sese recepisset, unde capite inclinato 

vitae indesinenter anhelet, Inijus exi- prospiceret, viso Cerbero quern ille 

lii caduca contemuat, Eurydices seu trabebat, diriguit. 

Loti conjugis mcmiiierit oportet, qui- Medio] Cerberi collo, scilicet, 
curaque auimani seu ex Sodoma: val- 



141*2 F. OVIDII NASONIS 

Quani natiira prior, saxo per corpus oborto : 

Quique in se crimen traxit, voluitque videri 

Olenos esse nocens : tutjue, o confisa ligiirae, 

Infelix Lcthaia, tuas ; junctissima quondam 70 

Pectora, nunc lapides, quos humida sustinct Ide. 

Orantcra, frustraque iterum transire volentem, 

Portitor arcuerat. Septem tamen ille diebus 

Squalidus in ripa, Cereris sine raunere, scdit. 

Cura, dolorque animi, lacrymaeque aliracnta fuere. 75 

Esse Dcos Erebi cru deles questus, in altam 

Se recipit Rhodopen, pulsumquc Aquilonibus Haemon. 

Tertius a>quorcis inclusum Piscibus annum 

Finierat Titan : omnemque rcfugcrat Orpheus 



prior, silicc per membra coacto : vel Olenus, qui. in se derivnvit culpam, et voluit 
ridcri reus ; tuque, o misera Lethaa, confisa formw tuw, olim junctissima pectora, 
nunc saxa, quie Iile aquosa sustiuet. Portitor prohibucrat precantem, et frustra 
denuo transire nitentem. Ille tamen sedit septem diebus ad ripam, sentus, sine pane. 
Solicitudo, et maror animi, atque lacryma fuerunt in escam. Postquam questus 
esset Deos Inferorum esse s<evos, se recipit in exceham Rhodopen, et Hamum agi- 
tatum Borea. Sol tertio absolverat annum comprehensum piscibus cequoreis; et 



chartaceiis timidi; Berolin. pavidus :\ic'ms. conj. Stiji^ii. — 67 Nonnulli corp. abor- 
to. — 09 Quidani srriljiint Olenus. Tunc Tnrneb. Adversar. i. 23. legit o conjixa. 
Alii etiam liabent^/fura, ct vs. seq. tua. — 70 'Pvo Lctliaa iiiins Med. Lelheti: Le- 
thcee prim. Strozza>, et see. Med. et Fl. S. Marci, a man. sec. N. Lethie: Heias. 
Lethci. — 71 Pectora Ciofaniis rcposuit ex nno suo, et nno V. pro vulg. Cor- 
pora. — 72 Sprotii Cod. el iinus Mor. trans, parantcm. — 73 Arcuerat est ex 
tribiis scriptis cum Bernegg. et Thnan. vulg. argucrat. — 75 Arg. Ira do- 
lorq. (tnim. Unu.s Mor. alim. dedere. — 7G Berolin. in altum. — 77 Alii Hcemum, 
— 78 Heins. malit cethereis pro aquoreis, — 79 Jun. Arg. et Thysii Fin. Pman. 

NOT^ 

68 Quique'] Olenus est, Lethaeae con- 76 EreW] Ex Cliao ct Caligine pro- 

jux, uxoris crimen, qua' se pulcliri- genitus fuil liic Lethi pater, qui sae- 

tudine Deabii* pra^ponere ansa fuc- pissinie pro ipsa Inferorum scde a 

rat, non veritus suum faccre ; (|uam- Poi-tis snmitur. 

obrem una cum ilia in lapitlem verstis. 77 Uannon'] Qui cum superiore 

71 Ide] Mons Phrygia; pliiriniis mens est Tliraciup, Borea?, Septen- 

fontibus scateus. trionali vento, maxime obnoxius. 

73 Portilor] Charon, scilicet, qui 78 Tertius] Id est, Jam ter Zodia- 
Inferorum portiii prxest. cum, in quo ultimum et liyberaale 

74 Ripa] Stygis Inferorum palu- signum Pisces numerantur, Sol cmen- 
dis, scilicet. sus fiierat. Uuo vcrbo, Tertius annus 

Cereria munere] Pane : CercB cnim elapsus crat. 
frugum Dea, quae pro ipsis snmitur. 



METAMORPHOSEON LIB, X. 1413 

Foemineam Venerem ; seu qnod male cesserat illi ; 80 

Sive fidem dederat. Multas tamen ardor habcbat 

Jungere se vati : multae doluere repulsas. 

Ille etiam Thvacum populis fuit auctor, araorem 

In teneros trausferre mares : citraqiie juventam 

iEtatis breve ver, et primos carpere flores. 85 



Fab. II. Attis in Pinum. 

Ad cantos Orpliei, desiderantis consuetudinem conjugis, cum plniima anima- 
iia capta vocis diilcedine convenlssent ; et in his etiam arbores elicitae : 
inter easstiipens cantibits fuit pinus Cybeles, mentis, qui in Pbrygia est, 
in quam Attis matris Deuni antistes niutatus est. 

OoLLis erat, collemque super planissima campi 

Area : quam viridem faciebant graminis herbae. 

Umbra loco deerat. Qua postquam parte resedit 

Dis genitus vates, et fila sonantia movit ; 

Umbra loco venit. Non Chaonis abfuit arbos, 90 

Orpheus sibi femperaverut ab omni fceminea Venere, sive quod male illi verterat, 
sivejUlem ohstrinxemt. MuUce tamen maxinwpere cupiehant copulari cum rate ; 
multcB neglecta cEgre passce sunt. Ille etiam suasit Thracibus populis amorem 
transmittere in molles pueros, et deripere primos Jlores citra juventutem et breve 
ver CEtatis. 

II. Mons erat, et super montem spatium campi planissimum, quod graminibus 
virescebat. Umbra desiderahatur loco: ubi postquam Diis ortus vates consedit, et 
pulsavit nervos sonoros, umbra affuit loco. Noh arbor Chaonia defuit, non sylva 



Dein in Herolin. abest que. — 81 Heins. malebat ard. agebat. — 84 Sligten- 
hoi'stius volebat circaque. — 86 Arg. Callis er. Duo alii coll. supra. Et Voss. 

NOT^ 

81 Fidem dederaf] Sive, iuquit Poe- et Mnsa Calliope, ut pluiimis placet, 

ta, infelicisconjugii dolore, sive quod Fila sonantia'] Citharae chordas iu- 

ita uxori pollicitus esset, nullam fee- telligit. 

miuam niortua Euiydice Orpheus 90 Umbra] Quia arbores, cantus 

attigerat. dulcedine illectae, illuc confluxerunt. 

84 Transferre] Hac execranda libi- Cluionis] Quercuni dicit, cujus ge- 

dine famosus vixit vir cetera oninis neris arboribus Chaonia, Epiri pro- 

generis virtutum insignis ; si niodo is vincia, in qua etiam vocalibus quer- 

aliquid praeter Pci'tarum figmenta, cubus ct;leberrinia sylva Dodonxa, 

ex Mose tamen exprcssa, fuit. inprimis abuudat. 

t*9 Dis genUus] Apolline, scilicet, 



1414 p. OVIDJI NASONIS 

Non nemus Heliadum, non frontibus csculus altis. 

Nee tilia? molles, uec fagus, et innuba laurus. 

Et corjii fraj^iles, et fraxinus utilis hastis, 

Eiiodisquc abies, curvataquc glandibus ilex, 

Et platanu.s geuialis, acerque coloribus impar, 95 

Amnicolceqiic simul salices, et aquatica lotos, 

Perpetuoque vircns buxus, tenuesque myricae, 

Et bicolor myrtus, et baccis cferula tinus ; 

Vos quoque flexipedes hederae venistis, et una 

Pampineae vites, et amicta? vitibus ulmi : 100 

Omique, et piceae, pomoque onerata rubenti 

Heliadum, non escuhis excelsis foliis, nee HUcb roluptarice, necfagus, et casta lau- 
rus. Et coryli fragiles, et fraxinus idoneus jaculis, et abies enodis, et ilex sinuata 
glandibus, et platanus genialis, et acer discolor, ct simul salices aquatica;, et lotos 
juxta aquas nascens, et buxus semper virens, et exiles jnyricw, et myrtus bicolor, et 
tinus ccerulea baccis ; vos etiam hedera flexipedes ajfuistis, et una vites pam- 
pinece, et ulmi viaritatcc vitibus, et orni, et picece, et arbutus onusta porno rubenti, 



sup. placidissirna camp. — 91 Olini Edd. non frondibus: Rurm. putat frontibus 
melius convenire rtfi altis. — 93 Genev. corni pro coryli. — 94 Ties libri onera- 
toque. — 95 NonniiUi plat, genitalis. — 97 Unus Mor. it Fiagm. Boxhoin. hu- 
milesque myr. — 98 Tinus est ex Heins. emend, vulp;. Jicus: quidam pinus: 
Langerm. Cod. cinus, quod praefeiebat Constant. Fan. — 99. 100 Turnebus 
Tesi'itu'n flexipedes ; ohm flexihiles. De'inde Heina. et uva Amicta vit. Scbo- 
liastes Statii et niulti script! et Amicce vitib. Alter Ert'nrt. amatce. — 101 Lu- 

NOT.E 

91 Nemus Heliadum} Populos di- liaiis, fnictum ferens adeo gratuni, 
eit, in quas Heliades seu Solis filias, ut hospitibus patriaj oblivioneni in- 
Pbactbontis sorores, mutatas fuisse ducere dicatur. 

supra i. n. vidimus. 97 Myrica] Virguiti est species, 

£«cu/i(«] Arbor est glandifera, Jo vi quam uos vocamus dcs bruyercs, du 

sacra, cnjns glandibus, nonduni in- tamurisc. 

ventis frngibus, prinii morlales pro 98 Myrtus'] Arbuscula est Veneri 

esca ntebatitur. dicata, ciijus altera parte folia paulo 

92 Innuba] (^iiia, ul in superior!- ad nigriticm vergunt. 

bus legiinu", Daphne, cpia' in lauruni Tinus] Lanrus est sylvestris caru- 

niutata, nunquatn Apollinis auiori- lea bacca, ut refert Plinius. 

bus aurem pra-bere voiuil. 99 Flexipedes] Hedera vero, quae 

9.1 fieniiilis] Genio ac voluptati Ilacelio sacra, nodosis et crrabundis 

dicata : quo gencre arborum liodic flagellis, tanqiiam llexis et curvis pe- 

etiam ambulacra o|)acata liabemus. dibus, serpit. 

Coloribus impar] (iuapropler etiam- 100 Amicta] Quia vites ulmis ful- 

num hodic in prctio. Gall, dicitur cire consueverant. 

erahU'. 101 Orni] Ko nomine montanas 

9G Lotos] Arbor est Africae fami- arbores quxlibet intelliguntur, in 



METAMORPHOSEON LIB. X. 1415 

Arbutus, et leiitae, victoris pracmia, palmac : 

Et succincta comas, hirsutaque vertice pinus. 

Grata Deuin matri : siquidem Cybelcius Attis 

Exuit hac hominem ; truncoque induruit illo. 1 05 



Fab. III. Cyparissus in Cupressum. 

Cyparissus Amyclei filius ex insula Cea : liunc Apollo dilcxit; ct propter 
cervani patientem maniis, qiiem per impriidentiain sagitta transfixnm in- 
terenierat, nianiis fiias affereutem sibi, periculo eripiiit : et protirnif! in 
arborem sui noniinis vertit. 

Affuit huic turbae, metas imitata, cupressus. 
Nunc arbor, puer ante Deo dilectus ab illo. 
Qui citharam nervis, et nervis temperat arcus. 

et palmaflexiles prcemia victoris, et pinus succincta comas, atque hispida infasligio, 
placens matri Deorum ; siquidem Attis Cybeleius spoliatus est hac homine, et diri- 
guit illo stipite. 

HI. Cupressus speciem exhihens pyramidum, nunc arbor, prius puer amatus ab 
iilo Deo qui modum facit citharce nervis, et modum facit arcui nervis, fuit ex eo 



latins pom. general a rub. — 104. 105 Tan. Faber legit, Cybeleius ohm... induruit 
Atys, quia hac et illo in eodem vs. iuusitatum videtnr. Sed Bnrm. monet, et 
alibi haec duo pronomina cnnuilari. Bothius tanien pro illo nialit alto. Be- 
rolin. vero pro hac habet ac. — lOG Unns Bas. huic numero. Leid. luctus imit. 

SOTJE 

specie tamen fraxinus sylvestris. 106 Metas] Ejusniodi etianuuiiu 

102 Lenta] Flexiles equidem pal- hodie pyramidata forma in hortis 
mac rami, attamen oncri cedere ne- conspicimns. 

scii: unde et victoribus bonoris causa 107 Nunc arbor] Fnit Cyparissus 

tril)uebantur. puer formosissimiis, ApoUini gratus, 

103 Succincta] Quia in vertice tan- qui cervum, quern in deliciis babe- 
turn froudes pinus emittit. bat, com iniprudcns occidisset, tanto 

104 Deum malri] Quai Cybele est, est alfectus dolore, ut mori omnino 
sen Rliea, plurimis itemque aliis no- vellct ; quamobrem in cupressum ab 
minibus insignita. ApoUiiie mutatus. (iuae quidcm fa- 

Attis] Qui puer Cybele adamatus, bula levis est monienti, et alitisio no- 

sacrisqne suis ea lege pracpositus, ut minis, quod Gra>ce pucro et arbori 

castitatem servaret, cuui in Sagari idem est ; nisi forte <piia Cyparissns 

thide Nympba peccasset, in furorem do( tus fuit, ilium ideo Deo acctptnni 

versus sese cxsccuit. Sibi inNuptr credidtris, iianique Dei cognitio amo- 

manus violcntas parabat ; verumDeaj rem niutuum parit. Nee ita Cypa- 

miseratione in piuum mutatus, rissi iucougrua erit Metamorphosis iu 



1416 



r. OVIDII NASONIS 



Nanique sacer Nymphis, Carthaea tenentibus arva, 

lujjens cervus erat : latcque patentibus altas 110 

Ipso suo capiti pr.xbcbat cornibus umbras : 

Corniia rul;;ebaiit auio: tlemissaque in armos 

Pendebant tereti gemmata monilia collo. 

Bulla super frontem parvis argentea loris 

Vincta niovebatur: parilcsque ex aire nitebant, 315 

Auribus in geminis, circum cava tempora, baccae. 

Isque metu vacuus, naturalique pavorc 

Deposito, celcbrare domos, mulccndaque colla 

Quanilibet ignotis raanibus praebere solebat. 

Sed tamen ante alios, Ceae pulcherrime gentis, 120 

Gratus erat, Cj parisse, tibi. Tu pabula cervum 

Ad nova, tu liquidi ducebas fontis ad undam : 

Tu modo texebas varies per cornua flores : 

numero. NatrKjtic vastus cervus erat dicatus Nymphis tenentibus agros Cartlueos ; 
atque ipse pra-staljat e.rcchas umbras suo capiti vastis cornibus. Cornua radiabant 
nuro, atque torques gemmati pendebant ex collo tereti defluentes in armos. Bacca 
argentea allizata J'ronti tenuibus loris agitabatur ; atque bullae ex eodem cerefulge' 
bant in ambabus auribus circum depressa tempora. Atque is expers timoris, et 
omisso nalurali metu, consuererat colere domos, et exhibere collum palpandum etiam 
manibus ignolis. Scd tamen tibi placcbat prce ceteris, Cypnrisse, formosissime ex 
natione Cea. Tu agcbas cervum ad intacta pabula, et ad aquas puri fontis. Tu 
modo inserebas variosjiores cornibus : modo eques sedens in dorso, hue et illuc vec- 



— lOh IJerolin. /fm;>. arcum. — 109 Ms. Ber«m. Jamque sac. Veliementer Mss. 
variant in nomine Carthaa: babent eniin Cretea, Cirthea, Carchia, Orchea, 
Archea, Cirrea, Corchea, Cokhcea, ^c— 112 Heidelb. gemmataque ; et vs. 
*eq. dcmiisa monil. et sic miilti scripti in utroque loco: ast hie quidam 
habcnt diffusa; vcl s-uspensa ; pretiosa etiam, vel geminata. — 115 Vulg. pa- 
rilesq. atatc nit. miilti etiam pariliq. nitore nit. Nostram lectionem Heins. 
dcdit ex sec. V. quart. Med. et aliis. Praptcrca nniis Gron. ex arte, nnus 
Med. in core; unus Heins. a mane.- — 110 NonniiUi Aur. e gem. — 117 In 
lino Ciofani natur. timore ; et sic R. iiniis : Jun. et alius pudore. — 
119 Berolin. Q««/ifcft. — 122 Ms. Bcrsm. liquidas... ad undas; F^eid. Uquidam...ad 
undam.- 123 Fro texebas pr. et sec. jMed. N. Spircns. pr. Hamburg, et qua- 
tiWT ahi, tendebas : trcs, sternebas cum t'rajimento Cupsenati, S. Marci veterri- 
mo libro et sec. Pal. sibi tcrebas Cant, spargebas unus Lcid. terrehas unus 

NOT/E 

earn arborcm, cnjus omnes rami coe- tern Carthsea nna ex quatuor Ceae 

lum versus, nnllo in terram rccurvo, insnlze urbibus, C'yparissi patria. 
simul contendunt. 120 C'e<r] Quje Cycladam est una 

109 (arthaa^ Id est, quae ad Car- in niari iDgiro. 
thxaoi urbcni upectarent. Fuit au- 



METAMORPHOSEON LIB. X. 1417 

Nunc, eques in tergo residens, hue latus et illuc 

Mollia purpureis fraenabas ora capistris. 125 

iEstus erat, mediusque dies : Solisque vapore 

Concava littorei fervebant brachia Cancri. 

Fessus in lierbosa posuit sua corpora terra 

Cervus ; et arborea ducebat frigus ab umbra. 

Hunc puer imprudens jaculo Cyparissus acuto 130 

Fixit : et, ut sa;vo morientem vuluere vidit, 

Velle mori statuit. Quae non solatia Phoebus 

Dixit ? et ut leviter, pro materiaque doleret, 

Admonuit. Gerait ille tamen : munusque supremum 

Hoc petit a Superis, ut tempore iugeat omni. 135 

Jaraque, per immensos egesto sanguine fletus. 

In viridem verti coeperunt membra colorera ; 

Et modo qui nivea pendebant fronte capiUi, 

Horrida caesaries fieri ; sumtoque rigore 

Sidereum graciU spectare cacumine coelum. 140 

Ingerauit, tristisque Deus, Lugebere nobis, 

Lugebisque alios, aderisque dolentibus, inquit. 

tusfrana adhibebas ori facili capistris purpureis. Calor end infensus, et dies me- 
ilius, alque brachia sinuosa Cancri littorei cestuabant. Cenus lassus demisit corpus 
suum i7i terrum gramineam : et captabat frigus ab umbra arborea. Puer Cyparis- 
sus nescius hunc transfixit tela acuto; atque ut vidit oheunlem crudeli plaga, decre- 
vit velle obire. Quam consolationem Apollo non insinuavit ? ct hortatus est ut parce 
lugeret, ct pro causa. Ille tamen suspirat, et poscit hue uUimuin donum a Diis, ut 
semper ficat. Jamque sanguine exhausto per immoderatas lacrymas, artus coepe- 
runt mutari in viridem colorem ; et crines qui modo pendebant e.v fronte Candida, 
mutari in comam hispidam, atque duritie induta ferri versus cwlum sidereum tenui 
fastigio. Deus jncestus indoluit, atque inquit, Deploraberis a nobis, el deplorabis 
alios, et aderis lugentibus. 



Voss. — 124 laius ex uno Med. emeiidavit Heins. cui nee vectus displicet : 
ante eiim edebalur, Icetus. — 128 Uniis Gron. sua tergora ; alii corpora, vel 
pectora. —129 Duo, ad arboream umbram. — 131 Berolin. Admovit : gem, — 
136 Pro egesto. Cant, et multi alii ejecto : exhausto R. expulso Leid. fluctus 
etiam duo. — 138 Qui nivei Fl. S. Marci. — 140 cacum. Solem Bas. — 143 Con- 

NOTvE 

127 Cancri] Sideris cuelestis, quod cui non absimilem reperire, cujus in* 

postquam Sol est ingiessus, excitan- super aniissi dolorem plurimis aliis 

tur aestus velienientissimi. rebus lenire, posset. 

132 Phcebus] Apollo, cui Cyparis- 141 Deus] Apollo, scilicet. 

SU9 puer dilectus. 142 Lugebis] Hoc ex Rumanorum 

133 Pro materia] Cervo uirairuni, consuctudine desumtuni, qui cuprcssi, 



141S P. OVIDII NASONIS 



Fab. TV. Jupiter in Aquilam. 

Canvmedes, Trois filins, prima forma, cum ceteris Iliensibus Phrygiae prae- 
ferretur, et assiduis venatiouibn<; iiiteresset, iic infamiam virentis set.itis 
subiret, Jupiter versus in aquilam ex Ida monte eum rapuit in ccelum, 
miuistrumquc fecit. 

1 ALE nemus vates contraxerat : inque ferarum 

Coucilio medius, turba volucrumque sedebat. 

U t satis impulsas tcntavit pollice chordas ; 145 

Et sensit varios, (juamvis diversa sonarent, 

Concordare modos ; hoc vocem carmine rupit : 

Ab Jove, Musa parens, (cedunt Jovis omnia regno,) 

Carmina nostra move. Jovis est mihi sjepe potestas 

Dicta prius. Cecini plectro graviore Gigantas, 150 

Sparsaque Phlegrajis victricia fulmina campis. 

IV. Po'eta allexerat ejusmodi sijlvam ; et sedebat medius in consess7i ferarum, et 
turba tttium. Postquain satis tentavit nervos motos pollice, atque cognovit tonos 
ditersos convenire, quanquam vaiie sonarent, flexit vocem hoc carmine : Musa ma- 
ter, fac initium nostris versibus ab Jove : omnia cedunt Juvis imperio. Jovis 
numen scepe cantatum est a me untchac. Cantavi plectro sevcriore Gi^nntas, et 
fulmina tictricin disjecta per campos PhUgrceos. Nunc opus est lyra molliore : 



I 



traxerat ex Med. dedit Buini. \ alg. atlraxerai, quod revocavit Mitsclierl. — 
144 Fr. R. Pr. Bas. sec. V. quart. Med. it tres alii mcd. turba ; unde Heins. 
\fige\)^l turba viducrisque. — 140 iiron. divers, sonabant. — 147 O. Conciliare mod. 
Vulsr. etiain carm. moril : sed quia n)0.\ scq. ' Carmina nostra move,' prop- 
terea Jiunu. ex Voss. Ms. recepit rupit: nam passim apud l*oeta> ' lumpere 
voces,' ' queslus,' &.c. — 148 Lantu rni. Ab Jove principium. Qniciitm, Musa 
potens. Duo Medic, cedent ; Heins. nialebat, cedanl. ^iox Leid. carm. digna. 
— 1.»0 Edd. qiia^dam di^tintruiint post dicta, (iigantas S. Marci, Bernegg. pr. 
Pal. pr. Med. pr. V. CJant. fn-. Krfiirt. Spirens. etduo alii : vulg. Gigantea. — 
151 J'ro fulmina octo e\ niclioiibus carmina: fulgura Bas. et edd. Grypli. et 

Dili sacrae arboris, ranios ante fore« care voluernnt. 

ejus domui, in qua cadaver essct, 148 Parens] Calliopen Musani Or- 

appooebant ; ro^is insup<;r eosdem, plui niatreni fiiisse supra dixiinus. 

gravis ex cadavcre odoiis amovendi ].jO Graviore] Quali bella cantari 

causa, adliibebaut. decet. 

144 Sedibut] Qtiibiis fif;mf;ntis, Gigantas] Qui adversus Dcos bei- 

agrestes ferosque bumineR ad linma- lum niovere non sunt verifi, sicuti in 

niorcm vitam ab Orphco sapienti et prmio vidimus. 

politico viro illectos, antiqui signifi- 151 P/Uegrais] Quos alii in ea Ma- 



METAMORPHOSEON LIB. X. 



1419 



Nunc opus est leviore lyra : puerosque canamus 
Dilectos Siiperis ; inconcessisque puellas 
Ignibus attonitas meruisse libidine poenam. 
Rex Superum Phrygii quondam Ganyraedis amore 
Arsit: et inventum est aliquid, quod Jupiter esse, 
Quam quod erat, mallet. Nulla tamen alite verti 
Dignatur ; nisi quae possit sua fulmina ferre. 



155 



atque dlcamus pueros amatos a Diis ; atque puellas correptas amoribus nefandis 
meruisse poenam libidine. Rex Deorum oUm Jlagravit desiderio Ganymedis Phry- 
s;ii : atque aliquid est repertum quod Jupiter mallet esse, quam quod erat. In nullatn 
tamen avem vult mutari, nisi qua possit gesture sua fulmina. Nee mora : aire acto 



Bersni. prcelia Ms. Bersni. Pro campis Heinsius conj. castris. — 152 Arund. 
Hie opus. — 151 Omnes feie scripti libid. poenas. — 158 Portel, vel portat terrce, 
aut terris, pleriqne veteres ; quo portat terra unus ; alius, qua portet terrce ; 
(iiio, qua portet terra: pr. Hamhurg. portat terra. Arund. qua possit ferre. 
Heins. suadet, qua possit sua fulmina ferre ; vel, mdl. tarn. al. vert. Dignatus, nisi 



NOT.E 

cedonice parte quae Pallene postea bus oculos averteremus. Atque adeo, 

dicta est, in peninsula ad sinum sive a Jove per navem, sive per le- 

Tliermaicum ; alii in Tliessalia, in giones, quibus insigne fuerit Aquila, 

Thracia, in Campania denique coUo- Ganymedes raptus fuerit, eo omisso. 



cant. 

152 Leviore'] Amoribus convenienti 
sono moUiore. 

153 Puellas] Qualis fuit Myrrba, 
de qua in sequcnlibus. Plurin)a vero 
t'oeminarum odio ab Orpbeo facta 
Poeta nieniorat, ut postea commo- 
dins ad ejus fata descendat. 

155 Ganymedis] Qui Trois Phry- 
givB regis fuit filiiis. 

156 Arsit] Impurissimum aniorem 
vel ipsi Ethiiici verecundiores in ho- 
niinibus ita damnaveruut, ut poetas 
profligandos censuerint, qui nc-fanda 
audaciasuo Jovi ucqtiitias isllnsmodi 
attribuerunt. Ex illoruni numcro fuit 
Cicero, qui insupcr, eo ducente no- 
mine ipso Ganymedis, per hujus pue- 
li fabulam Dei cum sapientuni men- 
tibus commercia hominibus iuculcata 
esse voluit. Setlercnt profecto Etb- 
nici judices contra nos, nisi ab exe- 
crandis perditoruiu hominuui libidini- 



ad ea, qua; nobis sunt propiora, men- 
tem convertamus. Sunt oniues quot- 
quot liomincs sancti vivunt, et con- 
silii et sapientiae curam habent, vere 
Ganymedes et regii pueri : qui nos 
amat, verus Deus est. Sitit ille sem- 
per, et cupit ut sapientiae nectar sibi 
niinistrcnius. Quae nos in cceluni 
transferal Aquila, et ad corpus mor- 
tuum congreget, tides requiritur. II- 
1am Deus homo factus ita mentibus 
ingenerat, ut ipsius virtute ex terra 
auferamur. De his cogitandum. Me- 
liusque erit ejusmodi curis operara 
dare, ut coclestia ad nos derivanc'o 
ad Superos transveliamur, quam ut 
terrestria in coelum transmittendo ad 
Inferos deturbemur. 

158 Qua iiossil] Aquila est, qua? in 
volucrum divisione Jovi cessit, altius 
quam reter* aves volat ; solem fixis 
oculis audet intueri ; fulmiue non tan- 
gitur; immo Jovi fulmina ministrasse 



1420 P. OVIDII NASONIS 

Nec mora : pcrcusso mendacibus acre pennis, 

Abripit Iliaden. Qui nunc quoque pocula miscet, 160 

Invitaque Jovi nectar Juuone ministrat. 



Fab. V. Hjraciuthus in Florem. 

Hyacinthvs Amyclae, dilecttis ab Apolline, cum per jocum in certamen disci 
venisset, aitius jactum pondiis non priiis despiceic potuit, quam capiti 
scnsit injectum. Quo eliso, post obitum ejus cruor iu florem ejus nomine 
inscriptum cessit. 

1 E quoque, Amyclide, posuisset in aithere Phoebus, 
Tristia si spatium ponendi fata dedissent. 
Qua licet, aeternus tamen es: quotiesque repellit 
Vcr hyemcm, Piscique Aries succedit aquoso ; 165 

Tu loties oreris, viridique in cespite vcrnas. 
Te mens ante alios genitor dilexit : et orbc 

simulatis ptnnis au/ert Iliaden : qui nunc etiam temperat pocuUt, atque offert nectar 
Joti, nolente Junone. 

^. Apollo te ctiam statuisset in calo, Amyclide, si/atairistiu iempus indulsissent 
'■tntucndi. Tatncn immortulis es, quatinus licet; et (juotics ver fugat hyemem, 
atque Aries subsequitur Pisccm nquosum, tu toties appares, et fiores in viridi gleba. 
Meus pater tc amavit pro; ceteris : et Delphi siti in medio orbe destituti sunt rectore, 



cui postent sua fulm. ferri, f|uod prafert : Bersm. Ms. partus. — 160 Abripit 
Hcins. dedit ex Fl. S. Marci, Urbin. Spirens. et duobus aliis ; vulg. Arripit. 
— 104 Berolin. quotiensque ; et — IGO toticns. Boschii etiam liber vivoque, 
(jMod et alibi sa-pissime occiirrit. Pro vulg. Jlons, Burni. ex uno Leid. re- 
i.cpit vernas. — 167 Berolin. ant. omnes gen. Unus etiam Thuan. ct orbis, — 

NOTyE 

dicilur cum advcrsus Titanas piofi- causa, rcmotaTii, ttim propter amo- 

cisceretur; qua- deni(|ue in ctelum res. 

relata fuliiien nngtiibus tenere tingi- 162 Amyclide'] Hyacinthus est, A- 

tur. Atque li«c sunt pleraque fa- mycla^, Amyclarum in Laconia con- 

bulap. Fabula noo est, (|uod nisi ditoris, filius. 

aquilis corpus snum verus J)eus ex- 165 Aries] Qui sidus est in Zo- 

bibet: attjue eo assurget quisrpiis diaco, quod, relictis Piscibus, post- 

illius filiiis. tueril, cui al* data- ab quaui Sol est ingressus, benignius 

ipso grandis aquiliP. radios suos ad noi transmittit, verna- 

160 Iliaden] Ganymedem dirit, Hi leiu(nic tcnipestatem inclioat. 
tratrem, Ilio oriundum. 166 \'ernas] Quia in florem muta- 

101 Inrita] Turn propter filiam tus Hyaciutbns. 
ili:beu a Jovis poculis, Ganymcdis 167 Genitor] Apollo, qucm saepius 



METAMORPHOSEON LIB. X. 1421 

In medio positi caruerunt praeside Delphi, 

Dum Deus Euiotan, immunitamque frequentat 

Sparten ; ncc cithara?, nee sunt in honore sagittae. 170 

Immcnior ipse sui non ictia lerre lecusat ; 

Non tenuisse canes ; non per juga raontis iniqui 

Isse conies : lonsjaque alit assnetudine flammas. 

Jamque t'ere raedius Titan vcnicntis et actaj 

Noctis erat, spatioque pari distabat utrimque ; 175 

Corpora veste levant, et succo pinguis olivi 

Splendescunt, latique ineunt certamina disci. 

Quern prius aerias libratum Phoebus in auras 

Misit, et oppositas disjecit pondere nubes. 

dum Deus celebrat Eurotan, et Spartam nullis muris cinctam ; neque citharee, neque 
sagittce colutitur. Ipse sui oblitus non renuit portare ptagas, non tenuisse canes, 
non ivisse comes per cacumina muntis aspcj'i : atijue fovet amarem longa assuetu- 
dine. Jamque Sol erat fere medius noctis praterita et subsequenlis, et distaliai 
utrimque cequali intervallo. Tollunt amictum a corpore, et fulgent Immore pinguis 
olivi, atque veniunl in certamen vasti disci. Quern ante libratum Apollo sustuUt in 



169 Immutatamque in quibusdam Mss. legi Vivianns notat : i. e. a qua Apollo 
nunquamdiscedebat : ex P. Galesii conj. etiam, et ex vet. lect. vestigiis, Cio- 
faniis suadet immtenitamque. — 170 Gron. lion. pliaretrcB. — 173 Isse ex pr. Er- 
furt, et quinqiie aliis ; vulg. Ire. Idem Erfurt, longu trahit assuet. Tunc 
Cant, habet ^awmam. — 175 Cant. Bas. et alius Lucis pro Noctis, non impro- 
bante Burm. — 176 Meliores, teste Heins. olivi ; ceteri oliva. — 177 Leid. V. 
et qnatuor alii latique : Bas. jactique in discrimina. — 179 Unas Heins. oppos. 
divisit ; Gron. disgessit ; Menard, discessit. Suspectum est a Burm. rb pondf re, 

NOTJE 

Orphei patrem diximus. 169 Eurotan'\ Qui fluvius est La- 

168 Delphi] Urbs fuit Phocidis in coniae, Amyclas, Hyacinthi patriam, 

Achaia ad Parnassiim niontem, Apol- praeterfluens. 

linis oraculo clarissima, quam nmbi- Imrmniitam'] Quippe quem satis ci- 

licum terrae, et commune quondam vium virtute custoditam Lacedirmo- 

humani generis oraculum,antiqui vo- nii diu arbitrati sunt, 

citarunt. Fabulamde ea Graeci con- 170 Citharee. ..sagitta'] Qiias sunt 

signaverunt, quam Claudianus hisce Apollinis insignia, 

versiculis comprehendit : ' Jupiter, 174 Titan'] Sol ipse e«t, Hyperionis 

ut perhibent, spatium cum discere Titanis filius ; quem venientis et actae 

vellet Naturae, regni nescius ipse sui, noctis medium cum lingit Poeta, me- 

Armigeros utrimque dnos %qualibns ridiem fuisse statuit. 

alis Misit ab Eois occiduisque pla- 177 Disci] Qui orbis fuit ex forro, 

gis. Parnassus gominos t'crturjunxis- ivre, lapide, ligno etiam; quem me- 

se volatus: Contulit alternas Pythius dium loro, amcuti vice, trajoctum ita 

axis aves.' in sublime jaci oportebat, ut intra 



14-22 r. OVIDII NASONIS 

Rccidit in solidam longo post tempore terram 180 

Pondus : et cxhibuit junctam rum viribus artem. 

Protimis ijnprudons, actusque cupidinc ludi, 

ToUere Taenarides orbem properabat : at ilium 

Dura repercusso subjecit ab acre tellus 

In vultns, Ilyacinthc, tuos. Evpalluit a3que, 185 

Ac puer, ipse I)eus : collapsosque excipit artus : 

Et modo tc rctov et : modo tristia vulneia siccat : 

Nunc animam admotis fugientem sustinet herbis. 

Nil prosunt artes : erat immedicabile vulnus. 

Ut si quis violas, riguove papavcr in horto, 190 

Liliaque inl'ringat, fulvis ha?rentia virgis ; 

Marcida demittant subito caput ilia gravatura ; 

Nee se sustineant ; spectentque cacumine terram : 



liijrem et discussit nubes objectas pondere. Pondus recidit in durum terrain longo 
posi tempore, el ostendit peritiam additam viribiix. Conthiuo temerarius Tccna- 
rides, impuhus desiderio ludi, /est inabat tollcre discum: at solida terra remisit sub- 
latum th aerem in faciem tuam, Ilyaiinthe. Ipse Deus ceque expalluit ac puer ; et 
toUit membra collapsa: et modo tc reficit ; modo nbstergit luctuosas plagas ; modo 
retinil !•! i.ittim erumpentem graminibus adhibitis. Artes nullius sunt auxilii. 
Vulnus tmt insanabile. Quemadmodum si quis atterat violas, rel paparer in horto 
riguo, aut Itli'tjuncta suhuigris caulibus, ilia flaccida statim deprimant caput lasum, 
neque se sustineant, et respiciant ten-am fasligio : sic fades moribunda languet, et 



I 



qtiiavs. spc. iternm repetitnr ; conj. ergo verier e ; Bothius vult robore. — 
180 Qiiirlam Decidit, <\nod placet Constant. Fanens. Gron. Incidit ; tres libri 
Occidit. Tunc O. et nonnnlli alii post long. temp. — 182 Pr. Erfurt, et unus 
Leid. incumbens pro imprudens. In voceni actusque variant libri ; tactusq, cap- 
tusq. hitiisq. rictus/j. avidusq. raptusq. scribnntur, (jiiae omnia defendi possunt : 
p!urin)i Codd. artisque, s,ed artem jum prajcesserat. Ludi est in multis vett. 
sed vulc legitiir lusus ; F\. S. Marci habet jmssus ; Bnrm. conj. laudis. — 
184 I'r. Med. Tliiian. et alii Dur. repercussum...in a'era: ("turn Ifjjenduin vs. 
seq. monet Htins. Et ruHus, Hyacinth.) Hcin.s. dedit repercusso, ..nb acre ex 
lino Arc. --180 Alii Qi/i, vel Quum puer; Ac est ex Bonon. Deindc quidani 
coU. accipit, \e\ exigit : Heins. conj. erigit. — 187 Pro (e Bothius mallet s£. — 
190 Papacer didit Heins. ex N. Arund. et sex aliis ; vnlg. papavera. — 191 
Ex Codd. rirgis plerumque in Edd. datur : srd (piidani /i^'nts, \cl Unguis ; 
Gron. et unus Med. truncis, (\\iod Gronovio placcbat; pauci signis: Heins. 

NOTyE 

prapRcriptos fines dccidcret. a Ta;naro Laconiae promontorio sic 

181 Artem] Quia ad scopum, ut- dictns. 

camque in altum ct in gyruni actus, 18G Deus] Apollo, qui oiactatuiu 

discus pcrvenit. puerum vidit. 

183 Tantiridcs] Hyacintbiis Lacon, 



METAMORPHOSEON LIB. X. 1423 

Sic vultus morions jacet; et dcfecta vigorc 

Ipsa sibi est oneri cervix ; humcroque recumbit. 195 

Laberis, Q^balide, prima fraudatc juventa, 

Phcebus ait : videoque tuum, mea crimina, vulnus. 

Tu dolor es, facinusque meum. Mea dextera leto 

Inscribenda tuo est. Ego sum libi funeris auctor. 

Qua? mea culpa tamen ? nisi si lusisse, vocari 200 

Culpa potest : nisi culpa potest, et amasse, vocari. 

Atque utinam pro tc vitam, tecumve liceret 

Reddere ! sed quoniam fatali lege teneraur ; 

Semper cris mecura, memorique hajrebis in ore. 

Te lyra, pulsa manu, te carmina nostra sonabunt : 205 

Flosqiie novus scripto gemitus imitabere nostros. 

Tempus et illud erit, quo se fortissimus heros 

Addat in hunc florem ; folioque legatur eodem. 

cervix destituta viribus ipsa est sibi oneri, et recidit in humerum. Cadis, QSbalide, 
private prima juventute, inquit Apollo, atque intueor tuam plagam meum crimen. 
Tu es dolor et ftagitium meum : mea manus est insimulanda de morte tua : ego siim 
tibi causa obitus. Quod tamen est meum Jiagitium 1 nisi si potest did ftagitium 
lusisse ; nisi s> etiam potest did ftagitium dilexisse. Atque utinam concessum esset 
reddere vitam pro te, vel tecum ! sed quoniam obstringimur lege fatali, semper cris 
mecum, atque manebis in ore non oblivioso. Lyra tacta manu, versus nostri te 
laudabunt ; etftos novus reprccsentabis scripto nostros gemitus. Tempus etiam erit, 
quo heros strenuissimus se adjidat in hunc ftorem, et legatur eodem folio. Dum 



conj. virgis har. longis. — 194 Unus, Sic vultum ; alius, vuUu: Heins. couj. 
vultu moricnte, aut, vultus 7noriens flaccet (quod proprium huic rei verb.) aut 
moTcet, et tnm snpra pro marcida esse reponenduin ^accida. — 198 Berolin. Tu 
pudor es.— 201 Heidelb. et adamasse ; unde Bothius nis. culp. pot. adamasse voc. — 
202 Berolin. tecumque. — 203 Vulg. quod pro sed. Tunc \ ett. quidam leg. veta- 
tmr, vel vetatur; tenetur etiam alii.— 207 O. Voss. et quidam alii fortiss. Ajax. 

N0T7E 

196 CEbalide] Hyacinthum com- plici de Hyacintho, itemqiie Ajace, 

pellat, cui ab CEbalia Laconiae urbe de quo in xiii. ansam prfcbuit. Testa- 

nomen illud patronymica forma, cum tur autem Lazarus Bonamicus Italus, 

(Ebalium dicere debuisset, licentia ad Virgilii Georgica, se, qnalem de- 

poetica assignavit, scribunt poetae, Venetiis Alexandria 

199 Inscribenda] Ut mortis causa allatum hyacinthum vidisse: utfrustra 

babeatur. ejusmodi inveniri florem alii negave- 

206 Flosquel Videtiir namque syl- lint. 

laba ai, seu interjectio gemituni sig- 207 Heros} Ajacem dicit Telamo- 

nificans, in hyacintho flore qnodam- nium, cujns nomen duabus prioribus 

Biodo inscripta: quaeres fabulae du> Uteris ai intelligitur. 



1424 P. OVIDII NASONIS 

Talia diim vcro memorantur ApoUinis ore, 

Ecce cruor, qui fiisus Immi sinnaverat horbam, 210 

Dcsinit esse cruor : T5Tioquc niteutior ostro 

Flos oritur ; formamquc capit, quam lilia : si iion 

Purpureas color huic, argcuteus esset in illis. 

IS'on satis hoc Phoebo est, (is euim fuit auctor honoris,) 

Ipse suos gemitus foliis inscribit : et ai ai 2X5 

Flos habet inscriptum : funestaque litera ducta est. 

Nee gcnuisse pudet Sparten Hyacinthon : honorque 

Durat in hoc aevi, celebrandaque more priorum 

Annua praelata redeunt Hyacinthia porapa. 



Fab, VI. Cypri incoloe in Boves. 

Amathis oppiduni in insula Cypro, cujns incolap, obttita consuetudine hu- 
mani generis, soliti in ara Jovis, quae proxima erat Dea^, advenas immolare. 
Quorum crudelitate Venus ofi'ensa, ne relinquere sedes suas cogerelur, in 
boves eos vertit, qui a uiagnitudine cornuuni Cerastse apud Salaminios sunt 
nominati. 

At si forte roges foecundam Amathunta metalli, 220 

talia rcferuntur ore veridico ApoUinis, ecce sanpuis, qui sparsuspcr terram infecerat 
herbam, ccssut esse sanguis ; et flos spleniiidior purpura Tyria nascitur, atque induit 
formam ifuam lilia ; nisi color esset purpureus liuic, niveus esset iti illis. Non satis 
tst istud Apollini : namt/ue is/nil cmtsu htnoris. fpse inscrihit suos g^emitus foliis : 
et flos habct inscriptum ai, ai, et iristis litera cxarata est. Ncqtie Spartcn pudet 
tulisse Hyacinthon ; et gloria perstat in hoc tetnpus : atque Hyacinthia annua cele- 
branda ritu iclerum recurrunt preccedente pompa. 

VI. At si forte exquiras ab Amathunte metallo qbundante, an cupiat produxisse 

— 208 Voss. Abdat in h. — 210 Humi ex meWoribus profert Helns. vnlg. humo. 
Nonnulli sign, herbas. — 213 Huic pro vnlg. his ex uno suo et Voss. dedit 
Heins. — 21.5 Hcidelb. /oi. inscripsit. Monstra lectionuni sunt in antiquis li- 
bris, et ya ; et ae ; et ay ; et iu ; et aia ; et a e ; et ccc ; et cc <e pluraquc hujus 
notaj : vulpata scriptura sincera est. Heins. — 217 Genuisse ex vett, Heins. 
dftlit; vult;. gewuissc. — 218 Gron. hoc avo ; Voss. Arg. et duo alii hoc 
c/Tum .• nihil mutandum censet Burm. Berolin. in ore pro more. — 219 
(ant. Ann. praltitcr. .. pompa; ; unus Med. celata... pompa. — 220 Metalli pro 

NOTyE 

209 Vcro'] Quippc qui Dclphis 217 Sparten~\ Quod nomon non nio- 

oracula tenebat. do Hyacintlii patriae sen urbiSpartaj, 

211 Tyrto] Id est, pulchcrrimo, sod ejusdem avia: Lacedasmonis nxo- 
cujusinodi Tyro Pha;niciae urbc cole- ri, a Pausania datum, 
berrima olini pctebatur. 219 Hyacinthia] In Hyacintlii ho« 



METAMOKI»n08t;0N LIB. X. 1425 

An geuuissc vclit Propoetidas, abnuat aeque, 

Atque illos, gemino quondam quibus aspera corau 

Frons erat ; unde etiam nomen traxere Cerastae. 

Ante fores horum stal)at Jovis Hospitis ara, 

Lugubris sceleris : quam si quis sanguine tinctam 225 

Advena vidisset; mactatos crederet illic 

Lactentes vitulos, Amathusiacasve bidentes : 

Hospes erat ceesus. Sacris olTcnsa nefandis. 

Ipsa suas urbes, Ophiusiaque arva parabat 

Deserere abna Venus. Sed quid loca grata, quid urbes 230 

Peccavere mese ? quod crimen, dixit, in illis ? 

Exilio pcenam potius gens impia pendat, 

Vel nece; vel si quid medium mortisque fugseque. 

Idque quid esse potest, nisi versae poena figurae 1 



Propcetidas, perinde neget, atque illos, quibus olim frons erat scahra duplici cornu, 
unde etiam nomen habuerunt Cerasta. Altare Jovis hospitalis erat ante horum 
ostia, triste Jiagitiis : quod si quis peregrinus \ndisset infectum cruore, arbitraretur 
vitulos lactentes, vel oves Amathusiacas illic cccsas: adrcnn erat jugulatus. Ipsa 
alma Vemts l<csa sacris hoi-rendis volebat destituere campos Ophiusios et suas urbes. 
Verum, ait, quid loai dilecta, quid urbes mecc deliquerunt ? quod ritium in illis ? 
Gens scelesta exsolvat potius pcenas exilio, vel morte, rel si quid medium mortis et 
exilii. Atque id quid potest esse, nisi pcena mutatie fornuc? Dum incerta est, 



vulg. tnetallis ex jino Gron. Heins. rcoepit. — 221 Vnlg. Prop, annuat: 
Heins. corr. abnuat: certe ahnuit in nuiltis vett. qualiior cum pr. R. 
o/>7iU£<.— 222 Heidelb. ill. gemims.—22h Mss. Inlugubris vel Illvgu- 
bris ; et cclcri^, cclcri, sceleris, sccleri : Heins. emend. Ilicihus Celebris, vel In 
luco obscuro, vel J lice sub veteri; Scheppenis Cccdibus illustris ; Burm. Lugu- 
bris Veneri: quorum omnium Emeniid. displicent Bothio, qui vult Illecebra, 
\e\ Illecebra sceleris ; recte enim sic vocari aiam istani Jovis Hospitis, qua 
in necem advenac illicicbantur. — 227 Unus Leid. Amathusiadesve ; unde 
Heins. Amathmiadasre : Heidelb. Amathusiasre. — 229 Pro urbe$ Bmm. mallet 
ades. — 231 Heidelb. ct Bcrolin. quod, dixit, crim. — 232 Berolin. imp. pcndet. 

N0T7E 

norem quotannis celebrata. gcrcbant, tractam credidcrnnt. 

220 Amathunta'\ Cypri urbem, afri- 224 Jovis] Qui hospitibus, quos iu 
fodinis cum iota insula claram. tutela habet, jura dare creditus : 

221 Propatidus] Vide infra vs. 238. nnde et Hospitalis dictus. 

223 Cerasta] Cerastis dicta est olim 229 Ophiusia] Cypria intelligit, ut 

insula Cyprus ob mnlta Kepara. sen patet ; quanquam ratio liujus appel- 

promontoria : ex quo forte datus lo- lationis, ncque apud gcographos, ne- 

cus fabulaR. Quanquam alii ex inco- que apud iiiterpretes uspiam appa- 

larum feritate, vel etiam ex tumori- ret, quod sciam. 

bus, quos ilii in capite cornuum vice 232 Gens impia] Cerastae. 

Delph. et Var. Clas. Ocid, 4 X 



1426 F. OVIDll NASONIS 

Dum diibitat, quo mutet eos: ad cornua vultum 235 

Flcxit, et rtdiuonita est haec illis posse rclinqui ; 
Grandiaque in torvos transformat membra jiivencos. 



Fab. VII- Propoetides in Lapides. 

Propcktides, filiae Amatliunteae, aspernatae Venerem, primae in trivio vulga- 
vere corpora. Ob cjusdem Deae iram, quia pudore indunierant, in lapidcm 
novissime sunt transtigurata?. 

Sunt tanien obscoenae Venerem Propoetides aiisai 

Esse negare Deam : pro quo sua, numinis ira. 

Corpora cum forma primae vulgasse feruntur. 240 

Utque pudor cessit, sanguisque induruit oris. 

In rigidum parvo silicem discrimine versae. 



quo vultu eos vertat, detorquet faciem ad cornua, alque admonita est haec posse illis 
rilinqiii : tt mutat vastus artus in truces juvencos. 

VII. Tamen turpes I'ropatuies non sunt teritce inficiari Venerem esse Deam: 
quamobrem ejus ira dicuntur prima in propatulo habuisse corpora cum pulchritudine, 
J^ostquam autem pudor ejectus est, et sanguis oris diriguit, mutates sunt in durum 
saxum levi discritnine. 



— 233 Hei(lcll). mtd. est mort. — 237 Rerolin. et Heidelb. tore, transmutat. — 2."i8 
Urbin. \'en. I'ropretides ; Med. I'ropaidas. — 230 Quo Hcins. dedit ex pr. V. et 
aJiis; vulg. qua. — 240 liurm. mallet cum fama. Deinde lierolin. ;)rimo. — 241 
NoDDulli Siinguis indur. omisso que. Jun. indur. omnis. — 243 Crimen e.\ nielioribus 

NOTyE 

237 Juvencos^ Quia ad aratrum Veneris ira ad 6a!;itinm dicuntur 

coacti in juvencos niutatos nonnuili prostitutap, Deum sui contemtores 

voluerunt. per libidinem punire, cui illos per- 

2t0 Vulgasse] Fabiilae locum dcdit niittit, licet colli<;ere. 

Cypriarum pucllaium tiirpituil(),(|u;i', 241 Induruit] Ut liinc non prin.s a 

4it Herodotus et Justinus referunt, Deo homines scias deslitui, quaiu ia 

cor()oris riua-.stii dotcm conipararc 8uis criuiinibus obduruerint. 
kolitx erant. Ex eo autem, quod ills; 



METAMORPHOSEON LIE. X. 1427 



Fab. VIII. Pygraalionis Statua cburnea in Virginem. 

Pygmalion, offensns impiulentia vulgaii Propoetidum, statnit ccelebs per- 
nianere, qui cum sigmiin virginale ex ebore fecisset, captus specie ejus, in 
vccordem incidit ainoreiii, et tota niente quaesivit a Dea, ut ei signo, cnjiis 
anioie exarsisset, animaui infunderet. Qui ut egressus templo domum pei- 
venit, comperit voto se esse damnatuni coiijngii. Itaque laBtatus arte sua 
Paphum filium genuit, qui in insula Cypro oppidum sui noniinis constituit. 

QuAS quia Pygmalion aevum per crimen agcntcs 

Viderat, offensus \ itiis, quae plurima menti 

Foemineae Natura dedit, sine conjuge coelebs 245 

Vivebat : thalamique diu consorte carebat. 

Interea niveum mira feliciter arte 

Sculpit ebur ; formamque dedit, qua foemina nasci 

Nulla potest: operisque sui concepit amorem. 

Virginis est verae lacies ; quam vivere credas : 250 

Et, si non obstet reverentia, velle moveri. 

Ars adeo latet arte sua. Miratur, et haurit 

Pectore Pygmalion simulati corporis igues. 

Saepe manus operi tentantes admovet, an sit 

Corpus, an illud ebur : nee ebur tamen esse fatetur. 255 

VIII, Quas quia Pygmalion viderat cetatem transigentes per crimen, deterritus 
vitiis, qua; natura indidit plurima ingenio muliehri, vivebat Calebs sine uxore, 
atque diu carehat socia thalami. Interea sculpit feliciter ebur candidum mira 
arte, atque addidit speciem, qua nulla puclla potest nasci ; et tactus est amore mi 
operis. Vullus est vera; puclla;, quam arbitreris vivere, et nisi prohibeat rnodestia, 
velle moveri : usque adeo ars celatur arte sua. Pygmalion miratur, et pectore con- 
cipit ardores corporis ficti. Sapc admovet operi manus explorantes an illud sit 
corpus an ebur : neque tamen agnoscit esse ebur, Offcrt suavia, et credit reponi : 



recepit Heins. vulg. crimina. — 244 Unus Med. plur. sorti. — 245 Unus Heins. 
conj. felix. — 246 Bas. unus thalamoque. — 248 Vulg. Sculpsit eb. Fl. Scalpsit : 
Sctdpit est ex pr. A. sec. Med. et duobus aliis. — 249 Unus Heins. sui 
pr<scepit. — 250 VercB est ex Heins. emend, vulg. vere. — 251 Pr. Gron. 
et duo alii posse pro velle. — 253 Jun. Pygm. simulatce conjugis ign. Duo 
simulati pectoris, Unus etiam igtiem. — 255 Vulg. nee adhuc ebur ess. nos- 

251 Si non obstet] Argute profecto sed pudore immotum facit. 
et ad hujus simulacri statuendani ele- 253 Simulati] Ad virginis similitU' 
gantiam apposite, quod non natura, diuem sculpti. 



14*JS P. OVIDII NASOMS 

Osrula (lilt, ivddiquc putat: loquiturque, tenctquc : 

l*]t credit lactis digitos insiderc membris : 

Kt mctuit, presses venial no livor in artus. 

Et niodo bUnulilias adhibct: modo <;mta pucllis 

Miiuera fert illi conchas, teretesque lapillos, '260 

"Et parvas volucres, ct flores niille coloruni, 

Liliaquc, pictasque pilas, et ab arbore lapsas 

Heliadum lacrymas. Ornat quoque vestibiis artus : 

Dat dii;itis gemmas ; longoque monilia collo. 

Aure leves bacca% rediniicula pectore pendent. 265 

Cuncta decent : nee nuda minus formosa videtur. 

CoUocat banc stratis, concha Sidonidc tinctis : 

Appelhitque tori sociani : accUnataque colla 

MoUibus in phimis, tanquam sensura, reponit. 

Festa dies Veneri, tota celeberrinia Cypro, 270 

Venerat : et pandis inducta? cornibus aurum 

et uffiitur, et tangit ; ct putul difiitos iufiiii artiibus tactis, et timet ne livor succe- 
dat in tiumhra prt's.svj. Kt nunc lilnnililiis ulititr, nunc illi jiorrigit conchas, ct 
lapillos expolitos, dona acccptn puellis, iteiwfue aviculns, ct fiorcs millc coloi^um, et 
lilia, et pilns pictus, ct lacrymas lapsus ah arbore licliadum. Decorut quoque mem- 
bra vestibus ; tnserit f^emmas articUlis, nptat amplos torques collo. Expolilce mar- 
garitfc pendent ex auribus, redimicuta ex pectore. Omnia sunt decori, neque minus 
pulchra videtur nuda. Hunc cotnponit in stratis infectis concha Sidonia ; et vocat 
consortem lecti, atquc collocat collum demissum, tanquam scnsurum, in ninllibus plu- 
mis. Dies yeneri sacra, celebcrrima tola Ci/pro, adcrat : et vaccw candidu collo, 

tra lect. est ex pr. Oron. qnam Heins. protiilit.— 202 Viilg. Lilia per^ 
pictasque pilas: Liliaque pictasque pilas Cant, llrh'm. Tliiian. |)r. Erfurt, 
pr. el sec. Pal. et alii iiiiilti : iiec i)aiiciorcs, Liliaque tt pictasque: Zuli- 
chem. Liliaque tt pictas violas: tabulas miiis I'al. Liliaque pictasque et'iam 
Gifan. Iiiilic. Liicr. pat^. 402. Hein^iiis eliam cojijccfrat, lilia fert pictasque 
pilns. — 2GS McroWu. vent, aptis. — 2()l Edd. viil};. dat longa monilia collo: duo 
(p-ata rnouilia : (). lurf^a : Anind. lata: In ser. Mfd. ct diiolxis aliis est, longoque 
monilia collo : (jnod placet Hnrni. (piia /(»H;;'inn coZ/h/h elegantibiis fornianim 
spertatoribus probatnr. — 207 .Med. et Bas. Sidon. pictis. — 208 Jiin. et qua- 
Uior a\\\ inclinataq, coll. — 270 I'r. Strozza': Veneri; ceteri Veneris. — 271 Vulg. 
et blandia imlutcc corn. (Jronovius siiudebat pandis. I'lerique vett. inducta. 
L'nua Heins. et uniis IJas. et pr. Erfurt, auralis cornua tittis, vel sertis. — 

NOTiE 

203 Ilritadum lacrymas'] Snrcina, liodierni ctiam medici aftestantiir. 
<\\iv. e popnlis, in <pias i'liaiiiiiontis 207 Concha] Purj)ura Sidonia, sen 

.sorores mutatif, detliiere <licnntur: Tyria, fpiani landatissiniaiii'Tyro seu 

qiianqiiam pinei generis esse arbores Sidone peti jam tolies diximus. 
ex quib:is succinuni inanat, I'linius, 



METAMORPHOSEON LIB, X. 1429 

Conciderant ictae nivea cervice juveucae ; 

Thuraquc fumabant: cum munere functus ad aras 

Constitit ; et timide, Si Di dare cuncta potestis ; 

Sit conjux opto, (non ausns, eburnea virgo, 275 

Dicore Pygmalion,) similis mea, dixit, eburnea?. 

Sensit, ut ipsa suis aderat Venus aurea festis, 

Vota quid ilia velint : et, amici numinis omen, 

Flamnia ter accensa est, apicemque per aera duxit. 

Ut rediit; simulacra sua? petit ille puellae : 280 

Incumbcnsque tore dedit oscula. Visa tepere est. 

Admovet os iterum : manibus quoque pectora tentat. 

Tentatum mollescit ebur : positoque rigore 

Subsidit digitis, ceditquc ; ut Hymettia sole 

Cera remoUescit, tractataque pollice multas 285 

Flectitur in facies, ipsoque fit utilis usu. 

Dum stupet ; et timide gaudet ; fallique veretur ; 

Rursus amans, rursusque manu sua vota retractat. 



habentes comua varia circuinduta auro, percusste procubuerant ; et thura fumabant : 
cum donis exiiihitis couslitit PygnvdWon ad altaria, atijue pavide, Si Dii potestis 
omnia pru'bere, cupio nit uxor mea, non atisus estdicere puella eburnea, dixit, similis 
eburneie. Cum Venus splendida adesset suis sacris, cognovit quid ilta vota signifi- 
ccnt ; atque in prasugium benevoli numinis Jiammu ter emicuit, et impuUt upiccm 
per aerem. I'ostqmwi ille rediit, adit iffigiem sua; virginis : atque decolutus in 
tectum obtulit suavia. Visa est tepere. Denuo os admovet ; explorat etiam pectus 
manibus ; ebur exp'orutum mollescit, atque omissa durilie flectitur et cedit digitis ; 
sicut cera Hymettia remoUescit sole, alquc ficta pollice ducitur in multas figuras, ct 
fit ductilis ipso usu. Dum huret et cunctanler kitatur, ct timet decipi, rursus 
amans, rursus retentat manu sua desideria. Erat corpus ; vena exptoratce pollice 



272 Med, R. etThuan. Concid. pictce 7iiv. Bonon. ict. rauca. — 273 Gron. ct 
iinus Med. cum aliis quo mun. Cant, et alii ad arum. — 27G Viilg. dix. ehurna : 
eburnece est ex (). pr. Erfurt, et aliis. — 277 Pr. Gron. aur. lemplis ; Gencv. 
sacWs.— 278 Voss. et Ms. Bersiii. et alii am. muneris. — 280 Quinqiie iibiL 
illefiguree. — 284 Subsidit Heins. deriit ex uiio Med. nee Ceditque displicet: 
viilg. Subsedit. — 28.5 Plnrinii vett. rtm. multas quce pollice tracta. Vvo mnlttt^ 
Beroliii. cunctas. — 28G Flectitur ex nielioribiis dedit Heins. pro vulg. Voti- 
tur. — 287 TimjJe ex Anind. et tribns aliis placet Heins. vulg. duhio : quidaiu 
medio vei modico : Ms. Bersm. medium. — 288 Pal. et quatuor aliii'of. retnitttt. 

aOTJE 

284 Hymettia'] Ab Hymetto, At- 285 RemoUescit] Non liaec una fuit 

tica3 nionte, optiini et laudatissinii eburnea sen inaruiorea puella, quip 

jnellis fertilissinio, dicta cera Hy- obsequio et assiduis prccibus enicl- 

metliu. lita. 



1-130 V. OVIDII NASONIS 

Corpus crat : saliunt tcntatae pollice venae. 

Turn vero Paphius plenissima concipit hcros 290 

^'o^l)a, quibus A^Mieri sirales agjat : oraciue tandem 

Ore siio non falsa preiiiit : dataquc oscula virgo 

Sensit ; et erubuit : timidumque ad lumina lumen 

Attollens ; pariter cum coplo vidit anmntcm. 

Conjugio, quod fecit, adest Dea. Jamquc coactis 295 

Cornibus in plenum novies lunaribus orbem. 

Ilia Paphon genuit : de quo tenet insula nomeu. 



Fab. IX. Myrrha in Arborem sui nominis. 

M VPRMA, Cinyrac et Ceuchreidis filia, iracnndia Veneris, quod sibi mater 
ejus prajferretur, patreni impio amoie dilexit : nee viam potiendi inve- 
nions, cogitur suspcndiiim expcriri, Cujus nutiix intra cubile gementis 
exccpit voccin : tt signis cognitis nofaria; mortis, diini diligentiiis scrnta- 
tiir, caiisani poscit. Consolata ergo puellam, ci pollicetur, se cffectiiram, 
III jiarcnti sine iilla infamia jiingatur: cujiis ilia orationeni in promissum 
ffinpus differt. At anus die solenni Cereris, quo mater ejus opcrata a viro 
spcubabat, aliininani noctu dcdiicit ad Clnyram; pra^dicans forma ejus 
impulsam sibi se credidisse : qui data cupiditate lumen inferri jussit, ut 
spccicm ejus notam haberet : cognitusque tiliae pater stuprator, coactus 
est pudore fcrro stricto earn insequi. Qu;r duplici motu territa in sylvam 
profugit : ibique misericordia cjusdem Dcx in arborem, qucE ejus noraen 
indicarct, mutata est. 

flniTUS hac ille est, qui, si sine prole fuisset, 

jitiiant. Turn vero hcros Paphius compr ehend it voces perfeclissimus, (luilius grw 
tias tigat Veneri ; et denique urget ora non ficta ore suo : atque puella sensit 
suavin oblnta, et erubuit ; et erigens oculos timidus versux ostium spectarit si- 
iiiul amuntem aim calo. Dea adest connubio, quod paravit ; atque ilia, cornibus 
lunaribus jam novies coactis in plenum orbem, pcperit I'aphon, de quo insula habet 
nomen. 

IX. Jlle est hac genitus, qui, si fuisset sin^ prole, Cinyras potuisset reponi inter 



— 2'Mi liotliius mallet I'aph. planissima. — 291 Uniis Heins. Vota pro Verba, 
i\\iod Burm. non displicet: Kotliius vero cimi sup. planissima retinendnm 
jMitat. — 2UI Castigafiores, teste Heins. agat ; vulg. agit. — 293 Unus Mor. et 
nuns IJonon. ad limina. — 290 Heidclb. a man. |>r. (?t Herolin. Corn, implevit 
Ji'H-.— 297 I'liphon vett. pl(ri(]uc ; alii I'aphum. — 298 Vulg. Ed. el iW. Clarean. 

NOT^ 

2'.)0 Paphius] Pygmalion scilicet, tur; siquidem a Paplio filio Papinis 
quanquam per prolepsini ita appella- urbs Cypri dcindc a^diiicata. 



METAMORFHOSEON F,II5. X. 1431 

Inter fcliccs Cinyras potuisset habcri. 

Dira canam . Nata^, procul liinc, procul este, parentes : 300 

Aut, mea si vestras mulcebunt carmina mentcs, 

Dcsit in hac milii parte fides ; nee credite factum : 

Vel, si credetis, lacti quoque credite poenam. 

Si tamen admissura sinit hoc Natura videri ; 

Gentibus Ismariis, et nostro gratulor orbi ; 305 

Gratulor huic terras, quod abest regionibus illis, 

Quae tantum genuere nefas. Sit dives amomo, 

Cinnamaque, costumque suam, sudataque ligno 

Thura fcrat, floresque alios Panchaia tellus ; 

Dum fcrat et Myrrham. Tanti nova non fuit arbos. 310 

Ipse negat nocuisse tibi sua tela Cupido, 

beatos. Horrenda referam. FilicE,hinc longe state, longe eate, parentes: vel, si 
mei versus tangant vestros animos, ne mihi credite in hac parte, neque fidem habete 
facto : rrl si fidem habeatis, credite etiani panamfacti. Si tamen Natura patitur 
hoc videri patratum, gratulor populis Thracibus et nostris oris, gratulor huic terra-, 
quod distat ab illis regionibus qua; protulerunt tantum monstrum. Terra Pan- 
chaia sit opnlenta amomo, et prod%icat Cinnama, et coslum suam, et thura stillata ex 
Hgno, etflores alios, tnodo protrudat etiam Myrrham: nova arbor non fuit tanti. 
Ipse Amor diffitetur sua spicula tibi obfuisse, Myrrha ; atque immunes prcestat suas 



atque ; Mycillus hinc vel ex ; Heins, hoc : hac legebat Boccatius. — 300 Vulg. 
procul hinc natw : nata procul hinc, procul este pai-entes est ex Cant. Med. et duo- 
biis aliis : d\io etiam libr'i procul este sorores. — 301 At mea plurimi scripti.- — 
302 Ne cred. octo libii. iZawt. factis ; Heinsius maWhat, facto, ut seq. \s.facti. 
— 305 Abeiat bic versus a Flor. S. Maici. probante IJiiiin. — 306 Uiius A. 
huic orbi ; ' veiiiiste' inqiiit Burni. ' si prior vs. deleatiir.* — 308 Alii costam- 
que suam : in diiobiis V. liriaiit. et Ca-lest. Costumq. suum. tSuam ex Ur- 
biii. pr. V. (). et sex aliis, cum noniiuUis Edd. — 309 Bas. et tics alii Jlor. 
varios ; alii fioresq. suos. Nonnnlli etiam scribunt Panchaiaca. Petitus, 
Comment, in leges Att. p. 248. conigit. Thura ferat (fioresque alios) Pan- 
chaica, tellus Dum, S)X. Sed incommode, monente Burm. inter thura et Pan- 
chaia interjiceretur, Jioresque alios. — 310 Berolin Conferat et Myrr. Heidelb. 

NOT^ 

305 Ismariis] Thraciis, ab Isniaro 308 Cos/am] Frutex est etiam gra- 
Tbracia; monte : qua quidem ex re- tissimi odoris. 

gione oriundum Orpbeum supra vi- 309 Panchaia] Arabia; est Felicis 
dimus. pars felicissima, non procul a Sinus 

306 Abest] Quantum enim Thra- Arabic! ostio. 

cia, a (ypro, Arabia deinde, quo con- 310 Tanti] Ut per nefandani libi- 

fugit IMyrrba, dissita est ? dinem in earn arborem Myrrha mu- 

307 Amomo] Qui frutex est exoti- taretur. 
cus laudatissimi odoris. 



1432 p. OVIDII NASONIS 

]VIyrrh.i ; facesque suas a crimine vindicat isto. 

Stipile te Stygio, tumidisque afflavit Echidnis, 

£ tribiis una Soror. Scelus est odisse parcntcm : 

Hie amor est odio majus sccliis. Undiquc lecti 315 

Te ciipiiint proceres ; totoque Oriente juventus 

Ad thalami ccrtamen adest. Ex omnibus umim 

Elige, Myrrha, tibi ; dum nc sit in omnibus unus. 

Ilia quidem sentil; foedoque repugnat amori : 

Et secum, Quo mente feror ? quid molior ? inquit. 320 

Di, precor, et Pietas, sacrataquc jura parentum. 

Hoc prohibete nefos : sceleriquc resistite tanto ; 

Si tamen hoc scelus est. Sed enim damnare negatur 

Hanc Vencrem pietas : cotiuntque animalia nullo 

Cetera delectu. Ncc habetur turpe juvenc£e 325 

Ferre patrcm tcrgo : fit cquo sua fdia conjux ; 

Quasque crcavit, init pecudes, caper: ipsaque, cujus 

Semine concepta est, ex illo concipit ales. 

tadasahistoscelere. Altera ex tribu.s Sororibus tetigit tc tone Stygiu et viperis 
turgidis. Ne/us est odio luibere putrem : hie amor est mujus Jlngitiuiii odio. Dy- 
nastte undique hcli te optant ; at que juventus comimit ad pugrtam pro tiio thala- 
mo ex toto Oriente. Di^pice intum tibi ex omnibus, Myrrha ; modo ne sit imm 
utter oinnes. Ilia quidem cugnuscit, atque resistit turpi amori ; utqtie apud se, 
inquit, Quorsitm abeo r Otis / quidconor? Dii, oro, atquc Pittas, et jura sacra pa- 
rentum, avertite hoc nefas. Verum enim Pietas dicitur minime improbure hunv 
Amnrcm ; aliaquc omnia animuntia jun-^nntur nuUo dixcriminc: neque ridetur fee- 
dum junici sustincre patrem tcrgo ; sua fdia Jit uxor cquo; atque caper insilit in 
pecora qua genuit ; ct volucris concipit ex illo cujus semine creata est, Ikuti qui- 



fuit arior.— 312 Unus Bas. ab crim.— 313 Jun. et Ms. Bersin. Stip.de Styg. R. 
et Jun. tumidis ajfl. omissO que; ut sit, tnniidis de stipite Echidnis.— 31G 
Caspar. Hoffman. Var. Lcct. ui.4. corr. totoque Oronte ; i. c. Syria' parte, quain 
Orontes irrigat.— 318 Tibi N. et sec. Med. alii virum. Dcinde affertur cor- 
nipta lectio, (/uwnonsJ< ex omn.ubi Constant. Fancns. de!etTi(.s(<:Mycillus legit 
dum non sit in omn. Emend. Constant. Fanens. non displicet. Heins. si 
lej;atur, I-llige Myrrha virum, dum non ex omnibus, unum : Leid. dum desit in o. 
unm.— 319 Bas. uniis fadoq. resistit am.—'i22 Berolin. resist, nostro. — 324 
Quidam vett. roeunt anim. onusHO que. — 325 Oiim editi fW. delicto: Heins. 
recrpit delectu ex fra{,'m. Cafsenat. cui neque displicet dilectu cum Fl. S. 
Marri : frat;ui, Boxliorn. delctu; unus Pal. et nuus V'oss. (/i7«<o. — 328 Sixti 

NOT/E 

ai3 Stipite] Face infernali. Met;a^ra. 

IxhidniH] Viperis, qiiibus Fiiriaeca- 318 Unus] Pater, scilicet, 

put pra-'frtini hahent liorridum. 325 Juienca] Usque adco oninem 

31 1 Soror] Tisiphonc, Aleclo, seu cxuissc ralionem vides, quisqiiis ob- 



METAMORPHOSEON LIB. X. 1433 

Felices, qiiibus ista licent ! humana malignas 

Cura dedit leges : et quod Natura remittit, 330 

Invida jura negant. Gentes tamen esse feruntur, 

In quibus et nato genitrix, et nata parent! 

Jungitur ; et pietas geminato crescit amore. 

Me miserani, quod non nasci mihi contigit illic, 

Fortunaque loci la^dor ! Quid in ista revolvor ? 335 

Spes interdictae, discedite. Diguus amari 

Ille, sed ut pater, est. Ergo si filia magni 

Non essem Cinyra; ; Cinyrae concumbere possem. 

Nunc quia tarn meus est, non est meus ; ipsaque damno 

Est mihi proximitas. Aliena potentior essem. 340 

Ire libet procul hinc, patriosque relinquere fines, 

Dum scelus eft'ugiam. Retinet malus error amantem ; 

Ut praesens spectem Cinyran, tangamque, loquarque, 

Osculaque admoveam, si nil conceditur ultra. 

Ultra autem sperare aliquid potes, impia virgo ? 345 



bus ista sunt concessa .' Solkiludo humana intexit leges perversas : etjuralivida 
recusant quod niitura concedit. Dicuntur tamen esse naiiones inter quus et mater 
rem habet cum Jilio, et Jilia cum patre ; alque pietas uugetur duplici amore. Me 
infelicem, quod mihi non obvenit illic gigni, utque male mihi est sorte loci ! Quam- 
obremea cogito ! Spes prohihitcv, procul uhtte. Ille est dignus diligi,sed tan- 
quam genilor. Adeoque nisi essem nata magni Cinyrce, possem jungi cum Cinyra. 
Nunc quia tarn ad me spectat, ad me non spectat : atque ipsa propinquitas est 
mihi dispendio. Essem validior si essem aliena. Fcrt animus hinc longe discedere, 
atque deserere fines patri^)s, donee litem nefas. Praia vesania retinet amantem, 
vt astans videam Cinyrum, et tangum, et colloquar, et udhibeam suavia, si nihil 
prceterea permittitur. Poles autem sperare aliquid aliud, puella scelesta ? Neque 



Cod. Germine cone. Berolin. e.x ipso : N. pr. et tert. Med. et alii iWa.—333 
Plurinii vett. ft... crfscit ; viilg. ut...crescat : Cod. a Mariang. Accur.s. citatiis 
piet. gemino concrescat amore.— 339 Langermau. tam ; et ita Heins. conexe- 
rat; vulg. jam. — 341 Cod. Naugerii cum Bonoii. ;)a<rio5(/He; ceta i patriceque. 
—342 Alii malus ardor: Heins. corr. error ex Codd. Ex quibusdani etiain mal- 
let euntem pro amantem.— 315 Mor. Med. et octo alii aut. spectare ; Vivian. 

NOTvE 

sccenis amoribus indiilget, ut uequi- TEthiopiae gens fera, ad sinuni Aia« 

dem bnitonun naturaia indueie sibi biciuu. 
turpe reputet. 339 Meus] Pater uempe. 

331 Gentes] In quibus Troglodytae, Meus] Coujux, bcilicet. 



1434 P. OVIDII NASONIS 

Ncr, quot confundas et jura et nomina, sentis ? 

Tune eris et matris pellex, et adultera patris ? 

Tune soror nati, o;euitri>^t]"e vocabere fratris ? 

T»>ec nu'tuos atro crinitus angno Sorores, 

Quas, facibus saevis oculos atque ora petcntcs, 350 

Noxia corda vidcnt ? At tu, dum corporc non cs 

Passa, nelas auimo no concipe : neve potcntis 

Concubitu vetito Naturae pollue foedus. 

Vellc puta : res ipsa vetat. Pius ille, mcmorquc 

Juris : et o vellem similis furor esset in illo ! 35") 

Dixerat : at Cinyras, quern copia digna procorum, 

Quid faciat, dubitare facit, scitatur ab ipsa, 

Nominibus dictis, cujus velit esse niariti. 

sends quot pcrturhes jura et nomina? Tunc eris ct pellex genitricis, et adult era 
pains 1 Tune soror filii, atque diceris mater fratris ? Ncque reformidabis Sorores 
comatas nigris siriKutibus, quas pcctora conscia rident irruentes in oculos atque rul- 
tus twdis feralihus f At tu dum non admisisti scelus corporc, ne admilte animo : 
neve fada jura Natuncinvicia: coiluprohihito. Pone tc cupere : res ipsaprolii- 
bet. Ille sanctus, et servantUsimus wqui : et o cuperem par esset vesania in ilUi ! 
Absolverat : at Cinyras, quern mai^nus numerus procorum cogit ambigere quid agat, 
exquirit ab ipsa, prolatis nominibus, cujus viri optet esse. Ilia primo tacet, atque 



peccarc. — 346 Nee quot est ex emend. Constant. Fancns. viiIk- Et quod ; iinus 
Med. aut, Leid. num quod. Bothiiis piitabat Nasonem reliqnis.sc, Ecquid con- 
fundens ct jura et adultera scntis ?— 3 17 Unas Mod. matri pell, ct tunc lefjeii- 
duni «<*sct iidult. pittri ; ct vs. seq. jw^o, et /cairi.— :i 18 Beiolin. Tuw.— 34U 
In ijuibusdain Sec metuens sacro crin. IJiirni. legeret potiiis ineluas cum Jiui. 
etS|)iotii Cod. — 350 Jim. Qwaw pro quas, lit sit cxclamatio, quani saevis ; 
Tiiuan. Qu(e. — 3.52 ViiIk. nere parentis: liuini. ceiiset iiiiic loco conveniens 
niagis esse patcntis iegere. — 3.54 lias, et Jun. ips. negal. Beiolin. pius ipse 
memorque est. I'lnrinii etiani AVumemorq. est. — 355 Nonnulii Moris pro juris. 
Berol. iVore suo rcU. (|iiod Hotliius putat pro Moris: io veil. J tin. et hoc veil. 
Heins. niahiit et ut veil, aut ul o id/.— 350 O. ct iinus Hcins. cop. magna.— 

310 Con/unrf((.sj Scip«a vtro oj)time vere ex Cicerone cognosces. ' No- 

per lior vocaldiiiim inrrepat. Knim- lite,' inqnit ille, pro Koscio Amerino, 

vero i>( r distinctionem ciiique rei ' piitare, <iueniadnioduni in fabulis 

sua natiira constat; singula etiam vidctis, eos, (|ui aliquid impie scele- 

Deu!- pf r distinctionem creavit : tpiod ratcque commiserint, agitari et per- 

maxime itnaris et brntis liominibiis, terreri Furiarum tacdis ardentibus. 

cujusmodi terra hodie est obruta, Sua qiiemquc fraus, et suns terror 

prseiftrtini foret inrnlcandum. maxime vcxat : sunm quemqne sce- 

31?» Sorores] Furias; de quibus non l«s agitat, amcntiaqne afficit,' &c. 

mulio ante; quas sceleram ultrices 354 Velle] Te supple, non patreni. 



METAMORPHOSEON LIB. X. 1435 

Ilia silet primo : patriisque in viiltibus haerens, 

-^stuat : ct tcpido suffundit luraina rore. 360 

Virginei Cinyras haec credens esse timoris, 

Flere vetat, siccatque genas ; atque oscula jungit. 

Myrrha datis iiimiuin gaudel : consultaquc, qualem 

Optet habere virum ; Similem tibi, dixit. At ille 

Noil intcllectam vocem collaiidat ; ct, Esto SCh^y 

Tarn pia semper, ait. Pietatis nomine dicto 

Demisit vultus, sceleris sibi conscia, virgo. 

Noctis erat medium, cinasque et corpora somnus 

Solverat. At virgo Cinyreia pervigil igni 

Carpitur indomito ; furiosaque vota retractat. 370 

Et modo desperat ; raodo vult tentare : pudetque, 

Et cupit ; et, qnod agat, non invenit. Utque securi 

Saucia trabs ingens, ubi plaga novissima restat. 

Quo cadat, in dubio est ; omnique a parte timetur : 

Sic animus vario labefactus vulnere nutat 375 

Hue ievis, atque illuc ; momentaque simiit utroque. 

Nee modus, aut requies, nisi mors, reperitur araoris. 



stupcns in facie paterna, ardet, ct supplet oculos calido hinnorc. Cinyras putans 
hcEC esse mctiis puellaris, jubet a lacrymis tempernre, et abstergit genas, atque 
dat suavia. Myrrha effuse latatur datis ; atque interrogata qualem maritum cupiat 
habere, Tibi parent, ait. At ille prohat verba non intellecta; atque, inquit, Esto 
semper tarn pia. Puclla sihi conscia Jiuffitii dejiressit faciem ad prolatum nomen 
pietatis. Nox erat media: atque sopor oppresserat solicitudines ct peciora. At 
puclla Cinyreia experrecta asluat jiamma suca, et revolvit desideria insana. Et mo- 
do dfspondet aninio ; modo vult periculum facere : et pudet, ct rovct : neque reperit 
quod incipiat. Atque ut alta piuus rulnerata bipenni, incerta est qua parte ruat, 
cum ictus ultimas superest ; ulque metuitur ab omni latere ; ita mens incerta diver- 
sis plagis emota, hue atque illuc vacillat, et impellitur utroque. Neque modus aut 



359 Patriisque cmn Ariind. et uno Heins. et altero Twisden. vulgo patrisque. 
Gifan. ludic. Liicret. sic legit, primoque patris in v. et ita inulti script!. — 
361 Uniis Ciot'ani credens hctc ess. In (luibtisdam etiam pudoris pro timoris. — 
364 Optet nieliores, teste Hfins. vulg. Optal : lieroiin. Vcllet. — 308 Bas. et 
septeiH alii curas el, oiiiisso que. Tunc (jron. et peciora. — 369 Igni ex sec. 
Pal. pr. Erfurt. Spirens. el ijnatuor aliis ; viilg. igne. — 371 Med. ct alius 
vult capture. — 372 Quod Heins. dedit ex Jnii. vulg. quid. — 374 Uiuis Mor. et 
ab omni part. Alter etiam minatur. — 370 Quatuor libri sum. utrinique. — 377 

365 Non inieUectam] Nou eo quideui sensu quo dicebat Myrrha. 



380 



390 



]4:3G P. oviDii NASONis 

Mors placet. Erigitur : laqueoque innectere fauces 

Destinat ; et, zona sumrao de postc revincta. 

Care vale Cinyra, cansainquc intelliu;e mortis. 

Dixit : et aptabat palleiiti vincula collo. 

Murimira verborura fidas nutricis ad aures 

Pervenisse ferunt, limen servantis alumnae. 

Surgit anus, reseratque fores : mortisque paratae 

Instrumenta videns, spatio conclamat eodem, 385 

Seque ferit, scinditque sinus, ereptaque collo 

Vincula dilaniat. Turn denique flere vacavit; 

Turn dare complexus, laqueique requirere causam. 

Muta silet virgo, terranupie immota tuetur : 

Et deprensa dolet tarda) conamina mortis. 

Instat anus ; canosque suos, et inania nudans 

Ubera, per cunas alimentaque prima precatur, 

Ut sibi committat, quicquid dolet. Ilia rogantem 

Aversata gemit. Certa est exquirere nutrix : 

Xec solam spondere fidem. Die, inquit, opemque 395 

Me sine ferre tibi : non est mea pigra senectus. 

requies amoris invenitur 7iisi ohitus. Obitiis placet. Exsurgit, atque piirat gulnm 
premere laqueo : et c'mgulo ad suprcmum pustem alligato, Ullccte Cinyra, f ak', 
inquit, atque crede causam esse itecis : atque accommodabut laqueutn collo pallenti. 
Aiunt strepitum vocum permeasse adfidelcs aures nutricis custodieniis fores alumna. 
Exsilit anus, atque uperit januam : ei intueus iitjilr amenta nccis dccrelw, eodem tern' 
pore tocijeralur, si que plaiifril, et testes disccrpit, atque frangit laqueos dereptos 
collo. Turn denique spatium fuit ejulandi, et amplectendi, atque petendi causam 
SHspendii. Puella muta tacet, atque harens spectat terram, et correpta mcesta est 
ob conatum serce necis. L'rget velula ; atque dete'^ens capillos suos albos et vacuus 
mammas, orat per incunabula et prima nutrimenla, ul sibi crcdut quicquid agre 
est. Ilia repellens oruntem suspirat. Nutrix ohfirmata est sciscilari : neque modo 
promittere Jidem. indica, ait, atque paiere me tibi succurrere : mea senectus non 



Berolin. et req. Hcins. malebat reper. amori.— 380 Uiius Med. et Arund. et 
Berolin. caitsuHJ <e inlelL—iHi Heins. \nA\eX. Dix.^t «;><.— 383 Heins. conj. 
nlumnum pio «/«wntf.— 381 Unas Med. et qiiinque alii murt. parantem ; 
Gron. <t iiliiis Med. parata : JJas. et mortis apertw. —^iHii. 387 Jnn. scind. co- 
mas. Berolin. sinus et vincula tollens Collo dil. Tunc in qiiibusdam jier. velatit, 
\e\ paracit.—yjZ Berolin. I'eclora pro Ubera. Scheppero non placet t^ tunas; 
corr. ergo canos.—VJi Med. Arg. et Thysii ilia precantem: niulti codd.ro- 

NOTiE 

380 Cinyra] Amatorie ; nam pa- summo dc poste rcvinctam. 
tris nomen amanti invidiosum. 390 Aon est] Inimo incredibiie est 

385 Iwarumenta] Zonam, scilicet, quantum in proinovendis Hagitiis va- 



METAMORPIIOSEON LIB. X. 14:}7 

Seu furor est ; habeo quae carmine sanct, et herbis. 

Sive aliquis nocuit; magico lustrabere ritu. 

Sive est ira Deum, sacris placabilis ira. 

Quid rear ulterius ? certe fortuna domusque 400 

Sospes, et in cursu est : vivunt genitrixque, paterque. 

Myrrlia, patre audito, suspiria duxit ab imo 

Pectore. Nee nutrix etiamnum concipit ullum 

Mente nefas : aliquemque taraen praesentit amorem. 

Propositique tenax, quodcumque sit, orat, ut ipsi 405 

Indicet : et gremio lacrymantem tollit anili : 

Atque ita coniplectens intirmis colla lacertis, 

Sensimus, inquit ; amas ; et in hoc mea (pone timorem) 

Sedulitas erit apta tibi : nee sentiet unquam 

Hoc pater. Exsiluit gremio furibunda, torumque 410 

Ore premens, Discede, precor; miseroque pudori 

Parce, ait. Instanti, Discede, aut desine, dixit, 



enl inerx. Sive est amor ; habio qua; medeatur carmine et graminibus. Sive 
aliqui.i ohfuit^ purgaheris ritu magico. Sire est ira Deorum, ira est mollienda sa- 
cris. Quid amjdius cnnjiciata ? Certe fortuna et domus est integra, atque florens : 
pater et mater vivunt. Myrrlia tra.rit gemilus ab infimo pectore, audito patre : 
neque nutrix adhuc intelligit animo ullum scelus : niliilom^iius pravidet aliquem 
amorem: atque objirmata mente precntur ut sibi confiteatur quodcumque sit, atque 
tollit flentem sinu vctulo ; et sic complectens collum debilibus brachiis, Advertimus, 
ait, amore correpta es : et, omitle metutn, mea industria tibi erit utilis ad hanc 
rem : neque parens unquam istud advertet. Vesana sese proripuit ex sinu, et ur- 
gens tectum facie, Qua-so, inquit, egredere, et ignosce dfflcndo pudori. Egredere, 
inquit, cum magis ilia urgeret, aut omilte sciscitari quamobrtm mihi ecgre sit : 



ganti, et vs. seq. Advcrsata. — 397 Quce nuilti vetustioies : vulg. quod. — 
398 Langenn. et Annul, lustrab. cuntu, quod non displicet Burm. — 399 Pla- 
cabilis ira Heins. prot'ert ex Fl. S. Marci ; alii placabimtis iram. — 400 Helns. 
malebat terra pro certe.- — 401 Vitlg, Susp. ab incursu est: Fl. S. Marci, et N. 
Sosp. it incursu : Heiiis. iiostrani lect, suadet. — 402 Bas. Mor. et mius Gron. 
traxit ab im. — 403 Berolin. cone, ilium, et a man. sec. illud. — 405 Pr. Gron. 
pr. A. et alii sit ; alii est. — 407 Berolin. Atq. ea compl. Pro membra nnus 
Med. nata, quod venustum videbatur Heins. quia natee alumnae vocabantur 
a nutricibus, et illic vici>sim ab aiumnis matres. Reccpit vero colla e sec. 
Pal. — 408 An in hoc quinque libri; sed in hoc ]Mcd. sed in hac Jun. et in 
hoc Bonon. et ad hoc tres alii ; sed ad hvc uiius : Ilcinsius vulcbat, sed et hie, 

leant improbse ejusmodi vetulac. II- 411 Ore premens] Adverte, qusso, 
las mittere dicuul da;nioucui, quo ire quani bene Poetae pcrspccta affec- 
non couceditur. luum indoles. 



1438 P. OVIDII NASONIS 

QuEcrcrc quid dolcam. Scelus est, quod scire laboras. 

llorrct anus; trcmulasquc maiuis annisquo mctuquc 

Teiulit : et ante pedes supplcx procumbit alumnae, 415 

Et modo ])landitur ; modo, si non conscia fiat, 

Terret : et indicium laquoi ca'ptfequc minatur 

Mortis: et ollicium commisso spondet amori. 

Extulit ilia caput, lacrymisque implevit obortis 

Pectora nutricis : couataque sajpe fateri, 420 

Saepe tenet vocem : pudibundaque vestibus ora 

Texit : et, O, dixit, felicem conjuge matrem! 

Hactenus: et gemuit. Gelidos nutricis in artus, 

Ossaque (sensit enim) penetrat tremor : albaque toto 

Vertice canities rigidis stetit hirta capillis. 425 

Multaque, ut excuteret diros, si posset, amores, 

Addidit. At virgo scit se non falsa moncri, 

Certa mori tamen est ; si non potiatur amato. 

Vive, ait haec ; potiere tuo : non ausa, parente, 

Dicerc, conticuit : promissaque numine firmat. 430 

Festa piae Cereris celebrabant annua matres 

Ilia, quibus nivea velatae corpora veste 

quod cupis cognnscere est nefas. Vdula exhorrescit, et tollit munus trementes atnte 
ettimore; et supplex deioliHur ante pedes alumna:. Et nunc hhinditur ; nunc 
vietum injicit, nisi fiat conscia, et minatur indicium suspejidii et vecis tentata : 
utque poUicetur uhxequium amori concrcdito. Ilia erexit cerviccm, et implevit gre- 
viium nutricis lacrymis prorumpcntihus ; et cum sape tentasset conjiteri sape oppri- 
mit vocem ; et telavit vullus rcrecundos amiclu : et, O, inquit, beatam matrem ma- 
rito ! Hactenus: el suspirarit. I'aior currit per membra frigida et per ossa 
nutricis, namque rem cog7iovil : et Candida coma stetit arrecta toto capite rigidis 
crinibus. Atquc plurima subjccil, ut, si liceret, depelleret ne/andos amores. At 
puella conscia est,se non moneri falsa ; tamen constituit mori, nisi potiatur dilecto. 
Vive, inquit hac, potieris tuo, veriia dicere,patre, obmutuit ; et confirmat jnotnissa 
aacramento. Matres celebrabant solennia ilia sacra piw Cereris : quibus induta 

— 110 Co<l(l. vetnstiorcs exi/u!< pro viilg. cxiliit.^ili Qnidani cur dol. duo 
ipiod ; IJnrm.conj. quo.^4\i M«-(l. uniis tremulusque. — 417 Cant. R. et duo 
aVn captaquc.— \\H Nonnulli rt< offic. Duo ctiam Codd. confesso. Unus R. 
commiss. spotid. apcrto. — 421 V. ft (|uiii(|uu alii sentit en. Multi etiam pen, 
timor. Dcin uiMis Heins. torlo \\rtt toto. -12H ylwd^o dfdit Hunii. ex fragm. 
Casen, pr. Croii. et diiodeeini aliis; vulg. amore. — ISO I'r. (iron, habet 
Dicere ; jurato promiss. Ifc. — 432 liurni. mallet cum Genevcus. Cod. velat. 

NOTyii 

427 ,\on/«/srtJ Quipi)e utile fuisset 432 Ilia] Nam di versa fuerunt. 
ncfandis amorihub abstinuissc. 



I 



META.M0RPHOSR0N MB. X. 1439 

Primitias frugum dant, spicea serta, suarum : 

Perquc novem noctcs Venerem, tactusquc virilcs 

In vetitis numerant. Turba Ccnchreis in ilia 435 

Regis abest conjux, arcanaque sacra frequcntat. 

Ergo legitiraa vacuus dum conjuge lectus, 

Nacta graven! vino Cinyram male sedula nutrix. 

Nomine mentito, veros exponit amores : 

Et faciem laudat. Quaesitis virginis annis, 440 

Par, ait, est Myrrhaj. Quam postquara adducere jussa est, 

Utque domum rediit ; Gaude mea, dixit, alumna : 

Vicimus. Infelix non toto corpore sentit 

Lajtitiam virgo ; praesagaque pectora moerent. 

Sed tamen et gaudet : tanta est discordia mentis. 445 

Tempus erat, quo cuncta silent ; interque Triones 

Flexerat obliquo plaustrum temone Bootes. 

Ad facinus venit ilia suum. Fugit aurea coelo 



corpus Candida amictu offerunt coronas spiceas primitias suarian frugum : atque 
recenscnt inter prohibita Vaierem et tactus viriles per novem nodes. Cenchreis 
regis usor a'oest per illam turbuin, atque celebrat Jesta secrela. Dum igitur torus 
vacuus legitima compare, perverse officiosa nutrix nacta Cinyram vino oppressum, 
indicat veros amores nomine fido ; et pradicat formam. jEtate puella ab eo pe- 
tita, similis est Mtjrrha, inqnit : quam postquam jussa est adducere, atque rediit 
domum, Leclare, ait, mca ahunna : vicimus. Misera puella non sentit gaudium per 
totum corpus ; et pectus ominosum luget. Sed tamen etiam gaudet : tanta est dis' 
sentio animi. Tempus erat quo omnia conticescunt ; et Bootes verterat currurri 
temone obliquo inter botes. Ilia accedit ad fiagitium suum. Luna aurea discedit 



tempora ri7<a.— 434 Viriles ex melioribns, teste Heins. vulir. rJrorum.— 435 
Cenchreis, vel Ccncrcishaheat Fl. S, Marci, Bernegg. Cant, et O. et complures 
alii; vulg. Cimjreis ; qiiiiiam etiam Cenereis. NonnuUi etiam turbam...in 
illam. — 436 46f.sf ex qiiibtisdam Codd. Heins. malebat pro vulg. adest ; alii 
abit. — 437 Heidelb. legitim. est vac. BevoVm. Legitim. vac. erg. ..lectus est. — 
430 Bas. Nom. tnutalo.—iil Unus Cod. postq. duccre ; Groii. adverterc—iii 
Qiiidam Vincimus. Tuuc O. quart. Med. et qiiatnor alii tot. pedore ; quod 
spernit Heius. quia pectora mox sequitur. — 445 Flet tamen unus Med. Heins. 
conj. F lens tamen et gaudet ; vel, Sic tamen et gaudet. Sed alterum praestare 
putat. Sec. Med. et alius et gaudent. Heins. etiam malebat discord, menti. — 

NOTiE 

435 Cenchreis] Nomen est uxoris 440 Triones] Redi ad lib. ii. 171. 
Cinyrje. 447 Bootes] De eo etiam lib. ii. 

436 Arcana] Namque tanta in Ce- 176. Media- autem noctis tempus hac 
reris sacris taciturnitas, ut quidpiam periphrasi indicatur. 

evulgare uefas duceiclur. 448 Fugit] Quia, ne tantum Myr- 



1440 p. OVIDII NASONIS 

Lana : tegiint iiij^ra? latitantia sidera iiubes ; 

Nov caret iijnc suo, Primos tcois, Icare, vultus; 450 

Erigoncciiie pio sacrata parentis amore. 

Ter pedis oftVnsi siirno est levocata : ter omen 

FuiKTeus bubo letali carmine fecit. 

It tamen : ct tenebrtc niinunnt, noxque atra pudorcm. 

Nutricisque nianum locva tenet; altera motu 455 

Caecum iter explorat. Thalami jam liraina tangit ; 

Jamquc Tores aperit ; jam ducitur intus : at illi 

Poplile succiduo genua intrenmerc ; iugitque 

Et color, et sanguis: animusque relinquit euntem. 

Quoque suo propior sceleri, magis horret, et ausi 460 

Paniitet ; et vellet non cognita posse revcrti. 

Cunctantem longasva manu deducit : et alto 

Admotam Iccto cum traderet, Accipe, dixit; 



excalo: nuhcs atrtv condiint nstra lalitantia; nox caret luce sua. leave, veins 
primos tuUm ; tiujiie, Erigone, .sncrata pio amore pafris. Ter fuil repressa indicia 
pedis impacti: ter bubo feralis prusngio fuit cantufuuerco. Nihilominus abit : et 
fenebrit' atque iiox caliginusa tninuunt pudorcm. Atque tenet manum nntricis 
■sinistra ; altera tentnt viam obscurant agitatione. Jam tangit ostium cubiculi ; 
jamque aperit januam ; jam intro ducitur: at gdiua illi tremuirunt poplite vacil- 
tnnte ; atque color ct sanguis evanescit, et animus destituit acccdcntem. Et quo 
vicinior flagilio magis timet, et panitet incepti, ct cuperet posse rcdire non cognita. 
Vetula pcrducit dubitantem manu ; et cum darct admotam sublimi Iccto, Accipe, 



140 Fl. S. jNIarri interq. Trionem.- — 150 Alii primus leg. — 451 In uiio Leid. 
Ilrig. suos : in Herolin. pio slcllijicata par. — A.t'i Tlinani Cod. carm. dixit. — 
1 j4 In Menar<i. Oxl. et tenehris minuit n. in IJerolin. minuunt tencbra; no.x 
atr. Heins. conj. ut lenebr. niin. — 45.J (]ant. «t ooto alii alter, tactu. — 45(j Be- 
rolin. txpl. iter.—\hl lias, nnus Jamq. seras. — 4.)8 Fragni. Cktsen. gen. tre- 
muere. — 4.j9 Rilinquit Ht'ins. dodit ciun nielioribus ; viilg. reliquit. — 400 Hei- 
iMb. seel. est. Bcrolin. f^ ausam. — 401 CJcncvcns. non cognoscenda. — 402 Pro 
lunctant. sec. Med. Liutantcm. Noniiulli etiani man. diduxit. — 404 Vett. 

NOTiE 

rbap scelu! videret, inter niibcs scse qiiem Rooten appcUanius, Erigone 
ocniltavit. vcro Virginen), Nota aiitcin quod 
150 Icnre] Irarins ab aliis dicitur, pios et eastos Poiita elegit, qui tan- 
pater I'rigone.H, qni a pastorihiis oc- turn nefas Myrrliac perborrescercnt. 
«:isu8 hnic tam a.speri doloris ftiit 452 Signo] I'-x ejtisniodi cnim casi- 
caiixa, lit sibi laqueo mortem consci- bns multa soiebant vetcres captare 
verif. Illc autem Jovis niiserationc angiirin. 
iu cuulum tranMatus signuni < ftecit, 402 Longava] Nutrix, scilicet. 



METAMORPHOSKON LIB. X. 1441 

Ista tua est, Cinyra : devotaquc corpora junxit. 

Accipit obscoeno <?cnitor sua viscera lecto ; 4G5 

Virgineosquc metus Icvat; hortaturque timentem. 

Forsitan astatis qiioque nomine, Filia, dicat: 

Dicat et ilia. Pater ; sceleri ne nomina desint. 

Plena patris thalamis excedit: et impia diro 

Seraina fert utero ; conceptaquc crimina portat. 470 

Postera nox facinus geminat : nee finis in ilia est. 

Cum tandem Cinyras, avidus cognoscere amantera 

Post tot concubitus, illato lumine vidit 

Et scelus, et natam ; verbisque dolore retentis, 

Pendenti nitidum vagina deripit ensem. 475 

Myrrha fugit. tenebris et caecae raunere noctis 

Intercepta neci : latosque vagata per agros, 

Palmiferos Arabas, Pancheeaque rura relinquit. 

Perque novem erravit redeuntis corrma Lunae ; 

Cum tandem terra requievit fessa Sabaea. 480 

inquit ; istu tm est, Ciniiru: et junxit corpora e.rccntnda. Pater excipit turpi toro 
sua pracordia, alque miiiuit timorem pucllarem, et nnUnos addit metuenti. Forte 
et vocct Jiliam nomine a-tdtis ; at que ilia appeltet patrem ; ne desiderentur nomina 
/lagitio. Gravida ex. paire discedit ex cubiculo, et ixestat alco seminanvfanda, 
atque fert flagilia conccpta. Nox sequens Herat Jiugitium : neque est finis in ilia. 
Cum denique Cinyras cupidus cognoscere amanfem post tot ciPigressus, admoto 
lumine spectavit et nefas et filiam : aiqne sermone rcpresso per dolorein, deripit 
giadium coruscnm vagina pendenti. Myrrha prorumpit, suhlata morti teuehris et 
beneficio caliginosiv noctis ; atque errans per vastos campos, prateriit Arahas pal- 
miferos, et agros i'anclucos. Atque ragata est per novem cornua Linue concurren- 
tis, cum denique lassa requievit in tellure Sabcca : vixque gestabat pondus ulvi. 



pleiique, teste Hein?:. corpora ; alii pectora. Jungit etiam Voss. Mor. et 
Menard. — 46G Bas. Iiort. trenientem.— i(i' Viilji. //. dixit: Dixit: at dicat 
ntrocjiie loco cum castii^atioiibns. — 4()9 Tort. Bonon. patr. thnlamos. Dein 
Menard. Cod. eaccssif ; Anind. et scptcm alii discedit; iiniis Heins. »7icaiif. 
— 470 R. et Jnn. conccplaq. crimina. Burni. conj. Crimina f. u. conceptaq. se- 
minap. — 471 In Berolin. est oniiss.— 473 Qnatiior libri allato lum. non pro- 
bante Biirm. inferre mini lumen propri;ini plirasim esse. — 475 Tres vagin. 
liberat ; alii diripit.~A7ii Alii tencbrisquc et. — 177 Vulg. nee. est ; at hoc onii- 
sitBurm. cum uno Mor. Alius Mor. lal. ulidata per.— A7S Nonnnlli rur. rcli- 

NOT.E 

4G4 Tua'] Ludcre, ubicnnuiuc licet, Dccota] In inccpto suo cxecranda. 

verborum sensu mulliplici I'oi-ta in- 47S Arabas] Qui Asiit sunt popnli 

weniosusgpstit : quod exvcrbis 'Tua,' Cypro insula- oppositi, apud qiios 
' Filia,' ' Pater,' quilibet facile possit palniaruni copia. 
cognoscere. 

Delph. et Var. Clas. Ovid. 4 Y 



1442 V. OVIDII NASONIS 

Vixquo uteri portabat onus. Turn nescia voti, 

Atque inter mortisquc mctus, et taedia vitae, 

Est talcs exorsa prcces : O si qua patetis 

Numina confcssis ; merui, nee tristc recuse 

Snpplicium. Sed, ne violcm vivosque superstes, 485 

Mortuaque cxtinctos, ambobus pcllitc rcgnis : 

Mutata:quc milii vitaniqiie neeemque negate. 

Numen confessis aliquod patet. Ultima certe 

Vota suos habuere Deos ; nam crura loquentis 

Terra supervenit ; ruptosque obliqua per ungues 490 

Porrigitur radix, longi firmamina trunci : 

Ossaque robur aguut : mediaque manente medulla 

Sanguis it in succos : in magnos brachia ramos ; 

In parvos digiti : duratur cortice pellis. 

Jamque gravem crcscens utcrum perstrinxerat arbor ; 495 

Pectoraque obruerat ; collumque operire parabat; 

Turn imprudens desiderii, utque inter parora mortis et tadia vita;, hujusmodi 
coneepil preccs : O si (jiii Dii eslis propitii conjitevtibus, dii^na sum atrnci supplicio, 
veque d(tricto. Verum nc et offendum vivos vita /metis, et nwrtuafutofunctos, 
fxcludile utroque regno, atque tollite mihi transformatcc et viiam et mortem. AH- 
quis Deus facet cotifcssis. Certe novissima; preccs nacta sunt suos Deos: nam 
terra inducta est pedibus loquentis, ct radix tortuosa, Jirmitas proceri stipitis, serpit 
per ungues dicisos ; et ossa protrudunt lignum, et medulla permanente media san- 
guis mutatur in humorem, lacerti in vastos ramos, digiti in tenves ; cutis induratur 
cortice. Jamque arbor cresctns coarctaverat plenum ventrem, ct oppresserat pectus, 



\ 



quit. — 479 Sec. Pal. et alii err. radiantis corn. — 481 In Beroliii, que oniiss. — 
483 Exorsa prof'ert Heins. ex Arund. et sex aliis Oodd. viilg. complexa. — 
486 V. Mortuave. — 487 V. Sed mihi, Bas. Et mihi mutata- : sed in Med. aberat 
totiis vs. — 4>>0 Quinque, plura loquenti : Lcid. et Weu\e\h. n<m plura loquentis, 
<|iiod j)rol)al Biirni. si loquenti lef;as ; ita enim ' pliira l(i(|iii' Nostrum passim 
(llxisse, lit I. 525. ii. 658. | et alibi. — 492 Menard. Os quoque r.agil: med. 
I liiian. etiam liabet agil. Dein Arg. et Tliysii media remanente, et pr. Mor. 
munante. — 491 Vro duratur \n-. Gron. curvatur: si voti siikc constaret aiicto- 
litas, Heins. leg'-ret rugutur, iit ' rugosns cortex' Heroid. v. 28. et Meta- 
iiiorpli. VII. 026. — 495 Viilg. prercinxerat : alii, prastrinxerat, ant constrinxe- 
rat ; duo etiam praslruxcrat.- -VJO Heins. siiadct, Pcctora ohsucral, i. c. occlu- 
serat, operiierat, de quo verb, ijise ad Fast. ii. 578. exposiierit. Obruit 
enim cortice paulo during dictiun. I'lirni. duhitat, an obsuere hoc seusu Ovid. 

NOTyE 

4^iO Sabaal Qua? Asiae est regio, mode, 

rid sinnm Arabicuni, thiiris, myrrliap, 492 liohur ngunt'] Id est, quod iti 

aliorumque odorum ftrtilis. arbore firmuni, lignum, scilicet, efti- 

481 Jscscial Ex ipso patebit : lege ciunt. 



METAMORPHOSEON LIB. X. 1443 

Non tulit ilia raoram : venientique obvia ligno 

Subsedit : mersitque suos in cortice viiltus. 

Quod, quanquani amisit veteres cum corpore sensus, 

Flet tamen : et tepidae manant ex arbore guttaj. 500 

Est honor et lacrymis : stillataque cortice Myrrha 

Nomen herile tenent, nullique tacebitnr aevo. 



Fab. X. Ex connubio Myrrhae et Cinyrse incesto Adonis. 

Ex Myrrhne et Cinyrte incesto concubitii ob iiam Veneris conceptus est 
infans. Versa enim Rlyrrlia in arboreni sui nominis nascitur, qiieni Ado- 
nem cognoniinant : quein Venus non minus dilexit, quani puella patrem 
Cinyram dilexerat, bcneficio Cupidinis. 

At male conceptus sub robore creverat infans ; 
Quaerebatque viam, qua se, genitrice relicta, 
Exereret : media gravidus tumet arbore venter. 505 

Tendit onus matrem : nee habent sua verba dolores : 

atque festinabat obvolvere coUum. Ilia non est passa retardationem; atque se 
demisit occurrens ligno succrescenti: et occtduit suam faciem in libra. Qua tam- 
etsi perdidit antiquos sensus cum corpore, nihilominus lacrymatur, et guttce call- 
d<E exsudant ex arbore. Est quoque laus lacrymis ; et Myrrha expressa libra ha- 
het nomen Domincc, neque silentio premetur ulla atate. 

X. At puer jlagitiose concretus auctus erat sub ligno, et qucerebat iter, quo pro- 
rumperet matre destituta. Plenus uterus turgescit in media arbore. Sarcina injlat 
matrem ; ncque dolores habent suas voces : neque Lucina potest appellari verbis 



scriberc potnerit. Si quid mutanduni, mallet, induerat. — 499 Duo, de corpore ; 
quatuor, in corpore. — 500 Alii ex corpore, vel cortice; alii de corpore vel cortice: 
unus etiam Gron. ex cortice gutta. — 501 Quidam still, corpore, vel robore. — 
502 Ntdlique ex uno StrozziE dedit Heins. pro vulg. nulloque.-^505 In voc. 
Exsereret raire variant codices ; unus Eximeret, alter Exiret, unus Exucret ; 
denique Extraherct alius. — 506 Pro matrem N. ventrem ; sed prajcessit rc/jfer. 

NOT;E 

498 Subsedit] Morae impatiens se- pretiosissimamqne niyrrliam emittit. 

ipsam Myrrha pra; dolore sub corti- Hanc anteni inter dona sua IMagi ab 

ceni occultavit : ut hinc quis sit cri- Oriente Christo attulerunt ; ut pani- 

niinis exiius, qualis insuper esse de- tentiac fructuni, non minus forte fra- 

beat pcKuitentia peccatorem destru- tribus nostris quam aliorum virtu- 

ens, Hceat cosnoscere. tern utilem, Deo fragrantissimi odo- 

600 Flet] Ad myrrha; arboris na- ris esse iutelligamus. 

turamalUidit,quaj arbor sponte etiam 506 Nee habent] Crescente enim, 

et illaesa guttas, quas Stactas vocant, post poenitcntia iiuniutatani matrem, 



1444 P. OVIDII NASONIS 

Xcc Lucina potest parientis voce vocari. 

Xitenti taraen est similis ; curvataqiie crebros 

Oat izeinitus arbor: lacryniis(|ue radentibiis hiimet. 

Constitit ad raiuos mitis Lucina dolcntes : 510 

Admovitque manus : et verba pucrpera dixit. 

Arbor auit rimas ; et fissa cortice vivvim 

Reddit onus ; vagitquc pucr : quern niollibus hcrbis 

Naides impositum lacrymis unxere parentis. 

Laudarct tacicm Livor quoquc. Quiilia nanique 515 

Corpora nudorum tabula pinguntur Ainorum, 

Talis erat : sed, ne I'aciat discrimina cultus, 

Aut liuic addc leves, aut illis dome pbaretras. 

Labitur occultc, fallilquc volatilis astas : 

Et nihil est anuis velocius. lllc sorore 520 

Natus avoquc suo, qui conditus arbore nuper, 

Nuper erat genitiis ; modo formosissimus infans ; 

Jam juvenis, jam vir, jam so formosior ipso est : 

Jam placet et Vcneri, matrisque ulciscitur ignes. 

])urturientis. Similis est famen enitcnti ; et arbor curvala frequenter gemit, et 
irrigatur lacrymis dejiiienlihiis. Lenis Lucina ajfuit ramis pressis, et adhibuit 
manns, tt jnnnunliavit voces fwtum e.rpelkntes. Arbor dijfindihir, tt diviso libra 
pro/ert sarcinam ; ulrjue infans vut^it, quern Naiades imhuerunt lacrymis matris, 
pustquam colliicdsscnt in molli f^ramine. Incidia depr<edicaret etiam rullus. Ni- 
mirum talis erat, iptalia corpora nudorum Amorum exkibcntur in tabula picta. Sed 
ne ornatus paridi dijf'crrutiam, vcl itdjice huic teres pharelras, auL tolle itlis. Anni 
rolucres tacttc ijfluunt nobis non cuf^itanlibus, ncijue est (juicijuam illis celerius. 
Jile ortus sorore atipic avo sun, qui nuper abditus arbore, nuper erat in lucem editus, 
iiwdo pmr pulcberrimus, nunc juvenis, nunc lir, nunc pulelirior est seipso, nunc 



Arund. verb, lubores, — 507 Duo libri par. ab ore ; unus more. Qiiidani roc. ro- 
gari, lit <l vs. ;». Hiinc vs. Capofeneiis piitat melius abcsse ; ciiicni iqitiir Bo- 
thins iiiiciiiiH «:arn-cli;ivit. — .508 V\. S. IMaici pro var. It'Ct. curv. spissos. 
— 510 Miilli Luc. doll ntis. — 512 lis>a Hciii^. di dit ex Fl. S. Maroi, lieiiiegg. 
CJeseii. (). [)i. lias. j)r. I'.rl'iirt. et .Spirent, alii Jisso \v\ fi.ro: viilj;. aiilem leg. 
»ci»»o.— 5Hi (iiiiiit. I'al. <(//;. .icci^u/j^uc ; mills Hciiis. panguntur,ct [""v. ponun- 
tur. — 517 IJiiiis Leid. ne faciunt. — 51b Iterolin. aut illi. — 519 Leid. ct quin- 

NOTyE 

Diis caro .Adonido, iisr|iic adoo rcsi- 521 Ulciscitur] Quia amaiiti Vcneri 

piscentcin non pa nitf-t indoliiiss*', nt doloiis pliiiinii causa I'liit. 
dolcrc insiipor volti|>tati icpiitct. Ignes] Qiios, ut rcfcrl Apollodonis, 

510 Lucina] ))c ea Jiinoiic Lucina, Venus Myriluc, a qua contcnineba- 

hcii iJiana, pai tiiriciitihiis op tin it- tin, iininiserat. 
rente, jam Sicpiiis egiiiui::). 



METAMORPHOSF.ON LIB. X. 1445 

Namquc pharotrafns dum flat pner oscula niatri, 525 

Inscius extauti dostrinxil anindinc pectus. 

Laesa maiiii natnm Dea rcpiilit : altius actum 

Viilnus erat specie: primo(|nc fefellcrnt ipsam. 

Capta viri forma non jam Cytliercia curat 

Littora : non alto repetit Paplion a^quore cinctam, 530 

Piscosamquc Guidon, g;ravidamve Amathuuta metalli. 

Abstinet et ccelo : coelo pra^fertur Adonis. 

Hunc tenet : liuic comes est : assuetaque semper in umbra 

Indulgere sibi, formamque angere colcndo. 

Per juga, per sylvas, dumogaque saxa vagatur 535 

Nuda genu, vestem ritu succincta Dianae ; 

clinm ^r(ttits est Veneri, atque vindicat amores frcnitricis, Namque dum puer 
jihardraUts praliet suavia pannti, imprvdcus vulneraiit ejus ptchis sagilta 
prominnite. Dea vulnevatu ninnu rejecit filiiim. Plufia erat projiiudiur quam 
vidchatur, utque prima ipsam latucrat. Correpta piikhritudine liri jam con- 
temnit uras Cythereias: non revertitur Paphon cireumdutam profundu marl; 
aut Cnidon piscosam, aut Amatliunta alnmdantcm metallo. Relituiuit eliam 
caelum: Adonis antfponitur ccelo. Hunc tenet, huic est comes: et qua solita 
erat semper sibi \dacere in umbra et otio, atque augere pulcliriludinem co- 
lcndo, errat jier cacumina moni'wm, per vemora, et rupes sentihus hispidus, nuda 
genu, atque hahens testes colleclas ad modum Diana. Atque instigat canes, et 



'jne alii volul)ilisa!t.—52'i Sex libri furmos. ipse, (jiiod Biirm. |)lacet.— 520 De- 
strinxit ex inelioribiis piofert Heins. viilg. distrinxit : Leid. perstrinxit ; Tluiaii. 
defixit. — 529 Gion. vir. formam. Tune Berolin. nun ilia Cytliurea. — 531 Alii 
gravidamquc. Nunmilii etiam scribunt Amathonla. Tunc metalli recepit Heins. 
ex Genevens. pro viilg. metullis. — 532 Hunc vs. Balbus in Catholico sic ci- 
iat Abstinet, et summo ckIo praserlor ^(/i)(iis.^533 Ties in hcrba. — 534 Tliiian. 
Indulg. rosa pro rostc.— 535 \\\\<^. sijle. dumos et sax. scd libri scripti (/it/nos«- 
lue sax. Has. et duo alii clivosaque saxa, et unus cliv. rura. — 536 In hasce 
voces Nuda genu vaiiant vclienienter codd. C^iiiihini Fine genu; alii Funt' 
genu: N. et sec. INled. Inde Venus: V rhlnns Funiculo : in Norico Viisque genu ; 
in altero Erfurt. I'cene genu. Heins. olini corrlgebat Crure (tnus ; vel, si ve- 
terriniorum Codd. vestigiis tideliter insistenduni, Fine genus ; i. e. genus iii 

NOTiE 

525 Pucr"] Amor, Veneris filins. 532 Cnhi] Non tarn Adonis Myr- 

529 Cythereia] Sappe Cytlicra in- rhae tilius, quam voluptas exaniore; 

sulani juxta Gretani, quo prinuim quae quidem ex 100. liominibus 99. eo 

Dea ex niari prodiens appulit, Ve- certius in barathrum protraxit, quo 

neri sacram dilectamque vidimus. niagis cos in Paradisuni cvelicre se 

531 dnidon] Urbs fuit in Cariic persuasit. 

proniontono, Veueri sacra, quo ad 535 Per juga] Immutatis adeotjue 

videnduni Deie signuni, quod sculp- nioribus, se totam Venus aniasio tra- 

serat Praxiteles, uudique oliai con- dit : ut ex effectis, qualis sit cordis 

fluebaut. affectus, liceat cognoscerc. 



144G p. OVIDII NASONIS 

Hortaturque canes ; tuteeque animalia prfedai, 

Aut proMos lepores, aut celsum in cornua cervum, 

Aiit agitat damas : a fortibus abstinct apris ; 

Raptoresque lupos, armatosquc unguibus ursos 540 

Vitat, et armenti saturates caede leones. 

Te quoqiie, ut hos timeas, (si quid prodesse monendo 

Possit,) Adoni, mouet. Fortisque t'ugacibus esto, 

Inquit : in audaces non est audacia tuta. 

Parce meo, juvenis, temerarius esse periclo : .^ ,^ 545 

Neve tcras, quibus aima (iedit Natura, lacesse : 

Stet milii ne magno tua gloria. Non movet eetas. 

Nee facies, nee quee Veneiem moverc, leones, 

Setigerosque sues, oculosque aniniosque ferarum. 

Fulmen habent acres in aduncis dentibus apri : " '550 

Impetus est fulvis, et vasta leonibus ira : 

Invisumque mihi genus est. Quae causa, roganti, 

Dicam, ait; et veteris raonstrum mirabere culpae. 



pemequitur animalia secura pro'dcP, aut reloces lepores, aut cervum in cornua suhli- 
mcm, aut damas: reccdit a tnuihus apris. Effugit lupos rapaces, et iirsos instruc- 
tos ungiiihns, et leones expletos cade armenti. Hortatur te eiiam, Adoni, ut hos 
inetuas, si quid possit promucere Iwrtando. Atque inquit, Esto acer in timidos : 
fortitude non est stcura adversus audaces. Soli esse imprudens meo damno, juvenis ; 
nere irrita/erus, quihus natura ohtulit tela ; ne tua laus mihi magna veniat. Neque 
anni, neque forma, neque ca qute Venerem demulscrunt, tangunt leones, et apros 
setosos, et oculos et ferocitatem ferarum. Sues asperi gcrunt fulmen in obliquis 
dentibus : est impetus ct acris ira fulvis leonilius ; atque genus est mihi odiosum. 
Quamol/rem, afferam rationcm pelenti, inquit; et miraberis prodigium ex antiquo 



secundo casu a genu. Nostra lectio est ex antiquo Cod. et a Regio pioba- 
tiir. — 538 Tres, pan-OS lepores: Heins. malebat, pavidos.^oid Qiiidam, aut, vol 
sed,\it\ et fortibus: Heins. inalebat, «</or<. quotl piohat linrm. — .'>41 Med. et 
Langcrm. saluros e cade: Mor. fadatos C(cd. — ')iS Possit ciini mclioiibus ; 
vnlfj. posset. Tunc Hcidelb. Adon, monuil. — 544 Hciiis. conj. audac. tutum, 
ne nifiiis sit pedcstcr sermo ; ct coniparat, ' Tristc liiiins stabuiis,' ct, ' Turpe 
senex miles.' — iiii (ironov. et tres alii ne damno. — .'j.'iO Miilti vett. et aduncis; 
Hcim. conj. prtf'u/uncjs. — .5;»3 Sixii C()<1. Dicta, ait; undo Heins. Disce, rt/<. 
Mirabere est ex Tliuan, pr. V'. pr. Med. pr. Mor. aliisque compluribus ; vulg. 

NOTiE 

538 Pronos] In fntram propensos ; cornua videtiir erigere. 

qiiiliu"* ftiaiii nitura pedes anteriorcs 550 Fulmen] Quia vis fulminea 

finxit ijreviores. esse videtiir, ita obviaquaeque denti- 

CeUum] Nam scse elatus cervus in bus apri protcrunl. 



MliTAMOR£'Hf)«EON LIB. X. 1447 

8ed labor insolitus jam me lassavit : et ecce 

Oppoiluna sua blanditiir populus umbra : 555 

Datque toriim cespes. Libet hac reqiiiesccre tecum, 

Et reqnievit, Immo: pressitque et gramen et ipsum. 

Inque sinn juvcnis posita cervice renidens 

Sic ait : ac mediis interserit oscula verbis. 



Fab. XI. Hippomenes et Atalanta in Leones. 

Atalante, Schcenei filia, cum dc conjugio sciscitata esset, et nionita,ut nulli 
jiingeretur, quia omninin virgtnuni pernicissiraa erat, petentihus procis 
legem pioi>osuit, ejus cotijiigeni fiituraiii, qui se cnrsu pedum antecessis- 
set, victo autcui iiecem statuit. Qiiam cum Hippomenes Megaiei filius ex 
progenie Neptuni intenso amore diligeret, nee morem ceitauiinis expa- 
vosccret, Venerem in malis habuit auxilio. Nam ex Atuaseno agro, qui est 
in insula Cypro, ei tria mala aurea donavit, ut in cursu projiceret virgini : 
futurum enim ut cupidifate ejus tardaretur impetus, ea dam peteret. Ciijus 
monitis Hippomenes consecutus victoiiam, posteaingratns adveisus Deam 
cognitus est. Itaque impulsu ejusdem Deae, Matris Deum lucum dum 
transgrediuntur, quem Echion terrae filius sacravei at, non tenuerunt cupi- 
ditatem, quin adversus leligionem in sacrato concubuere solo. Qiiam ob 
causam a Dea in leones sunt conversi : uude Deum Matii ex illo leones 
sunt subjecti. 

i*ORSiTAN audieris aliquam certamine cursus 560 

A eloces superasse viros. Non fabula rumor 
lUe fuit : superabat enim. Nee dicere posses, 
Laude pedum, formaene bono prasstantior esset. 
Scitanti Deus huic de conjuge, Conjuge, dixit. 



scelere ortum. Verum labor insuetus jam me defatigarit ; atque ecce populus 
idonea invitat sua umbra: et cespes prcebet ledum. Placet requiescere tecum in hoc 
solo ; atque rcquievit : ct in herbam atque in ipsum recubuit. Atque festita demisso 
capite in gremiojuvenis sic ait ; ac interponit stiuvia mediis I'erbis. 

XI, Forte audieris quandum puellam vicisse viros celeres certamine curstts. Ilia 
fama non fuit fabula ; vicit enim. ISeque posses cognoscere essetne melior virtute 
pedum, an laude pulcliritudinis. Cum interroguret Deum de marito; Nihil, inquit, 



mirabile. In IJcrolin. monstrat miracula. — .5.58 Renidens Heins. profert ex 
Fl. S. Marci ; plerique reclinis ; Med. et Bas. reclinans ; vum?, reclinat : duo 
Pal. et Mor. recumbens. — 559 Multi oscul. labris. — 500 Audieris scripti 
et editi meliores ; vuig. audicras. — 5GI Heidelb. Vel. superare. — 562 
Unus Heins. discere possis; plures alii etiaiu possis: uuus Med. dicers 



1418 p. OVIDII NASONIS 

Nil opus est, Atalanta, tibi : fiisrc conjugis usum. 565 

Ncc tamon clVugies : tc(iue ipsa viva carebis. 

Tcrrita sortc Dei per opacas iminba sylvas 

Vivit : ct instantem turbam violonta piocoriiin 

Coiiditione liiijat : Nee sum potiuiida, nisi, inquit, 

Victa prius cinsii. Pedibus contcnditc mecum. 570 

Prannia vcloei conjux thal;>iniqiic dabuntur ; 

Mors pretium tardis. Ea lex certaminis esto. 

Ilia qiiidem immitis : sed (tanta potenlia formae est) 

Venit ad banc legem temeraria tmba proconim. 

Sederat Hippomenes cursus spectator iniqui : 575 

FA, Petitur cuiquam per tanta pericula conjux ? 

Dixerat : ac uimic ^ juvenum damiiarat amores. 

Ut faciem, et posito corpus velamine vidit. 



tibi opus est marilii, Atalanta. Vita usum vtariti. Ncque tamen vitahis: atque 
riva carebis ie ipsa. Attonila rispoiiso Dei, vitam ui^it ccclibein per obscura ne- 
vutra ; atque scvva repeliU imporlunum numeruin procorum lege : Neqiie, ait, sum 
obtinenda, nisi ante superata cursu. Certate mecum pedibus. Uxor et ihalami 
exhibebuntur in mercedem celeri ; mors erit pramium lentis: en sit conditio con- 
tentionis. Ilia quidem dura : sed, tanta est vis pulchritudinis, catena iiuprudens 
procorum accessil ea lege. Hippomenes sederat spectator cursus iniqui ; atque dixe- 
rat, i xor a quoquum expetititr per tanta discrimina? atque arguerut immodicos 
amores juvtvum. Postquam spectavit vultus, et corpus derepto amictu, quale meum, 



prumtum est, (jiioil Bnrni. vidctiir fx xm. 10. suiiitiim. — 503 Multi scrip- 
ti /urmane, vel Jurmave bona. — 504 Cod. Menard. Quarenti D. Voss. scru- 
tanti. — 5GG Unns Mor. Vix tarn, iioiiiiulli Aon.— 5Gb Pro Vivit nrms iNIed. 
7''<i<, fjiiod Latiniu.s piitat. Burin. 'J'unc Tanaq. Faber corr. violente proc. — 
."<Gf» Alii sum potienda. — 571 Uniis Heins. thalamusqne.—^u'i Hareiulicsim hie 
adliibuit Coiiht. Fanens. delevil Botliiiis, comparaf(|ue vii. 573. — 574 liero- 
lii). Ven. in It. — 575 Qiiatuor Venerat Hipp. Vivian. Affuit. — 577 Plurimi 

NOT/E 

5G> Atalanta] Hac Scba'nii fuit (juanto studio monstruni vitandiim 

filia, mianqiiani cnni alia Jasci ita sit ex Hipi)oimnc coqnoscis : ut si 

I oiifiidenint aiictoro, III utriiis, ftieiit eadeni piiclla tibi potius pro virtute 

ditiicile sit cognoscirr. liabeatiir, cadem qua Hippomenes 

OGG Te ipsa carebis] Quia in lea;- alaciitate, iioii niinoribiis laboiibiis, 

nam mutata : cum insiiper non ad- pari divitiariini coiitemtu, coiiiparan- 

luodum Kui juris esse vidcatur quae- dam esse intelligas, si deniqiie in vi- 

ciim(|ue cum eonjii(;*' jungitiir. rum ion cm evadere eiipis. Quam- 

507 iSorte Dei] Apollinis response, obrem vero ad salutcm segniiis quaia 

57y Ut vidit] Si itaque per Ata- ad cxilium qnisquam festinaret? 
laiitaiu voluptatem significari libcat, 



METAMORPHOSEON MB. X. 1449 

Qnalc meum, vel quale lunm, si fa'mina fias ; 
Obstupuit: tollensque manus, Ignoscite, dixit, 580 

Quos modo culpavi : nondiim mihi praemia nota. 
Qua) pcteretis, erant. Laudando concipit ignem; 
Et, ne quis juvenum currat velocius, optat, 
Invidiaque timet. Sed cur certaminis hujus 
Intentata mihi fortuna relinquitur? inquit. 585 

Audcnt.es Dcus ipse juvat. Dum talia sccum 
^^v-v-'j Exigit Hippomenes, passu volat alite.virgo. 

Quaj quanquam Scythica nou sccius ire sagitta 
Aonio visa est juveui; tamen ille decorem 
Miratur magis : et cursusfacit ipse^ decorem. 590 

Aura refert oblata citis talaria plantis : 
Tergaque jactantur crines per eburnea, quaeque 
' "Poplitibus suberant picto genualia limbo : 
Inquc puellari corpus candore ruborem 

vel quale tuum si muteris in puellam, attonitus est ; et tendens manus, Parcite, in- 
quit, quos modo damnavi : merces, quam cuperetis, nondum erat mihi perspecta ? 
Prohando admittit Amorem, atque cupit ne quis juvenum currat celerius, et metuit 
prce livore. Verum, ait, quamobrem sors hujus certaminis a me omittitur inexperta. 
Deus ipse auxilio est audacibus. Dum Hippomenes talia secum volvit, puella trans- 
currit gressu alalo. Quob quamvis visa est non aliter ferri quam telum Scythicum 
Aonio juveni ; tamen ille magis stupet in formosa, et cursus ipse reddit formosayn, 
Ventus occurre)is levibus pedibus retrofert talaria; et capilli fiuitant per dorsum 
eburneum, itemque genualia qua- subei'ant poplilibus versicolor i fascia : atque corpus 



C'odil. juv. condemnat am. ties damnabat ; sex damnavit. — 582 Unas Bas. Qucb pC' 
terentur. Beiolin. laud, el cone. Tnnc ignem melioies, teste Heins. viilg. ignes. 
— 584 Invidiuq. timet est e conj. Mycilli ; vulg. Invidiamq. Heins. conj. Invi- 
diuf/ue timens: O. et quatuor alii Invidiamque tenet; uude lAnrm. Invidiaque 
tumet. — 585 Bas. Intercepta mih. iinde Heins. faciebat Impercepta. — 586 Leid. 
et Pal. Audaces D. Med. unus Audacem.—58S Secius est e pluiiiiiis Mss. vulg. 
segnius. — 589. 590 D. Heins. placet alioium lectio : tamen ilk decoris Mirator 
magis est; cursus facit ipsa decorem. Multi certe vett. facit ipse decoram. — 
591 Oblata ex plnrimis Codd. vulg. ablata: Heidelb. allata.— 592 Codex 
Menard, et tres alii, coWaqKc ; sic Art. iii. 236. • fusos per coUa capillos,' ubi 

NOTiE 

579 Fias] Adonim Venus alloqui- 589 Aonio] Boeotico : namque Ao- 

tur. nia dicta est Bocotiae regio niontana. 

588 Scythica] Quam Scytliaa Eu- Boeoticiini autcm fuisse Hippomenem 

lopae itemque Asiae populi Septeni- in sequeutibus patebit. 

tiionales maximis viribus et summa 591 Talaria] Ut alatos calceos in- 

arte sclent emittere. telligas. 



1450 p. OVlDll NASONIS 

Traxcrat : hand aliter, qiiam cum super atria velum 595 

Candida piiipureum siraulatas inficit umbras. 

l)um iiotat h<TC hospcs ; dccursa iiovissima mela est: 

El ttgitur testa victrix Atalanta corona. 

Dant gemjtum victi, penduntque ex foedere poenas. 

Nou tamon ovontu juvenuin deterritus horum 000 

Constilit ill mcMlio; vultuque in virgine tixo. 

Quid facilem titnlnm superando quaeris inertes? 

Mecuni confer, ait. Sen me t'ortuna potentem / 

Fecerit ; a tanto non iudiunaberc vinci. 

Kamque mihi genitor Mcgareus Onchestius ; illi • G05 

Est X('i)tunus avus : pronepos ego regis aquarum : 

Xec virtus citra genus est. Sen vincar, babebis 

Hippomene victo magnum et memorabile nomen. 

Talia dicenlem moUi Schoeneia vultu 

Aspicit ; ct dubitat, superari an vincere malit. 010 

contraxeriit nthorem lirgiHeo cnndore, non seats ac aim linteum purptireum tingit 
imagines jiktus super atria alba. Dum hospes hue observat, ultima meta est prcB- 
tirita: et Atalanta superior velatur corona gratabunda. Superati suspirant, atque 
txsohuiit panas ex pacta. \on tamen hcesit in medio repulsus exilio horum juve- 
iium ; atque oadisfixis in putlla, Quajnobrem, ait, sectaris facilem gloriam vincendo 
ignavos/ Mecum congredere. Sivefortuna me pra^stiier it superior em, n n dolehis 
I tanto superari. ^amque mihi pater est Megareus, illi Onchestius: Neptunus est 
ucus ; ego pronepos Dei aquarum: nequc virtus est inferior nobililaie. Sive sim 
inferior, reportatis magnum et aternam laudem Hippomene superato. Schceneia 
-ntuetur talia proferentem langucntibus oculis ; et incerta est malit vinci an vincere. 



eadem varietas. — 590 \n]<i. similem dat et infcit umbram: at simul edit et in- 
ficit Bernegg. et qiiatnor alii : simul addat Ai niul. simul edat pr. et alius Med. 
iimilem datur nniis Bonon. simul et dat el inficit pr. Alor. et septem alii : simi- 
Mas inficit umbras Fl. S. Marci oiniiiiiin optitnus, quod et sequitur Heins. 
uec abludit Spirensis, in quo, similis dat inficit. Ex var. lect. iiaruui Codd. 
Bothiiis ronj. haud aliter quam olim super a. v. ('. p. simul additur, injicit um- 
bras : quoii sic inter|)r. Hand aliter qnani ali(|uan(lo velum pur|iuM'iun, simul 
ae candidis atriis superadditur, iinihras iis injicit. — (iOO Multi (odd. teste 
Heins. jurenis ; vulg. jurcnum. Tunc Menard, et tres alii pertenitus. — G02 
Uiiws H< ins. Quid fragilem. Dcin MiMMrci. tit. vincendo quwr.— (iOS Heins. 
conj. Tr mihi confer, ait.— dOr} Sic emend. Mycillns, <pu)d Jiurm. aliisijue pla- 
cet : in aliis legehalur Macarcu.3. Alii dislingiiiuit ita : g. Megareus, On- 
chestius illi; Est, inc. Dcin pro Onchestius vulg. Achastius; in (|uibus- 
dam Onchcslun et, vel nt ; tres Orestius ; in aliis Orchesius, Onchestcus, 
Orchertius, ifc. — GO'J Hcidclb. moll. Ccneya virgo. — Oil Quiuque, /imhc /or/wo- 

NOTyE 

507 Jlospes] Hi|>pomcues, scil. in G05 Illi] Megarco tamen Hyginus 
Scyron delatus. Ncptunum patrcni assignat. 



METAMORPHOSEON LIB. X. 1401 

Atqiie ita, Quis Dens hiinc formosis, inquit, iniqims 

Pcrdcre vult? cur<cqno jiibet discrimine vitae 

Conjufiium petere hoc? non sura, me judice, tanti. 

Nee forma tangor. Poteram tamen hue quoque tangi. 614 

Quid? quod adhuc puer est? Non me movet ipse, sed aetas. 

Quid ? quod inest virtus, et mens interrita leti ? 

Quid? quod ab a:'quorea numeralur origine quartus? 

Quid? quod amat, tantique putat connubia nostra, 

Ut pereat, si me Fors illi dura negarit ? 

Dum licet, hospes, abi; thalamosque relinque cruentos. 620 

Conjugium crudele raeuni est. Tibi nubere nulla 

Nolet : et optari potes a sapiente puella. 

Cur tamen est mihi cura tui, tot jam ante peremtis ? 

Vid<?rit: intereat: quoniam tot caede procorum 

Admonitus non est ; agiturque in taedia vitae. 625 

Occidet hie igitur, voluit quia vivere mecum ? 

Atque ita inquit, Quis Deus irifensus pulchris cupit istum perimcre? atque cogit 
qucerere hoc connubium periculo vitte 1 Non sum tanti, me judice. Neque moveor 
pulchritudine : nttamen poteram etium moveriistu. Verum quia adhuc est adoles- 
cens: ipse non me tnngit sid adolescentia. Quid quod virtute est praditus, et 
animus mortis contcmtor? Quid quod recensetur quartus a stirpe aquorea? 
Quid quod amat, et tanti ducit nostra cojijugia, ut intereat, si crudelis fort una me 
illi sustulerit ? Quundo concessum est, peregrine, dixccde, atque descre thalamus 
sanguinolentos. Meum connubium est ferule. Nulla nun cupiat tibi nubere ; et 
potes desiderari a prudenti virgine. Quamobrem tamen sim de te solicita, tot jam 
ante eccisis ? C'ogitet ipse : pereal ; siquidem non eat deterritus nece tot procorum ; 
atque fertur in odium vitce. Adeoque hie mactabitur, quia cupicit vita frui me- 



sum, dixit iniq. pr. A. fortunis iniqids: Heins. conj. formis tarn, di.vit, iniquus / 
Berolin. iniquc.— 612 (Jant.et uiins Bas. Fendcre itdt.—6H. 615 Botliius sicle- 
•rcndnni censet niiitata distinctionencc/oima tangor (poteram tamen hac quoque 
tangi) Sed quod ad h. Sfc. Oliin qnidem edebatur Sed pro Quid, quod ex Arg, 
et sec. Mor. recepit Burm.- (510 Berolin. quod et est rirt. — 61U Fors ex me- 
lioribus dedit Heins. vulg. sors. Septem etiani dira pro dura, quod non dis- 
plicet Burm. quia et vs. 634. impurtuna fata, i. c. sa^va, dira.— 022 Solet est 
ex pr. Pal. Bernegg. utroque Haniburg. Aruud. et sex aliis ; vulg. SoUet. — 
(524 Qnidam emend. Viderit interea, quoniam, Spf.— 625 Bas. Attonitus non. — 
620 Urbin. et Noricus loiit pro voluit ; alter Hamburg, et alter Erfurt, quia 

NOTjE 

oil Atque ita'] Et seeum lociitaest. ulterius aliquid uolftmus, seu non li- 

617 jEquorea] Neptuui, Hippome- cet curare, 

nes avi. 620 Occidet] Correctio, in quibus 

021 Viderit] Formula soleuuis, ubi ingenium suum maxime exerit Poeta. 



145'2 p. ONIDII NASONIS 

IndiiiiKinuiiio uecom pictiiim patictur amoris? /■ 

Non erit invidiam victoria nostra Icrendae. ' 

Scd noil ( iilpa moa est, lUiiiani dcsistcre vclles ! 

Ant qiioniam es dcMncns, ntinam vclocior esses! G30 

At ijuani. virginens pucrili \ ultus in ore est ! 

All, miser Hipponiene, nollem tibi visa fuisseni ! 

Viveic diijnus eras. Quod si felicior ■essem ; 

Nee niihi conjugium fata importuna negarent ; 

Unns eras, cum quo sociare cubilia possem. (>'^^ 

Dixerat : utque rudis, primoque Cupidine tacta. 

Quid lacit ignorans, aniat, et non sentit amorera. 

Jam solitos poscunt cursus populusque paterque ; 

Cum me solicita proles Neptunia voce 

Invocat Ilippomenes. Cythereia, comprecor, ausis GiO 

Adsit, ait, nostris ; et, quos dedit, adjuvet ignes. 

Dctulit aura preces ad me non invjda blandas ; 

Motaque sum, fateor : nee opis mora longa dabatur. 



cmn? alque immcrltam palietur mortem pr<cmium amniis? Victoria nonlra non 
potcrit .suslincrc invidiam. At vitio nun fit meu. Utinam veltes inceptum omittere ! 
I'll, sifjiiidcin es insanus, utinam esses celerior ! At ijuum levis est vultiis in faeie 
imerili ! Ah infelix Hippomcnc, voUcm a te conspecta fuissem ! Meritus eras livcre. 
Quod si essein beatior, neque sors tnolesta me prohiberet a nuptiis ; unus eras cum 
quo pusscm communes habere tlialamos. Absolrerat ; atque tanquam inexperta, 
et primo amure currepta, ncseii-ns quid a^at, amat, neque senlit amorem. Jam 
populus et parens Jia^Uanl cursus consuelos, cum Ilippomenes Jilius Neptuni me 
jirecatur verbis anxiis. Cythei-eia, quceso, adjuvet nostra incepla ; et iuealur 
amores quos movit. V^entus faecimdus pertulit ad me humilem orationem ; atque 
tacta sum, ugnosco. Ts'eque lungnm tempus concedebatur ad auxilium ferendum. 



rolin. <>i<7. fx<. 037 Vlvr\<iui- Quid fue. (';«'srn. el alii Quid fatiat : Heini. 
vfilcliat (Ju}iiquc a'^at ; coiifitiMiir jiiitcin viil};aiaiii esse satis hoiiam Icct. — 
638 lici't'lli. populique.~('>U> \ \\\'^. Cijlhereaiiue comprecor : -.it Cythereia com- 
precor, iiH'liores magna ex parte, teste Heins. Cytliereia nunc, preeor Voss. 
tl Giou. Cylhereiu, te preeor Leid. — 043 Pro opis, luallt Htiiis. opi.-' 

SOTJE 

<»r.9 Mc] Loquitur Venus, quae insula sic dicta, ut nou niullo aulc 
Atalantic histoiiam Adonidi rcfcrt. vidimus. 

WO Cythereia] Venus, a Cytbcris 



METAMORPHOSEON LIB. X. 1-15:3 

Est ager, indigenae Tamascnm nomine diciint, 
Tclluris Cyprian pars optima: qucm mihi prisci G45 

Sacraverc senes : templisquc accederc dotem 
Hanc jiisscrc meis. Medio nitct arbor in arvo ; 
Fulva comam, fulvo ramis crepitantibus auro. 
Hinc tria forte mea veniens decerpta ferebam 
Aurea poma manu : nulliquc videnda, nisi ipsi, G50 

Hippomcnen adii; docuiqnc, quis usus in illis. 
Signa tubas dederant ; cum carcere pronus uterque 
Emicat, et summam celeri pede libat arenam. -^— - i^c.<.<-^ 
Posse putes illos sicco freta radere passu, 
Et segetis canae stantes percurrere aristas. 655 

Adjiciunt animos juveni clamorque, favorqiie, 
Verbaque dicentum, Nunc, nunc incum1)ere tempus, 
Hippomene : propera. Nunc viribus utere totis. 
r. — 

r 

Est nrvum pars optima terrce CypricE, accola appellant Tamasenum ; quod antiqui 
snies mihi sacrum fecerunt, atque vnlueruvt hoc donum jungi meis templis. In me- 
dio campo splendct arbor fluriis habens frondes, ramis strepentibus fulvo auro. Inde 
redicns forte porlabam tria poma aurea dire^ita mea manu ; atqtie nemini inspi- 
cienda, nisi ipsi, ad Hippomenen accessi ; atque indicavi quce eorum esset utilitas. 
Tuba indicniDi fecerant, cum vterqtie paniti evolant repagulo, alque stringunt su- 
premam arcuum reloci pede. Crederes illos posse percurrere aqnnra sicco passu, 
atque incedere super spicas stantes fiava- segetis. Clamor ct favor addunt animos 
juveni, itcmque voces dicentium, Ninic, tmnc tempus instandi, Hippomene : festina. 



614 Tamaseum ex emend. Heins. vulg. Damascnum, et sic quidani ex vett, 
codd. Alii aliter : Bosch, ct Tliysii Amasenum ; nuilti Dawascum vel Dama- 
cenum; Anind. Damaseum. — G4.> Quern Heins. protiilit ex sex scriptis pro 
\\\lg. quam. — G4(i Duo Gron. Sacrav. patres.—Gi7 Quidam viret arli. quod 
Burn*, nun danmat, quia id verb, anro convenit : sic iv. 639.--048 Meliores 
comam, teste Heins. pro vnig. comas. Dein ram. radiantibus nnus Leid. tre- 
pidantilms aller: pomis etiam pro ramis duo. — 049 Unns Leid. forte mea jn- 
venis dec. Heins. ronj. jureni : Constant. Fanens. et Burni. meo jurini, ut A- 
donis intelliiiatiir. Botliius nil mutandiim censet, et improbat Fanens. emend, 
nam Adoniili ipsi bar, ante diuliini qnideni antea gesta, enarrat Venns. — 
6o3 Et stimma ccUris pendebat arena Med. et Bonon. et Fl. S. Marci.— G54 III. 
ctVfji/rc/u Cant. V. et scpteni alii : celeri mare Pal. quart. Dein ladcre sec. 
Pal. condcre Leid. el planta tUam terl.Palat.— 055 Heidelb. a man. pr. L't seq. 

NOT/F. 

044 Tamaseum] Tamaseinn in quin- 051 Quis usus] Peritissinic festinat 

dccim Cypri oppidis a Plinio, item- Poeta, qui sibi non multuin ad nar- 

que aliis recensetiir. Veriiiu iion inde, randiim spatium esse cognoseit. 

sed ex Hesperidum iiortis, Theocriti 052 Signa] Quibus currendi tern- 

iuterpres liasc mala allata scripsit. pus significaretur. 



1404 p. OVIDII NASONIS 

Pello nioram : vinccs. Dubinm Megarcius hcros 

Gaudcat, an virgo magis his Schoeneia diclis. CGO 

O quoties, cum jam posset transire, morata est ; 

Spectatosque diu vnltiis invita reliquit! 

Aridiis c lasso veniebat anhelitus ore : 

Metaque erat longe. Turn denique de tribus imum 

Foetibus arboreis proles Neptunia misit. ()(55 

Obstupuit virgo ; nitidique cupidine pomi 

Declinat ciirsus ; aurumque volubile tollit. 

Prtetcrit Hippomenes. Resonant spectacula plausii. 

Ilia moram celeri, cessataque tempora, cursu 

Corrigit : atque iterum juvenem post terga relinquit. 670 

Et rursiis pomi jactu remorata secundi, 

Conseqnitur, transitqiie virura. Pars ultima cursus 

Rcstabat : Nunc, inquit, ades, Dea rauneris auctor : 

Inquc latus campi, quo tardius ilia rcdiret, 

Jecit ab obliquo nitidum juveniliter aurum. 075 

An peteret, virgo visa est dubitare : coegi 

Tollcre ; et adjeci sublato pondera malo : 

Impediique oneris pariter gravitate moraque. 

Nunc utere totis viribus. ToUc moras, victor eris. Incertum est heros Megareius, 
an puella Schcmcia magis latetur his verbis. O quoties distulit, cum jam posset 
preeterire, atque <rgrc dcseruit faciem diu spcclatam .' Siccus spiritus prodihat ex 
de/esso ore ; atque meta prnrul alubal. Turn ilcniquc filius Nejituni abjecit unum 
ex fruclibus arboreis. Puella mirata est, atque desiderio pulchri pomi, deftectit a 
cursu, et colligit aurum rotundum. Hippomenes antevertil. Spectacula personam 
plausu. Ilia rcsarcit moram, et tempora omissa veloci cursu ; atque iterum deserit 
jutencm a tirtxo: atque rursus cohi bit a jactu secundi pomi assequitur, et preeterit 
virum. I'ltrs novissimn cursus supercrat ; Jam, inquit, propitia esto Dea auctor 
doni ; atque, ut ilia serins reterterelur, tnisit strenue splcndidum pnmum ab obliquo. 
Puella visa est ambi^ere an peteret : coegi colligere, atque addidi gravitatem porno 
correpto, atque obsliti pariter pondere oneris, et mora. Neve mea orati't sit longior 



est 
et 



primiini rorr. rrl, deinde FA. — fiafi Brrolin./Hi;. terror que, fav. — 659 Megarcius ef 
ex emfinl. >fyrilli ; viilg. Macartius. (tCA) I'ro iSc/iantJa libri script!, ot hie, e^ 
supra hall fit/Vrncia; iittarile a|)|)arr,it, lianc alteram esse ab ilia, ciijus facta 
est nif-n' o in ortavo. <,'iofan.—t'>C:^ Viil;r. a lass, meiiorcs e. — 070 Heidelb. terg. 
reliquit.- 071 Kaptu \>^njactu'^]c.^\. at -.iUns. Dciiide A. rcfocrifa sec— 672 Unus 
Mor. par* optima. — 075 I nus Pat. obi. liquidum juv. et sic vulg. Edd. alii 

NOTiE 

f'7« Tmpedii'\ Puella; siqnidcin le- totas melius expugnarc idem posse 
vitatira aurum potuit vinccre, urbe? quam moles fcrrcas ])ro certo habcto. 



METAM0RPH09E0N LIB. X. 1455 

Vcvc mcus sermo cursu sit tardior illo ; 

Praetcrita est virgo : duxit sua praemia victor. CSO 

Dignane, cui grates ageret, cui thuris honorem 

Ferret, Adoni, fiii ? Nee grates immemor egit. 

Nee mihi thura dedit. Subitam convertor in iram : 

Contemnique dolens, ne sim spernenda futuris, .^cx^t^-'' 

Exemplo caveo : meque ipsa exhortor in ambos. G85 

Templa Deum Matri, quae quondam clarus Echion 

Fecerat ex voto, nemorosis abdita sylvis, 

Transibant : et iter longum requiescere suasit. 

Iflic concubitus intempestiva cupido 

Occupat Hippomenen, a numine concita nostro. G90 

Luminis exigui fuerat prope templa recessus. 



illo cursu, puella est pone relicta : victor duxit sua prcemia, Dignane fui, cui 
gratias ageret, cui prceberet honorem thuris, Ado7ii ? Neqiie ingratus egit gratias, 
neque mihi thura obtulit. Continuo irascor, atque indignans me negligi, caveo ex- 
emplo ne sim contemnenda posteris: atque meipsam incendo adversus utrumque. 
Prceteribant debibra, qum olim inclytiis Echion posuerat ex voto matri Deorum in 
nemore opaco: atque longa via co'egit requiescere. Ibi importunum desiderium con- 
cubitus im7nissum a nostro numine invadit Hippomenen. Secessus antra similis 



nitidum, et Barb, fulvum. Deiii in quibnsdani juvenaliter. — 679 Alter Ham- 
burg, et alter Erfurt, sit Zongior. Quatuor script! habent iWo; ceteri ipso. 
— 683 Pro dedit Burm. mallet tulit repetitione fainiliari nostro Poeta-. — 684 
Contemnique Hcins. profert ex diiobus Med. cum altero Hamburg, alter 
F.rdiTt. Lontetntiquc ; \ii\f;. Cuntiintuque. I'r. etiam .^/>eT7^./«<«» j. 68.) Ipsa e\ 
pr. Pal. duobus Med. et aliis ; ceteri ipsam, ut et vulg. — 086 Bas. et alii mag- 
7IUS Ech. — 689 Plurimi int. Iibido.~6d0 Quidam vett. Hipp, eta num. aliijam. 

NOTyE 

Horatius : * Inclusam Danaen turris rantes nimio fulgore excacatos a 

aenea Robustacque fores, et vigilum recto tramite demoveat, virtutem ip- 

canum Tristes excubice, munierant sam e medio toliat. Quaa quidem res 

satis Nocturnis ab adulteris; Si non viris Priucipibus pr<»-sertim animo 

Acrisium virginis abditae Custodem perpendcnda, ut inopes, si qui sunt 

paviduni Jupiter et Venus Risis- virtute pranliti, ita sustentent, ne 

sent: fore enim lutnm iter et patens sua beneticia niercedi, quani virtus 

Converso in pretium Deo. Aurum respuit, esse videaniur; niagisque 

per niedios ire satellites, Et perrum- nebulones et adulatores, quam veros 

pere amat .saxa, potentius Ictu ful- liomiues, ad sese pelliciant. 

mineo.' Vim quoque aurum frangit 686 Deum .yjatri] Quam Cybelem 

animi ; mentem a vero detorquet : saepius diximus. 

ut si virlnti etiam ex illo melallo Echion] Qui unus fuit ex Caduii 

corona ad metam exhibeatur, propc- sociis. 



1-151) r. OVIDII NASONiS 

Speliincae similis, nalivo pumice tectus ; 

Reliirione sacer prisca: i\uo inulta sacerdos 

Li<;iu'a condikMat vetermii vsiinulacra Doornm. 

Hiinc iiiil ; et vetito tenieiat saciaria probro. GO'y 

Sacra retorserunt oculos : turritaque Mater, 

An Stygia sontcs, dubitavit, nicrgeict inula. 

Poena levis visa est. Ergo modo levia I'ulvac 

Colla jubaj velant: digiti curvantur in ungues: 

Ex liumeris armi fiunt : in pectora totum 700 

Pondus abit : summa) cauda verruntur arena). 

Iram vultus habet : pro verbis murmura reddunt : 

Pro thalamis celebrant sylvas: aliisquc timendi 

Dentc prcmunt domito Cybeleia fraena leoncs. ; 

Hos tu, care mihi, cumque his genus omne ferarum, 705 

Quae non terga fuga;, .sed pugna3 pectora pracbent, 

Effugc : ne virtus tua sit damnosa duobus. 



pnuco lumine illustratus crnt prope iemplum, nbilucius nnlivo pumice, sacer antiqua 
religione : quo sacer(lo:i comportni-irat plurJTnas effigies H^neas antiquorum Deorum. 
Hnnc subit, atque vinlat sacraria dedccore proliihito. Sacra rejlexerunt oculos. 
Mater tnrrita inccrtn fait mi ilctiirluirct noxios ml Turlava. Sniiplicuim visum est 
pariurn. Adeoque fulvu- julxe tefni'it cei-riirm nvdo teretcm, digiti sinuantur in 
ungues: armi fiunt ex liumeris : tota nioUs diicitur in pectus : ultima terra tangi- 
tur Cauda. I'acies profirt iram: emittunt murmura pro vocibus, pro cubiculis co- 
lunt nemora ; atque leaves atiis metuendi mandunt frana Cybeleia dente mansueto. 
Tu, niihi dilecte, hos rita, el cum hisomne genus feranim qua nan dant terga fuga, 
sed pectora ceilamini ; ne tua virtus sit luctuosa amholius. 



— G91 Miilti Limiiiis exig.— G93 N. ct sec. "Mei]. quo rota sacerd. in Spirens. 
titta. — 094 Hh'. Auria cont. duo Ignea. — 695 Urhin. et alius sacr. stupro. — 697 
Heidell). StygHs . vndis. — 69H Heiiis. n;alf bat vis est. Tergum, et mod. — 699 
Sec. Med. in unguem. — 701 Uniis Hciiis. solido pio domilo. — 705 Aig. Care 
puer.—lW) ViiJL'. Quod...prabet ; at meliorcs, teste Heins. Qua'...prabent: 

NOT.E 

(J95 SacT'iria^ Deonini tiimiilaf ra. 698 Modo] Fi iiisqiiam forma nui- 

096 Turn/a] Cybcle est, f|iiaiii tun i- tata essct, konumquc tniinam induc- 

geram '•eulurrita corona ideoornataiii rent Hipponicnes et Atalanta, turn 

volnerunt, rjuod cum sit Terra ipsa ingrali aniini vitio, turn sua libidine 

turribiis mnnitas urbes snstineat ; vel, ad brutonim naturani depnisi. 

ut in Fastis ipse docet Ovid. ' Quod 704 Premunt] Hoc ideo dicit, quod 

priinis tunes urbii)us ilia dedit.' Cybeles curruni a leonii)us trahi anti- 

697 .S7i/A'w] Id est, ad Inferos, quo- qui vohierint. 

rum Styx pains esse dicitnr, ulciscen- 705 Care] Adonini Venus alioqiii- 

di cauia deniiltcret. ttir. 



MKTAMORPIiOSEON LIB. X. 1457 



Fab. XII. ot XIIT. Adonis crnor in Florem pnrpnrcnni. 
Menthe Nymphu in lieibam Mcnthain. 

AnoNis siipradictiis, monitiis a Veneie qiiani vim fersc IiibereiU, non olitnm- 
j)eiavit. Is'itiir is in vinatioiic ah apro iiUeiiiiiitur : cnjus cnior ejiisdi-in 
Detc nuiniiie in (loreiii j>ui [niiei coloris tonversiis est. IMciitlie Nyiiiplia in 
lioibam niutata nieiitliani odio Proserpina; Cereris filial est ; quod cum 
patre, conjugc suo, concubuisset. 

Illa qiiidem monuit: junctisqiie per acra cycnis 

Carpit iter : sed stat mouitis contraria virtus. 

Forte siiem latebris, vestigia certa scciiti, 710 

Excivere canes ; sylvisque exire parantem 

Fixerat obliquo juvenis Cinyreius ictu. 

Frotinus excussit pando venabula rostro, 

Sanguine tincta suo : trcpidumque, et tuta petentem 

Trux aper insequitur : totosque sub inguine dentes 715 

Abdidit ; et fulva mojiliundum stravit arena. 

Vecta levi curru mcdias Cytherea per auras 

('ypron olorinis nondum pervenerat alis. 

Agnovit longe gemitum morientis: et albas 

XII. XIII. Ilia quidem kortata est ; afque cycnis admotis viam iiigredititr per 
t\rem : sed virtus st<it adversa monitis. Forte cnnrs iiisisfciitcs ccrtis vestigiis 
irciterunt ainum lalilmlts; ttjave)iis Cinyreius vulncracerut k/m ohliquo volcntein 
t.oredi sy!ris. (Joutinuo sccvus aper excussit venabula infeeta suo san;iuine rostro 
luluncn ; (itque perscquitur pnvidum ct (luarciiteni lociini sccurum, cl infixit tolos 
rentes sub inguine: et prostravit moribunduin in fiucam arcnnin. Nondum Cy^ 
therea veda Itvi curru per medium airem (dis cycnorum tippulurat Cyprum ; agnn- 
tit longe gemitum morientis; atque iUuc Jiexit Candidas volucics: ct cum vidit 



t'.iMis Heins. Qucf »i. t. f. sed dant sun pectova pugna-. — 710 Bas. nnns vestig. 
i'itasec. lisrolin. prima.- — 711 Dcrolin. sylvnsque. — 713 l'ro/)f/7(t/o septeni libri 
,urvo. — 714 O. ct (Iron, ct teda. — 715 Qiiiiuiiie tortos'jue ; umis Heins. 
fi.vosque.—7lS Unns Bas. ct inari;o Crypli. pcnetraverut alis. Laiidat Bnnn. 
Virg. VII. 3G5. ' Phiygius penetrat Laccdn'nioaa pastor.' — 710 iMuIti, L'ogna- 

NOTJE 

708 Cycnis] Qiiibiis, tit ct cohiin- amoribus importunimi, iiiscia Yenerc, 
bis, Veneris curriis trahitur. oceiderct. Disrant aiitcni ex Ado- 

715 Aper'] ('ujus forniain Martein iiide scioii, nou niajora incipere 
voluiit induisse, nt i>ncrun), sibi in (piani qii^ leruiit buuicri. 

Dclph. el Var. Clas. Odd. 4 Z 



1458 p. OVIDII NASONIS 

Flexit aves illnc. Ulque a>theie vidit ab alto 720 

Exaninuin, iiiqiie siio jactantem sannuine corpus; 

Dcsiluil : paiitcrciiic siiuis, pariterque capillos 

Kupit ; et in(li«:nis percussit poctoia pahnis. 

Questaqiie cum latis, At noii tamoii omnia vestri 

Juris cniiit, inqiiit: lucliis monumcnta mancbiint 725 

Semper, Adoni, mei : repelitaque mortis imago 

Annua plangoris pcraget simulamina nostri. 

At cruor in lloiem mutabitnr. An tibi quondam 

Focmineos artus in olontcs vertere menthas, 

Persephone, licuit? nobis Cinyreius heros 730 

Invidia? mutatus erit? Sic fata, cruorem 

Nectare odorato spari^it : qui tactus ab illo 

Jnlumuit; sic, ut pluvio perlucida coelo 

Surgerc bulla solct. Nee plena longior hora 

Pacta mora est, cum flos e sanguine toncolor ortus : 735 

Qiialem, qua^ lento celant sub cortice granum. 



cxsiinguem ah cxceho utre, et qunlientem corpus in suo cruore, propere descendif, 
nt(jHe siinul disctrpsit testes et comum, et planxit pectus mnnilms immeriiis. Atijue 
ohjur^ans fata, Atlaineii, (tit, cuiictn von erunl veslrce dUiimis : semper supererunt 
indicia mei dulnris ; alque annua cilehratio mortis cxliibita ubsidvet imagincm nostri 
luctus. At sunffuis rertetur in finrem. Piduiatine (dim, Proserpina, nuUare mem- 
bra mulicbria in fniffrantes m'/ nth as? Heros Cinyreius transformatus erit livori? 
•Sic locula itijicit nectar odoiatum in sanf^uivem ; qui ab illo tinctus ii(Jiatus esty 
ijuemadmodum bulla pclhicida consuevit cxcitari calo pluvio. Neque sputiiim lon- 
t;ius fuil intigra liora, cum jlos ejusdem coloris natus est ex cruore, Qualem P«- 
nica consueierunt producere, (juce tej^unt granum sub molli cortice : cctcrum brctis 



rit long. Hcins. ronj. Agnovit lingucc gemitum. — 720 In uno Ciofdni Dlisit av, 
15as. et ut ath. — 721 Hein?. viilt, vol iiivitis liliiis, Semianimem. Deiiidc 
in lino Ciofaiii suo versantem sang. — 722 Viilp. J)esiliit,piir. sinum. Hcins. ex 
nieliorihiis iJidit Dcsiluit... sinus. — 723 Unns L'.-id. indign. pretufi pcrcussa laccr- 
lis. — 721 At f\ Calandr. Ariind. et aliis ; vuifj. et. — 725 AhmkI. Znlicli. 
rl unii.*! Mfd. inqiiit ; nlVi di. tit. — 720 Spirrns. recitiita(fuc ; sec. Med. rtdivi- 
ra'jue ; Hcins. n\id(;\>iit recidiraijue. — 727 Ar^. plnng. referet sim. — 729 Mycil- 
1 MS legit utri. ;;i»i</i^M.— 7.'i2 Wi'i odoral . sparsil : Heins. f'\ inelioiiljus spargit 
profVrl. — 73;j I'lurio vttt. libri cum Aldin. et JCdd. alii j'ulro. — 7S.5 In Beio- 
lin. f«< omisb. Deindc pro or^u* in uno Heins. invt-nit exit. — 730 Sic vulg. 

NOT^ 

723 Indignis] Id est, indigne. 730 /^rrvf/^/wnf] Proserpina est, Di- 

727 Simutamtna] Adonia vocaban- lis conjiix, f|ii<i! pelliceni MenUiaiii 

tiir sacra, <pivf. in Adonidis honortni iu cognouiineni herbaiu iiuituvil. 

(juotantiis cekbrabantur. 



METAMORPIIOSEON LIB. X. 1450 

Pnnica ferre solent : brevis est tamcn usus in illo. 
Naraquc male haMcntcm, et nimia levitate caducura 
Excutiunt idciHj qui pra?s(ant nomina, venti. 

est ejus usus: namque venti iidem, qui illi praheiit nomen, dejiciunt parumjinnum, 
et fruf^iltm nimia levitate. 



Edd. Grana pr. Gron. fragm. Boxliornii et septem alii : in cnrtice idem Gron. 
quie cortice pr. Mor. suh vertice pr. Fal. atque alii qiiaiiior. Heins. conj. 
Qudltin, q. I. celantur cortice, grana Pun. Sfc, vel, celant se cortice :' scr'iptmn 
fiierat, celant arlice, mendose ; hiiic factuiii celant suh vertice, vel cortice, — 
738 Tniis Ciof. nimia gravitate. — 739 Viiljr. qui perjlant omnia, (jiiod Mss. 
luillis confinnatur. Mss. pierique, prcesiant omnia, vel, priebent omnia: 
septem, prasiant nomina, et sic septem alii pro diversa lect. Aruiid. prabent 
nomina. 

NOTjE 

737 Brevis'] Anemone est, cui a nissedecet adolescentulos prsesertini, 

vento, quod spirante eo aperiatur, iit elegantiae suae nimis nt plurimiim 

docet Plinius, noruen datum fuit : contidentes ; quos non sa;pius vel 

iuffios enim ventus est. Ex eo autem ipsi venti sccundi in portum quam 

quod brevis usus, foimie gloriam in cautes inipellunt. 
fiuxam atque caducam esse niemi- 



r. OVIDII NASONIS 

METAMORPHOSEON 

LIBER XL 



Fab. I. Serpens in Lapidcm. 

OitPHLts, Q^.afjii fluminis et Calliopes ISIusae filins, cum liabiiisset conjirgeiTl 
nomine Euiydicen, et cam ainisisset, ct cum sine ea ab Inferis redisset, 
lege accepta a IMiitone ; ne taleni doloii'm in altera experiretnr, pucrilem 
aniorcm i)i'iiiius institiiit. Qiiaiii ob caiisam 'riiies.siv niiiliercs iiistincta", in 
abditis locis soliliidinem agentcnj propter desideriiim conjiigis, interfcce- 
riint ; separalinnqiic caput ejus a reliquo corpore ci^m iyra in amnem 
Hebrum prcccipitaverunt : per cpiem in mare dclatum, et bine in insulam 
Lcbbum: cum liic bapsisset in littore, serpensqnc morsu sanguinem lauibe- 
ret, prinsquam vullus ejus appctcrct, ab Aj)olline Jovis et Lutonze filio du- 
ratus in lapideni est. 

C \rmim: (liim tali sylvas, aniniosqiic fcrarura 
'J'lircicius vatts, ct saxa scqucntia diicit; 

1. Duin I'ocla Thraciivi Irahit cjusinodi carmine neniora, atque ferocitatem Iru- 



I Kxc. Lnnjrerni. fijJvnsqne. — 2 \o%^. signaseq. In u no IMed. ««.r. soHrtn//a ; 
xiiaWofrcqutntia, Ahi etiaiu Codd. fruxvt vel c/uait : Berolin. (/((i'<<<, liotbius 

NOT/E 

2 VnUi] Oipbou*, scilicet, qiiem Tbracia oriundum librosupcriorc vidimus. 



p. OVIDII NASONIS MRTAAfORPH. LIB. XI. 1401 

Ecco nurus Ciconum, tecta) lyniphata feiinis 

Pectora velleribiis, tumuli de vertice ccrnunt 

Orpliea, percussis sociantem carmina nervis. 5 

E quibus una, Icvem jactato crine per auram. 

En, ait, en hie est nostii contemtor : et hastani 

Vatis Apollinei vocalia misit in ora. 

Qua3 foliis pra^suta notam sine vulnere fecit. 

Alterius telum lapis est : qui missus, in ipso ]0 

Acre concentu victus vocisque lyraeque est ; 

Ac veluti supplex pro tarn furialibus ausis. 

Ante pedes jacuit. Sed enim temeraria crescunt 

Bella: modusque abiit: insanaque regnat Erinnys. 

Cunctaque tela forent cantu mollita : sed ingens 15 

Clamor, ct inflato Berecynthia tibia comu, 



torum, cum silicUms ohsequentibus ; ecce Cicones 7nulieres habentes pcdora atlonita 
velatit ptllibusferinis, advertutit Orpheum jungeutem tersns chonlis tadis de cacu- 
mine catlh. Ex (luibus mm, capillis ctgitatis kni venlo, Ecce, inquil, ecce, hie est 
iinstri cuutemtor ; atque intorsit jiiculum in os sonorum Foetce Apollinei. Quod 
tccfumfrundibus iiiussit signuni sine plagn. Saxuni est missile aUerius, quod jut- 
ttnu supcralum est in ipso aere concentu vocis et hjrct, ac veluti supplex pro talibus 
inceptis jacuit ante pedes. Vcrum tumultus uudnx nugelur ; ct modus nullus est ; 
iitque vesmiii /uriu impevium tenet. Atque omnia jnculu essent supcruta conlu ; sed 
insuna vocij'eratio, et tibia Berecxjnthia cornu injiato, et tympana, et plausus, ct 



putat pro ductat.—A Med, cumuli pro tumuli.— 6 Leid. De quib. Unus Heins. 
un. led. Meliores, teste Heins. levem. ..auram ; alii kves...uuras.—7 Qiiatiior 
/•:/(, nit, hie, hie est, ut Amor. in. TiO.— 9 Pro pricsuta, alii prasumta, protectu, 
prrecincta, prwfulla, prufixa, pressura, persuta. Qiiidain sin. sanguine. — 
11 Tluiaii. et Gron. abiit ; ecsanaq. Uuus Rled. etiam craif i.V.— 16 Alii tt 

NOT/E 

S yurus Cicomtm'] Pro baccliaiitibtis 11 Victus] Ut hinc quantum ad 

1 Ineiciis nuilieribusposuit: sunt enim mitigandos ferorum hominum animos 

Cicones Tliracia>. populi ad Ismarum valeat eloquentia, liceat colligere. 

montem. 14 Enjnnisi Qua- Latinis Furia 

7 En hie est] Ea est oninino furio- dicitur. 

scrum ultique liominiim oratio, cum IG tVamor] Actum est, cum prinnim 

bene nionentes sapientes viros, per- per tumultnni et strepitum os politico 

versiE tamen natunc advcrsos, per- viro obstruitur. 

dere con^titucruut. Berecynthia] Cujusniodi in sacris 

9 Foliis] Tliyrsos sen liastas Bac- Cjbeles, qniu Berecynthia a Berecyn- 

charum bedera vel pauipiiio %cstitas tlio Pbrygiaj moute dicitur, uti cou- 

iaiu sivpc vidimus. sucveraut. 



Ii62 r. OMDll NASONIS 

Tynipanaque, plausiisquc, et Bacchei ululadis 

Obstrepucrc sono cithara?. Turn denique saxa 

Non cxauditi nibiiorunt sani]:uinc vatis. 

At primiim attouitas ctianinuni voce cauentis 20 

Innuraeras volucres, angnesqiie, agmenque ferarum, 

MaMiades Orphci tiluluai rapucrc thoatri : 

Inde cruentatis vertuntur in Orphea dextris : 

Et coijunt, lit aves, si qiiando luce vagantem 

Noctis avcm ccrniint : structoqiie utrimque theatro 25 

Ccu niatiitina cervus pcrituriis arena, 

Pra?da canum est : vatcmque petiint ; et fronde virenti 

Conjiciimt thyrsos, non ha^c in munera factos. 

Hae glebas, ilia? dereptos arborc ramos. 

Pars torquent silices. Neu desint tela furori ; 30 

Jidcchci idulntus obstiterunt sono citharce. Turn denique lapkles riihuenint cruore 
Po'ettc nun exauditi. Ac iirimum Baccha: disjecerunt avex inmnncras, tl sevpentes, 
I't turhiimftrarnm, etiamnum admiruntium roeeiu cantantis, qute i>loria erant thea- 
Iri Orpliei : indc vert mil ur in (Jrplieuni inanilnt.i sanguinolentis, idque concurrunt 
lit atcs, si quando rideul noctuuni erruntem de die: titque nt Hlriniqnc speduculo 
posito cervus periturns in anna mntutina est prudu canum ; et inraduul I'oetani, et 
siniul mitlnut tliyrsosfnliis virentilins, neutiquani pnratoti in hos usus. Ihejuciunt 
cespUcSj illcr ramos excises ex arhoribus, pars saxa. Neve arma desint vesania. 



iiijracto ; nniis c\\a.m nffi<do. Deiii pro Ber. Ras. Cybeleia. — 17 A\\\ et plans. 
et sic Beiolin. (|ui inox lial)i't Bucchciqne : Heiilpll). qX\ am et plans, ct tunc 
Baccheus. — IM Ohsrcp. sonuin Uihiii. Cn'sfii. pr. iMor. sec. Pal. ct (tcto alii : 
soHos nniis Mor. et Vo>s. (piod taiitiindcin est: alius Med. sonis: fragii). 
Hoxliornii soni. Ohstupuere simiun octo alii : pr. K. ct Ziilichcrn. Olistruxere 
sonnm. — 19 /\iun(l. Non e.vaudilis...sanf^. nervis. — 20 lierolin. Ac pr. ait. cti- 
amnunc r. H^s. uiius atlon. nee tactas v.- -22 Arj^. ct 'I'hysii Orph. populuni rap. 
Alii ctiari Icirnnt i-ap. triumjihi, cpiod non ouiinno displicct IJuiin. cpiin niox 
theatro scipiitiir. — -J I L'nus I\Icd. Inc. r<dautem.— 2ii (en c\ pr. V. et Ca- 
laiidr. l-2\c. dciiit Mcin». vul>;. Ct; ni dti cliiiiu c\ iiiciiorihiis ('«;«. Jun. 
deprensvH arena. I'osI linuc in niaiijinc li'i<i. ascripliis ciat luc vs. Jam mor- 
su pelitur ccuni tstaque prcnientnm, cpicni cuirupturn ct spnriuni jiidicat Ijurm. 
Hcius. tanicn coiij. circnmturbaque piemenlum. — 27 Virenti v\ Cant. ])r. Pal. 
Aruiid. Exc. I. et aliis ; vulg. virentes. — 2a Tert. Med. Injiciunt lliyrs. — 

NOT7E 

22 Manades] Bacch?', rpiihns arru 25 A'«t</.sarf»M] N()ctuan),bubonem, 

rod (jMivKTBat, a furcndo, iilud dahuu aul liiijus gcneiis alicjuani. 
jiomen. Struclo] Amphitheatri est periphra- 

liapnere] Solent vcro seditiosi sis. 
liomincit in illo'i priniiini furere «pji 28 Non Uac} Sed magis ad laptilia* 

sapientibug aurein pra:bent t'acileni, usus. 
lit tandem Ii0!i r|uoquc rescipdant. 



METAMORPriOSEON LIB. XI. 14G3 

Forte boves prcsso siil)ifj^cbant vomere tcnam : 

Nee procul liinc, iiiulto I'nictura sudore parantcs. 

Dura lacertosi fodiebant arva coloni, 

A<:fminc qui viso fugiunt, operisque relinquunt 

Arma sui : vaeuosquo jaccnt dispersa per agros 35 

Sarculaque, rastrique graves, longique ligones. 

Qua? postquam rapuerc fcra;, cornuquc minaci 

DivcUcrc boves ; ad vatis fata reeurrunt : 

Tendeutemque manus, et in illo tempore primum 

Irrita diccntem, nee qiiicquam voce raoventem, 40 

Sacrilegai perimunt. Perque os (pro Jupiter !) illud, 

Auditum saxis, intellectumque feraruni 

Sensibus, in ventos anima exhalata recessit. 

Te moestas volucres, Orpheu, te turba ferarum, 

Te rigidae silices, tua carmina saepe secutae 45 

Fleverunt sylva? : positis te frondibus arbos, 

Tonsa comam, luxit: lacrymis quoque flumina dicunt 

Increvisse suis ; obscuraque carbasa pullo 



forte tauri arabnnt vomere impact n ; nee loiige hinc fortes agricola eruehant terrmn 
asperain piiraiites ftiicliim mtilto sudore. Qui visa turba evadunt, et abjkiunt in- 
strumeiita sui laboris : atque sarcula, et ponderosa rastra, et lotigi ligones jacent 
sparsi per Intos caiupns. Qua; postquam swrce Bacchip abstuler^int ., atque sustule- 
runt cornua minacia tauris, vecurrunt ad vecem Po'ela ; atque scdestw viactnnt 
porrigentem mamts, et tunc primum vana proferentem, nee quicquam promoventem 
cuce : et (proh Jupiter ! ) spiritus emissus in auras abiit per illud os obserratum a 
silicibus, alqui' inlclhctum sensibus ferarum. Tristes aves, agniina ferarum, dura 
suxa, nemora siepe flexa tuis rersibus, te luxerunt, Orpheu: arbores hnbentes co- 
luani tonsam te Jlecerunt foliis amissis: fcrunt etiam ainnes auctos fuisse suisjieii- 



21) Dcreptns est e conj. Hciiis. viilg. direptns ; Gron. r/pcrr/^/os.— 32 Uiitis 
(Jvon. nurito \)vo niulto. — o'i Unus Med. laeert. fiudeliant ; iiniis LciH. sh/u'^v- 
bant.—'Si Jim. .Irni «». qui et dilapsa pro dispersa: Leid. diffusa. — 30 Viilg. 
et rastr. Dniulo |ir. IMor. curvique lig. — 37 Noiiniilli torn, mi/ducs.— 38 Viilfjj. 
Dirulsere ^"i-. Jmi. Divcrfei-e; aVni'^ Dim i sire ; (jioii. Divisere ; Med. et dtio 
alii Di^jiinxere ; lionoii. Dissiluere ; lias. Dum nisere : Divelleie Heiiis. rectuin 
putat ex pr. Pal. Cant. (). Tliiian. et iitiO(|iie I'^rturt. aliis(nie con pliii ihiis. — 
3U Alii man. atque ill. — 41 Unus Med. Saer. feriunt ; duo alii pirduiit. — 4.5 Ki' 
i^'/rfrt' piot'ert Heiiis. ex pr. A. et duolius aliis ; vxtU'ii rigid i. — 47 Comam, i\na.- 
tuor vett. cum Bcnicgg. vulg. comas; iioimulli eiiam ex vett. coma, — 48 Pal. 

38 Divcllerc^ Qui Itiit ritus in Bacclii bacris. 



14G4 V. OVIDII NASOMS 

Naides et Dryades, passosque liabucrc capillos. 

Membra jacoiit divcMsa locis. Caput, Hchie, lyraraque oO 

Excipis, ct (minim) medio dum labitur amiio, 

Flebile nescio quid queriliir lyra, llebile liiuiua 

i^hivmurat cxaiiimis: respondent llebile ripir. 

Jamque mare invccta; llumeu populare relinquimt; 

Et Methymmva^ potiunUir litlorc Lcsbi. 55 

Tlic lerus cxpositam pcregrinis anguis arenis 

<)s petit, ct sparsos stillanti rore capillos. 

Tandem Phoebus adest ; morsusque inierre parantem 

7\rcet ; et in lapidem rictus serpentis apertos 

Congclat; et patulos (ut crant) indurat hiatus. GO 

Umbra subit terras : et, quae loca viderat ante, 

/i«.« : it Niiiiles ct nnjiuics gcstaverunt vela obsciira n?;>TO colore, ct comam scissnm. 
Arliis jiiccnl locis tlisj)crsi. Ilehrc, cxcipis caput et cilliimtm : altpte, mivum, dum 
cu fcrtur medio Jlumiiir, cjucritiir iicsciu quid lugubre, liui>uii exsdtif^vis murmurat 
his:ubre : ripic rcdduiit lugubre. Jamque pcrductce ad marc dcscrutit amnem pa^ 
iriiitn, ct fiuuntur littorc Lesbi Methynuucp. Ilic s(cnis scrpenn vnlium appetit 
porrccliim in sabulo exlero, et comam madidam defluente aqua. Apollo adest deni- 
que, atque prnluhcl nitcntem admorcre deiite.i : ct indurat in .saxu)n os iipertum an- 
S'ii<, ct congclat rictus apertos, qnalcs crant. Umbra pcriadit terras, et relegit 



xuws. carbai. villo ; Jun. pnUcc. — 49 lloroWn. sparsosq. pro passosq. Unus Mor. 
pa^s. bab)tif=sc ; ciide Heiii':. siiadet \'aiadas ct Dnjadas ; pass. Imbnisse cap. nt 
lofoiatwr ml rh dicunt. — oO Fro dirrrsn, Lc'n]. divutsa ; \\'^. dirisa ; alius (//s- 
jiersa ; ]\I(.mI. dimtnsa. — o 1 <iiiin(|iw lil)ri .Jainq. muri.-- ^>'> Alii C'odd. iMctlljjiH- 
hu'i ; nmis Miteknci. Dtin Spiitiis. pot. littora.— rtd Expositum est ex vet. 
oxfnii>laii ct iriipiessis nliqiiot ; \n]<:. erposilo ; in CAvley-X. expositus : in Be* 
y|^\\u. tt posititm. I iiiis Vatic, anguis in Itcrbis. — 57 Unidam, "/j.s/(/(V pro os 
prill. Sic lo^it otiani Planudcs, qui vcrlit, it7pioj iitpis avrfar-q. I'ostli. vs. viils;o 
)n-crel)aliir : Lambit ct liijmniferos inhiut divillcre rultus, (|uoni jam Ciot'an. 
dik-iiduiii jiidic-avir. IMo co in Vo'^s. INIs. Extcmplo morsu ccdit laniare fcrinn, 
H'-ins. roiij. cejiil lani<nc. Capofeircns ( ensct, ex dii(d)iis \(M>il)iis coidiciin- 
diini liunc uniun : os petit, ct sacros inliiut dirdlcre lultus, ciini de capillis olio- 

NOT.E 

\0 \nidca'] Fontinm et fliiviorum pellant. 

njmplia^. ^^ I'hahus] Apollo, Orplici patrr; 

yj: ;/'((/<.-(] Nymplr.p syl varum infola\ tpii filii curam post fata siiscepif. 

-») llehre] Qui lliiviiisot'l'iiracia'. Qua ix re in(<f,'ritatis siur vindicem 

r,5 Millujiuiuni] Fuit Mctliymiia adcsse Dtum colliucic dehent sapi- 

Jiil)- LcsLi opiinu) vino celehris. enlcs. 

Lenbi] Em Lesbos A:«ai insula 01 Ante^^ Cum Eurydicen uxorcin 

rlaiiHMnia, Tliraci.E opposita, quam repetitiirtis Orplieu'^ ad Inft.ros de- 

iiodl»- MitNlencni ainirbis nomine ap- scenderat, ut supra vidimus. 



MF.TAMORPIIOSF.OM LIR. XI. 1165 

Cuncta rrcognoscit. Quixrensquc per arva pioriiiu 

Iiivenit £1117111(^1511, cupi(li.S(iuc ainpleclitur iiliiis. 

Hie modo corijunctis spatiantur passibus ambo : 

Xuiic praicedenlcm scquitur: nunc praevius antcit: 05 

Eurydicentjue suam jam tuto rcspicit Orpheus. 



Fab. II. Tliracia? mulieres in Arbores. 

Thracm matroiitp, qiicn Cirdi iiiteifiiPiant Orplioi, a Libeio nlciscente icniii- 
luin scientiae suae, ia arbores varias aljicrinit. 

JNoN irapune tamcn scelus hoc sinit esse LyEeus ; 
Amissoque dolens sacrorum vate suorum, 
Protinus in sylvis matres Edonidas omnes. 
Quae fecere nefas, torta radice ligavit. 70 

Quippc pedum dif^itos, in quantum quaeque secuta est, 
Traxit : ct in solidam detrusit acuraine terram. 
Utque suum laqueis, quos callidus abdidit auceps, 
Crus ubi commisit vokicris, scnsitque tencri : 

omnia loca qiue ante conspexerat : atque liistrans campos piorum repcrtt Eurydiceii, 
tt amplectitur avidis brachiis. Ilic modo utiri/iie (iinbulaut cequis gressibus: mndo 
sequitur nntccedentem : modo prcccedens anlevcrtit ; atque Orpheus jam retoiquct 
visum in sunm EitnjdiceH secure. 

II. No}i tamcn Bacchus paliliir hoc flagitium esse inuttinn ; atque indignans vate 
iubluto sacrorum siioriim, rcpcnte compcscuit sinuosa radice in sylvis omnes mulieres 
Thracias qua- admisirunt scelus. Nam'jue corripuit digitus pedum, sicuti qualibet 
secuta est, it immisit in terram duram acumine. Et sicuhi avis, cum implicuit suum 
pedem laqueis, quos subdulus auceps texit, ct advcrtil se captum esse, sesetorquet, 



sam mentionem esse contemlat. JNIulti antiqiii, sparso stillantes.— 6i IMed. 
avidisque ; B;is. trepidisque. Alter Twistlcii. amplect. alls; ut alas pro bra- 
chiis po.suefit.^(J4 Mm. modo cotijuncti spat.— 6(i In iino Ciofani jam tutus. — 
08 IJeroliii. Admissoq. luenssacr. — 70 Eccere fiedit Heiiis. ex pr. R. pr. IMed. pr. 
lias. Exc. I. et sex aliis ; vulg. viderc.—72 Sol. declusit, demisit, deslruxit, dc* 

NOT/E 

^2 Arva piorum] Quos campos Ely- 68 Vate] Orpheus eniin plurinios 

sios vocitare consuevernnt. in Baccliuin ptdclierrinios liymnos 

66 Tuto] Cum olim eandcm videndi couscripserat ; atcpie insuper sacra 
desiderioperdidisset,utsuperiorilibro ejus in (jnvciani invexerat. 
vidimus. 69 Edonidas] Thracias ; Edoncs 

67 Lyaus] Liber est Pater, sen namque populi sunt Thraciap. 
Bacchus, qui curas solvit. , 



liGCi p. OVIIJII NASONIS 

Plangitur ; ac trepidans astring^it vincula motu : 75 

Sic, ut qua^qiie solo dcfixa coha^scrat harum, 

Exsfernata fu2:am friistra tonlabat. At illara 

Lenta tenet radix, exultanteuuiiie coercet. 

Dimiqiie ubi sunt digiti, dum pes ubi quasrit, et ungues, 

Aspicit in tcretes lignum succedere suras. 80 

Et conata lemur nu^renti plangere dextra, 

Robora percusslt. Pectus quoque robora fiunt : 

Robora sunt humeri : porrectaque brachia veros 

Esse putcs ramos; et non fallare putando. 



Fab. III. Contacta a Mida et arena Pactoli in Aurum. 

I,iBER,Tliracia digiessus, cum Tniolum monteni I.ydi.p coniitatus Bacchis 
peterct, Silcnus ci aufiigit : queni Pliiyges captiini ad Midani regeni ad- 
diixenmt. Apiitus ab eo, exceptus est, et Libero advcnienti ledditus. 
Quod ob beneficiiim optaiidi Dens vcniam ci dedit, si quid vellet, a se 
peteret. Ille ut qua-que contigisset, aunim fierent : quod ei inutile fuit. 
Cni Detis pefenti ut restitueretur &ibi fecit. Jiissit enim ad flumen Pacto- 
lum pervonirct, ibique se lavaret, et sic rediret in pristinuni slatum, unde 
aqua aurei coioiis csse*ccepit. 

^KC satis hoc Baccho est: ipsos quoque deserit agros : 85 
Cuniquc choro meliore, sui vineta Tymoli, 

et sesc a^'ilnns courctat /rtr/i/co.s mo(u: sic, ut qnalibet hnriim terra' affixa colueserat, 
uttoniin invussum medilnbatiir fir^am: quipiw radix fltxUis iUam impedit, et re- 
primit xiscjiictnnlem. Et dum scriUulur ubi sitit nrticiili, ubi pedes, et ungues, 
(idvertit lignum suinrreiiire in sums et pedes politus. ("nmque tetitasset pcrcuterc 
femur uiiinu luf;euli, percusnit lignum: pectus etium mulatur in lignum: humeri 
sunt lignum : et credits lacertns exlensos esse veros ramos; neque decipiaris ere- 
dendo, 

III. ^'ef|ue iJifnd satis est Bnccho : destituit ctiam ipsos camp-is ; atque concedit 
cum agmine mdiure in vineta sui 'tymoli et ad Pactolum ; (ptanquam neque tunc 



tririt, dilrnrit, r/r^.rjf est in Codd. lc;jjoic. 7) ]VAr\H'.\\n. ac trcpidus. Supra 
ad III. r.i'». Mciii"-. lunnuit xtriln-iiriuiii, trepiihi substringit : i'k- subsiricta ilia, 
suhxtricia crura nU\n \i:'j;iiuluv. Idem coiij. tnpidans astr. r. nwtws, R»t, trcpi- 
dnnte...m<)tu. Cant, et Jiin. timina pro riiuula liabent, (|uie Hiiiin. de laqueis 
ex vimine facti* accipiebat. — 7«) Vuli;. Sic quacumqw , ijikmI ihins. alxilcvit 
tiiuni .M'-s. aiictoiiiate.— 78 Duo /o;i/,'() /<7it/ ~ 79 Quurit ex iiiio vetnsio mc- 
tri caii«a putniit Ho-rius ; viilfr. peiil.-iiO E\c. Lauf^'iiii. liespiai inter. 
(). ft iiiiii"< Ui'iis. iTosjiicit. Dciiide in ninliis vetf. ligii. succrescen .- HS Plu- 
rimi lotienn quoque brockui leros, \v.\ vera, v<;l laiidein ; <t Pal. Jortes: pr. 
IJa*. et lJeriiCg{;. terns quoque brachia longa: Heins. putabat porrectaq. brachia 
vara, vcl caro».— bl lierolin. non falter e.— HO Pro rinda noiinuili Ic-^wnt pinela, 



RlF,TAMORPHOSEON LIB. XI. 1407 

Pactolonque petit : quanivis non aureus illo 

Tempore, nee earis erat invidiosus arenis. 

Hunc assueta cohors Satyri, Bacchaeque frequentant : 

At Silenus abest. Titubantem annisquc meroque 90 

Ruricolai cepere Phryges : vinctumque coronis 

Ad regem traxere Midan: cui Thracius Orpheus 

Orgia tradiderat, cum Cecropio Eumolpo. 

Qui simul agnovit socium comitemque sacrorum, 

Hospitis adveiitu festura genialiter egit 95 

Per bis quinque dies, et junctas ordine noctes. 

Et jam stellarum sublime coegerat agmen 

Lucifer undeciraus, Lydos cum lastus in agros 

erat aureus, nequc invidiosm pretiosis arenis. Ilnnc comitantur turha snlita Satyri 
(t Bacchce : at Silenus desidtrntur. Agre.stes I'hryges comprehenderunt viuillan- 
tern atate et vino; atque duxerunt coranatuiit sertis <td regem Midan; quern Or- 
pheus Thracius doeuerat o>'gia eum Eumolpo Atheniensi. Qui slatim atque 
cognovit sudtdem it consciuin sucrorum, festum cclebracit per roluptatcm hospitis 
adventu, decern diebus, et contiuuis naclihus. Etjam Fhospharus laulecimus con- 
gregaverat excelsum chorum stclktrum, cum Rex hilaris ivit in agros Lydos, et 



ve! spineta, vel dumela. TymoU etiam scribitnr aliciuando Timoli, vel Tumnli. — • 
88 Quatuor libri 7iec fulris. — 81) Gion. et qiiatiior alii Bacch. sequuntur. — 91 
"^lor. cep. seues ; Jun. bores. Quidam vinct. catenis ; et alii colon is ; et tunc 
Icgenthnii cinctumque. — 92 Ex Ariind. piofirt Hciiis. iraxere pro \'ii[<i. duxere, 
lit apud Viii;. /En. !i. 58.403. 3Jidan etiam ex meliorihtis; aiii Midam. — 
93 In Berolin, .scritjitnr Eumolpho. — 94 Qiiem sim. iindecini libri. — 90 Et bis 
quinque dies unns Heinsii : per ijuis qitinos vumxs ^Icd. unde Heinsiiis, bis qui- 
nosque dies.—9'6 Arg. cum tentus in, quod Heiiis. veruin piitabat, quia apud 

NOTiE 

86 TymoW] Qui mons est Lydiaj 93 Orgia] Eo nomine Graecis a 
optimi vini fertilis. furore dicta sunt Barchi sacra, dc 

87 Puctolon] Fliivius est Lydix nocte maximis clamoribus, et pudore 
aiueis arenis notissimns. omni posthabito, celebrari solita : de 

Non aureus] Quod ex sequcntibus qiiibus lib. iii. 

cognoscetur. Cecropio] Atlieniensi ; a Cecrope 

90 Silenus] Bacclii fiiit nutritius et piimo Atlienicnsiinn rcse: fiiit et 
pa?dagogus, ejiisdem con)es assiduns, alius Euniolpus Tliracensis, Neptiini 
semper ebnus, pando asello vthi filins. 

solitiis: de quo jam supra Iii). IV. Kumolpo] Hie Orpliei fiiit di'-ci|)ii- 

91 Phrygcs] Qui popiili fuerunt lus, ciucni .Suidas iMus»'i facit tiliiim. 
luinoris Asia- Lydi^ tinitimi. 97 Coegerat] Id est, undecinm.s 

92 Midan] Phrygian re.\ fuit per diesadveneiat. Fingiturautein stelliis 
avaritiam farrtus opulentissimus, anri cogeie Lucifer sen Veneris Stella, 
pvetio jura omnia exa>quarc solitus : quod ultima, ad vcntaute die, hiceat. 
ex quo locus datus fabula?. 



14G8 r. oviDii NASONis 

Rex venil; et juveni Silcnuni reddit aliimno. 

Huic Dous optandi gratuiu, sed inutile, fecit 100 

Muncris iiibitriuni, ij^aiidens altore rcccpto. 

Ille male u^l^■us donis, ait, Eflicc, quicquid 

Corpoie contit,'oro, t'i!l\uin veitatur in auruni. 

Annuit optatis: nocitura(jnc mimcra solvit 

Liber; at induliiit, quod non nicliora petisset. 105 

Lietus abit ; gaudetquc malo Beiec} ntiiius heros : 

Pollicitanique lideni tangendo singula tentat. 

Vixque sibi credcns, non alta tVonde viientem 

Ilice dctraxit virgam : virga aurca facta est. 

Tollit hiinio saxuni : saxuni quoque palluit auro. 110 

Contigit ft glebani : contactu gleba potenti 

Massa fit. Arentes Cereris decerpsit aristas : 

Aiirea messis erat. Demtum tenet arbore pomum : 

llcsperidas donasse putes. Si postibus altis 

restifuit Siknum juveni alunmn. Dcus Icttiis nutritio recuperato pntestattm dedit 
grnlam, seil /i-u.stntiKnin, peteiuli fluo(ivi^ douum. Illcmalc ciAlocdturus btneficium, 
J'lic, iii'juil, ut (juic'/iiul atti^tro curpore muti Itir in jliiiuin aiiniin. Bacchus favct 
vuli.s, atque crptndit dona obfulura ; attjue induliiit, ipiod nun puposcisset potiora. 
Hcros Bcrecynthius discedit h.lmis, et latatiir vialo, it periciiliim fncit fidei pro- 
wiisstf- qua-libit tw^cndo. Atque agie sibi confidcns, dcripuit ijiiei cu hnmili virgam 
rirtnttm /uiiis : liiga facta est aurea. Tollit huino silicem ; aihx el'uim flatet 
auro. Tetigit tiinui cespitein, cesjus mutatur in tnassani puleuti contactu. De- 
traxit spicas ariilan fruinenti, tnessis erut aurea. Tructat pomum dccerptum ex 
urbvre, cridus IJespeiidas didiise. Si udmovit digitos cxcehis poslibus, pastes 



Calpiirn. ErI. vii. ' Lcnfiis ab nil)e venis.' — 100 Hcidelb. Ilic D. Vuljr. D. 
aptanti ; c\ Pal. D. Heins. protulit optandi, (\»ni\ melius piitat. — 101 Heins. 
e.v L'rbin. rccepit altore pro vtilf;. alitore. — 104 don. et qiiatuor alii Ann. 
optanti,noc. — lO.j Viil<;. Lib. it ind. Biiiiii. iinrfeit at ciini iino K. — 106 Alii 
gaud, dnti.i, vel dato ; Meil. iiiiiis sibi. — 107 I'oUicilauKj. est ex Heins. enieiid. 
ct ji<: ISerolin. viili;. Pollicititjue : alii t^ollicitisq. pollicHur/. vol poUiciloq. — 
108 Qiialiior libii alt. /route vir.— lO'.l I'olitiani ct <lii() Med. Illce dipressil ; 
tre.s decerpsit ; f)iiatiiur dicerpit. — 1 10 I'al. saxiimque iinpnlluii aur. — 1 1 1 Leid. 
i'brripit et. H(iiis. viilt ut fileb. — 112 Si>rotii \i\jer, Ceren ni. 'I'uiic Heins. 
voltbat, arenlin Cererem d. arislcc ; Utirni. vcro arenti...aristcE, nt Ceres sint 
spico: vi-1 grana, undc panis conticitnr; ut viii. 'l\)'i. et passim. — 113 Heins. 

NOTyE 

♦if> .l/«fnt»'<] Bacclio, scilirct. giap, a Berecyntho montc sic dictus. 

101 Altore] SWi-no, 112 M'issa'\ Kaque aiiroa. 

102 yiale usurus] Ut po^tniodiim 114 Ilenperidas] Qnas, He'spr-ri 
patr-btt. filias, hoi los aiireis pomis pieliosos 

lOii lierecijuthius] Alidas rex rijiy- liabiiissc antca vidimns. 



RIKTAMOnniOSKON MR. XI. 1409 

Admovit digitos ; posies radiarc vidcntur. 115 

Illc ctiam liqnidis palnias ubi lavorat undis, 

Unda ilnens palmis Danaeii cliidcrc posset. 

Vix spcs ipse suas aninio capit, aiirea fint^ons 

Omnia. Gaudcrili mcnsas posucrc ministri, 

Exslructas dapibus, nee tosta^ fnif^is egcnte.s. 120 

Turn vero, sive ille sua Cerealia dextra 

Munera contij?erat, Cerealia dona rii2:ebant. 

Sive dapcs avido convcUere dente parabat. 

Lamina fiilva dapes admoto dente nitebant. 

Miscuerat puvis auctoiem miincris undis, 125 

Fusile per rictus aurum fluitare videres. 

Attonitus novitate mali, divesque, miserque 

Eflugere optat opes : ct, qua? modo voverat, odit. 



videnlur micare. Cum ille insnper nhluerat manns iKiuis lUfuidis, aqua Uqnidc possei 

decipere Daiia'cn. Vix ipse coiitinet tiicnte Sjies suas, Jiiigens cmma uurea. Fa- 

tmdi (idmoverunt lataidi mertsus congeslas epulis, veqite vacuas pnnis. Turn vero, 

sive ille 

piebat . 

Temperaverut Bacchum auctorem doiii iiquis linipi 

«s currere. Exsternatus novitate viali, it opulcntus, et infdix cupil vitare dicilias, 



(tdinoverunt latantt 7nensas amgestas epulis, veque vacuns piinis. lum lcjh, 
Ille attigerat S7(a rnnnn dona Cerealia, dona Cenalia dtnaji.tiant. Sive CU' 
t fran^ere epulis dente famelico, epuhe rudiahant fiara lamina dente admoto, 
jeraverat Bacchum auctorem doiii aquis limpidis, cerrieres aumm liquidum ptr 



conj. »iess. era>i(, nempe, arista?. — 114 BevoWn. He<perides.— l\G Heins. ma* 
Irbat llli eliam. Gron. palm. i:t laveiit ; An.iul. ttiam luent. — 'in Onto 
Dan. deludcre ; et dt-iiule Jniilti addiuit vs. Imnr, Corporis et .nembrin rcsplcH' 
duit aurca vcstis, vel e mcmbris. — 120 Tics libii ncc codec frug. — 123 Uims 
held. avid, confringere ; ocU^ contingerc. — 124 Hi-ins. ex vett. iniiltis profert 
nitebant; viilg. nitcbat: alii premebnt, vol prciiiebaut ; iinus Leiil. carebant; 
Cod. Politiaiii, et octo Heins. rigebant ; \\o\\nn\\\ncgubat, vel negahant : I'.i-iii- 
cjue Heins, conj. crepabant, v\ Wmm. virebant, ut auro conveiiioitiiis. — 12G 
Dwo \\Wi riuxile per rict. — 128 lieias. coiij. quas mod. Dc'inde -din 7Vivcrati 

NOT.E 

117 Danaen] Qua?, Aciisiifilia, ini- 125 Auctorem muneris'] Bacclnim^ 
}..re ameo, in (|aem Jajiiter niutatiis, scilicet, per qiiem virnini iiiteilijiitiir. 
c'.iisafiiit : ut dictum in superioribus. 127 Divesque] Qtiot ejiisnioii Alida; 

118 ^Hifrt] Vel lioc lino asininas Tantaliquc avaii et sordidi vivnnt, 
aiires meruit lionio insantis; ex cujiis auro semper inhiautes, de eo vix un- 
tamen brevi exoritiiro exitio, ma<;is a quam delibantes! 'i'dudem tamen 
Deo quae ipse nol)is bona esse novit, Midasquaslantopereopesexpetiverat 
<}nam qua; impense concupisciujus, odit. At vero istis niulta maijis decst 
petenda esse, discere non paiiitebit. quod habent qiiam quod noii linbent ; 

122 Rigebanti Quia in auruni niu- qui eo gravioie amitu-ndi mctu tor- 
tabantur. qucntur, quo sunt beatiores. 



1470 V. OVIDII NASONIS 

Copia nulla lamcm rclevat : sitis arida guttur 

Urit, et inviso meritus torquetur ab auro. 130 

Ad ca'liiniqne nianus <'t spleadida brachia tollcns. 

Da veiiiani, Leiucc pater; pcccavinms, inquit: 

Sed miserere, precor, speciosoque eripe danino. 

Mite Deiiin nuiiicii 13acchus peccasse tatentem 

Jlcstituit, pactainque iideni, data munera, solvit. 135 

Neve male optato nianeas ciicumlitiis auro, 

Vade, ait, ad ma<2,nis viciiium Sardibus amnera ; 

Pcrque jufium montis labcntibus obvius undis 

Carpc viam ; donee venias ad fluminis ortiis. 

Spnmitoroque tuuni t'onti, qua phirimus exit, 140 

Subdc caput : corpusque simul, simul elue crimen. 

Rex jussa? succedit aqua?. Vis aurea tinxit 

atque aicrsutitr qua; moilo cxpctivcrnt. NnUa nffiucntia minuit famem: silh 
urtna injl imtiuit fauces, et iitcrilus crucialur ah auro hwid'mso. Atque tendens 
palinas el splcndidu brachia ad calum, IfiJiosre, ait, pater Lencce ; dcliquimus. Sed, 
nro, mihcrere, alquc suhtrahc riiituc splendida-. liacchus Ivne Dcorum numen 
rvficit aiznoscaihm deliqnisse, rt sidcit fidein promissnm donaquc cxhiliita. Neve, 
inquit, sis uliduciiis auro prurc disiderato, ito ad flu via m proxininm Claris Sardibus, 
atque iiicide occurrcni nqnis fliientilius per cacnmcn mordis, nsquedum pcrvenias ad 
I'otdesflurii : ft suhmitle tunm caput scaturigiiti spumanti qua uberrima erumpit : 
it ailue simul corpus el crimen. Rex adit aquum indictam. Vis aurea in/ecit 



— 130 .1/'Tj7(m ex plcrisruif; scripfis Hcins. rrccpit; viilg. werifo. — 13S Trcs 
libri pretiosn<iue. — 1;M IJiiiii). iiiallit Mit. Deus num. — X'.Mi \u\ii. Nest, factiq. 
fide did. sec. Alcd. ciini N. pro var. lect. jmcli'iur ; dein alii phirea fidcm: pr. 
flnnibiiig. Fra'Tiii. 'I'lieatiri. <;t diiodccini iiVn/actaq. flde ; tert. Mvx\. fatiq. 
fide ; pr. Groii. factamq. fide : iiiide Heins. rt^finfiit pactamque fident. Burn), 
mallet ita di'»lin}{iiere et lft:erc : lleslitait. I'aclaiiKpie fidcm, diUa munera, sol- 
vit ; lit sint vcrha JJacrhi. — 130 iMuncas nA a ace. i'al. Aiiind. I'l. S. Marci, 
N. alii^qiie iDiilli* ; cetcri tnancat. — 1;$H \'ii1^../»a''. ripu: lah. I'liiiciiilat Heins. 
montis finatiior Mss. aiutdiil ate ; iiialit taiiieu Tiiioli, aut rupis: (jiiidain hie 
lialient lilw. (udis <ti:iiii Hciiis. siiadtt liilc Codd. Civlest. et Ma. pro vulg. 
ulnis. — 140 Spumi/rroq. ex iiieliordms Heins. |)r(»fert ; vulj;, Spumigeroq. — 
1 n Oron. Sprotii, et Tlniaii. sim. ahlue. Deinde Cacscn. l\\i\ et Menard, et 
alii crinc/n. — 112. 113 IJeiolin. aur. flumcn Tinril. Pro 7-7«/;u>i Heidelb. i'Vu- 

132 Lena*] JJacrhe : nam id illi ditio, sine rpia fieri neqiiit ntquisqnam 
apudCira-cosa torcnlaridatmniionieii. a inalo liberetiir. 

133 Speciosn] Atqni ejiismodi est 137 Sardibus] Fiiit Sardis, sen Sar- 
(piodcnmqne homines in barathrum des, nrbs L.vdi.r, Crce.si regia, qnam 
prolicit. I'aetolus pru;terfiuebat. 

131 Fatenlem] Ea est prima con- 



MKTAMORI'IIOSKON MB. XI. 1471 

Fliimcn, et luiniano dc corpoie ccssit in ainnom. 
Nunc quoquc jam veteris percepto seniiue vcnas 
Arva rigent, auro madidis pallentia glebis. 145 



Fad. IV. Midae aures in Asini aiircs. 

Pan, cnni Tmolum montcin Lydias freqnentans fistula se oblectaret, elatiis 
gloria agrtstiuni Nyinphaniin," Apollineiii in ceitamen devocavit. Jndice 
ergo Tinolo, cnjus mons erat, cnni victoria A|)oliini esset adjndicata, MidaK 
regi siipradicto assldcnti soli displiciiit. Qiinin ob caiisam Apollo, ob ean- 
dem stultitiani, qiiam et supra gesseiat in Liberi patris voluntate, iiatiis, 
aures ejus asininaj ut essent seni]>iteiiio, etrocit, cujus judicium nulli ici 
facerent. Qui tamcn fertur Midas esse Matiis Magn;e filius : sic enim cum 
Hcsiodo consentit Ovidius. 

Ille, perosus opes, sylvas et rura colebal, 

Panaque raontanis habitantem semper in ai^tris. 

Pingue sed ingenium mansit : nocituraque, ut ante, 

Rursus erant domino stolidce prsecordia mentis. 

Nam, freta piospicicns, late riget aiduiis alto 150 

Tmolus in asccnsu, clivoque cxteiitus utioque, 

Sardibus hinc, illinc parvis finitur Hypaepis. 

Pan ibi dum teneris jactat sua carmina Nymphis, 



fluvinm, et transilt a corpore humano m fliimen. Nunc etiam campi, pallidl gh'hh 
plciiis auro, indurucrunt semine admisso vena; jam veteris. 

IV. Ille exosus divitias frequentubat sylvas et arva, et Puna degcntem semper in 
spehincis mu7itanis. Sed indoles erassa perinaiisit ; et enr/ntuum dcnuo obfuturum 
domino ut prius. IS'am Tmolus excelsus difficili asceusu riget late, prnspiciens 
maria; ei porrectus colic utroque hinc terminutl'.r Sardihus, illinc exiguis Htjpa'pis. 
Dum Pan ibi jactat suos versus mulllbus nymphis, el canit tenuemcanlileitamjisluit 



mina. — 114 Heins. malebat tatn vet. Tunc quiuque libri praccpto. — 145 Unus 
Heins. aur. rigidis pall. Med. et Barb, validis. Uein Fr. pallantiu; unus 
Heins. placentia ; Boschii, Tliysii, et Arg. parenlia.— lAG 15urm. conj. Inde 
peros. Sylvasquc Heins. volebat cum Ahlin. et aliis Edd. — 147 Coniplu- 
res in aivis. — 149 Multi scripli dom. stultu; prtec. — 150 Fragm. Theatin. 
prosp. magno rig. urd. alte. (). etiam et qiiidam alii ultc: Ca^sen. arcto. 
— Ijl Fragm. Tlicalin. et duo alii in accessn. Alii clivoq. extcnsus. — 154 U- 

KOTJE 

147 Panaque] Fuit Pan pastorum 152 Ilypapis] Fuerunt Hypaepap, 

Deus, seniicaper, et cornutus, de quo sen Hypivpa in singulari numero, ut 
Met. 1. alii cU'urunt, urbsLydiu; Veneri sacra. 



1 17-2 r. OVIDlI NASONIS 

l"l love cciala modulalur ariindir.c carnion ; 

Ausiis A])ollinoos pra^ so contcnnino rantiis, 155 

Jiidicc sub Tiuolo cerlanuMi v( nil ;ui iinj)av. 

ISIoate s\-.o senior judex eoiisedit ; v[ auies 

Librrat arboiilnis. Queicu coma coerida lanlum 

Cintiltur; ot jjcndent circnin cava tenipora <::]andes. 

Tsquc Dcum pecoris spectans, In jiidicc, dixit, IGO 

Nulla mora est. Calaniis agfrestibus insonat ille : 

Barl)aricoque ^fidan (adeiat nam forte canenti) 

Carmine delinit. Post hiinc saccr ora retorsit 

'Tmohis ad os Phocbi : vultum sua sylva secnla est. 

Ille caput ilavum lauro Parnasside vinctus IG-j 

Aerrit humum i'yrio saturata murice palia : 

Instructanique lidem gemmis et dentibus ludis 



cera compacta, non reiilui est spcrnere carmuia Apollinca prcp se, T)t'scendit ad 
iiiiqnnm ccildiiun, Tiiiolo arbitro. Arbiter trtiile prortctior scdil super suo mimte, 
ft nmoret urburcs ub duribus : capilli cwrulei tunluin snut rediiniti (juercn, et 
f;l<inde.s pendmt circuin depri'ssa tempvra. Jsiiiie iutuens Dcum pecuris, Nulln, i'n- 
^ttit, est cvnctiitio in arbitro. Ille intonat urundimbuHcainpestribus,atque demulcit 
jMidati (nam forte praxcM erat cantaiiti) cuula ir.cullo. Pvst hiinc Tmolus sacer 
cotivcrtit vultus ad ora ApoUinis: sua sylva sccuta est vultus. Ille liabens caput 
aureuni ridimitum lauro ex I'arnasso pelita radit terrum palla indmta murice Ty- 
rio; atque tenet a sinistra lyrain decorum gemmis et ebore : manus uUcra tractaiit 



nns mcdllnlur annul, srcl p!;iiinu mndtralur : nee inolcjrans videtiir Biirm, 
l«;ctio Lciil. ./uti// //«(•. --159 S-c. ]\'or. /yiutw \i\o ulandes. — IfiO Et liic liiirm. 
mallet Inde D. Iteroliii. (luidcm lial;ct Itique. 'J'les libri eliam Me jud, — 
l(il Pr. Med. agresl. intonat ill. probaiite Ileins. — 1G3 Delcnit pro viilg. 
deliniit, ex I"l. S. .M. lestitiiit Rurm. ct ita semper scribeiidimi jiuiicat. An- 
tiqiii plui'iini mo\, ora resokit ; i*uis Valic. rcmisit.— lGi Sex mod inelcgan- 
\cT,dominum sua silra. — lO.j Med. Cap. parvum Itnr. Leid. fulcum. In uno V. 
J'arnass. ciiutns. — IGO Uniis I'.as. y,alc(it liHm.—lOl Viil;;. Distiiictttmque lyram 
nemmis: Imtructamque lyritin (). quart. iMed. et deceni alii. Distinctamque 
Jidem lieriiLgj;. ct unus .Med. Jnslructawque Jidem I'l. S. Marci, Spirensis et 

Ijl Cerata] (era conipactis cala- pretiosissimani Tj ro Pha-niciiP urbe 

nii>. peti jam sape diximiis. IMiabi aiitcni 

I'.G Tmoln'] Tmoli nionlis Deo pr2c- liabitiim ()rnatiinu|iie liabes quoipic 

^idr. apiid 'iibulliiiii iii. i. 

\<>'> Parnasside] F'x I'arnasso Apol- 107 I'idim] Sen potius citiiaram. 

lini xacro monte decerpta. Syiiecdocbe est. 

IGG Saturata] Dibapliam fcu bi» DciUibus] liborc. 
tinctam purpnrain intclligit; rpiam 



AfRTA\fORPHOSEON LIB. XI. 1473 

Sustinct a laeva : tcnnit maniis altera plectrum. 

Artificis status ipse fuit. Turn stamina docto 

Pollice solicitat : quorum dulcedine captus 170 

Pana jubet Traolus citharae submittere cannas. 

Judicium sanctique placet scntentia mentis 

Omnibus. Arguitur tamen, atque injusta vocatur 

Unius sermone Midae. Nee Delius aures 

Ilumanam stolidas patitur retinere figuram ; 175 

Sed trahit in spatium, villisque albentibus implet ; 

Instabilesque imo facit; et dat posse moveri. 

Cetera sunt hominis : partem damnatur in unara : 

Induiturque aures lente gradientis aselli. 



Fab. V. Cannae vocales. 

Refert quoqiie defoimitatrm illius : qnam cum veste celaref, ut famulus 
vidit, neque eloqui posset, quod ejusdem Dei mentem in auies haberet. 
Qui nirsus obruat arena arundincs enatap, agitataque venlo deforniitatem 
TNIidje indicarent. 

Ille quidem celat, turpique onerata pudore 180 

plectrum. Ipse fuit status artificis. Turn tangit chordas perito pollice ; quarutn 
suavitdte delinitus Tniolus, Pan cogitur suhjicere fistulam lyres : atquc judicium ct 
nrbitrium sancti montis probatur omnibus. Impntbatnr tamen, et dicitur iniquum 
oratione solius Midw. Atque Delius prohibet aures fatnas serrare formnm humc- 
Tii«<» ; sed amplas facit, atque implet pilis albis, et reddit mobiles ab infima parte, 
et caus(B eai f,„gse agitari. Reliqua sunt hominis. Mulctatur iino membro, et onC' 
ratur auribus asini larde incedentis. 

V, Ille quidem occhm«(, tiiQue conatur tegcre tiavis purpureis iempora gravaia 



unus V. quod et amplectitur Heins. — 169 Pro ipse, quidara ille ; phires iste. 
Bcrolin. fuit : cum st. Uuus Cod. turn carmina. — 1x3 Voss. iujust. notatur. — 
175 Bcrolin. patitur stolidas. — 176 FI. S, Marci, et Spirensis ri/i. ard<>ii<t6Ms; 
Heins. oonj. honetitibus. — 177 Vulg. Instabil. illasfac. complnres Codd. imas ; 
alii imc; 'Ihuan. opt. Spirens. sec. Pal. et alius imo, quod et Heins. placebat : 
Cant, liabct Midw. — 180 Vulg. III. q. celare cupit,turpiq. pudore : sec. Pal. et 

NOT.E 

109 A7<iH»na] Pro chordis posuit. quidem asinorum aures si succres- 

171 Ciinnas] Ex quibus coustabat cerent.pcritis saltern iion oblatrarent. 

vlcti Dei fistula. Delius] Apollo, in Delo insula natus. 

174 Unius] Plures sunt bodie.quos 175 Stolidas] Quib stolidi et bruti 

inagis vel canuui etiam latratus quam suntasini. Atque haec Midae aurium 

Apolliuis cantiis dennilceaut: quibus metamorphosis vel ex earum natural! 

Delph. et far. Clas, Odd. 5 A 



1 174 V. OVIDII NASONIS 

Tempora purpnrcis tentat velare tiaris. 

8ed, solitiis lon<ios ferro rcsecare capillos, 

Viderat hoc famulus. Qui, cam nee prodere visum 

Dedecus audcrct, cupiens efl'evre sub auras, 

Nee posset reticere tamen, secedit; humumque 185 

Eftbdit : et, domini quales aspexerit aures, 

\'oce refeit parva ; tcnaeque immurmurat haustse. 

Indiciumque suae vocis teliure regesta 

Obruit, et scrobibus tacitus discedit opertis. 

Cieber arundiriibus tremulis ibi surgere lucus 190 

Coepit: et, ut primum pleno maturuit anno, 

Prodidit agricolani. Leni nam motus ab Austro 

Ol^ruta verba ret'ert ; dominique coarguit aures. 

pudendo probro. Ast minister qui consueveral ferro tondere prolixos crines istud 
spectarcrat : (jui cum vcreretur propalare spectatum probrum, cupiens emiltere in 
aicrem. neque tamen posset silentio premere, seorsum ubil, el eruit tirram, et narrat 
exiquo sono quales viderit aures domini, et immurmurat terra erutce : atque tegit 
indicium siue vocis terra repulsa, etfossis tectis, siletis ahit. Sylra spissa mobilibus 
cannis ibi coepit crescere ; atque, ubi primtim maturuit exacto anno indicucit culto- 
rem : namque agitata a 7mti Noto reddit voces defossas, et culpat aures domini. 



pr. Bas. turpcmq. pudorem: sed duo Mor. Aniiid. O. pr. Bon. Ziilich. et unns 
^'oss. nostraiti jectiomin cxliihent. — 181 Duo libri velar, coronis. — 183 Bo- 
thius corr. Vid. luecfam. ut sit, hapc tempora. — 184 Duo libri Auderet faci- 
mis, cup. Deinde Mor. de/erre ; et duo /)er aur. — 186 Bonon. Con/odit: et; 
Has. Occulit. Unus WeAns. et domino. Decern conspexerut ; y>\»rmu aspexerat. 
— 187 Hcroliii. Parra voce refert. — 189 Quatuor ex meiioribus tnc. descendit; 
nonnutii diicessit. — lOO Quatuor libri trem. ubi. Tres ibi crescere Iw- -1!>1 
Arund. ;jrim. mnturo induruit crvo ; in uno plen. matur. afro. — i^^ A Burm. 
liaec vox agricolani snspecfa est ; sed nee scripti variant, msi quod in Jun. est 
Argolicum,i^X.\n V\. agricola ; conj. ergo arca»iH/«. vp' ••h''""^''''"'- Dfinde Bas. 
namlenitactus ab A. unm leni ctin> / novum leni jam. — 193 Voss. dom. redar- 

NOT/C 

l)roceritate; velcx eo, qnodhincinde in auras erumpet ; ut tacenda quae 

et ubiqiie corycapos haberet omnia sunt omnino profcrenda non esse 

subanscultantes qiia2 sibi referrent, niortalcsedoceat. 
nata Tidctiir. reterumappo^itissime 193 .-f^rjco/aw] Tonsorcm, scilicet ; 

ea parte mulrtatus IMidas qua deli- stu potiiis IMidau, quern ille asiniaures 

querat ; ni^r alitcr ovenire potest. habeie terra- immuruHiraverat. Qua 

185 yiec posxet] Inipotcntia animi, ex fabula omnes, s«rvis plerunique 

scilicet, qu<r usque adco iuipotenteni inridis dlffidcndnm, rcges priesertim 

non cxciisat, ut majori Mipplicio nihil lurpe in sc admitfendum, quod 

merits* ilium addi«;at, qui majori ve- statim arqiie terra conditi fucrint hi- 

oiam petit. storicorum calami referant, apertis" 

1 6b Indicium obruit] Quod ^tamen sime possnnt cognoscere. 



MKTAMORPHDSEON >LI^. XI. i475 



Fab. VI. Neptunus est Apollo in Homines. 

Jnter Sigaeum Rhoetapiimque promontoria, quo loco ara Jovis PanompTiaei 
Phrygibus est coosecrata, Laomedon, Capys fili^rs, cum Ilium poneret,Apolte 
ac Neptunus, in homines versi, operas suas aestitnati ad exstruendiim moruiB 
addixerunt. Quibus perfectis, pactum aunim Laomedon negavit: ita 
tamcn ut Neptunus perfidia regis offensus in agros ejus mare mittcret, 
omnesque fiuctus obrueret. Supra quam poenam coegit eum Hesionea 
filiam marinae prostituere beliuae. Qua liberata ab Hercule, rursus in 
t'raude cognitus: equos euim, quos ob salutem virginis pactus erat, ei 
abnegavit. Ideoque ille, «xpugnato Ilio, Hesionen ahreptam Telamoni, 
qui socius nulitize fuerat, copulavit. 

XJltus abit Tmolo, liquidumque per aera vectus 

Angustum citra pontura Nepheleidos Helles 195 

Liaomedonteis Letoius astitit arvis. 

Dextera Sigaei, Rhoetaei iaeva profundi 

Ara Panomphaeo vetus est sacrata Tonanti. 

Inde novae primiim moliri raoenia Trojae 

Laomedonta videt : susceptaque magna labore ,500 

Crescere difficili ; nee opes exposcere parvas. 

VI. Latoius ullus discedit a Tmolo, atque sustentatus dire fiuido substitit ciira 
ungustum mare Helles Nepheleidos in campis Laomedonteis. Vetus est altare dica- 
turn Jovi Fanomphceo inter promontorium Sigceum adextra, et altum Rhat<eum 
a sinistra, Inde aspicit Laomedontem primum statuentem muros novee Trqjis; 
tttque videt magna incepta tolli labore immenso ; neque requirere exigueis divitias. 



guit; quatuor libri €xert«i*. -iq4 Schepperus mallet Victor abit ; et sic habet 
R. in Mor. ullor; vultus est in multis. v^ss. et Langerm. a'er.tapsus; A. 
motus. — 195 Pal. et Heidelb. -i4»gT<(Hm cifr. In uno Ciotan. supra pon*. Arund. 
portum pro pontum. — 196 Pro Letoius Berolin. dat Latoutus.— 198 Regius 
corr. PanompluBo : nam codices variant, Panopcco, Panapao, Panapeio, Panepeo^ 
Panapeo, exhibentes. — 199 Unde nor. Med. Mor. et duo aliL — ^200 Beroliu. 

NOTvE 

194 Vitus] Apollo, scilicet, qui dontis erant, Trqjanorum i^is. 
Midae aures protraxerat. Latoins'\ Apollo, Latooae tilius. 

195 H^les] Quae Athamantis et 197 Sigai] Sigaeum et Rhoetaeum 
Nepbeles fuit filia, Phryxi soror, quo- notksinia sunt Trojae promontoria, 
cum novercaB insidias veJleris aurei inter quae ara Jovi Panompbacs 
ariete fugiens, in mare decidit quod fuerat erecta. 

ab ea Heliespontus dictus est. 198 Panmnpkaio] Id est, Eustathi<» 

196 Laomedonteis] Qua; Laome- interprete, qui «aiBiiuu voces audiat. 



147G P- OVIDII NASONIS 

Cumqiie tridentigero tumidi genitore piofimdi 

Mortalcm iiiduitiir forinain ; Phryj^^ioque tyranno 

^dificant muros, pacto pro moenibiis auro. 

Stabat opus : piotiuni rex inliciatiir: ct addit 205 

Perfidia3 cumulum falsis pcrjuria verbis. 

Non inipune teres, rector maris inquit: ct omnes 

Inclinavit a([iias ad avartt littora Trojae. 

Inque tVeti formam terras convertit ; opesque 

Abstulit agricolis, et fluctibus obruit arva. 210 

Poena nequc ho^c satis est : Regis quoque fdia monstro 

Poscitiir aequorco. Quam dura ad saxa revinctam 

Vindicat Alcides : promissaque munera, dictos 

Poscit equos : tantiquc operis mercede negata, 

Atque assumit fi^ram humanam cum patre tridenlifero turgldi ahyssi : et struunt 
mania regi Phryiiio, auro promisso pro muris. Opus absolutum erat : tyrannus 
recusal merccdem, atque cumulat perfidiam fictis vocibus et perjurio. Non discedes 
inultus, inquit moderator a-quoris : atque impulit omnes aquas ad littora sordidce 
TrojcE. Et mutat solum in speciem cequoris ; et rapuit divitias colonis, et premit 
campos undis. Neque hxec vindicta satis est ; filia etiam tyranni petitur monstro 
marino. Quam rupi rigid^B alligatam Hercules liberal ; atque petit equos monstra- 
tos mercedem promissam ; ct prcemio negato tanti operis, potitur muris bis perjuris 



scriptum habet Laumedonta. — 201 Bas. nee res. — 202 Mss. quidam tumid, rfc- 
tore ; alii domitore. — 203. 201 Meliores, teste Heins. Phrygioq. et JEdificant... 
pacti...aumm,\c\ pacto...auro: olim Ciieh^Un I'lirygicrq. tyr. JEdijicnt mur. pac- 
tus p.mcen. aurum. — 207 Fro j'nyuif pr. Twisden. infit, ut et alibi. Deinde 
Herolin. et omnis. — 208 N. ad curves lilt. Moenia etiam pliirimi pro littora. — 
201) Fl. etN. <err. compter it ; op. — 210 Viilg. agros : Heins. prfpfcil nrua ex 
pr. Pal, V. pr. Gron. et Cant, quia agricolis jam praecessit. — 213 Berolin. 

vel omniom voce colatnr. idem rex excitavit. • 

202 Tridentigcro] Neptuno, scilicet, 207 Non impune] Quamobreni, be- 
cnjiis insigne tridens. neficiis acceptis, non modo Deiini 

203 Phrygio] CJiii Phrygiac minori, omnium reriim fabricatorem non opus 
qnjc et Troas dicitur, impcravit. estconteinnere: qiiininsuperadversus 

201 JEdificant] Fictiim istiid ex eo omnes pratiim anininm testari decet. 

volunt nonnnlli, quod, iil scripsit 211 Filiu] Hesione est. 

Herodotus, Nf|)tuni et Apollinis 213 Alcides] Hercules est, cni a 

templa Laomcdon ad Trojae exstru- robore apud Grx'cos illud quoque 

enda m«;nia expilaverit : qiianqnam datum nomen. 

alii Nfptuni ct Apollinis opem ad 211 Equos] Quos quidem ex Solis 

a'piam reterunt et ralorem, quarum equorum progeoie esse diccbaiitt 
rtrum bcncficio lateritia moenia ille 



Ari'.TAMORPHOSEON LIB. XI. 1477 

Bis pcrj lira capit superatac moenia Trojae. 215 

Nee, pars militia), Telamon, sine honore recessit : 
Hesioneque data potitur. Nam conjuge Peleus 
Clarus erat Diva : nee avi magis ille superbit 
Nomine, quam soceri. Siquidem Jovis esse nepoti 
Contigit hand uni : conjux Bea contigit mii. 220 



Fab. VII. Thetis Nympha in varias Formas. 

PnOTELS cum Tlietidi prsdixisset, si velletjugalis fieri, quod filiiim parente 
suo foi tioreni procrearet. Jupiter, inceusus pulcliritudine est Nymphae ; 
qui, id sibi ne accideret, concubitum ejus lefiigit, et iu successorein con- 
jugii Pelcum nepotem dedit : quem ilia refugiens, iiiodo in volucrem, inodo 
in arboreni, intcrduni in tigiim conversa, cum eludeiet, Peleus Xeptunum 
oravit, ut o|)ein sibi ferret : qui cum Proteo preces ejus commendaret, ille 
emergens e mari Peleo mandavit, ut quiescenti Thetidi meridiano calore 
insidiaretur, eamquc vinculis illigatam aggravaret ; et quamvis in mille 
figuras converteretur, ne dimitteret, donee in pristinam rediisset formani. 
Sicque ilia potitus, Achillesque Grfficorum fortissimus procrcatus est. 

P4amque senex Thetidi Proteus, Dea, dixerat, undae, 
Concipe : mater eris juveni, qui fortibus actis 

TrojcB victa. Neque Telamon, pars exercitus, ubiit sine gloria : et gaudet Hesione 

traditu. Nam Peleus indytus erat Deauxore: neijue ille magis gloriutur nomine 

avi quam soceri: siquidcin non soli eienit esse nepoti Jovis: Dea uxor contigit soli. 

VII. Namque senex Proteus dixerat Thetidi, Dea undce, concipe ; eris genilrix 



Vcndicat Alcid. Deindc pro dictos Codd. nonnuUi pactos, vel doctos. — 215 
Quidam legunt Bis peritura cap. — 210 Sivii et A. scriptum liabent Telamo. — 
217 Pro nam Botliius mavuit jam.- — 218 Leid. nee avo. aio Heins. malebat 
Numine,quam. Nepoti est ex Fl. S. Marei, el uno Med. cui et N. alludit, in quo 
nepote : vulg. nepotem. — 221 Mariangelus Accurs. legit Prot. prcedixerat iidce, 
ut est in nonnuUis Mss. ut Ep. in. 53. ' matris aquo&ie.' — 222 Juveni ex Exc. 
Langerm. et pr. Strozzae pro vulg. juvenis. Pr. Med. et Bas. et Gron. O 

NOT.E 

215 Bis] InDe«s primo, deindein Doridis filiae, matriiuonio est con- 
Herculcm. junctus. 

216 iSine honore] Huic namque, 219 Soceri] Nerei, scilicet, Oceani 
JEici fiiio, Hercules Hesionem, ob ctTethyosfilii, vatis, Deiqueantiquis- 
rera praeclarissinie gestani, pr-a?iuii sinii. 

Joco^iedit : exquaTeucriim suscepit. 221 Proteus] Deus marinus fuit, 

217 Peleus] Qui Tclamonis fratcr, Neptuni filius, pliocarum sen vitulo- 
Jovisque iiepos, Thetidi, Nerei ct rum uiariuoruui pastor. 



147d P. OVIDII NASONIS 

Acta patris vincct; raajorqiie vocabitiir illo. 

Ergo, ne quicquam mundus Jove majus haberet, 

Quaiuvis hand topidos sub pectovc senserat ignes, 225 

Jupiter anpiovca> Thetidis connubia vitat : 

In suaquc ^'Eacidcn succcdcre vota nepotem 

Jussit ; ct amplexiis in virginis ire marinaj. 

Est sinus HaMiioniai curves falcatus in arcus: 

Brachia procurrunt : ubi, si foret altior unda, 230 

Portus erat : summis inductum est ajquor arenis. 

Littus habet solidum, quod nee vestigia servet ; 

Nee remoretur iter ; ncc opertum pendeat alga. 

Myrtea sylva subest, bicoloribus obsita baccis. 

Est specus in medio ; natura factus, an arte, 23.5 

Ambiguum ; magis arte tamen : quo saepe venire 

Fraenato delphine sedens, Theti nuda, solebas. 



JHvcnis, qui superahit facinora patris strenuis facinoi'ibus ; ct dicelur major ilUt. 
Adeoque, ne mundus quicquam haberet majus Jove, quanquatn Jupiter cordc arsisset 
flamma violenta, fugit cortjugium Thetidis marina, ct imperavit Macidem nepotem 
succedeie in sua vota, el venire in amplexus ptiella: cequorece. Est sinus in Thes- 
salia curvatus in arcus Jlexos ; extrcma protenduntur ; ubi si fiuctus essent tumi- 
diorcs, erat portus : mare est cxtensum super extremis arenis. Habet littus firmum, 
quod neque accipiat pedum signa, nequc impediat incessum, ncque sit molle tectum 
aiga, Sylva myrtea illud cingit opcrta haccis bicoloribus. Fist antrum in medio : 
dHbiwn paratumne arte an natura ; magis arte tamen : quo stepe venire consiieveras 



I5i;inet»f;. et (jiiiiKnie alii (laiit ac<is; ceteri armis. — 226 Vitat He'ins. profert 
ex iiiclioril)iis; pliirimi alii fugit. — 227 In suaque est ex miiltis Codd. vulg. 
fnq. sua. Deiii linns Heins. .TOccf*/. jura Jie/j. Mf*!- ot J"n. tecta. — 229 ZuUch. 
*in. P.mathia curr. I'mis Hf'in« Ua-mon. modicos falc. — 230 I'ro nbi Heins. 
malebai >ful. — 233 Fr. Pal. Uil)in. et duo A. remor. aquis ; nee. scil. vestigia. 
— 234 Pro obsita nonniilli eilita ; Arund. ahsita. Lcid. obnita conchis. — 235 Bas. 

NOT;E 

22.'> Haud tepidos] Nam Thetidis 229 Hamonia:^ Quam Thessaliaiti 

ainore Jii|>itiT corre|)tii6 fiierat. esse jam sarpe diximus. 

226 Vitat] Jovi enim, r|iii ignis est, 233 Pendeat] Pemlerevidetur littus 
rum aqua sen Thctidc roire lion licet, cum alga opertum est, qua; pedibus 
Qnaoquain majora, atqiie etiam ab- cedit. 

strtBissima nuturie, snb hac contineri Alga] Herba est nuliins prctii, quae 

fabiila arbitror. in aqtiismarinis nascitur, pedes eorHm 

227 Sqiiftem] Pelenm, scilicet, alligans ^\m vada tentant, aut per ea 
K.nrA filinin, fjiiem quidem JV.AC\\n\ inceduHt. 

Jupiter ex TLgiDa Asopi filia snscupit. 



MlvrAMORPHOSEON LIB. XI. 1479 

lUic io Poleus, ut somno vincta jaccbas, 

Occupat : ei quoniuDi precibus tentata repugnas ; 

Vim parat, innectens arabobus colla laccrtis. 240 

Quod nisi vcnisses, variatis saepc liguris. 

Ad solitas artes ; auso forct ille potitus. 

Sed modo tu volucris ; (volucrem tamen ille tenebat ;) 

Nunc gravis arbor eras : ha^rebat in arbore Peleus. 

Tertia forma luit maculosae tigridis : ilia 245 

Territus ^acides a corpore brachia solvit. 

Inde Deos pelagi, vino super aequora fuso, 

Et pecoris libris, et iumo thuris adorat. 

Donee Carpathius medio de gurgite vates, 

yEacida, dixit, thalamis potiere petitis. 250 

Tu modo, cum gelido sopita quiescet in antro, 

Ignarara laqueis vincloque innecte tenaci. 

Nee te decipiat centum mentita figuras : 

Sed preme quicquid erit: dum, quod fuit ante, reformet. 

mitio, Theti, vecta dclpkinc fra-nato, Peleus illic te invadit cum strata esses sopore 
superata : ct quoniam predhus delinita recusas, vim intentnt, complectens colla am- 
Uobits brachiis. Quod nisi confiigisses ad consuetas ai-tes, formis scepe mutatis, ille 
voto potitus esset. Vcrum tu nunc avis ; (tamcn ilk premebat avem ;) nunc magna 
eras arbor : Peleus stabat in arbore. Tertia figura fuit tigridis maculatce : JEacides 
ilia tretm'factus tollit lacertos a corpore. Turn sacrum facit Diis maris, mero sparsa 
super maria, et Jibris pccudum, ct fumo thuris: donee vates Carpathius dixit de 
media abysso, Macide, gaudebis volis thalamis. Tu tantum, cum dormiens jacebit 
in spelunca frigida, ligato nesciam funibus, etfirmis vinculis. Ncque te f allot mu- 
tata in milleformas ; sed urge quicquid erit, donee restituat quod priusfuif. Pro- 



Et Kpec.—2^7 Cant. Thetis uda. -ass Vincta ex Fl. S. Marci, Uemeg". pr. 
Med. Bas. Eifnrt. et sex alii.s ; viilg. victu.— -MO Vincla pro colla O. et Pal.--- 
242 Barl). et tres alii ausufor. — 243 Untis Ciofan. et Hamburg. Nam mod. iinus 
Groii. <Si W()d. Heins, conj. Sen; et iu se(|. vs. Seu ]no Nunc. — 245 Unus 
Mcd./orni. ti'd mac. — 247 Jnde Biirm. dedit ex Bas. (piod jam Heins. expres- 
sit : vuIr. Isque ; multi etiain Ja/Hf/M*" ; sed nnus Heins. Inqne : ^\i>T. Postque. 
Quinqiie etiam D^um.— 248 K. et unus Heins. thur. honorunt. — 2.50 Vnlg. 
JEucide; Unus Voss. et pr. Twsdi-n. /Eacida: at pr. Eifiirt. JEacidce. — 
251 Fl. S. Marci, unus Med. et luuis Bonon. cum rigido .sop. Vid^. etiam 
(juiescit ; sed nudti quiescet; et tres quieverit antr. — 252 I'al. see. laq.Jirmisqiie 
inneet. catenis, — 253 Med. cent, mutata fig. Decern, mentHa figwis. — 254 

NOTiE 

248 Pt'corjs /ifcrw] Sacrificiis nempe Carpatliio mari, a Carpatho insula 
marinorum Deoriim favoremsibi con- dicto, liabitat : de quo Virgilius, Ge. 
ciliare studuit. iv. ' Est in CarpathioNeptuni gurgite 

249 Carpathiusl Proteus est, qui in vates Cocruleus Proteus.' 



1480 p. OVIDII NASONIS 

Dixerat ha?c Proteus, et condidit aequore vultum ; 2o5 

Admisitque siios in verba novissiina lluctus. 

Proniis erat Titan, inclinatoque tencbat 

Ilcsperiuni temone Irctum : cum pulchra relicto 

Nereis ingreditur consueta cubilia ponto. 

Vi\ bene virgineos Peleus invaserat artus ; 260 

Ilia novat iornias : donee sua membra teneri 

Sentit : et in partes diversas brachia tendit. 

Turn dcmum ingemuit : Neque, ait, sine numine vincis : 

Exhibita estquc Thetis. Confessam amplectitur heros, 

Et potitur votis ; ingentique implet Achille. 265 

teu3 heecfatus erat ; et abdidit faciem in mari ; et ncepit mas undas in verba ulti- 
ma. Sot rergebat ad occasum, et tenehat mare occiduum cunu prono, cum formosa 
Nereis, mart omisso, suhit lectos sulitos. Vix J'elius bene occupacerat membra 
virginea, ilia tnutat figuras, donee seiilit such artus esse ligatos, et porrigit lacertos 
in partes rarias. Turn demum ingemuit : Neque, inquit, es fortior sine Deo ; alque 
est Thetis reJdita. Heros amplectitur confessam, el/ruitur desiderio, et gravidam 
fecit muguo Achille. 



Heins. malebat Perprime quicq. nt Art. I. 394. — 255 Berolin. Dix. hoc — 
257 TenfW ex melioribiis ; ahi petebat: Heins. conj. tepcbat, iinde transpo- 
sitis Uteris petebnt natnm sit. — 259 I'onio ex melioribus Heins. dedit ; alii 
saxn, vel fluctu.—2G0 Lib. Biiant. Pel. erinxerat art. C-rb-st. et Fames. 
eonjunxerat ; et ita f)iiidam Heins. Codd. uniis eti;im devinxerat. — 262 Alii 
Sensit ; et. Noniiulli etiam brack, iendens: at in niarf?. Gryph. Ed. tcndi ; unde 
Heins. in part, arersas brack. tendi.--2G^ Heidelb. iiigem. neque ; et biiic voc. 
ab al. man. siipra'^criptuni vie non; soil, itigemuit : Me non sine, ifc, — 

NOTiE 

2.)8 Fretu/;/] Atlantifiim mare dicit, Ffrminanim insiiper levitatem con- 
ad occasum porrectuni, in quod condi sfantia supci andani hnjiis exenipio 
^idetlIrSol vesperlinus. alii coarfrnnnt : occasionein pra;terea 

259 l\'ereis] J lieiis, scilicet, Nerei subindc aliam atqne aiiam, qiiani 

filia. captare, qnaqiie sapicnter uti opor- 

201 Sua membra] In aqna fiiint teat, per Tbctidcin significari antu- 

generationes, cujus cum terra nulla mant. 

nisi per minimas partes fieri potest 203 Seque] Spiritum namque Dei 

ronjimctio. Ceterum banc alii fabubTm opus est super aquas ferri, ut ex iis 

ad historiam rcferunt; cpii variorum aliqni<i excernatur. 

insularum reginam Tbctidcni pluri- 2fil Krkibita] Forma? suae restituta 

mis effugii'- Pcici ronnubia vita'-so est, lubensquc el tacilis lacla. 
\oliint, donrx incantam rH|)ucrit. 



METAMORPHOSKON LIB. XI. 1481 



Fab. VIII. Daedalion in Volucrem. 

Peleus, fratre Phoco interemto, piofugus Trachina ad Ceyca Luciferi fiiinm 
in hospitium venit. Hie accepit Dxdalionis filiani Cliionen spcciosissimani 
fuisse : hanc a Mercurio per quietem oppressani : item ab Apolline in 
annni converse. Horum altero Aulolycuni fiiracissiiinun,qni ex albis nigra, 
et ex nigris alba faciebat, procreatum: ex Apolline ilem Philammona 
stiuUosissimum citliara\ Hanc etiani gloriantem,qiiod rum talil)us concu- 
biiisset Deis, Diana; pulchiitmiini se praetulisse. Confestim itaque illani, 
nt debuit, procaceni ejus linguam sagitta incidisse, atqne ex eo vulnere 
confestim interemtam. Qua calamitate Daedalion, rum se eodem rogo 
vellet consumi, neque euuJ proximi paterentur, ut Furiis instinctus montem 
Parnassum petiisset et se praecipitasset, antequam radiceiu montis con- 
tingeret, ab Apolline in accipitreni esse conversum. 

r* £Lix et nato, felix et conjuge Peleus ; 

Et cui, si demas jugulati crimina Phoci, 

Omnia contigerant. Fraterno sanguine sontem, 

Expulsumque domo patria Trachinia tellus 

Accipit. Hie regnum sine vi, sine casde, tenebat 270 

Lucifero genitore satus, patriumque nitorem 

Ore ferens Ceyx ; illo qui tempore moestus, 

Dissimilisque sui, fratrem lugebat ademtum. 

"VIII. Peleus et heatusfilio, et beatus uxore ; et cui, si tolhis Jagitium Phoci 
mactati, omniit bene cesseranf. Terra Trachinia excipit rtum necis fraterna, at- 
qne exulem d<imo patria. Ceyx genitus patre Phosphoro, atque vultu referens 
splendorem pntemum bic hahehat impciiuin sine vi, sine cade; qui eo tempore tris- 
tis, atque sui dinpar flebat fmir^m. suhlatum. Quo poslquani Macides lassus solid- 



204 Ties scripti Exhibitaqne Thet. — 267 Arund. Langerni. et unns Bas. crim. 
fratris.—'27Q Duo libii Excipit: hie. Deinde tenebat cum nielioiibus ; vulg. 
regebat. — 273 Unus Med. et tei t. Bonon. Dissimilemque, quod Buriu. pntat 

NOTiE 

267 Phoci] Quern ^Eaoi filiuni fuisse regiuncula, in qua urbs Tiachin ab 

lib. VII. vidimus; alquc adeo, quan- Hercule a-dificala. 

quam alia matre, Psamathe nimirum, 271 l^'itnrem] Luciferi enim stella 

Nerei filia, Pe'.ei fratrem esse constat, valde clara est et radians. 

SiEVUs fiiit ; quamobrem disco per 273 Dissimilis] Nam prae se antea 

quinquertii ludinn a Peleo tualri sua>. animi quandam bilaritatem ferre con- 

gratificatu occisus. sueverat. 

209 Trachinia] Quae TLessaliic est Fratrem] Daedalioncni, scilicet, 



1482 p. OVIDII NASONIS 

Quo postquam ^acides fessus curaque viaque 

Venit ; et intravit paucis comitantibus urbem ; 275 

Qiiosqiic irroucs pecoruin, quae secum armenta trahebat, 

llaiul prociil a miiris sub opaca valle leliquit. 

Copia cum facta est adeundi prima tj'ranni ; 

Vclamenta manu praetendens supplice, qui sit, 

Quoque sjitus, memorat, tantum sua crimina celat. 280 

Mentitusque fusjae cau.sam, petit urbe, vel agro 

Se juvet. Huuc contra placido Trachinius ore 

Talibus alloquitur : Mediae quoque comraoda plebi 

Nostra patent, Peleu ; nee inhospita regna tenemus. 

Adjicis huic animo momenta potentia, clarum 285 

Nomen, avumque Jovem : nee tempora perde precando : 

Quod petis, omne feres : tuaque haec pro parte videto, 

Qualiacumque vides. Utinam meJiora videres ! 

tudine et itincre accessit, atque subiit urbem paucis stipantibus, et relictis gregibus 
pecudum, ct urmentis qucB secum ducebat, nmi loti^e a manibus in obscura valle; 
cum primum datus est locus conveniendi regis, pnrrigens velamina manu supplice, 
qvis sit refi-rt, et quo patre genitus: tantum tacet sua fiugitia: atque fingens 
causam exilii, poscit ut sibi uuxitium prabeat urbis vel ngri. Trachinius huic vi- 
cissim respondct leni vultu : Nostra bona c<tncessa sunt etiam tcnui pnpiilo, Pelett, 
nrqve possidemus imperium barbarum. Addis huic indoli validus rationes, 
nomen illustre, et Jovem avum : neque abutere tempore orando : habcbis quod- 
cumque poscis : atque credos hcec qualiacumque cerrns tua esse pro parte : uti- 



defendi posse ex vs. 2'J7.- ijro Hoc pecorum Biuni. piitat additum esse a 
sciolo, qui crcdebat rh grigis id rccjiiiiere, iit armcnlis npponi possent : in 
nno Ueiiis. trat, greg. sicum, quos sec. (|ii(i(l Biiiiii. tlHiraniiiis videtur: in 
Berolin. pec. el qua. — 277 llarlj. suli opaco colle rel. — "Jra Prima recepit Heins. 
ex diioljiis I'al. pr. V. Cant. O. C-ilun.li. i;raviano, et dc< ini aliis : vulg. 
<cc<u. —27i) Qui ex n.oliwi ll/us ; alii ryuiv.— 280 Bas. Quove sut.-~2Hl Menti- 
tusq. ex pr. Mor. alii«(]iu- iiiultis Heins. dedit pro vnlg. Mmtiturq. 282 Bas. 
uiiiis Serecipi: Ai/nc— 283 (Jtidins ad Plia-dr. iii. 19. «'x Mss. piotVrt Medio 
qiio*i. comm. Phtrbi ; ct ip^e \t<j:\t fha-bo Qiiaiiioi libii .1 pr. Mor. quoq. 
mrtnia pleb. 284 I'lnis M.-d. et ilno Mor. inhosp. <<c/n. -285 Momenta ex uno 
VosH. et (iron, pro var. led. dedit Heins. pro vnlj;. i>ionume'ita.~-2lili Heidelb. 
ne <em/j.— 287 Videto est Hiins. Ject. cum pr. Pal. V. et R. Cant. N. et Ur- 

NOT/E 

horaiiiem violentnm, riijiis postnio- 283 Hfedice] Ut ninlto magis Peleo 

duni fata Poi^ra enarrabit. ejnsqne comilibns Ceycis regnum 

279 ]'etiiminlii] Oleic niniinnn paiere intt'iligatnr. 

ramoH laneis vittis obvohitos, pacis 283 Huic] Nostro per se et sponte 

aymboliini. in onincs benigno. 

asa Traehimu»] Ceyx, scilicet. 



METAMORPHOSEON LIB. XI. 1483 

Et flebat. Moveat quae tantos causa dolores, 

Peleusque comitesque rogant. Quibus ille profatur: 290 

Forsitan banc volucrem, rapto qute vivit, et omnes 

Terret aves, semper pennas habuisse putetis. 

[Vir fuit : et tanta est animi constautia, quantum] 

Acer erat, belloque ferox, ad vimque paratus, 

Nomine Daidalion ; illo genitore creatus 295 

Qui vocat Auroram, coeloque novissimus exit. 

Culta mihi pax est, pads mihi cura tenendae, 

Conjugiique fuit: fratri fera bella placebant. 

[Illius virtus reges, gentesque subegit : 

Quae nunc Tbisbaeas agitat mutata colurabas.] 300 

Nata erat huic Chione : quae dotatissima forma 

Mille procis placuit, bis septem nubilis annis. 

Forte revertentes Phoebus, Maiaque creatus, 

Ille suis Delphis, hie vertice Cylleneo, 

nam potiora cemeres ! Atque lacrymahatur. Feleus et socii exquinint qua caums 
cleat tantos mcerores. Quibus ille respondet: Forte existimelis hunc avem qute 
vescitur prada, et fugat omnes aves, semper tectum fuisse plumis. Homo 
fuit, nomine IJcedalion, et tuntum est tnentis robur, quantum sarus erat, et bello 
acer, atque expedilus ad ccedem, genitus illo patre qui arcessit Auroiam, ei ultimus 
excedit caelo. Eifo pacem amavi, solicitus fui pads servandce atque connubii: tru- 
delia bella grata erant fratri. Illius rirlus cicit reges et witiones, qua- nunc 
iransformata vexat culumhas Thisbeas. Filia ei fuit Chione : qua pulcherrima 
placuit mille rivalibus, viro maiura quatuordecim annis. Forte Apollo, et Jilius 
Maia, redeuntes, ille suis Delphis, hie cacumine Cyllenao, hanc simul aspexeruntf 



bin. aliisqiie ; Marg. Bersm. notalo ; alii vocato.— 290 Alii Et Peleus comit.— 
292 Putetis melioies pro vulg. pu<«eis.— 29S Nonniilli liliii et quanta est anim. 
const, tantum, quod Bothitis pra^feicnUum pntat. — 294 (iron, armisque potens 
belloq. par. — 297 Pal. et octo alii Cura tniU. Ooi.t. Culpa; Vo-<s. cuncta. 
Deiiide quidani Heins. cur. tuenda. — 298 H. vs. a Maz. abesi. — 300 Pro 
Thisbeas alii sciibiiiit Thebeas, Thisteas, Tybeas, Thesheas.— 'iOl Barb, et Mor. 
qucc laudatissima forma ; Berolin. doctissima. — 302 Frocis placuit Heins. dedit 

NOT.E 

291 Volttcrern] De accipitre lo- 3Iutata'\ In accipitrcm mntatiim 

quitnr, in queni Ceycis fraler Daeda- DauJalionein Ceycis fratrem di\imus. 

lion mutatns. 303 Maia] Merouriii.s est, Jovis ex 

296 Qui vocat] Periphrasis est Maia Allante sata filiiis. 

Luciferi, qui appropinqnante Aurora, 304 Delphis] Qyiam iiiheni ad Par- 

4|uani vocare videtur, ' coeli statione nassi raiiici'!« sitam, Apoll.nis oraciilo 

novissimus exit.' clarissiinain, toiies jam (ii>inius. 

300 Thisbceas] Quse in Thisbe Boe- Cylleneo] ('ylleuc Arcadiae raonte, 

oti% nrbe erant. in quo Mercurius natus dicilur. 



1484 P. OVIDII NASONIS 

Videre banc pariter, pariter traxere caloreiu. 305 

Speui Veneris diftert in tempor.i noctis Apollo : 

Non tiilit ille moras : virsraque niovcnte soporem 

Virginis os tangit. Tactu jacet ilia potenti, 

Viinque Dei patitnr. Nox coelum sparserat astris ; 

Phoebus anuni simulat, pra?ceptaque gaudia sunlit. 310 

Ut sua maturus complevit tenipora venter; 

Alipedis de stirpe Dei, versuta propago, 

Nascitur Autolycus, I'urtum ingeniosus ad omne : 

Qui t'acere assuerat, patriae non degener artis, 

Candida de nigris, et de candentibus atra. 315 

Nascitur e Phoebo (namque est enixa gemellos) 

Carmine vocali clarus, citbaraque Philammon. 

Quid peperisse duos, et Dis placuisse duobus ; 

shnul amorc correpti sunt. Apollo producil spcm Veneris in tempun nodis ; ilk non 
passus est ainctationem, utqiie tungit os puella: baculo conciliante somnum. Itln 
sternitur tactu potenti ; et violatur a Deo. Nox sparserat ccelnm sideribus, Apollo 
/fngit se anum, atque capit gaudia ante i-apta. Postquam alvus matura absolcit 
^ua tempont, Autohjcus nascitur, proles astuta, de stirpe Dei alipedis, versutus ad 
umne/urtuin, qui non alienus ab arte paterna solitus erat vertere aU>a in atra, atque 
tttra in alba. I'hilammon insignis carmine sonoro, utque lyra, nascitur ex Apolline. 
( Samque einisit geminos.) Cujus usus genuisse duos, et gratam fuisse duobus 



ex diiobiis Codd. et Edd. iioiiniillis: aVii procos hnbuit.— 207 Tulit ex inultif? 
recepit Heiiis. vulg. fert. INlor. ill. moram. — 308 Os tetigit est in A. iinde 
HciiiH. id recepit.— 310 Prwcepiaq. ex quatiior vett. Heiiis. protulit; vulj;. 
prareptuq. uniis p)'a'«;><u7. /Vrimd. etiain gaud.suinsit. — 311 Wonon. matur. com- 
;Wfra/.— 313 Heiolin. rersura prop.— 'il7 Pro Philammon alii scribiint Philemon, 
Piletnon, PaUmon, Philamon. -ilS Unus Heiiis. quid D.—31'J Tonanti e\ me- 

NOTiE 

305 Traxere calorein]Ch'u)ncaamdiTC quod omnium planctarum sit vclocis- 

C*epernnt. simiis. 

307 Virgaqne] Alata ea fnit,diio- 315 Candida] Keferri debent ista 

busque iinplicita sor|>entibus, qiiain ad Merctirii I'lanctie natiiram : nam- 

Cadiiceiiiii lofitamnt. que iitnt niiiiti non ajunoscant, certis- 

310 Prcecfpt'i] A Mcrciiiio, seiiicct. sinium est tanien pluriniiim ad corpo- 

Atque e(|nid(iii hiiic fabula; duo rum indoletn valere sidira, ea potis- 

Chioncs nMriti, (juorum alter prado siminn (jua-. in eujuscjuc natalibus 

ct furax, more Mrrcurii, alter |)roijus domiuantur. 

et scif-ntiis deditus, sicuti Apollo, 317 Phitammon] Huir, ut ct fratri, 

fecisse lociini videutur. alium alii pairem assi-jinavere. Verum 

312 Alipedis] Mercurii, scilicet, iueptisbimum vidctur nugas (jusmodi 

cnju'j talaria ideo alata finguntur, commemorare, ex quibus contemtus 



METAMORPHOSRON LIB. XI. 1485 

Et forli genitorc, et pro,?onitore Tonanti 

Esse satam prodest ? an obest quociue jjloria multis ? 320 

Obfuit huic certe. QUfX sc prapferre Dianag 

Sustinuit; facieinqiie Deae cJpavit. At illi 

Ira ferox mota est : Factisqi e placebiinus, inquit. 

Nee mora ; curvavit cormi : nervoqiie sajiittam 

Impulit; et meritani trajecit arundine linj?uani. 325 

Lingua tacet : nee vox tentataque verba sequuntur : 

Conantemque loqui eum sanguine vita reliquit. 

Quern (misera o pietas !) ego turn patruoque dolorem 

Corde tuli, fratrique pio solatia dixi. 

Quae pater baud aliter, quam cautes murraura ponti, 330 

Accipil : et natam delamentafur ademtam. 

Ut vero ardentem vidit, qiiater impetus illi 

In medios fuit ire rogos : quater inde repulsus 

Concita membra fugae mandat: similisque juvenco, 

Diis, et esse genitam strenuo pafre, et avo Tonanti? An itiam gloria multis 
nocet 7 Nocuit certe huic ; qua non verita est se anteponere Diance, atque repre- 
kendit tultus Dea, At ilia incensa est ira crudtli: atque, inquit, Placehimus 
factis. Nee mora ; sinuavit arcum, atque emisit sagitlam nerro, et transjixit cala- 
mo linguam meritam. Lingua silet ; neque vox, neque verba lentnta sequuntur ; et 
vita d£stituif cum sanguine iiitentem loqui. Quern dolorem (o inJ'elix pietas ! ) ego 
turn passus sum animo palruo, et consolationes obluli piofratri. Quas pater non 
secus audit quam rupes aiidiunt strepitum maris ; atque usque luget filiam sublatam. 
Cum vero aspexit fiagrantem, quater ilk conatus est sese immiltere in medios 
rogos ; quater inde prohibitus in fugam vertit artus admissos ; atque similisju- 



lioribus recepit Heins. vulg. Tonante: quinqiielibri nitfnti.—Z20 Heins. ma- 
lebat Fss. sata prod,— 32a Pro Impulit Schepperus conj. Expulit, ut et in uno 
Bas. Bnrni. invenit. — 326 Tacet sex scriptl c«m opt. Thuan. exhibent ; vulg. 
jacet, Deinde pr, V. vox ileratnq. quod non displicebat Ileins. sed lect. 
viilg. imitatio Statii firmat, xi. 602. — 328 Ita loc. constituit Heins. Olini ede- 
batur, Quam miser amplexans ego tunc : dno, quam miser, o pietas: plerique, 
quam misero pietas: nnus, quern misero o pittas. Deinde pro vnlg. patrio, non- 
nnUi patriumque ; (\uidam, patruique ; septeui patruo. — 329 Opt. Thuan. et duo 
alii pio solamina dix. Bonon. solamina misi. — 333 Boxborn. fragm. inde revulsus, 

NOT^ 

tantum fructus inanis remanet. 328 Misera] Est profecto quatenus 

319 Progenitore] Jove, scilicet, qui natuia conjunct! tot omnium mala 

Liicifeii pater, l")a!dalionis avtis, ferre teneniur. 

Ciiiones fuit proavus, quanqnam pro- 329 Dixi] Flentein eum supra 

gcnitQrem,seuavum,licentiafaniiliari vidimus, cum primo Pelcum est al» 

dixit Poeta. lociitus. 



148G p. OVIDII NASONIS 

Spicula crabronum prcssa cervice gerenti, 335 

^ua via nulla, ruit. Jam turn mihi currere visus 

Plus homine est : alasque pedes sumsisse putares. 

[Efliigit eriro omnes ; veloxque cupidine leti] 

Vertice Parnassi potitur. Miseratus Apollo, 

Cum se Da'dalion saxo misisvset ab alto, 340 

Fecit avoni, et subitis pendentcm sustulit alls, 

Oraqiie adunca dedit, curvos dedit unguibus hamos, 

Virtutem antiquam, majores corpore vires. 

Et nunc accipiter, nullis satis a?quus, in omnes 

Saevit aves ; aliisque dolcns fit causa dolendi. 345 



Fab, IX. Lupus in Saxum. 

Anetor pastor armentornni, quae Peleus ad Ceyca perduxerat, indicat a lupo, 
cui obsisti nequiret, custodes interiiui. Qui ut intellexit Nereidis ira id 
sibi accidere, quod Phocus ea aetate :Eaco genitus a se interiisset, et id 
precibtis potius quani nltione esse sedandum, suppliciter ab ea petit, ne 
nltra persequerctur adniissum. Quie aliquando Thetidis sororis inota pre- 
cibus, ne amplius fera armenta petens saeviret, in saxi earn figuratn con- 
vertit. 

'Ciu^ dum Lucifero genitus miracula uarrat 

renco ferenti cervice onusta aculeos eral/ronum, qua nullum iter prorumpit. Jam 
turn mihi visus est cunerc phis quam himut ; atque crederes pedes induisse alas. 
Adeoque sese suhtrnxit omnibus ; et celer mortis dtsiderio, pervenit ad cacumen 
Parnassi. Cum Dadalion se dedisset pracipitem ab excelsa rape, Apollo miseratus 
mutavit in alitem, ct leracit cadenlem rejientinis alis ; atque dedit facicm aduncam, 
ttdjecit uncos hamatos unguibus, virtutem veterem, vires ompliores corpore, Atque 
nunc acciiiitcr, 7iulli satis amicus, feritato'n extrvct in omnes ; et dolens est causa 
dolendi nliis. 

IX. i^u/c vwnstra dum fiUus Pfwspkori refert de suo fratre ; Anetor Phoceus 



— 335 I*r. Bas. quart. Med. Arnnd, O. et alii lasu pro pressa: sec. Pal. lieva; 
JuD. passa. — 330 Vul^- nuU. fuit; et sic qnidani vett. Alii fugit. — 337 Voss. 
aliosq. ped. Bnnon. et inarg. H(.-rsm. sums, videres. — 338Hunc quoque vs. adul- 
terinnmebse vix diibitat Hcins. — 341 Pr. Gron. pr. Haniburj;. I2xc. Let decern 
alii pend. sustinet a/. ^311 Nullis ex pluriuiis Codd. vulg. rmlli. — 345 Berolin. 

NOTyE 

336 liuU] Hinc igitur tyranni, jure 345 Dolens] Nulli quam sibi iui- 

«uo quosvis spoliarc soliti, natura; quior est homo violentus, qui ita fed 

.iura, per quae eodem in se quo in alios naturam iaduit. 
fiirore saeviuot, ducant revereri. 



MF.TAMORPHOSEON LIB. XI. 14S7 

Be consoite suo; ciirsu festinus anhclo 

Advolat armenti custos Phoceus Anetor. 

Heu Feleii, Poleii, map;na'! tibi nuntius adsum 

Cladis, ait! Quodcumque tbrat, jnbet edere Peleus : 350 

Pendel, et ipse metu trepidat Trachinius hcros. 

Hie retort: Fe^jsos ad littora curva juvencos 

Appuleram, medio cum Sol altissimus orbe 

Tantiim respiceret, quantum superesse videret. 

Parsque bourn fulvis genua inclinarat arenis, 355 

Latarumque jacens campum spectabat aquarum: 

Pars gradibus tardis illuc errabat et illuc : 

Nant alii, celsoque extant super a?quora coUo. 

Templa mari subsunt, nee marmore clara, nee auro ; 

Sed trabibus densis, lucoque umbrosa vetusto. 360 

Nereides Nereusque tenent. Hos navita templi 

Edidit esse Deos, dum retia littore siccat. 

Juncta palus huic est, densis obsessa salictis, 

pastor armenti pmperans cursu anhelo accurrit. Heu Peleu, Peleu, inquit, hie 
Stm tibi nuntius mngni damni ! Peleus hortatur aperire i/uodcumque habeat. Ipse 
heros Tiachinius incertus est, et tremit timore. lUe narrat : Egeram taurus lassos 
ad obliqiia littora, cum Sol excelsissimns medio orbe tuntum retro cerneret quantum 
vidertt suptresse. Atque pars juvencorum genua flexerat inflavis arenis, et recu- 
"bans prosjiicicbat cequor vustarum aquarum : ]iars hue et illuc vagabatur lentis pas- 
Sibus : alii natant, et eminent altis cervicibus super aquas. Temptum udjacet mari, 
negue mnrmore insigne neque auro ; sed opacum spissis arboribus et antiquo luco. 
Nereidibus et Nereo sacrum. Nauta qui siccat retia in littore dixit hos esse. Deos 
templi. Palus cotisita spissis salictis est huic pro.rima, quam aqua maris redundantis 



*•«««. doloris. — 347 Voss. cons. sua. — 349 Vulg. Et Pel. Tres O ; unns Voss. En ; 
Arund. et (|nat(ior alii Jieu, tj nod plar^t Heins. qui etiatn conj. Et Peleu, heu 
Pel, — 351 Vulg. legitur met. irepidi Track, aria, sed ox vetustioiibus Heins. re- 
posmt trepidat...heros: sed et hunc vs. cum aliis spuriis ablegamluiii f»se censet. 
Conj.autem trepidusTrach. fca-res.— 354 Gron. Quantum r. tantum s. Deinde Jun. 
€t Voss. et (juatuor alii superess. t'irfe<ur.— 355 UinisMed. gen. incujxarat aren. 
—356 Cnmpum Heius. reeepit ex N. tert. Med. et aliis : vulg. cumpos. — 
357 Nounulli et istuc. — 358 Heidelb. celsoq. instant sup. — 359 Gron. marm. 
tecia,nec.—'H)0 Unus Heins. /hco(/. obscura.— 561 NoniiulU nav.ponti.— 
363 Fluiimi vetl. raris pro densis: Heins. conj. varis ant canis, Deinde pro 
«bsesaa in Heidelb. est abesse, sed notatum et superscriptum adoperta. — 

NOTiE 

347 CoHSorte] Daedalione fratre, 353 Medio cum] Periphrasis est 
ftcilicet. meridiei. 

348 Phoceus] Ex Phocide AchatJC 363 Paljw] Loctim luporum latebris 
regiuncala oriuudus, accomniodatissimnm describit. 



14S8 P. OVIDII NASONIS 

Quam restagnantis fecit maris unda paludem. 

Inde, fragorc gravi strepitans, loca proxima terret, 365 

Bt'Uua vasta, lupus : ulvisque palustribus exit, 

Oblitiis et spumis et spisso sanguine rictus 

Fulmineos ; rubra sufTusus lumina flamma. 

Qui, quanquam socvit paritcr rabieque fameque, 

Acrior est rabie. Neque enirajejunia curat 370 

Cajdc bourn, diranique fameni satiare, sed orane 

V^ulnerat arinentum, sternitque hostiliter omne. 

Pars quoque de nobis funesto saucia morsu, 

Dum defensamus, leto est data. Sanguine littus 

Undaque prima rubent, demugita?que paludes. 375 

Sed mora daranosa est, nee res dubitare remittit : 

Dum superest aliquid, cuncti coiiamus, et arma, 

Anna capessamus, conjunctaque tela feramus. 

Dixerat agrestis. Nee Pelea damna movebant : 

fecit. Lupus inf^cnsfera os habens ncrviim madens spumis et crasso tabo,atque oculos 
jiUnos rutilante ii;ne,erumpit sijlvis palustribus cum ingentistrepitii, atque frendens 
terrorem incutit Incii prnximis. Qui tametsi simulfurit fame atque rabie, vehemen- 
tior est rabie. Ncijue enim intrndit explere jejunia et acremfamem morte taurorum, 
sed maciat totum armentuin, et omne proterit hostiliter. Pars etiam nostrum vulne- 
rata letali morsu, dum conamur arctre, neci est tradita, Littus et prima aqua et 
paludes demufrita rubent sanguine. Sid cunctatio est perniciosa, neque res sinit 
hasitare. Qunmdiu aliquid restal, omnes conveniamus, et arma, urma induamtiSf et 
feramus jacula socia. Rusticus absolverat. Neque clades tangebat Peleum : Ve- 



365 Strepitans pro vulg. strepitus e\ vet. Cod. dedit Constant. Fanens. ap- 
probante Hfins. alii gravis \c\ graci strepitu : Exc. Calandr. cre;»i<ans; Spireiis. 
slrepila. — 360 (Jlvisq. corr. Biinii. pro viili^. sijlrisq. duo fulvisq. alii niveisq.— 
307. .108 Ciofanus in suis Mss. repprit Oh.-iUus et sp. quod placebat Heins. 
Deinde et pro vulg. <"♦ mdiorcs habenf. Spisso etiani ex O. sec. Pal. et 
aliis H<iii"«. nrfpit pro vulg. crasso. Alii etiam rictn. Olini edebatur Fulmi- 
neus ; restitnit Heins. Fulmineos ex Calandi . Bernegc;. pr. Gron. et aliis. — 
309 Beroliii. pnriter savit.— 371 Olim edebatur famem fnire : pr. ^. Icnire ; 
mu'ti, .i«(/a/c : Cant, pro div. lect. saturare : orto, satiare, quod elegit Heinf«. 
— 372 Omne babent Fl. S. Marri, el unus Heiiis. c('teri, omnes. — 375 Vul!». 
rubel ; ex Ho. Heins. rubent recepil. — 377 C)Hm, co'eamua ad arma; sed et ple- 
rique vett. babent. 'I'anaq. P'aber rorr. et damn. Quia Damna mox sequi- 
tiir, propterea Holhius bic putat legendum dicta. — 380 Menard. Nereid. cO' 

SOTJE 

375 Dfmu^fi/<r]ConfraGrammatice8 stragem rogitationi' subjicit. Extei. 
ralionem formatuin est participium ; rita armenla cernere, reboantia lit- 
at enim (jiiain optima banc totain tora audire, videor. 



METAMORPHOSKON LIB, XF. 1489 

Sed, menior admissi, Ncrcida colli<;it orbam 380 

Damna siio inlerias exlinclo luilterc Plioco. 

Induere arma viro.s, violentaque sumere tela 

Rex jubet G^^tanis; emu quis sirnul ipse parabat 

Ire. Sed Halcyone eonjux excita tiimultu 

Prosilit, et, nondum totos ornata capillos, 385 

Disjicit hos ipsos: colloqiie iufnsa mariti, 

Mittat ut aiixilium sine se, veibisque precatur 

Et lacryiiiis ; aniraasque duas ut servet in una. 

yEacidcs illi, Pulchros, Rcgina, piosque 

Pone metus : plena est promissi gratia vestri. 390 

Non placet arma mihi contra nova monstra moveri. 

Numen adorandum pelagi est. Erat ardua turris, 

Arce focus summa ; fessis loca grata carinis. 

rum recordans facinoris patrati, conjicit Nereidem filio privatam mittere Phoco 
mactato inferiaa ex suis dispendiis. Rex CEtanis imperat viros sumere anna, et 
cnpere sava missilia ; cum quibus ipse rolebat projicisci. Scd uxor Halcyone 
impulsa strepitu prorumpil, et, nondum compositos hahens omnes capillos, disturlutt 
hos ipsos, alque projecta in collum conjugis, orat voce atque lacrijmis ut mittat 
auxilium sine se, et lit tueatur duas animas in una. JEacides illi dixit, Omitte, 
Regina, honestos et pios iimnres: gratia vestri promissi est integra. Mihi non 
est animus arma parari adversus nova monstra. Deus maris est adorandus. Erat 
turris excelsa, alque focus suprema arce ; loca jucunda navibus lassis. Illuc scan- 



gltat orb. — 381 Multi vett. Damn, sua, vel sui. — 383 Quidam pro CEtaus lia- 
bent (Pthereus: Pal. Otrisius. — 385 INlulti vett. nond. tortos. — 38C Libri veteres 
magna ex parte disjicit, quod approbarunl noniiiilii, idque pro dissecat voliie- 
innt usurpatum : (luinqiie discutit ; qnatuor dissipnt ; tres discidit. — 386 Jn- 
fusa ex tribus dedit Ciofan. ceteri, infixa. — 388 Opt. 'rhiian. tt iiniis Voss. 
conscrvct, pro ut serv. — 389 Heidelb. JEacid. dixit, Pidch. — 390 Uiiiis Mor. 
est permissi gr. Heins. notavit pcrmissi gratia voti. Deinde ^led. et decern 
alii gral. nostri ; duo gloria vestri. — 391 Plurimi script! et Edd. titonst. movere, 
— 392 Beroliu. ard. terris. — 393 Focus est ex Heins. emend, pro vulg. locus, 

NOTjE 

380 Sed memor'] Hinc vides nee 392 Adorandum'] Non alia qnaiu 

conscientivE stimulos nee seipsum poenitentia et preces adversus Dcuni 

qucnquani posse effugere ; justitiam- arma movenda ;.qneE cum sint ab ipso, 

que diviuani rcos sine satellitibus in potestate omnium, semperque vic- 

compreliondere. tricia, pertiiiacibus omnibus et socor- 

Nereida] Psamatlien dicit, Nerei dibus omnem prorsus excnsationis 

filiani, Piioci matreu), quam nato locum adimunt. 
credit infcrias mittere. 393 I'ocus] In tpio noctinni ignes, 

383 Rex CEtu-us] Ceyx rex Tra- (im)rum l)cnoiicio nauta; iter suuiu ad 

chiuis, quam urbem Hercules sub portuin dirigereut. 
tEta monte condidit. 

Delph. et Var. Clas. Ovid. 5 B 



1490 p. OVIDII NAfSONlS 

Ascendunt illuc, stratosqiio in littore tauros 

Cum ^cmitii aspicinnt, vastatoremqne cruento 395 

Ore rcriiin, lonsios infortum SiJiiiruiiic ^illo.s. 

Inde inanus tendeiis in apcrti liltora ponti, 

Coerulcam Peleus Psamathen, ut finiat irain, 

Orat, opemquc fcrat. Ncc vocibus ilia rogantis 

Flcctilur /Eacida?. Thetis hanc pro conjuge supplex 400 

Accepit veniara. Sed enira irrevocatus ab acri 

Ca^dc lupus perstat, dulcedine sanguinis asper; 

Donee inhaercntem lacera? ccrvice juvencae 

Marinore mutavit. Corpus, prasterque colorem 

Omnia servavit : lapidis color indicat, ilium 405 

Jam non esse lupum, jam non debere timeri. 

Nee tamen hac profugum consistere Pelea terra 

Fata sinunt : Magnetas adit vagus cxul, ct illic 

Sumit ab Ila^monio purgamiua caddis Acasto. 

Hunt, ntque ridcnt cum dolore bores mactatos in littore, utque sarum popithforem 
»iv/« sanfritinolenlo, gerentem prolixos pitos in(]uin(itos sanguine. Inde porrigens 
inumis in littvra vaifissimi maris, precatur glaucam Psnmalhcn, ut ponut iram, 
ntquc prabeat uuxilium. JS'eque ilia moretur precibus jJLacidcc oranlis. Thetis 
supplex impetraiit hanc veniam pro niarito. At enim lupus accr dulcedine aun- 
guinis perstat, ncquaquam prohibitus a violenla strage, donee verlit in saxum affix- 
\tm collo dilaniata- jutenc(C : atque corpus ntinuit omnia prater culorun. Color siixi 
declarat ilium jam mm esse lupum, jam non debere re/ormidari, !^'eque tamen /ut a 
paliuntur PeUum mancre in Iiuc terra. Erro profugus pergit ad Magnetes, atque 
ihi purgatur ab Acasto Thessalico. 



«|uia locus et loca in uno fodeinque vs. inconcinnins videbatiir. Piitat Ptiam 
foci vel /aces posse lepi. In altero Twi'jden. tr^i phocus, unde conj. pharus. 
In uno IJas. patens. Bothins niaviilt pharus; et vs. prisced. lepit tectis pro 
terris, quae e*t lectio Codicis Herolin. sajpe eiiini liasoe voculas esse confusas. 
— 3'J4 Multi Codd. /)t'<cen(/u7if.—3S)G O.et quatuor alii /o»ig-o.»7ue.— 100 Hei- 
dell). Macidis. 401 lierolin. ven. Sed non revocatus. Alii pleriijue vett. etiam 
tcrocatus. — 403 tt SK|q. lliirni. conj. Don. inharaitis ; vel inharenti, ut in uno 1'. 
Delude Gron. et Alfnard. virea- pro lacera ; et lias. lata. Unus Med. cerrice 
gerenli, unde Hurni. faciebat rucece ctixice gerenti. — \0\. \0:^t. Tres mutacit 
corfmi psamaieque colorem: multi corpus pariterq. colorem. Cetera sertacit ; vX 
\>T. ^loT, lapid. rigor ; j:x quibus omnibus varias posse emendatioDes excogi- 

400 Conjvge] Peleo, .scilicet, cui placata Psamathe ab eo persequcndo 

Tlietidem niatrimonio conjunctam desierit. 

\idinuis, 408 3Iagnetas'\ Fnerunt Magnetes 

404 Marmvre^ Hoc ideo fictum, Tliossalijc populi, equorum doimtore.s 

quod vfcl lupUH, vel aliquis pairicidii clarissimi, Magnesise regionis incolas. 

ultor, quod in fratre Peleus admiserat, 409 Acasto] Qui Peliai filius, cum 



METAMORIMIOSKON LIB. XI. 1491 



Fab. X. Ceyx ct Jlakyone in Avcs sni nominis. 

Ceyx, Luciferi filius, piodigiis agitatns, Milt-tiim ad oractiliim Apollinis 
(quoniam Dclphos I'liorbas cum IMilegyis infestahat) contendit : conjiigi- 
(pie Halcyonae /Eoli filiap, tardanti piot't ctioncm ob desiderium, affirmat, 
intra altenini mensem se reversuinni. Quod \\t non posset praestare, 
naufragio vitan) ainisit, ciijiis adv«nttini cum ilia desidcraret non respcn- 
denteui tcnipori destinato, et in dies gravissimo luctu afficcretiir ; miseri- 
cordia Jiinonis, quani assidiiis pteciijiis fatigabat, i)er quieteni Soninus ad 
indicium faciendum filium ipsius jMorpiiea, iiuitatoreni figuraiiini, niittere 
jussus, cnjtis frater a Diis Icclus, ab hominibus Phobetor appellatur, et 
alter, qui in varias figuras abire solitus est, IMiantasus. I lie igilur Trachi- 
nem ad Halcyonem missus est, quse ex eo conjugeni comperit intoriisse. 
Excnsso ergo sopore, lumen inferri jussit. Novissime ad littus decurrit, 
nbi ilium dimiserat. Et nt nautragi exanime corpus fluctuare proximo 
littore perspexit, infigur.im volucris jEolis cessit, qua? ab ejus nomine vo- 
eatur. In eandem speciem corpus Ceycis est versum. Hes vohicres 
liyberno tempore per septcm dies in mare nidura ponunt, puUosque, qui 
casus suorum majorum deplorent, in littore exponunt. 

Interea fratrisque sui, fratremque secutis 410 

Anxia prodigiis turbatus pectora Ceyx, 
Consiilat ut sacras, hominum oblectamina, sortcs. 
Ad Clarium parat ire Dcum ; nam templa prolanus 

X. Interea Ceyx attonihis, et hahens pectna snlicitum monstris fratris sui, et 
St'cutis fratrem, constituit proficisci oil Deutn Cluriiim, ut consuhil sacrum orucu- 



tari Rurm. monet. — 407 Heins. nialcbat prof, considcre. — 412 Tanaq. Faber 
emend, homin. solamina, — 413 Arg. Ad l^trium. Bas, tempi, profani. — 414 Fa- 

NOT7E 

falso Peleum uxorem siiam Hippoly- 410 Fratrisi Dardalionis, scilicet, 

len de stupro inlerpellasse crodidis- qui in accipitrem miitatus. 

Set, atqiie ea causa ad vcnationem Frntrem secutis] Inlerfecta iitpote a 

eductum, <leiii armis spolialimi, in Diana Chionc, fratvis fllia : quibus 

nionte Pelio feris lacerandum praj- adde quiv Pelei causa evenerant. 

buisset,a Pcleo taudem,cuiMercurius 412 Ohlectamina] Inexperto incre- 

se» Cliiron opem tiilerat, una cum dibile est quanti possit esse solatii 

nxore est intevftctus. Hinc illud Dei cognoscere iu malis nostris vo- 

Horatii: ' Narrat p.vnc datum Pclca luntalem. Non modo tanien leetis- 

Tartaro, Maguessam Hippolyten duni siinum videtur, quod nos tandem ab 

t'ugit abstiuens.' omnibus liberatum iri certo scimus; 



141)2 1'. DMDll NASONIS 

Inviii ciiin Plilejiyis lacicbant Dclphica Phorbas. 

Consilii tamcn ante sui, lidissima, certam 415 

Tc Tacit, llalcyone. Cui protinus intima Irigus 

Ossa rccepeiunt; buxoquc siiuillinius ora 

Pallor obit ; lacrymisqiie gcnaj maducrc profusis. 

Tor conata lotiui, tor flctibus ora rigavit : 

Singultiuiiic pias interrumpcnte querelas, 420 

Qux mea rulpa tuam, dixit, carissime, mentem 

Vcrtit ? ubi est, qua? cura mei pvius esse solebat ? 

Jam potcs llalcyone scciuus a])essc relicta : 

Jam via longa placet : jam sum tibi carior absens. 

At (puto) per terras iter est, tantumque dolebo ; 425 

Non etiam metuam ; curiicque timore carebunt. 

yEquora me terrent ; ct ponti tristis imago. 

luni, sniatium honiimnn ; miin hnphis Pltnrhm rcddcliat temphi Delphica inaccessa 
cum Phlf!:!iis. Atlamcn, Ilulcijoiw fidclissima, is tibi untcn indicnt sententiam 
swuii. I'ujtis siittiiii trannv uccupuiit itiut pracordia ; rt pallor siniillimus bnxo 
vultiim invasit ; ct gcnw iriig-(tt<c sunt flctibus pvo/ltontibus. Ter conata fari, ter 
irruratit faciem lacnjmis ; ct sinf^ultu intcrmiltcnlc pios qiicslus, Quodvam meum 
crimen, iiuinit, dikctissime, mutiit unimuin luum? Ubi est soliciiudo de me, qu<B 
nntca esse consucverat ? Nunc jiotcs ab.seius esse tpiietus llalcyone destituta. A'mbc 
luni^um iter est grutum. A'««f sum tibi dilcctior absens. At, credo, via est per 
tcUurein, et tantum tristis tro : non insuper timebo ; ct soUcitudines erunt sine 
metu. Maria ct lucluosa cogilatio wquoris me tcrrefaciunt. Atque nuper spec- 



cicbant recepit Heins. ex Voss. ct tino Bas. cctcri faciebat ; ct doinde l?as. 
PItryxi pro I'horbas. — 417 Aniiid. bu.rnque. — 118 Sixii et ties aVi'i Pall, habet. 
— 420 'ftlor. Sing, suas ; Gron. Singultu. mcdias. Le'ul. interr. loquclas. Hei- 
delb. Singultusque p. intcrrupere q. — 421 Fl. S. Maroi vertit pro dixit; 
et scf). vs. Est ubi nam quu: : untie Heins. Quie mia culpa tuum rertit, c. 
mentem? Eja ubi jam, qua-, 8j-c. Arund. etiam Qua- mala culp. — 423 Pat. 
ubire pro abcsse, — 420 In counidlis timeam pro metuam. — 427 Leid. ^q* 

NOT/E 

^ratissinmm est insuper ipindnialonini sali:e sacrilegi, tcnipliim etiam Dcl- 

iiioderatorem .Siipremiiin niimen iiitel- pliiciim ?|)()liare aegressi, qui tandem 

li<.'imiis. ab irato Neptiino diluvio sunt perditi. 

413 Clurinm] Ad Apollinis Clarii I'horbas] Tlicssahis, Lapithae filius, 
oraculnin. Fuit nanif)ue (Jlaros Ionia- latro ferox, qui obvios ad pugiliatun* 
ci vitas juxta Culoplioncni, Apollinis cogcbat, el inteiiiciebat. Deos quo- 
oraculo nobilis. que provocare ausus, donee ab Apol- 

Templa] (iua- cpiidem, cum propiora line siipcratus niorte e^t muletatus. 

essent, breviori tempore et minori 423 .Jam potes] Magnum affectum 

labore, nisi i'horbas ubstitisset, Ceyx habent birc omnia, qua- non sine 

adire poiuisaet. qucrinionia rccensct Hulcyonc. 

414 Phlcgyis] Populi fuerunt I'lies- 



METAMORPIIOSEON LIB. XI. 1493 

Et laceras nuper tabulas in littore vidi ; 

Et sffipe in tanuilis sine corpore nomina legi. 

Neve tiiiim fallax animum fiducia tanj^at ; 430 

Quod socer llippotades tibi sit; qui carcere fortes 

Contineat ventos ; ct, cum velit, a^quora placet. 

Cum semel emissi tenuerunt aequora venti ; 

Nil illis velitum est ; incommondataquc tellus 

Omnis, ct omne fretum. Coeli quoque nubila vexant ; 435 

Excutiuntque feris rutilos concursibus ignes. 

Quo magis hos novi, (nam novi, et saepe paterna 

Parva domo vidi,) magis hoc reor esse timendos. 

Quod tua si flecti precibus sententia nullis, 

Care, potest, conjiix ; nimiumque es ccrtus eundi; 440 

Me quoque tolle simul. Certe jactabimur una : 

Nee, nisi quae patiar, metuam : pariterque feremus 

tavi disjedas fubulas in littore ; et legi scepe nomina in sepidcris sine corpore. 
Neve spes mcndux movent tuuni mentem, quod Hippatudes sit tibi socer, qui repri- 
viat vvntos vehemenies clauslris, et componut maria cum libct. Postquam venti 
semel lu.rati invaserunt maria, nihil illis est sacrum ; neque ulla terra aut ullum 
mare illi^ curie est. Agitant etiam nubes ca'li, atque cient ignes curuscos savis 
certamiuibus. Quo magis eos novi, (nam novi, et parva spectavi scrpe in domo 
paterna,) eo magis credo esse tnetuendos. Quod si mens tua nulla oratione mutari 
potest, dilecte marite ; et certo decreristi proficisci, me etiam tecum avehe. Nempe 
agitabimur una ; ncque timebo, nisi qua feram ; et simul patiemur quicquid erit. 



perterrent, et. — 429 Unus Med. in titulis sin. quod placet Heiiis. — 431 Hei- 
tiell). Quo socer.— Ai2 Duo Med. teq. pucet ; Menard, et G ron. tnulcet. — 433 
Quia renti ct ccquura prajcessenint, Hciiis. siiadet, tenuerunt carula aiit a'era 
fratres, ut altenim ex <;lossa natum sit. — 434 Alii, incommutataque : Tliiian. 
incunservalaque. — 435 Uiiiis Bas. nubila verrunt, ut vs. 499. — 136 U.rutil. incursi- 
bus ; Bas. occnrsibus ; duo, concussibus: Boxli. fongressibus. — 438 Med. Pare. domi. 
Plates, magis hoc, nuod probat Burm. quia jam dixit hos. — 441 Aig.etTliysiij«c- 

NOTyE 

429 Tumulis] Cenotapliia dixerunt torum, Hippotae Trojani ex filia 

tumulosinanes quoshonoi is causa illis Segesta, quam Jupiter compressit, 

struehaiit quoruui corpora inveniri nepos : quein quidem /Eoluin Haley- 

1)011 possent. Invaluerat insuper one patreni liabuit, siquideni Nasoni 

iusulsa Ethnicoruin opinio, eorum nostro fides ; nam alia alii tradidere. 

aniinas, quorum corpora omni exe- 434 Incommendata] Ut passim sine 

quiarumlionorecaruissent, diutissime omni respectu obvia quaeque venti 

ad Inl'erorum paludeni, qnamtrajicere proterant. 

non possent, non sine dolorc maxinio 442 Nisi qiuc patiarl Cum abseiis 

trrare. lictis etiam pcriculis terreietur. 

431 Hippotades^ lEoUis, rex vcu- 



1191 1'. 0\IDI1 NASONIS 

Quicquid erit : pariter super accpiora lata fcrcraur. 

Talibus /Eolidos dictis la( rymisquc movetur 

5>iderciis ( oiijux : iieqiic oniin minor ij;nis in ipso est. 445 

Sed ncquo proposilos pclau,i dimittere cursus, 

^'ec vult Ilalcyoncn in p;)r(<Mn adliibore pericli : 

Miiltaqne rcspondit, timiduni solantia pectus. 

Nee tamcn idcirco caiisam probat. Addidit illis 

Hoc quocjuc lenimen, quo solo flexit amantem : 450 

Lonjja quidom nobis omnis mora : sed tibi juro 

Per patrios iijnes (si me niodo lata remittent) 

Ante rcversurum, quam Luna bis impleat orbem. 

His ubi proraissis spes est admota recursus ; 

Protinus eductam navalibus a^quore tingi, 465 

Aptarique suis pinum jul)ct armamentis. 

Qua rursus visa, veluti prff'saga futuri, 

Horruil llalcyone : lacrymasque emisit obortas : 

Amplexusque dedit : tristique miserrima tandem 

Ore, Vale, dixit : collapsaque corpore tota est. 460 

Ast juvcnes, quaerente moras Ceyce, reducunt 

^iiniil vehemur super rasta maria. Maritus sidereusfiectitur talibus verbis et fldi- 
Inis .-Eolidos : vcque enim minori <imore tenet ur. Sed neqne wit vmittere iter 
eoitstitutum per mare ; neque vult udmittere llalcyonen in socictalem discriininis, 
iitquc retulit iiiulta lenietitiu cor patidum. Neque tamen idea votum approbat. Ad- 
jecil illis tioc quoque solamtu, quo solo niorit amantem : Omnis quidtm cimctatio 
nobis ladiosa ; sed tibi juro per i'^nes patrios (si modo fata me reducnnt ) prius 
rediturum, quant Luna bi.i coeat plena orbc. Postquam spes est facta reditus his pro- 
missis, statiiii impirat navcm t.vtractam navalibus iiierf^i trquore, atque instrui suis 
initrumentis. Qua visa rursus llalcyone, quasi prudens futuri, exparit ; atque emi' 
sit jielus erumpentes ; et auiplexa tst ; et ii\felicissimu denique Vale dixit ma'sto 
ore ; et eollapsa est tota corpore. Ast remises, t'eyce Jingente impedimenta, attra- 

lab. alto ; tTe% undo; quiiKjiic unt//«. — 143 M.ilh t Heins. lat. vehemur vv\ trahe- 
mur, quia pr-.tces&it fennius. — 444 ViiIk. /F.olidis ; ex diiobus velt. Heins. 
d»;dit .■'Eolidos. — 415 Neque eiii' n<l. Ciofiiiiiis j-x lihris vett. vulj;. nee. (Tfon. 
yr. minor ardor in. — 417 IJiiii^ Mrd. jmlicr'. Hiirni. uun\(:H)^\»s Nee lulit Hale, 
I'rc^s adhibir. biboris. — 419 H<id<rll>. Non tamen. 152 liemittent lliinn. de- 
dit c\ iid'Hoi'IImis ; viil;;. remiltanl. - A.t'.i liciolin. Ins Imiih. 451 Ar{(. est 
nddicta ; Jiin. admissa; Mod. ublata, (|iiod Hniiii. piitiit pro oblatu. — 455 
Mrir. aq. pelli ; duo mer'gi ; alii (ungi. - 450 In qiiiljiisdain Codd. Arma- 
rique, nude Uiirm. conj. (Jrnariq. 457 Beiolln. Qua visa veluti rursus. 
— 400 Heidell>. eorp. tuto est. — 401 Bcioliii. At juvtn. .\\\i quar. moram. — 

NOT/l!; 

415 Sidereus] Ccyx, Lnrifcri filius, 401 Reducunt] Qui gcstus est re. 
pel cujus i^iios niox jiiraljJt. niigantiniii. 



MF,TAMORPnOSEON LIB. XI. 1495 

Ordlnibiis ^cminis ad fortia pectora romos : 

/Equaliqiic ictu scindiint freta. Sustulit ilia 

Humenles ociilos ; stantemquo in puppe recurva, 

Coiicussaque mann dantcm sibi sit^na maritum 4(55 

Prima vidct : redditque notas. Ubi terra reccssit 

Lonj^ius, atque oculi ncqueunt cognoscere vultus ; 

Dum licet, insequitiir fugicntem lumine pinum. 

Ha.'C quoqiie ut baud poterat, spatio submota, videri ; 

Vela tamen special summo fluitantia malo. 470 

Ut nee vela videt ; vacuum petit anxia lectum : 

Seque toro ponit. Renovat Icctusque locusque 

Halcyonae lacrymas : et quae pars, admonet, absit. 

Portubus exierant ; et moverat aura rudentes ; 

Obvertit lateri pendentes navita remos : 475 

Cornuaque in summa locat arbore ; totaque malo 

Carbasa deducit ; venientesque excipit auras. 

hunt remos geminis ordinibvs ad valida pectora, et frangunl fiudus pari impulsu. 
Ilia kvnvit oculos mndidos, atque aspkit conjugem stantem in puppe repanda, 
et facientem sibi prima indicia manu agitata : atque reddit signa. Postquitm tetlns 
est remotior, atque oculi 7ion possnnt cognoscere faciem, quatenus licet, insequitiir 
oculk navem abeuntem. Cum hcec etiom submota non posset dignosci propter dis- 
tantiam, attamen intuetur carbasa voHtantia extremo malo. Postquam nequc cer- 
nit carbasa, solicita secedit in inanem torum, seque in eo collocat. Et torus et 
locus revocat fietus Halcyonce, atque indicio est qua; pars desideretur. Exierant 
portubus ; et i^entus agitaverat crassos Junes, et nautce vertunt in latus remos pen- 
dentes ; et statuunt antennarum extrema in supremo malo, et eo expediunt tota vela, 



463 Tliiian. ict. tundunt fr. duo findtint. Quatnor etiam sustinet ill. — 404 Pliiii- 
nii Codd. e.\ mcUoribuspupp.relicta ; wiwis Me(\. redicta ; Heins. conj. reducla, 
vel redunca. — 40.') Pal. Complosaque ; atque ita Gebliard. Ciepund. ill. 2. — 
466 Uiio libri ('t terr. et tunc vs. secj. Heins. volebat utq. ocul. — 469 Nonnulti 
spat, semota. — 470 Med. subito \no.sum>no. Cant, sumrn. volitantia ; lias, pemlentia. 
— 472 Lfii}. tor. sfernit. Basil, et Heins. umislect. torusque,qH<s lepetitio Ovi- 
dio faniiliaris, non disjilicet Biiini. qnanquam nihil miitare andet propter 
Trist. IV. 3. 2». 473 Quidam Halcyunis. M-ilti, abstit, quod etiam Piiscian. in 
sno reperit, qui inlerpretatur abatitit. Piiscian. secuti sunt reccntiores qui- 
dam. ] II ii\\hCn(\i\. obstat,ubstat,obstet, abstet , obsit .—ill Notat Heins. nic- 
liores onuies habere, accipit : sed Burni. tuetur excipit propter Quiuctil. 

NOTjE 

463 .¥.quaU] Concordes enim re- quod quidcm inter remigandum fieri 

niifjes remos et tingunt et tollunt. solet. 

473 Quic pars] Ceyx niaritus, 476 Comua] Antennarum, scilicet, 

scilicet. Summa] Ut majorem ventura acci- 

475 Obvertit] In latus couvertit ; piaut vela. 



1496 p. OVIDII NASONIS 

Aiit minus, ant ccrtc medium non amplius aequor 

Piippe sccabatur ; lonjreque erat utraque tellus ; 

Cum marc sub noctcm tumidis albcscorc coepit 480 

Fluctibiis ; v\ ])ra^cops spirarc valcntius Eurus. 

Ardua, jamdudum, demittite cornua, rector 

Clamat ; ot antounis totum subncctitc velum. 

Tlic jubet ; impe(Hunt adverstv jussa procellae : 

Nee sinit audiri vocem fragor ajquoris ullam. 485 

Sponlc tamcu properant alii subdiiccrc remos. 

Pars munire latus ; pars ventis vela ncgare. 

Egerit hie fluctus, aequorque refundit in aequor : 

Hie rapit antemias. Quas dum sine lege gcruntur, 

Aspera crescit hyems ; omnique e parte feroces 490 

Bella gerunt venti, fretaque indignantia miscent. 

Ipse pavet ; ncc se, qui sit status, ipse fatetur 

Scire ratis rector ; nee quid jubeatve, vetetve : 

Tanta mali moles, totaque potentior arte est. 

Quippe sonant clamore viri, stridore rudentes, 496 

Undarum inciirsu gravis unda, tonitribus aether. 

iitqne excipiunt tenlos affiuntes. Aut minus, ant certe medium mare non amplius 
miri sulcnbatur, atque ulraquc terra erat remota, cum aqunr capit ulbicare suO 
jinctem Jiactiljus tur^idis, et Eurus ccler flare violcntius. Jamdudum naucU'rus 
ruciferatur , Deuraum traliite excelsa curnua, atqne alligute tola caiha^a antennis. 
Hie imperai ; pr(iceU<e contrariw obstant }itaudutis ; neipte maris mufiitus patitnr 
ullam vocem audiri. Alii tainen ultro festinaiit retrahere rtmox, alii defeudere 
latus, pars suhducere linlea venlis. llic iiaurit aijuam, atque r(jicit earn in mare ; 
hie ccleriter detrahit antennas. Qua- cum sine online fiunt, sura procella uugetur, 
et ttnti ex omni parte reliementes certant, ct turbunt aquora furintia. Ipse naiicu- 
larius terrore concutitur, ct fatetur se ncscirc qui sit status, ncc quid imperare aut 
prohibere debeat ; tanta vis mali, etfortior est iota uric. Namque viri obstrepunt 
roci/erulionibuSf rudentes stridore, vasti Jiuctus collisione JluclHum, uer tunitribus. 



Dec). XII. 16. ' otnnes excipe auras.' — 479 Heidelb. Pupp. sequcbatur. — 480 
Ariind. nod. subitis alb. Jim. alb. fecit. — 18.) Mcd.fruf^. aiheris. lierolin. aquor, 
illam.^ W> R. '//. Huccfdere succrcm. \. idere ; Mm. subneclere. — A^'J (). el cjiia- 
luor alii le^. Tcfsuntur ; duo feruntur. — 490 Alii a part. — 492 Vetiistiores 
</ui ; at viiIk. f/ujs. — ^493 rrieicf Heiris. dedit ex ojit. Tlni.ui. pr. lioiion. Er- 
f'lirl. et septem aliis : ccteri relitve. — 491 Lcid. Tanl. maris mol. lias, mali 
rabies. \'iil((o eliaiii tantnque ; ]>eroliii. tanlnq. ex imiltis vett. Heiiis. de- 
(lit totaque; ex viilj;. veio, fpiod iiiibeiit cimipliiies, roiij. cauluq. et liiirm. 
doclaque. — 490 IJotliius coiij. Ventorum incurs, (jioii. liabct Vndar. impulsu. 

NOT/E 

179 Utraque'] Kt a qua discesserat 488 Fluctu.s] Qui in naves per 
Trachiiiia, et ijuaui Ceyx pctebat teinpestatcni solent insilire. 
luiiia. 



METAMORPHOSEON LIU. XI. 1497 

Fluctibus erijijilur, coplumque nequare vidctur 

Pontus, ct inductas aspcrj^inc tinirore nubcs. 

Et modo, c»im t'nlvas ex imo verrit arenas, 

Concolor est illis ; Stygia modo nigrior unda : 500 

Sternitiir interdiini, spumi.sque sonantibiis albct. 

Ipsa quoque his agitur vicibus Trachinia puppis : 

Et modo sublimis, veluti de vertice mentis, 

Des})icere in valles, imumque Acheronta videtur : 

Nunc, ubi demissam curvum circumstetit aequor, 505 

Snspicere inferno sumraum de gurgite coelum. 

Saepe dat ingentem fluctu latus icta fragorem : 

Nee levins pulsata sonat, qiiam ferreus olim 

Cum laceras aries ballistave concutit arces. 

Utque solent, sumtis in cursu viribus, ire 510 

Pectore in arma feri, praetentaque tela leones ; 

Sic ubi se ventis admiserat unda coortis, 

Ibat in arma ratis ; multoque erat altior illis. 

Mare totlilur xmdis, et videtur par esse calo, atqne tangere nubila superstrata 
uspersione. Et nunc cum emit Jiavas arenas ex alto est illis concnlnr, nunc nigrior 
aqua Stygia: nonnunquam expanditur, atqne albicat spumis stridcntilms. Ipsa 
etiam navis Truciiinia jactatur his vicissitudinihus ; et nunc excelsa videtur 
dcspicere in valles et injimum Acherontcin, veluti de apice montis, nunc, ubi mare 
sinuatum cireumjluit depressam, suspiccre supremum calum de abysso infero- 
rum. Scepe verbtrata undis a latere reddit magnum sonituni ; neque impulsa 
viinus sonat, quam cum aliquando ferreus aries, rel ballista quatit arces ruino- 
sas. Et quemadmodum sievi leones auctis viribus in cursu consueverunt ruere 
pectore in arma ct renabula oppnsita ; sic ubi Jluctus proruerant ventis conjlic- 
tantibus ferebanlur adversus urmamenta navis; atque erant multo altiores 



— 498 Tingere est ex uno Mor. alii tangere, quod et revocavit Mitscherl. 
— 199 Pro fulvas unus Heins. vulsas. Verrit Heins. detlit ex pr. Pal. et 
septein aliis pro vulg. vertit. — 501 Pal. spumisque tuinentibus, quod Heius. 
ex VII. 2G3. repetituin judicat : Mor. stridentibus. Gron. etiam ardet. — 
503 Pr. Gron. £< modo. — 505 A. ubi demissce ; iMed. dimisscc. jNIenard, 
demissam pinum circ. Gron. nacem. — 508 Fragni, Boxliorn. puis, tonat. — 509 
Mkid. ball, cnntulit ; Pal. quart, contudit ; duo alii concitat.— 510 Quatuor in 
cursus ; uuns cum cursu. — 511 Alii protentaque. — 512 Admiserat Heins. deilit 
ex opt. Thuan. pr. Mor. Bonon. Spirens. pr. R. et aliis; v\i\'^. commiserat : 
Fl. S. Marei amiserat, et unus Has. cum>niscuit.—ol2 Cum Pal. et l"r. liurin. 
malebat uH(i. coaclis. — 513 Sprotii et Langcrui. i/t usira ; iMed. a/xa. Delude 

NOT^ 

504 Acheronta] Infernuni : ex ejus licum, quo ad diruendos muros iite- 
euiui tiuviis .Aclierou est unus. bantr.r. 

509 Aries] lustruiucutuui erat bcl- 513 Arma] Qunc supra arniaiucuta 



1408 r. OVIDII NASONIS 

Jamquc labant cunci, spoliataquc tegmine ccrae 

TJinia patol ; pra^bolqiio viam letalibus undis. 515 

Ecce cadmit largi resolutis mibibiis imbres : 

Inque IVetiim credas totuin descendere coeluni : 

]in|iio plairas c<fli tumefactum asccndere pontum. 

\ch\ iiuideiU niinbis ; et cuui coelestibus uiidis 

-Equoreaj miscentiir aquae.* Caret ignibus aether ; 520 

C'a*caquc iiox premitur tciiebris hyemisque suisque. 

Disciitiiiiit tanien has, prjubentquc micantia lumen 

Fuhnina : I'ulraineis ardescunt ignibus undae. 

Dat qiioquc jam saltiis intra cava tcxta carina? 

riuctus : ct, ut miles, nuniero prfestantior omni, 525 

Cum sajpc assiluit defcnsae moenibus urbis, 

Spe potitur tandem ; laudisque accensus amore 

Inter mille viros, murum tamen occupat unus : 

Sic ubi pulsarunt acres latera ardua lluctus ; 

illis. Jamquc suhxcudes soh'initur ; et hiatus destiluti liniminc cera; appa- 
rent; et aditum faciunt fluctihus mortiferis. Ecce dcnsi imhres decidnnt nubu 
Ous suliitis ; ntquf arltitreris totum caelum mere in mure, et mare tumidum asccn- 
dere in rcgiotteiii cali. Lintca Millnnt i7nl)rihus, et wjua- marince con/undaiitur cum 
coelestibus. Ai'v nullis siderihus illustratur ; et nox opaca obscumtur caligine sua 
ct prorellu: Tumen fuljruni splcndcntia hunc rcsolruut, ct /(inerantur iucem : 
Jluctus iucrndiiiiliir ignibus fulmiiicis. {'ndw ctiitm insilinnt in curcas compares 
naris ; atrjuc ut miles strenuissimus omni numeru, cum supe impeliit rnuros defensm 
urbis, spe putiiur denique, et Jiufirans desiderio gloria; inter mille riros, lumen solus 
invadit mania ; sic postquam ciolenta- unda vexarunt excelsu latera, latius incurrens 



Gcnovens. et iiniis Hciii'. mullo tamen altior.—5i6 Rerolin. Ecc. sidunt late 
reiol. Late etiani Heidell). liahct. — 517 Duo vetores, discedere calum, mule 
Hems, coiij. </mr/ere, iit Viri,'. in. .504. 'ad manes inios (Icsidiiiiiis unda.' — 
OIH Hnnon. c(tl. tremc/uctum. Phirimi, scandere pontum; (iiiidain surgere : 
Gehliard. Ciepiind. iii. 2:{. vult, escendere. — .)2I Lfid. el dvscn. tetiebrisque. 
— 522 Miilli, minanlia: pr. Pal. sec. Med. l^rbin. \\v\\m^^>^. Spir. et alii minn- 
cia: liinc Heins. cowj. micacia.—hii Uiins Heins. Fulgurn : fidm.V\\\L\i'\\rX. 
Candiicunt i:;nihus, quix] impensins airidet Heins. -521 'J'les libn D ant quo - 
que. l)[utiU:c\ut, inter cara. Dcinde Leid. et Aruiid. <r«H.s<)a ; dwo tccta ; unus 
<(/(;.— 52<i Assiluil volt. viil-:. assitiit.— -)->'J Acres Heins. piotulit vx Tliuan. 
pr. IJonon. Mor. ntroque KiCiiit. et dnobus aliis ; \\i\f^. celsi : quatnoi- ex 
vetustioribus ca/i; unde Heiii.s. conj. to'ci, IJotliius vero calutn. Deinde pro 

NOT/E 

ilixit : in-.triiinenta etiam noniinan- Cera^] Picis ; qua naviuni rimae 

t"i\ oljdueuntur. 

514 Cunei] (iuil.iis naviuru taljuli", 520 Ignibus] Stellis, quae nubibus 

iuter bc cciuiuiittuntur. velata;. 



METAMORPIIOSKON LIH. XT. 1499 

Vastiiis insurgens deciraa'. ruit impetus iindai : 530 

Ncc prills absistit fessani oppiignare carinarn, 

Quain veliit in captsc (lescendat mneiiia navis. 

Pars igitur (ciitabat adhuc invaderc piiiuni ; 

Pars maris intus erat. Trepidant hand segnius omnes, 

Quam solot urbs, aliis murum Ibdientibus extra, 535 

Atque aliis murum, trepidarc, tencnlibus intus. 

Deficit ars: animique cadunt: totidcmque videntur, 

Quot vcniant lluctus, ruere atque irrumpere uiortes. 

Non tenet hie lacrymas : stupet hie : vocat ille beatos, 

Funera quos maneant : hie votis numen adorat : 540 

Brachiaque ad coelum, quod non videt, irrita tollens 

Poscit opem : subcunt illi fratresque parcnsque ; 

Huic cum pignoribus domus, et quod cuique relictum est. 

Halcyone Ceyca movet : Ceycis in ore 

Nulla nisi Halcyone est : et, cum desideret miam, 545 

Gaudet abesse tamen. Patriae quoque vellet ad oras 

Respicere, inque domum supremos vertere vultus. 

fiirit impetus Jiuctus decumani: iieqiie ante omiltit appetere opprcssam navlm, quam 
dejiunt vilut in miiros naris suhditfC, Pars ergo maris nitcbatur udliiic npprimere 
navem, pars erat intus. Non minus tremunt omnes, quam urbs consuevit tre* 
mere, cum hostes alii suffiuliunt viainia extrinsecus, afque idii pntiimtur mwnibus 
intrinsecus. Ars succumbit, et animus deficit ; el quot undct incurrunt, totidem 
7nortes lidentur inipetere et irruere. Hie non temperat aftetibus ; hie stupet ; hie 
dicit felices, qui txequiarum honore non priventur ; hie Drum reniralur preeibus, 
atque porrigetis laartos inutilcs ad Cielum, quod non cernit, petit auxilium. Pater 
et germani veniuut in mentem lUius ; donius etfilii in aiiimiiiii hujus, et quicquid a 
quoquam relictum est. Halcnone tangit Ceycem ; nulUt est in ore Ceycis nisi Hal- 
cyone ; et cum eupiut solum, tanun Icrtatur abesse. Optaret etiam eonvcrtere oculoa 
udlittoraputriu, et dirigere ullimos aspectus domum versus ; verumubisit ignorat : 



Jiuctus (itto puppis, qiiinquc alii navis. — 530 Pal. sec. Allius insurg. Pincieriis 
conj. Valdius. Alii decunuc pro dccima. — 533 Duo vctf. tevdebat udh, Deinde 
Berolin. ecadere. — 534 Secius est ex emend. Heins. pro viilg. segnius. — 
530 Qiiatuor libri trepid. tuentibus. Delude llerolin. ictus. — 538 Idem Cod. 
Quot reninnt fluct. Miilti otiam irrunip. monies. — 342 Fratresque ex melio- 
libiis Heiiis. dedit ; \\\\ii. materq. at notmnlli /)((<er(j. — 543 V\n\\m\ et quod- 
ciimque rel. — 540 Pro patrite Heins. nialit patrias. — 547 Gion. et Me. 

NOT^ 

530 Dccimw'] Quae et decuniana maxima sunt dicinms. 

nominatur, id est, maxima ; quoinodo 540 Pumra] Qui exequiaruui ho- 

et ova, poma, aliaquc; ot> denarii nore UOU priventur. 
numeri perfectionem decuniaua cum 



1500 p. OVIDII NASONIS 

Venini ul>i sit nosrit : taiita vertigine pontiis 

Fcrvt't : el indiicta piceis e nubibus umbra 

Omno h\\ci ((Thim : dnplicataquc noctis imaj^o est. 550 

Frangidir iiKiirsu ninibosi turbiiiis arbos : 

Franjritnr et regimen : spobisqne animosa siipcrstans 

Unda, vehit victrix, simiatas dcspicit undas. 

Nee levins, quam si quis Athon, Pindiimve, revulsos 

Sede sua, totos in apertum everterit aequor, 555 

Pra'cipitata ruit: pariterque et pondere ct ictii 

Mergil in .ma ratem : cum qua pars magna virorum 

Gurgite pressa gravi, neque in aera reddita, fato 

Functa suo est. Alii partes et membra carinae 

Triinca tencnt. Tenet ipse manu, qua sceptra solebat, 560 

Fragmina navigii Ccyx : socerumque patrcmquc 

Invocat (lieu !) frustra. Sed phirima nantis in ore 

tanta pertitrhnt'wiie mare percellitur, ct omtie co'lnm suliducitnr caliginc immissa ex 
7iel>ulis, et nn.r nitctd est. Mulus ruminliiv i)iipetu vortkis 7umljosi: fiuhenuteulum 
ctidtn rinnjiilur ; ct Jl'iclus te>'<>x cinincis, <itaisi victoria potitus, (trsjiicil undas 
curvaa. .Siqiie jtracips minnri fertur iinpetu, (junm si (juis dejecerit in vaslum mare 
Atliiin et VindioH scdUnts sms crulos ; et deturbut siimil iucnrsii ct f^rneiiute naiem 
in prtt/iiiiduiii : cum (jua bona pars hominnm ahsorpta allis aquis, iicquc remissa in 
a'ercin, murlcm oppciiit. Alii uavis iiinituiitur partibus et incmbris luccris. Ceyx 
ipse tenet frufimciitum navis dextra qua consuererut tractare sceptrum ; utque, 
heu ! incassum orut ct soctrum ct patrcm. At uxor Halcyont sapius recurrit in os 



$upr. fltctcrc vult. — 5J0 I'liirimi mortis Jma;™-. — 552 IIci(ic11i.s/>o^ animala 
supirbit. .Miiiti Codd. (|iios .si'qiiiintiir vulg. Edd. animosa superstes: non- 
iiulli superstut ; quatiior snperstans, quod et Heins. iccepit.— 55:1 Sinu- 
atas ex pr. Erfurt, et allero Slroz/a-, cum altcro Twisden. iilii sinuata- 
que. Burin, ncscit qui placcie potucrit illud, uyida dcspicit undas/ in duo- 
bus codicibns erat, dcspicit umbras ; in (^ant. dcspicit alnos: lias, dcspicit arva 
ft pro varia lectione, alnnm : conj. cr<i(.) sinualus dcspicit alas: ut dc antcnuis 
jam vi venti curvatis ac.ii, supir (|uas uuda sur>;ebat : JJoihius putat alnos 
cum (^ant. eshc Icgendiiin.- .")5 1. .'»55 Nonnnlli J'indumque. \'o,ss. et Jun. ot 
«iuo alii I'ind. rcmisHos ; "Muv. repulsos. l*\i) fotos alter 'I'vvisden. iurtos. De- 
inde eiertrrit est ex Ariind. ct duobns aliis pro vnlg. evcrlcrcl ; nonnulli ver- 
terit ; ^waUutr mitleret ; li.duceret. Sed Heins. non placet rtiH^'^s et tvtos : 
•"uadet, I'indumvc vcl (Jssan, Sale sun mulos : liurm. exemplis eoiifirmat 
t:t Side mollis vt revulsos. — 5r<(i Huit Heins. profert ex qiiatuor libris ; vulj;. 
cndit. — 558 I', redd, fine.— r>('iO Tlnian. Oant. et septein alii sceptr. tenebat. — 
501 Groti. l'ra(fm. remi{;ii ; lleroiin. nau/ragii. — 5G2 IJerolin. in ore est, — 

Nor.E 

ii.»4 Athoni Tlunc fiioiilem Maecd- 5()1 Socerum~\ /lioliini. 

oiiia; cKse, I'indum 'Ihushiilia;, jam I'alrem] Lucircruiii. 
(a:pu diximus. 



METAMORPHOSEON LIB. XI. I'jOl 

ITalcyonc conjux. Illam mcminitqiu; refcrtquc : 

Illius ante oculos \it a!>ant sua corpora lluctiis, 

Optat; et exanimis manibus tumuletur aniicis. 56 > 

Diim natal ; absentem, (juoties sinit hiscerc fluctus. 

Nominal Halcyonen, ipsisque imraiirmurat uiidis. 

Ecce super medios fluctus niger arcus aquarum 

Frangitur: ct rupta mersum caput obruit unda. 

Lucifer obscurus, nee queni cognoscere posses, 570 

Ilia nocte fuit : quoniamque excedere Olympo 

Non licuit, densis texit sua nubibus ora. 

-ifEolis interea tantorum ignara malorum 

Dinumerat noctes : et jam, quas induat ille, 

Festinat vestes : jam quas, ubi vcnerit ille, 575 

Ipsa gerat: rcditusque sibi promittit inanes. 

Omnibus ilia quidem Superis pia thura ferebat : 

Ante tamen cunctos Junonis tcmpla colebat : 

Proqne viro, qui uullus erat, veniebat ad aras. 

nalantis. Ejus recordatur, atque illam memorat ; desiderat nt nnda reliant suum 
corpus ante oculos illius, et exsaiii>:uis condatur manilius umicis. D.nu nat, quotifs 
uvda spatium concedit os aperietidi, citat Hulq/onfm, ct immurmurat ipsisjluctibun. 
Ecce ater arcus aquarum rumpiiur super medias undas, et invohit caput obrutum 
aqun proturbata. Lucifer caliginosus fuit ea nocte, nee quern liceret cognoscere ; 
et quandoquidem non concessum fuerit descendere calo, vilavit suam faciem opacis 
nubilis. Interea JEolis nescia tanta cladis dinumerat noctes: et jam urget amiclus 
quos ille assumat ; jam quus ipsa induat, ubi ille redierit ; et sibi pnllicetur recursus 
vanos. Ilia quidem offerebat pia lliura singulis Diis ; ceUbruhat tamen pric aliis 
templa Junonis ; et ibut ud altaria pro marito, qui nullus erat. Atque vovebat ut 



563 Unus Pai. ill. memoratq. — 5G5 15eioliii. tumul. amice. — SfiG Voss. Dum va- 
gal abs. — 5G7 Scliepperus cotij. ipsamq. imniurm. — 571 Arg. et Tliysii fuit: 
cut quanquam exc. Leid. quoniam se e.rc. Viili;. e.rc. calo : Olympo Heins. dedit 
ex altero R. — 572 Pr. Gron. dens, subtexit : pliirinii sua texit. — 574 Has. et 
quas mandaverat ille. — 578 Heius. malebat Junonia templa. — 581 Sec. Pal. nul- 

t 
aOTJE 

568 Niger arcus'] Unda dccumana bus obdnxit. 

ex imo giirgitc cum liiiio sublata : vel 573 /Eons'] Halcyone, scilicet, quam 

potius iiubes atra aqiiis gravida, cu- jEoii filiani aiitea vidimus, 

jusmodi nos, non sine niaximo fragore, 575 Festinat] Moris fuit apud 

non scniel do coelo rmre ipsi vidiiiiiis. priscas niatronas Viris snis, fratribus, 

571 Olympo] Cado : ex quo siqui- iSjc. nianu sua vestes texere. Iniuio 

dem Lucifero non licuit descendere, Augustus ipse temclc non alia est 

ut lilio Ccyci opem ferret, vultus usus, quam qui« ab nxore, sorore, 

saltein, ne ejus casus cernerct, nubi- fdiave confecta esset. 



1502 r. OVIDII NASONIS 

Utqiio forct sospes ronjuK siius, iifque rcdirot, 580 

Optubat ; imllamque sibi pra'fcrrct. At illi 

Hoc de lot votis poterat contingcre solum./ 

At Doa non iiltra pro I'tiiuto niorte rogari 

Sustiiict ; iit(pic niaiius funcstas arccat aris ; 

Iri, mea', dixit, tidissinia nuntia vocis, 585 

Vise soporifcram Somni velociter aulam : 

Extiiictique jube Coycis imagine mittat 

Somnia ad llalcyoncn, veros narrantia casus. 

Dixerat. Induitnr velamina milie colorum 

Iris, et arquato ca^um curvamiMC signans 590 

Tecta petit jussi sub rupe latentia regis. 

Est propc Cimmciios longo spclunca rccessu, 

jNIons cavus, ignavi domus et penetralia Somni : 

Quo nunquam radiis oriens, mediusve, cadensve 

Ph(e])us adire potest. Nebulae caligine mixtae 595 

Exhalantur hunio, dubia^que crepuscnla lucis. 

Non vigil ales ibi cristati cantibus oris 

marilus SUII.1 esset incolumis, ct lit revert eretiir ; nuUamque sihi praponeret. At 
hoc solum rot urn imlcrnt illi erenire tie tarn midtis. At Dea non potest amnlais 
(truri pro mmiuo ; ct xit prohibcat ah altnri/ju.'i mtiniis fnnere pollulns, Iri, ait, nuntia 
certii.-iimn mirc orati'/nin, adi pmpere stdes aoporifcrus Somni, atf/ue hortare miltat 
gull specie (.'ciici.i opprcssi s<imitia nd Halcijniien exhibentia veros ecentus. Ditcrat. 
Iris Ic'^ilur ainiclu mille colorum, ct imprimens nrcum in acre pmficiscitur dnmutn 
regis assignnli siih rupe condilam. Est jurtn Cimmerios ant rum remoto recessu, 
mull's cnvus, aula it adytum incrtis Somni ; quo nunquam Sol oriens, mcritliunus, 
rel uccideus potest accedere radiis. I^'ebuUe con/usce cum caligine cxsurgunt ex 
terra : et crepuscula incerti luminis. Ales cxperrecta cristati capitis non ibi arcessit 



httqve. — 583 Pliirimi Cofid. pro fundi mart. — 588 Bas. pr. et octo alii rer, 
imilanlia Cfui.~ yjO In vocem nrgua/o lectifniiim mapna variolas, urcafo, nrgit- 
to,alalo,arcann,(equiito,arquatico, e^c. — 591 I'liiis lloins. Ted. subit. Delude 
vnlj. !'•;;. tiir sub nuhe ; sec. I'al. ct duo alii node ; et Are;, mille : rupe iiTcpit 
H'jin^. fx |)r. CJion. quarto Mctl. |{o. Gia-vian. et (iiioliiis aliis.— 502 I'nus 
Gron. longi npel. recessuH, quod Ileiri.*-. renins jiidirat. — 594 Beiolin. mediut- 
que cadensque, — &*J6 Struzzie Elaxanlur hum. Multi etiam crepusc, noclis, — 

NOT/E 

584 Funestas'] Funere ct mariti tern Somni regiam in frigidam, te- 

morte pnlliitas. nebiosani, et humidam regioneni 

592 fimmerios] I'opiiii fiicrunt I'oiita leniovit. 

Sannaii-p, ad pqlii<Iem Maoticam et 597 Ales cristati'] Gaili est peri- 

Hu<i|>lu>rtiin, (piod ab ipsis Cinimeriam phrasis, qui adventantein diem cantu 

appelUtur. Accunimudatissime au- pro^uuntiare bolet. 



MFTAMORPHOSrON LI J?. XI. 1503 

Evocat Auroram : ncc voce silcnlia rumpunt 

Solicitive canes, canil)iisve sagaciov anser. 

Non fera, noii pecudos, non moti flamine rami, 600 

Humanaevc sonuni rcddunt convicia liiigiice. 

Miita qiiies hahitat. Saxo tamcn exit ab imo 

Rivus aqua? Lethes : per quern cum murmure labens 

Invitat somnos crepitantibiis unda lapillis. 

Ante fores antri foecunda papavera florcnt, G05 

Innumerajque herba) : quarum de lacte soporem 

Nox legit, et spargit per opacas humida terras. 

Janua, qua^ verso stridorem cardine reddat, 

Nulla domo tota ; custos in limine nullus. 

At medio torus est, ebeno sublimis in atra, 610 

Plumeus, imicolor, pullo velamine tcctus : 

Auroram cantibus: vrqne canes custodes, aut anser sagacior canihns iurhant silentia 
race. Non fera, non pecura, nonfrondes agitata ventis, nl probra linguce human<x 
edunt strepitiim. Quies mittu perinanet. Nihilominus rivus aqua Lethes exit ab ima 
parte saxi; per quern aquafluens cum susurro, lapillis strepentilnts^ cciuiliat sopvremt 
Papavera ftrtilia et innvmera graminn,de quorutii lacte nox humida parat somnum et 
spargitper culigirwsas terras, Jlorent in aditu speluncoe. Nullw ralvtP in tota domo, 
qua strideant moto cardine : nulUe excuiite ad fores. At in medio est hctus snbtattjs 
super nigra ebeno, plumeus, uter, stratus nigris ccstibus ; super quo ipse Deus de- 



598 Berolin. non voc. — 599 Duo IJonon. ct pr. Hamburg. Solicitinre. — 
GOO Berolin. Nee fer. Post h. vs. pliires siibjungnnt istiim, Garrula ncc 
Procnc stertentia pectora (aut corpora) mulcet ; vel, iit alii, stridentia, vel ccitan- 
tia.— 601 Mor. et plures alii Human, sono redd. — G02 Qiiaiuor libri Malta 
quies. Gron. sax. quoque venit ab. — 603 Botliio displicent compositi duo ge- 
iiitivi aqucE Lethes ; unde Mor. lect. pnvtVit liii\ aqua lenis. Deinde Bariliins 
ad Stat. Tlieb. x. 90. legit querulo cum mnnimre lahens ; in Med. ft aliis lam- 
bens: Burm. mallet querulo qua: vel hni qua- murm. — G05 Unus Med. for. 
Thalami. — C08 Ante Heins. edebatur, Janua ne verso. Sod quce aj>probavit 
etiain Burm. ' nam si fores,' intjuit, ' sunt ante antrum, intus januas fuisse 
verisimile est, sed minime sonoras.' — 610 in atra dedit Heins. pro vulg. in 
antra. — oil Idem pro unicolor nialit atricolor, aut a-quicolor, aqui cum ebeno 

NOTyE 

599 Sag-acior] Hanc praBcipuelaudeni GOZ Lethes] Id est, oblivionis : per 

meruerunt anseres, qui clangore suo somnum enim vita; videmnr oblivi.-ci. 

sopitos Capitolii custodes exciiave- Ad Inferorum vero fluvium Lethcn 

runt, deque ingrueutibus Gailis ad- respexit Poeta ; cujus aquam si quis 

monuerunt : quani quidem liistoiiam gustasset, piivteritonim omnium 

jam semel attiginnis. statim oblivisci voluerunt. 

602 Sitxo tamtn^ Quia somnos 00.5 I'apavtra'] Quoruui vis est 

quoque induccre solet aquarum mur- soporifera. 
mur. 



l.')04 r. ovinii nasonis 

Quo ciibat ipse Deus, mcmbris languore solutis. 

Huuc circa passim, varias imitaiitia formas, 

Sorania vana jacent totidcm, quot niessis aristas, 

Sylva s^^-ril iVoiules, ejoctas littus arenas. CIS 

Quo simul intravit, manibusque obstantia virgo 

Somnia dimovit : vcstis fulgore reliixit 

Sacra domus : tardaque Deus gravitate jacentes 

Vix oculos tollens ; iterumque iterumque relabens, 

Summaque percutiens nutanti pectora mento, G20 

Excussit tandem sibi se : cubitoque Icvatus, 

Quid veniat (cognorat enim) scitatur. At ilia : 

Somiie, quies rcrum, placidissime Somne Deorum, 

Pax animi, qncm cura f'ugit ; qui corda diurnis 

Fessa ministeriis raulces, reparasque labori ; . G25 

Somnia, qiiee veras aequcnt iraitamine formas, 

Ilerculea Trachine jube, sub imagine regis, 

Halcyouen adcant, simulacraque naufraga fingant* 

Iraperat hoc Juno. Postquam raandata peregit 

cumhit, artubus pressis languore. Circa liunc sotmna inania cxldbentia divfvsai 
species tot hinc inde sunt strata, ijuot rnessis habet spicas, sylvu folia, littus arenas 
erpulsas. Qtto statim atque Dea aecessit, et discussit manu somnia obstantia, satra 
domus fulsit sjdmdore amictus : atque Deus agre uperiens oculos graiatus segni 
luuguore, iterum atque iterum reddens, et percutiens suprenuun jieeius nutanti 
mento sese denique sibi corripuit ; atque suslenlatus cubito, petit quamobrem aeces- 
serit ; nam cognoverat. At ilia, Somne, Pax rerum, Somne mil issime Deorum, 
solatium mentis, quern solicitudo litat, qui lenis pectora pressa laboribus diurnis, 
atque restituis ad munus ; fac somnia, qua imitentur veras figurus rernni, accedant 
ad Halcyonen Trachine Herculea sub forma regis, atque cxhtbeant imaginemnuufra- 
gam. Juno hoc jubet. Iris disccdit, postquam jussa perfecit: neque enim poterat 



atra coloris, ebcno concolor. Spirens. habet a<fe color; Pal. sec. inicolor. — 
<jl.» lit-roWn. Sylv. jacit frond. (ienc\ens. gerat. Tunc ejectas cum inelioiibiis 
exliibet Heins. qiiiclam vcro vett. ejectut. — G17 lieroVw. fulg. relucet ; Oion. 
T>fuls\l.— C)\H I'ro Sacra Hcins. inalcbat Atra. — 019 Heiolin. iterum iterumq. — 
CiJ2 \'ii1ij:. cognorit tnim : tres cognoscit ; (|uinqiie cognorat. — ()23 In (liiol>iis 
erat Sumvia quics ; et niox placidissima in )ilni'tniis. — 024 Corda diurnis Hcins. 
dedit ex pr. Bas. vnlg. corpora duris : (luatuor membra diurnis.— 025 Bas. et 
Sprotii minist.nulris. Sec. Pal. njicisque. — 020 Pro veras Gron. sacras<. 
Dein aquent vs\ <;x see. Pal. Ariind. et aliis conipliiiiliiis ; viil<(. a-quant. — 
C27 Ilerculea Trachine Heins. dedit ex melioribus ; alii llereuteam Traehina, — 

NOTiE 

616 Virgo] Iris, scilicet, Junonis TracbincabHerciileaedificataregnaB' 
Dontia. su dixLuius. 

027 liegis] Ceycis, scilicet, qucni 



METAMORPHOSEON LIB. XI. J 505 

Iris, abit: neque enim ulterius tolerare vaporis 030 

Vim poterat. Labique ut Soranum sensit in artus, 

Effugit ; et remeat per qiios modo vcnerat arcus. 

At pater e populo natorum millc suorum 

Excitat artificcm, simulatoremqiie figurae. 

Morphea. Non illo jussos solertius alter G35 

Exprimit incessus, vultumque sonumque loquendi. 

Adjicit et vestes, et consuetissima cuique 

Verba. Sed hie solos homines imitatur. At alter 

Fit fera, fit volucris, fit longo corpore serpens. 

Hunc Icelon Superi, mortale Phobetora vulgus 640 

Nominat. Est etiam diversae tertius artis 

Phantasos. lUe in humum, saxumque, undamque, tra- 

bemque, 
Quaeque vacant anima, feliciter omnia transit. 

sufferre amplius vim vapnris: et lit ndvertit soporcm influere in membra, prorumpit, 
et revertitur per iirciis per quos modo accesserat. At pater exciitit ex turba mille 
suorum filiorum Morpheum artificem et imitatorem figurarum. Alius non imitatur 
accuratius prascriptos incessus, et faciem, et mndum loquendi. Addit et amictus, et 
voces cuique usitatissimas. Atque hie exhibet solos homines. Et alius Jit fera, fit 
ales, fit anguis longo corpore, Dii hunc appellant Icelon, gens Humana I'hobetnrem, 
Phantasos est tertius diverscj etiam artis. Ilk muiatur facile in terram, lapidem, 
aquam, arbor em, atque omnia qua sunt inanima. Isti consuecerunt exliibere suam 



G30 EcUI. vulg. toler. soporis : Heins. dat vaporis ex Spirens. et Fl. S. Marci ; 
sed conj. vaporam.—C)Zl Miilti pro Vim scribunt Vi. Deinde quatuor libri 
sentit in art. — ()32 Dnodeciin libri per quas... auras. — 636 Heins. mallet Ex- 
primat. Mox sec. Pal. et unus Heins. modumque loq. quod Heins. priefert. 
Biirm. vero sonumq. rctinendum putat.— 637 Plurimi script! consuet. quctque. 
— 638 Cant. O. et Bas. hie solus. — 639 Unus long, pectore ; duo tempore: 
Heins. malebat tcrgore. — 640 Admodum variant in his noniinibus scripti : 
Itacon, Itecon, Atecon, Eliton, Itelon, Ycetum, J'cnton, et uesoio qua> monstra. 
Phebetura, Phabetora, Phebetona, Phlebotora, Phlebetona, ^x. — 643 Fragm. The- 

NOTjE 

631 Latique] Itaet Ceteris nympha, 634 Simulatorem'] Morphei noraen 

lib. VIII. fame affecta. Omnium deni- hae voces interpretantnr. 

que forniam induimns quae vel sola 640 /ceZo7i]Simileiuinterpretaberis. 

cogitatione attingimns : quod nuga- Phobetora] Hoc est, Perterrefaci- 

rumhelluonibus,<iualesplurimos inter entem, sen Perterricrepiini. 

doctos prapsertim videre est, mature 642 Phantasos] Imaginatorem di- 

fuisset perpendendum. Sed nihil illi, ceres, nisi prohiberent Grammatici. 

nisi quod siium, esse volunt aliquid. Pro triplici auteni renun natura, quae 

633 Pater] Somnus, scilicet, som- phantasiam persomnostiirbaresolent, 

niorum pater. apposite Poeta tres Somni filios fecit. 

Delph. et Vur. Clas. Ovid. 5 C 



1506 p. OVIUII NASONIS 

Re2:ibus hi, diicibusque suos ostendere vultus 

Nocte solcnt : popnlos alii plelxMnfiue pcrerrant. 645 

Prfvtcrit hos senior : cunctisque e Iratribns unum 

Morphea, qui peragat Thaumantidos edita, Somniis 

Eligit : ct nirsus molli hmguore sidulus 

Deposiiitque caput, stratoque recondidit alto. 

Ille volat, nullos strepitiis facientibus alis, 650 

Per tenebras : intraque morae breve tempus in urbem 

Pervenit lla^moniam : positisque e corpora pennis 

In faciem Ceycis abit : ibrmaque sub ilia 

Luridus, exsangui similis, sine vestibus uUis, 

Conjugis ante toruni miserae stetit. Uda videtur 655 

Barba viri, uiadidisque gravis fluere unda capillis. 

Turn lecto incumbens, fletu super ora refuso, 

Ha^c ait : Agnoscis Ceyca, miserrima conjux? 

An mea mutata est facies nece ? liespice ; nosces : 

faciem tyrannis tt imperatoribus de nocte : alii vaguntnr per populos et vulgus, 
iSenex Sumnwi hos omittit, atque eligit unum Morpheum ex cimclis fratribus qui 
exequatur jussa Thaumantidos : et rursus demisit caput oppressum suavi snpore, et 
texit denuu altis vestibus. Ille volat per caliginem, alis nullum sonum reddenlibus, 
et intra exiguum spiitium temporis pervenit in urbem Hamoninm, et pennis ex cor- 
pore sublatis induit vultus Ceycis, et sub ilia specie lividus, iiianimi similis, sine 
omni amiclu cunstitit ad tectum infclicis uxoris. Barba viri videtur madida, et 
gravis aqua slillnre ex uvidis crinibus. Turn super toro stratus, lacrymis expressis 
iuper ora, hcec dicit : Cognoscis Ceycem, uxor infelicissima 1 an nieus vultus est 



atiu. et quatiior alii Quaq. carent. Tunc Spiiens. animi ; Cod. S. Marci 
animo. Feliciter Don habent nisi iinus Pal. imus Heins. et nniis Mor. reiiqui, 
fallaciler: iiniis, velociter. — 014 Reiolin. Reg. his. — 617 Hiiiic vs. spmiiun 
judicabal Bartli. ad Sat. X. Tlieb. ISl. qiiia edita pro mandatis parum iatlne 
dici piitat: pro edita iieroliii. omnia.— CAH Duo vett. lang. solutum, quod 
Heins. rcctius judicabfit ; et rfcepit Mitsclierlicli.- 019 Grou. strut, lecondi- 
tus. Tiinr It-rt. (Jron. antra; inide Heins. coiij. atro : in A. asto, et emend, ostro. 
— 6.51 In Heidelb. intraq. vorr. citraq. — Oo2 (Eteam\>ro Hninon. mahusseSca- 
li^eruni inonuit Hein;;. -0.»3 Form, sub ill. ex pr. Has. Arund.pr. JNIor. ct decern 
aliis ; \\i\:L.sunititq.Jigura.— G.i 1 Exsangui nieliores ; alii exanimi. — 635 iMitscherl. 
edidit Inda videtur. — 050 Fl. S. Marci, N. et teit. Honon. madid, viri Jiuer. 
Duodecirn i Uaiu Jiuit. — 037 liifuso ex Krturt. 'I'liuan. liernc};!;. Cant, et aliis : 
ceterij^ro/iMo. — G58 Heins. conj. Huncne, vel Die, ait. Uuidani etiam lia- 

mOTJE 

646 Senior'] Somnus, scilicet. lialcyone liabitabat. 

647 Thaufnantidos] Iridi.s Tliau- 033 In faciem] Ceycis figuram in- 
niantis fdid; jussa. duit: at<pic ita, ut, si njodoatteiidas, 

051 L'r6em]Trachineii), scilicet, ubi ipsum esse tibi fingas. 



METAMORPIIOSEON LIB. XI. 1507 

Invenicsqiie tiio pro conjuge conjiiiris umbram. 660 

Nil opis, Ilalcyone, nobis tua vota tulerunt. 

Occidimus : falsae tibi me promittere noli. 

IVubiliis Mgg^o deprendit in a3quore navim 

Auster, et ingenti jactatam flamine solvit: 

Oraque nostra, tuura frustra clamantia nomen, 665 

Implcnint fluctus. Non ha^c libi nuntiat aiictor 

Ambiguiis : non ista vagis rumoribus audis : 

Ipse ego fata tibi prassens mea naufragus edo. 

Surge, age: da lacrymas ; lugubriaque indue: nee me 

Indeploratum sub inania Tartara mitte. 670 

Adjicit his vocem Morpheus ; quam conjugis ilia 

Crederet esse sui. Fletus quoque fundere veros 

Visus erat : gestumque manus Ceycis habebant. 

[Ingemit Halcyone laciymans, motatque lacertos 

Per somnum : corpusque petens amplectitur auras : 675 

Exclamatq' e, Mane: quo te rapis? ibimus una.] 

deformatus morte] Intuere; agnosces ; atque reperies pro tuo marito umbram 
mariti. Ttuc preces, Halcyoyie, nobis nulla aiurilio fuerunt. Periimus. Ne me 
speres dccepta. Auster pluvius corripuit niivem in man JEgao, et disjecit agitatam 
spiritu veliementi ; et uiuUe impleveruut os 7wstnim citans fnistra nomen tuum. 
Nuntius incertus non tibi hac refert ; non accipis ista per dubios rumores. Ego 
ipse naufragus tibi astans tibi narro meam sortem. JErige te, quaso ; exhibc 
fletus, atque assume luctuosa; ncqne me mitte non defletum sub exilia Tartara. 
Morpheus his addidit vocem, quam ilia arbitraretur esse sui mariti. Visus erat 
etiam emittere veras lacrymas ; et manus imitabantur gestum Ceycis. Halcyone 
flens suspirat, et moiet brachia dormicndo, et quarens corpus amplectitur uerem, 
atque vociferatur, Mane ; quo profugis ! proficiscemur una. Tremefacta sua voce, 



hent Ceycaque. — GGO Ariind. toto pro corpore : nnde Biirm. Invenies toto pro 
corpore corporis umbr. Heiiis. malebat noto pro corpore. — 662 Falsa est ex 
Heins. emend, in Cod. Gion. qui habct false: vnlgo etiam falso. — 663 
Med. Mg. depressit in. Deinde alii aq. navem. — 667 Berolin. Incertus pro 
Ambig. Tiiiic Med. /H«//s pro lag-is. Voss. vag. erroribus aud.^Cul Heidelb. 
Addidit his voc. — 672 Bas. quoq. mittere ver. — 673 Planudes cnm quibusdam 
Codd. sceptrumque m, C. habebat. O. et tres alii dant habebant.— 671 Sic Gro- 

NOTiE 

663 .(Eg-ffo] Ciii niari se, Trachine 670 Indeploratum'] Multae etiam 
in loniam itiirns, Ceyx crediderat. ntilitatiscredebant esse apud Inferos, 

664 Auster] Eiirum primo tern- plurimos habuisse in superis qui sub- 
pestatis concitorem Poeta 48. vs. me- latum flevissent. 

moravit: ne omnia vera esse, qua; per 675 Corpus] Ceycis sui, quern per 
somnla videris, ciedas. somnum Morphei ope viderat. 



l.')(H p. OVIDll NASONfS 

Voce sui, sprcicque viri, turbata soporem 

Excutit : et primo si sit circumspicit illic, 

Qui modo visus crat. Nam moli voce ministri 

liitulcrant lumen. Postquam non iiivenit usquam ; C60 

Perculit ora manu : laniatque a pectore vestes : 

Pectoraquc ipsa fciit. Ncc cvinem solvere curat ; 

Sciiidit: et altrici, qua} luctus causa, roganli. 

Nulla est Halcyone, nulla est, ait : occidit una 

Cum Ceyce suo. Solantia tollite verba. G85 

Nauliagus interiit. Vidi, agnovique ; manusque 

Ad discedentem, cupiens retinere, teteudi. 

Umbra fuit: sed et umbra tamen manifesta, virique 

Vera mei. Non ille quidcm, si quairis, habebat 

Assuetos vultus : nee, quo prius ore, nitebat. 090 

Pallentem, nudumque, et adhuc humente capillo 

Infelix vidi : stetit hoc miserabilis ipso 

Ecce loco : et quaerit, vestigia si qua supersint. 

et imagine mariii, excutit somnitm ; atque primo circumspicit num is adsit qui 
modo crat visus : nam famuli cxcilati voce Uilmovcrunt luminaria. Cum nusquam 
inteniret, perculit faciem manu, el disccrpit amiclus a pectore, et plangit ipsum 
pectus: neque meminit soken; comam ; dilattiat: atque inquit tiutrici petenti cnusam 
doloris, Uulcyone nulla est, 7iulla est : interiit cum Ceyce suo. Abstincte sermoni- 
bus consoluturii.s. Nau/ragus obiit. Asjiexi, atque cognovi, et obluli manus 
ubeunti, volens retinere. Umbra fugit ; sed umbra tamen clara et vera mei »«a- 
riti. Si cxquiras, ille quidem non habebat faciem solitain ; neque lucebat eodem 
vultu quo antea. Misera intuitu sum pallidum, nudumque, el coma adhuc madida, 
Lccc conslitit Jlcbilis hoc ipso loco : atque lustrat si qua- supersint indicia. Hoc 



iiovius Icgendiim monet : vnl;?. Ilalc. lacrymas movet atque lacert. quod Nan- 
jieriiis olim rorr. II(dc. lacrymans ; mov. llfins. persiiasiini liabet hunc vs. 
cnni diiobiis .sc(iq. ab aliciia nianii liic inciilcatiuii rsse ; praiscrtini, quoil vs. 
677 sex script! afjnoscant sui, non sua; (|iu)nio<lo onmino lo'jendiiin esse, 
*i lii tres veisns tollantur.— 078 < ircumsp. ille Metl. (). et i)l(irinii alii ; illuc 
trcs : si illic retincas sf-q. vprsn Harm. lei;«Midiim putat, Qua modo visus erat : 
quo erat in pr. Med. — 080 Attuleraut lum. V\. S. Marri. Hcidelb. non conspicit. 
— OHl Perculit or. nnns Hi ins. IJcrolin. a corpore. — 082 Crinein, pro vulg. crines, 
nonnidli.— 08:1 I'lo Scindil in f|iiin(|MO etxWc.Wiua est, Scccit ; iiims, Sedit ; unde 
Heinsius Cadit faciebat : Suhit iinns.— 085 S( lieppcrus [xitat, verba magis 
pathf;tira fore, si \i;gnii solamnia tollite vestra.— ()H7 Heroiin. Et disced. ..tcnenti. 
— 088 Heins. pro fuH mallet fugit e.\ pr. Erfurt. IJerucgg. pr. V. Fragm. 
Tbeatin. et aliis.— 689 Beroliu. Verba mei. — 690 Heins. conj. Assuet. cuUus. 

NOTiE 

693 Quarit] Halcyooe, scilicet. 



METAiMORPIIOSJiON LIB. XI. 1509 

Hoc erat, hoc anirao quod divinante timebam ; 

Et ne, me fugicns, ventos scquerere rogabam ? G95 

At certe vcUcm, quoniam pcriturus abibas. 

Me quoque duxisses. Tecum fuit utile, tecum 

Ire mihi. Ncqne enim de vitas tempore quicquam 

Non simul egi.ssem : nee mors discreta fuisset. 

Nunc absens pereo, jactor nunc fluctibus absens : 700 

Et, sine me, me pontus habet. Crudelior ipso 

Sit mihi mens pelago, si vitam ducere nitar 

Longius, et tanto pugnem superesse dolori. 

Sed neque pugnabo : nee te, miserande, relinquam : 

Et tibi nunc saltern veniam comes : inque sepulcro, 705 

Si non urna, tamen junget nos litera : si non 

Ossibus ossa meis, at nomen nomine tangam. ^ 

Plura dolor prohibet ; verboque intervenit omni 

Plangor : et attonito gemitus e corde trtihuntur. 

Mane erat: cgreditur tectis ad littus : et ilium 710 

Moesta locum repetit, de quo spectarat euntem. 

erat^ hoc quod metuebam mente prasaga ; utque orabum tie fugieyis me te credcres 
rentis? At certe optnrem, siquidem discedebas interilurus, me etiam duxisses. Mihi 
honumfuit tecum, tecum profcisci. Neque enim quicquam non una transtnisissem 
de tempore vitw ; 7ieque mors fuisset dirisa: nunc remota intereo, nunc remoia 
agitor undis ; et mure me habet sine me. Mens animus sit mihi savior ipso mari, 
si cupiam licere diulius, et coner superesse lanto dolori. Ventm neque conabor, 
neque te dcstiluam, deflende ; et saltem nunc te comitabor: atque in tumulo si urna 
non copulct nos, uttamen epitaphium id pra-stabit : si non iangam ossa meis ossi- 
bus, at tangam nomcn nomine. Mccror obstat pluribus, et se percutit ad singubis 
voces: et gemitus ducuntur e corde slupe/acto. Mane erat ; domo projiciscitur ad 
littus, et tristis redit ad ilium lucum, de quo intuita erat discedcntem : atque dum in- 



— 695 Berolin. me fugeres, verit. — 096 IMiilti quon. tnoriturus abib. — 697 Viilg. 
duxiss. fuit ah fuit util. et decern sciipti fuit ofuit ; Fl. S. INIarci, et duo alii 
multum fuit; lieineg^'. quoniam: iiostram iect. Heins. protulit ex N. pr. 
iNIed. et Hanibiufi;. et sex aliis. — 700 Pereo est ex Urbin. Tlitian. pr. Gion. et 
Mor. utroqiie Erfurt, et aliis compliuibus ; viilg. peril. Nunc etiani dedit 
Heins. ex nno suo ; alii quoque. Heiiielb. sic habet, Quin ubs. peril; jact. 
quoq. Ji.— 101 Heins. restiluit me me; vulg. 7ne te : conj. praeterea AVt 
/fine me te. — 702 In nno Ciofan. ducer. quarum. — 707 Jun. et unus Heins. 
at nomine nomina tang. — 709 £ est ex Bernegg. vulg. « ; alii de. — 710 Jun. 
et Thuan. egred. Ihalamis ad. — 711 Vulg. Dumq. moratur ibi ; dumq. Heins. 

NOT,^ 

695 Ne sequerere'] Qualis atfectus, que tnissem. 
quantus impetus in hac apostrophe ! 706 Sinon urna] Quia Ceycis corpus 

698 Neque enim] Hoc est, tecum desiderabatur. 
omue vitJE tempus exegissem, tecum- Litera] Epitaphium, 



1510 P. OVIDII NASONIS 

Diimqnc, Moratus ibi ; dumquc, Hie rctinacula solvit. 

Hoc milii disccdens dedit osrula littorc, dicit, 

[Diimque notata oculis reminiscitur acta, frcturaque] 

Prospicit ; in liquida, spatio distante, tuelur 715 

Ncscio quid, quasi corpus, aqua: primoque, quid illud 

Esset, crat dubium. Postquam paulo appulit unda ; 

Et, quamvis aberat, corpus tanien esse liquebat ; 

Qui forct, iijnorans, quia naut'ragus, omine mota est : 

Et tanquam ignoto lacrymam daret, Heu, uiiser, iiiquit, 720 

Quisquis cs, ct si qua est conjux tibi ! Fluctibus actum 

Fit propius corpus. Quod quo magis ilia tuetur, 

Hoc minus, et minus est amcns sua. Jamque propinquse 

Admotum terras, jam quod cognoscere posset, 

Cernit : erat conjux. lUe est, exclamat : et una 725 

Ora, comas, vestera lacerat : tendensque trementes 

Ad Ceyca nianus, Sic, o carissirae conjux, 

Sic ad me, miseraude, redis ? ait. Adjacet undis 

Facta manu moles : quae primas aequoris iras 

quit, Ibi cunctatus ; Jum, Uic solvit vincula, Proficiscens mild ohtulit suavia hoc littore, 
et diim rihg:it oculis facta (/ua observaverat, atque prospicit mare, vidct longe in 
aqnajluida nescio quid quasi corpus ; atque primo incertum erat ijuid esset. Post- 
quam jiuctus panlum appulit; et tainetsi lonf^e erat, constabat tanun esse corpus; 
nesciens quis esset, quia naufragus, prcesagio tacta est; et quasi peregrino fletus iri' 
riulgcret, Heu, infelix, ait, quisquis es, et si qua uxor est tibi ! Corpus rectum 
vtidin accedit propius. Quod quo magis ilia aspicit, hoc minus atque minus vesana 
est sui compos. Jamque uppulsum terra proxima',jum spectat quod posset cognos- 
cere : maritus erat. Ille est, vocij'eratur ; atque simul dilaniat faciem, capillos, 
amictum : et porrigens inanus patidas ad Ceycem, Ita, inquit, o jnuriie dilectissime, 
7ta reierteris ad me, deflendcl Agger arte struclus junctus est fluctibus, qui 



corr. Moratus ibi est; ut Halcyones sint verba. Heidelb. Hinc pro Hie. 
—714 S. Marci, et duo alii Quce dum tnta locis remin. pr. Bas. Dumque 
notata oculis ; sec. I'al. Dumque notat litlus: Heins. piitat vs. esse adulte- 
rinum. Pro acta Kium. conj. ante.— 713 Heins. mallet Prosp. en liq.— 717 
Berolin. paulo postquam ; scd niuiti habent paulum. Heins. etiaiii unda dedit 
ex scriptis pro vnlg. unda. — 7l'J Qui vel quid nieliores, teste Heins. 
vulg. Qui*.— 720 Lacrymam, etiam ex melioribus ; alii /rtcrj/mos.— 723 Ita 
v.. constitiiit Heins. de siio: vulg. est mentit, jam, jamque propinqua. Multi, 
mentis sua: jamque pr. O^to, jnentis sua: O. jam mens .sua; Leid. mentis 
sibi ; alius sibi )nentis.—72Q Tres vestes Ittccrat : totidein vesttm laceram ; 
Lfcid. etdiio alii /uniat.— 729 Heins. dedit mi« ex Tlman. quart. Med. pr. 

712 .Moratus ibi] Verba sunt Haley- ejus persona interseruiitur. 
ones, quae extra narrationis scriem ex 



METAMORPHOSEON LIB. XI. 1511. 

Frarif^it ; et incursus qurc prredelassat aquarum. 730 

Insilit hue : mirumque fuit potuissc ; volabat : 

Percuticnsque levem modo natis aera pennis, 

Strino^ebat summas ales miserabilis undas. 

Duraque volat ; moesto similem, plenumque querelas 

Ora dedere sonum, tcnui crepitantia rostro. 735 

[Ut vero tetigit mutum et sine sanguine corpus ; 

Dilectos aitus amplcxa recentibus alis, 

Frigida nequicquam duro dedit oscula rostro.] 

Senserit hoc Ceyx, an vultum motibus undae 

Tollere sit visus, populus dubitabat : at ille 740 

Senserat. Et tandem, Superis miserantibus, ambo 

Alite mutantur. Fatis obnoxius isdem 

Tunc quoque raansit araor, uec conjugiale solutum 

Foedus in alitibus. Coeunt, fiuntque parentes : 

Perque dies placidos, hyberno tempore, septem 745 

minuit primam vim nmris, quique frangii itnpetum aquarum. Hue ascendit ; 
atque minim fuit potuisse ; volabat: et verberans tenues auras pennis modo 
ortis, avis luctuosa radebat extremas aquas. Et dum volat, fades stridula 
emisit sonum exig^o rostro aqualem lugubri, et plenum querimoniw. Cum. 
vero tetigit corpus mutum et exsarigue, amplexa novis alis membra carissima, 
frustru ohtulit gelida suavia rigido rostro. Vulgus incertum erat an Ceyx islud 
adverlerit, an sit visus erigere faciem agitatione ftuctmim : at ille senserat : et 
denique DiLs miserescentibus, uterque vertuntur in aves. Amor superfuit tunc 
etiam subditus iisdem fatis ; neque focdus connubialc diremtum in avibus. Jun- 
gutitur fiuntque parentes ; atque Jlalyconc incubat per septem dies quietos teni' 



BoDon. pr. Mor. pro vulg. undas. — 730 In voc. prtedelassat variant scripti ; 
prcedcE qua lassat, vel, qua prccdnm traxit pr. Gron. quod iiltimiun etiani Arg. 
agnoscit : pradegmtat nnus : prcrdecessit alius : credo laxat iiniis Heinsii. — 
731 Nonnulli Insil. hnic ; duo Leid. Iiunc: Hf ins. coiij. hanc. — 737. 738 Hi dno 
vs. in nno Gron. niargini ascribebantur. — 737 Unus Med. ampl. trementibvs. — 
739 lierolin. Senserat hccc C. et luox mot. unda. — 740 Idem Tolleret et vis. — 
743 Hein.s. ex scriptis emend, conjugiale ; vulg. conjugate. Beroliu. quoque 

NOTiE 

730 Pradelassat"] Lassos et debiles 743 'Nee conjugiale] Locum fecit 

reddit. fabiilae aiiqua ex parte Halcyonum 

732 fl/odo Twtts] Nam in Halcyonem mutuus amor; quem usque adeo 

mutata. celebrem voluernntveteres, utlionoris 

741 Senserat] Incredibile est istud causa hyeniales dies per quos nidu- 

equidem : at enim amoris potentia lantur Dii tranqiiillos sanxerint. 

quantum valeat inter yiros nulli licet 745 Septem] Novem alii, itemqne 

satis ostendere. undecim assignant. 



1512 V. OVIDII NASONIS 

Inciibat Ilalcyone pendcntibus a?qnore nidis. 
Turn via liitu maris : vcntos custodit, et arcet 
-(^ilolus cgressu : praestatque nepotibus aequor. 



Fab. XI. ^saciis in volucrcm Mergum. 

iT:<ACi<; natiis Priami, ex Alyxotliol^ Cebrcni amnis filia, sub montc Ida 
rurtiin cditiis, iirbanuiu apparatuni cultiimque cum sylvis et labori post- 
posuisset, inciilit in conspectnin Hesperies Nynipliac : cnjus captus pul- 
cliritudinc, duni fugientem persecpiitur, causa iuteremtiis extitit. Confusa 
enim tiniore per iguorantiam serpentem calce pressit, cujus morsu stricta 
coucidit. Ejus desiderio ilisacus, lie diutius dolorem sentiret, e monte in 
subjectum pelagus se pra;cipitavit : qui, priusquam meigeietnr, in avem 
cessit. [Hkc a^quora amat, nonicnque niergi tenet, quia amne mcrgitur 
illo.] 

XI OS aliquis senior circum freta lata volantes 

Spectat : ct ad finem servatos laiidat araores. 750 

Proximus, ant idem, si fors tulit, Hie quoque, dixit, 

Quern mare carpentem, siibstrictaquc crura gerentem, 

Aspicis, (ostendens spatiosum guttura mergum,) 

Ilegia progenies, et, si descendere ad ipsum 

Ordinc perpetuo qua^ris, suut luijus origo 755 

pore hijcmis, nidis natantihm super mart. Turn nadgalio sccura per aquor : Molus 
comptscit auras, et pruliibct t'xspuliari ; attjue concedit mure ncpolilms. 

XI. Scnex uliiiuis ospicit Vdtantes circum vasta maria; atquc luudibus extollit 
nmores inriolatos. l^roximus, ant forte idem, Hie etiam, inquil, quern rides stringen- 
tcmaquor, atque habeiitem tihiasexiles (ostendens mergum qui liahet fauces amplas) 
est ex prole regia, et, si cupis decenire ad ipsum scrie continua, sutit hujus mujoreSf 



finlut. eat. — 717 Heins. nialcl)at mari est. S. Marci Tuncjacct undu maris : vent. 
—749 S. MarcA sen. junctim fret. Dcin I'al, tert. lat. ragantes.—irtl Berolin. 
si $orstul.— 7.y2 Subtiactaquc I'oiit. et A. siiccinctnque JJaib. Med. Aig. et 
'Jliysii : tnnstraluqiie ICxc. Langeiin. suhnixa Liid.— 753 IMerique vett. in 
gutture, \(i\gurgite: pr. Med. pr. Twisd. et onus Mor. gullure, omisso in: 
guttura est ex Heins. emend, ut sit Graecisnius.— 755 In uno Ciofan. fuit pro 

NOT^ 

740 Nidis] Eorum habes descripti- Ganyraedesfratres fuerunt,fiIiiTrois. 

oneni apud I'liniiim. Sed I'lutarcLum Ex llo natus Laomedon, ex Laome- 

adi praisertirn de Halcyonibus. donte Priamus, qui A':sdc\,seu niergi, 

7J8 S'epolihus] Ex Halcyonc fiiia de quo nunc agitur, fuit pater ; ut ex 

procrcatis. Jlonicro liquet. 

755 Sunt hujus] Ibis, Assaracus, et 



METAMORPHOSEON LIB. XI. 1.513 

llus, et Assaracus, raptusque Jovi Ganyraedes, 

Laomedonquc senex, Prianiusqiie novissima Trojae 

Tempora sortitiis. Fiater fuit Hectoris iste : 

Qui, nisi sensisset prima nova fata juventa, 

Forsitan inferius non Hectore noracn haberet : 760 

Quainvis est ilium proles enixa Dymantis. 

-<Esacon umbrosa furtim peperisse sub Ida 

Fertur Alexirhoe, Granico nata bicorni. 

Oderat hie urbes ; nitidaque remotus ab aula 

Secretos montes, et inambitiosa colebat 765 

Rura : nee Iliacos coetus, nisi rarus, adibat. 

Non agrcste tamen, nee inexpngnabile Amori 

Pectus habens, sylvas captatam saepe per omnes 

Aspicit Hesperien patria Cebrenida ripa, 

Injectos humeris siceantem sole capillos. 770 

Ilus, et Assaraeus, et Ganyinedes sublatus a Jove, et senex L<wmedon, et Priamus, 
uttimus rex Troja per fata. Iste fuit consors Hectoris ; qui nisi expertus esset 
sortem i7iauditum prima juventute, forte non consecut us esset minorem fanuim quam 
Hector, quanquam Jitia Dymanlis ilium peperit. Alexirhoe filia bicornis Granici 
dicitur /Esacon enixa furtim sub Ida opaca. Hie odio persequebatur urbes, atque 
dissitus a splcndida rcgia sequebatur remolos montes, et cumposab ambitiune alienos; 
neque accedebat frequens ad turbos Trojanas. Non gerens taoien cor rusticuni, neque 
Amori inacccssum, videt Hesperien Cebrenifilium queesitam scepe per omnes sylvas, 
qiicE exsiccabut ad Solem comain sparsum per hunieros in ripa patria. Nympha visa 

sunt : et Maz. ejusorig. — 759 S. Marci Cui nisi eessisset ; nnde Heins. conj. Cui 
nisi cessissent : uiuis Hcins. Qui nisi sumsisset ; Med. prascisset.— 7 G2 lie\ns. 
conj. .^sac. undosafurt. — 7G3 Planiides siiadet Alixotho'e scribendum : alii ali- 
tcr;Alizotho'e,Alixitho'e: nostrani loot. Heins. dedit, qui et conj. Alirrlwti'e 
vel Alexiare. Deinde pro vulg. gracili conata bicorni, quod est nihili, teit. Med. 
gratali: unus Wet'm^. gratili : duo a.\\\,graciaU : scribendum nionet Heins. Gra- 
nico nata bicorni ; nam in nonntstlis codicibus,gT«ci/Jc« nata. Burm. sic emend. 
Alexirhoe Sagari cognata bicorni, et putat Sagarium vel Sagarim fluvium hie 
latere, qui dictus a Saf^ari, Myndonis el Alexirlioes Alio, et qui potuit filiara 
habuisse ex suae matris nomine Alexirhoiin dictam : et ille vero bicornis forte 
quia duobus ostiis in mare exibat. — 759 In Hesperien variant Codd. Eperien 
plnrimi veteres : alii, Epirien, Epireen, Epiren, Epirihen, Hyperien, Heperien, 
Heperilien. Floreut. S. Marci Aspexit Perien. — 770 Duo libri Innexos hum, 

NOTiE 

757 Noi'jssj/na] Nam regnante ^illo regis eandem voluit Euripides. 

a GriEcis funditus deleta. 763 Alexirhoe] Nymphafuit,CTrani- 

758 Hectoris] Qui fortissimus fuit ci, ex Ida Phrygiae monte profluentis 
Priami filius. fluvii, nata, vEsaci mater. 

7GI Proles] Hecubam dicit, Priami 7G9 Cebrenida] Cebreni, iguobilis 

uxorem, Dymantis filiara, ut scripsit Troadis rivuli, filiam. 
Uomcrus ; quanquam CisseiTUracum 



1514 p. OVIDIl NASONIS 

Visa fugit Nympbe, veluti pertenita fulvum 

Cerva liipimi, long:eqiie lacu dcpreiisa relicto 

Acripitieni iluvialis anas. Quain Troius hcros 

Tnsecpiilur : celcreuupie mctu colcr uigct amore. 

Eccc latens herba coluber fugientis adunco 775 

Dente pedem strinxif, vinisque in corpore linquit. 

Ciun vita supprcssa fiiga est. Amplcctitur amens 

Exanimem : clamatque, Piget, piget esse secutum : 

Sed lion hoc timui : nee erat niihi vincere tanti. 

Perdidimus miseram nos te duo. Vulnus al) angue, 780 

A me causa data est. Ego sim scelcratior illo, 

Ni tibi niorte mca mortis solatia mittam. 

Dixit : ct e scopulo, quem rauca subederat unda, 

Se dedit in pontum. Tethys miserata cadentem 

Mollitcr cxcepit: nantemque per aequora pennis 785 

Texit : ct optatas non est data copia mortis. 

Indignatur amans invitum vivere cogi, 

pro)-umpU tan<iuam cerva cxterrita ruvum hipum, ant anas fluvialis correpta procul 
a tlaipio relicto/ugit accipitrcm. Qiiam heros Trojanus persequilur, et levis amove 
pretnit levem tinwre. Ecce auf^nin tictus p^raminilnis rulneral dmte recuno pedcm 
fugtenti.s, atque sparf(it venerium in corpus. Fitga repressa est cum vita. Insanus 
complectitur cxsanfiucm, atque clamut, Panitet, panitet esse persecutum : verum 
istuii non refonnidavi; neque mihi erat tanti supcriorcm esse. S'vs duo te infeli- 
cem perdidimus. Plaga impucla est a serpetite, ego occasionem prabui. Ego sim 
facinorosior illo, nisi tiln ojferam eonsolationem necis niea clade. Dixit ; et immisit 
.ie in mure ex promontorio, quod wpm simoru corrodcrut. Tethys miserata labentem 
excepil kriiter, et opiruit pennis nntanUm per mare : neque concessus est obitus de- 
sideratus. Amans irascitur nohntem cogi ritam ducere, atque animam prohibcri 



uniis ingeslos ; alius incomtos. D<inde C^•^I)t. in sole. — 772 Voss. ct Sixii, duo 
Heius. ct iinus Leid. Agna lup. — 773 Berolin. Troicus her. — 77G Multi 
Stringit... linquit, qiiod Uiiiin. lihiariis iiupntat, ()tii rhytliniiini amarint. — 
777 Duo Med. vit. suspensa/ug. — 77b In imo vet. Ciofan. iiiio V. Joaniiis, 
Ca'k'.'it. ct Hcioliii. clam, piget mete ess. Heidelb. clamat quoque piget ess. tJ> 
quoque [niiictih nolatiiri), *\ Miptrscript. certe. — 781 In qiiibnsdam ego sum. 
Leid. iuin tiiiculenlior.~-7H2 ISi pro vnl^. Q»h Heins. dedit ox nniltis vett. 
— 7S1 Se dedil est fx N. ct I'lbin. vnl<(. Decidit ; alii Desilit ; ties Dejicit. — 
7fefi. 787 Altfr Strozza- Vexit: et : Hcins. nialrbat Vestit : et mox emendat 
ut optuta n. e. d. c. mortis, I. amans : invilusv. c. Pro mortis nnilti Codd. morli : 

NOT/E 

772 Lacu] Ad qi.cm, ut 8c aqiiis parum vidcs aliornm lioniiniim con- 

iinniergat, non scRniter anas confngit. sortia fii^iainiis, nisi insuper a nobis 

777 Amens] itsacus, scilicet. ipsis tanqiiain ab infcnsissimis liosti- 

7(i4 Se dcdit] Ex quo prodcssc bus caveamus. 



MRTAMORPHOSEON LIB. Xf. 1515 

Obstarique animae, misera de sedc volenti 

Exire. Utqiic novas hiimeris assumserat alas, 

Subvolat : atque iterum corpus super aequora mittit. 790 

Pluma levat casus. Furit yEsacos, inque profundum 

Pronus abit, letiquc viam sine fine retentat. 

Fecit amor maciem : longa internodia crurum, 

Longa manet cervix : caput est a corpore longe. 

iEquor amat : nomenque tenet, quia mergitur, illi. 795 

cupientem exceJere haldtationc lu^enda. Atque ut induerat recentes alas humeris 
sursum volat, atque denuo pracipitat corpus in mare. I'luma snstentat casum. 
jEsacus indignatur ; ct praceps ruit in altum, atque mortem experitur indesinenter. 
Amor induxit maciem : iuternodia crurum sunt longa, collum est longum : caput 
longe est a corpore. Amul cequor, et nomen habet quia in illud tnergitur. 



et Berolin. Iiabet se invitum. — 790 Cant. Evolat: atq. — 791 Heidelb. fugit 
pro/urit. Alii scribunt .E^sacow, et jEsacus. — 794 Alter Hamburg, et alii a 
pectore. Sec. Va]. corp. longo ; Thy sii longum: iinde Heins. caput extat pec- 
tore longum. — 795 Tenet ex Menard. Vivian. Cant, et aliis ; vulg. manct. — 
795 Alii merg. illic ; vel illo. 

NOT^ 

788 Misera'] Corpore, scilicet, quod 792 Pronus] Quoinodo ex scop\ilo 

quideni ergastiiluin animaeqiie scpul- sese in aquas jEsacus dederat, sic et 

crum pleriqueomues vocitant,paucis- mergus: atque ita eleganter hujus 

simi revera esse scinnt : cum tamen avis naturam Potita describit. 
in eo pars maxima sit posita salutis. 



p. OVIDII NASONIS 

METAMORPHOSEON 

LIBER XII. 



Fab. I. et II. Serpens in Lapidem. Ipliigcnia in Cervam. 

Agamemnon, Atrei ct /Cropes filiiis, dux Acliivonini, cum in Aulide Jovis 
sacra minUlraret, coiispexit dracoiicm in arboic, quae impendebat arae, 
lapsuin ad nidum volucris : cujus octo pullis consumtis ab eodcm seipente, 
novissimc etlam circumvolante niatre aquila, ipse con versus in saxuni est. 
Quorum prodigio Calchas Tliestoris fiiius rcspondit, per novem annos in 
Troadcni dimicaturos: decimo auteni Ilio potituros. Fcrtur autem portus 
Boeotiiv liic esse, ubi mille naves adversis tempestatibus stetissent. Moran- 
tibus enim Achivis, respondetur a Calchante, non ante classes posse mo- 
vcri, (|uam Ipiiigeniam pater immolassct. Quae cum pro re communi ad 
aram esset apjilicata, inter sacrificandum obductis nubibus a Diana rapta 
est, et pro ca supposita cerva. 

^ ESC I US assumtis Priam us pater iEsacon alis 
Vivere, lugebat: tumulo quocpie nomen habenti 

I, Priamus ignoraru JEsacon vita frui alis indutis, mcerebat : Hector etiam pra- 



1 Heins. conj. Nesc.al sumtis. Vivianus notat in qnibusdam legi puerum 

not;e 

2 Tumulo] Cenotaphio, in quo A^suci nomcu sine corpore eiat. 



p. OVIDII NASONIS METAISIORPII. LIB. XII. lol7 

Inferias dcderat cnm fratribus Hector inanes. 

Dcl'uit officio Paridis pniesciitia tristi, 

Posfmodo qui rapta longum cum conjug^e bellum 5 

Attulit in patriam : conjurataeqiie sequuntur 

Mille rates, oentisque simul commune Pelasgge. 

Nee dilata foret vindicta ; nisi aequora saevi 

Invia fecissent venti ; Boeotaque tellus 

Aulidc piscosa puppes tenuisset ituras. 10 

Hie patrio de more Jovi cum sacra parasscnt ; 

Ut vetus acceusis incanduit iguibus ara ; 

Serpere coeruleum Danai videre draconem 

In platanum, coeptis quae stabat proxima sacris. 

Nidus erat volucrum bis quatuor arbore summa : 15 

buerat inferias ivtUilcs cum consortibus scpulcro nnnien huhenli. Paris non ad- 
fuit luctuoso honori, qui patdo post advexit in patriam longum helium cum xixore 
rapta : ct mille naves corijuratce sequuntur, atque una populus ex omni Grcccia. 
Neque ullio longitis abiisset, nisi renli tcrrihiles reddidissent maria inaccessa ; et 
terra Bceotia retinuisset naves discessuras Aulide piscosa. Cum Graci ibiadornas- 
sent sacra Jovi ritu patrio, cum vetus altare micuit ignibus accensis, vidtnmt ser- 
pentem cwruleum repere in platanum, quce erat proxima sacris occeptis. Nidus 



pat.— Z Fl. S. Marci et iinus Med. Hect. inani ; Heins. malebal inane, scil. 
nonien. — 1 Unus Pat. Deficit offic.—o Bas. rapt, durum, quod eleganter dic- 
tum putat BuPDi. Heins. tamen conj. dirum.—G Has. Detulit in patr. Sixii 
Contulit. — 7 Gron. et octo alii gcntesque. Alii legunt Pelasgum, — 10 Med. 

NOTiE 

5 Inferias'] Tumulis enim lac, mel, 118G. Dyeti 1225. Dareti Pliryglo 
vinuai, lacrymas, sangiiincm, Hores, 1140. dicitiir. 

thura, alia insuper, honoris causa, vel Commune] Pro populo universe; 

etiam ad laetioreni defuncti statum quo acnsu Cicero Verr. iv. ' Statuse a 

apud Inferos, ingerere solcbant. At- coniniuni Siciliae datac.' 

que heec demortuis sacrificia Inferi<e Pclasgw] Pro GraDcis universis 

dicebantnr. saepissime venit gens Pelasga, quae 

Inanes] Quia tumulus inanis. Tliessaliani, cui et Pelasgias datura 

4 Paridis] Priami quoque lilii, qui nomen, incoluit. 

ad rapicndani Helenani in Gra-ciani 9 Baota] Bceotia, Grrecias regio, 

protectus fucrat. in qua urbs Aulis Chalcidi finitima, 

6 Conjugc] Helena, scilicet. ubi non parvo tempore per tempesta- 

6 Conjuratfc] In Aulide enimbclluni teni Grajcorum naves niauserunt. 
adversus Trojam conjuraverant Grai- 15 Volucrum] Passeres dixit Ho- 
ciae Principes. inerus, ex cujus lliados ii. desumta 

7 Milk] Nuniero quidem, ut loqui tabula, 
amaut, rotuudo : uauique Homero 



1518 p. OVIDII NASONIS 

Quas simul, et matrem circum sua damna volantem, 
Corripuit serpens ; avidaque recondidit alvo. 
Obstiipuoie otiuies. At veri providus augur 
Thestoridcs, Vinccmus, ait : gaudetc, Pelasgi. 
Troja cadet ; sed erit nostri mora longa laboris. 20 

Atque novcin volucres in belli digerit annos. 
Ille, ut erat, viridcs amplexus in arbore ramos. 
Fit lapis: et servat serpentis imagine saxuin. 
Pcrnianet Aoniis Ncrens violcntus in undis, 
BcUaque non transfert : et sunt, qui parccrc Trojas 25 

Neptunum crcdant ; quia raoenia fecerat urbi. 
At non Thestoridcs. Nee enim ncscitve, tacetvc 
Sanguine virgineo placandani virginis iram 
Esse Deae. Postquam pietatem publica causa, 
Rexquc patrcni vicit ; castumque datura cruorem 30 

ernt octo pullorum suprema arbore, quos unguis corripuit una cum matre volitante 
circum suam cladem, et abdidit in rapacem venlrcm. Omnes obstupuerunt. At 
Tliestorides rates, luri prudens, Vincemiis, inquit, extdlate, Grax-i. Ilium ruet ; 
sed spatiiim nnstri laboris erit lungum : atque stntuil vovem volucres pro annis belli. 
Ille, sicuti cral amplexus ramos riridcs in arbore, mutatur iii petram, et manet 
petra specie anguis. Sereiis stat accr in Jluctibus Aoniis ; neque transfert naves ; 
et sunt qui arbitrenlur Septunum is;nnscere Trojce, quod illam muris cinxerit. At 
non Thestoridcs : neque enim ant ignorat, aut tcgit, iram Decc virginis esse mulcen- 
dam sanguine virgineo. Postquam causa communis superavit pietatem, rexque 



Aul. apicosa.—\i Med. prox. templis; Pal. et Marg. Gryph. castris.—l7 No- 
vem, in qnibiis Fr. atidoque recond. ore: Fl. S. Marci udo quas condidit ore. — 
18 Stio/zaR et .M;iz. prodigus aug. — 20 Lcid. Troj. jacet. Tunc in Ball, erat, 
end. fuerit nobis mor. Heitis. nialebat jiostro. ..lahori.— 21 Leid. et Ii^)non. 
bell, dicidit ann. Ucs dirigit.— 22 Berolin. cir. complexus in. — 23 Unus Leid. 
et signal ; V.xv. Calandr. format.— 2:t Heins. invitis omnibus libris nialebat, 
Vel'ique, idquc postea iu Voss. reperit Biirm. iccppit Mitscherl. — 26 Capo- 
ferrens mcrn. fecerit probante Botliio ; et Berolin. «r/»js.— 28 Pi.virg. pacan- 
dam. Cant, numinis iram Esse docet.~iO Berolin. liesque ; et in margine 

NOT^E 

19 Thestorides] Calchas est, Thes- quod Boeotiae adjacet. Aoniam nam- 

toris filin?', Gr*roriim vales, genus que Baotiae montanam- partem, Ne- 

dacens ab ApoUine. reum maris Denm, 8a>pe diximus. 

21 AV/rm] 40. olim Palaestinis 29 Deu] Dian;p, peilicet, cujus 

DeuH dcderat ad pcenitentiam : nee cervam Afiaineinnon iniprudcns oc- 

ab illo fiiliiien tantiim sine fulgure ciderat : qua- et tempestatis et pestis 

vibratur. causa fuit. 

24 Permanet] Id est, satvit noare 30««x] Agamcinnon,quiIphigeniaB 



METAMORPHOSEON LIB. XII. 1519 

Flentibus ante aram stetit Tphi<]^enia rainistris ; 
Victa Dea est: nubomque oeiilis ohjecit; et inter 
Officium turbamque sacri, vocesque precantum, 
Supposita fertiiv inutasse Mycenida cerva. 
Ergo iibi, qua dccnit, lenita est cajde Diana; 35 

Et paritcr Phoebes, pariter maris ira recessit : 
Accipiunt ventos a tergo mille carinas : 
Multaquc perpessae Phrygia potiuntur arena. 

Orbe locus medio est inter terrasque, fretumque, 
Coelestesque plagas, triplicis confinia mundi ; 40 

Unde, quod est usquam, quamvis regionibus absit, 
Inspicitur ; penetratque cavas vox oranis ad aures. 
Fama tenet, summaque domum sibi legit in arce : 

patrem, atque Iphi^enia constitit pro altari, faniuHs moerentihus, Dea lenita est : 
et velnvit ocutnit ntihe, et dicitur Iratisfortnasse Mycenceam cerva adhibita inter 
ministerium et tiirbam sacri, et voces precantium. Postquam igittir Diana est 
placata nece, qua par/uit, et simul furor ejus et cequoris compusitus est, mille naves 
accipiunt ventos a tergo, et plurima passes appellant ad littora Phrygia. Locus est 
in medio inundo inter tellurein et mare, et oras sidereas, fines triplicis orhis, unde 
spectatur quodcumque est uspiam, tametsi distet regionibus ; et omnis sonus permeat 
ad sinuosus aures. Fama ilium obtinet, atque posuit sibi scdem in supremo fastigio : 
et dedit innumeros ingressus, ac mille ostia domui : nullisque portis obturavit aditus. 



'res, i.e. couimiinis utilitas.' Tunc Bas. Med. et a.\\\ pair. vincit.— Zl Mor. 
. et sex alii ante aras st. — 33 Cod. Menard. Captumq. sacr. Heins. pntat pro 
ccetumq. — 34 Thiian. Suppositam...cervam ; sed tuni Biirni. nionet Mycenide 
dicendum esse. — 35 Qiiidam, qua licuit, Tb ubi abest a Zuliihein. tS est a 
iVagni. Boxh. Unus Leid. lenitaqne ; liinc Heins. scribeiidum existiniat, 
Ergo, qua decuit, lenita cade Diana, Ut pariter. — 39 Pat. units terramque. — 40 
Berolin. gemini confin. cum hac explicatione, ' superioiis et inferioris.' — 41 
Bartliius, ad Stat. Theb. i. 200. corr. quanlis reg. sed non pcisuaik't Hurm. — 
42 Wosa. Aspicitur; Heins. conj. Jcc/;)i<ur. Tunc pr. Med. penetrantque. — 43 

NOTiE 

patrem se esse quodammodo oblitus 34 Mycenida'] Iphigeniam, Mycenis 

est, cum illam aris addiyit ut regis oriundam; quam quideni in Tauricam 

nomine Grypcis omnibus consuleret. regionem avectam sciipsit Euripides; 

Cujtis quidem pravo exemplo nonnidli alii negant. 

inepte reges ad impia facta subdito- 3G l^habes] Dianu', quae Piicebi 

rum causa videntur hortaii. soror. 

32 Victa] Ut hinc, sed multo ma- 38 Phrygia] Miiiore, scilicet, qnae 

gi.s ex Abr;diauio, cujus cultro Isaa- et Tioas dicitur. 

cum filium Angeliis subtraxil, Deuni 40 Triplicis] In tres partes divisi, 

peccantiuni niorte nequaquam gau- ccelunj, mare, et terrani. 
dere iutelligatur. 



1520 P. OVIDIl NASONIS 

Innumerosquc aditiis, ac mille foramina tectis 

Addidit, ot millis inclusit limina portis. 45 

Noctc dioqiie patent. Tola est ex ore sonanti: 

Tota fremit : vocesque refcrl : iteratque quod audit. 

Nulla quies intus, nullaquc silentia parte. 

Nee tanien est clamor, sed parvae murmura vocis : 

Qualia de pelagi, si quis procul audiat, midis 50 

Esse solciit : qualemve sonum, cum Jupiter atras 

Increpuit nubes, extrcma tonitrua reddunt. 

Atria turba tenent : vcniunt Icve vulgus, euntque : 

!Mixtaquc cum veris passim commenta vagantur 

Millia rumorum : confusaque verba volutant. 55 

E quibus hi vacuas implent sermonibus aures : 

Hi narrata ferunt alio : menstiraque ticti 

Crescit; et anditis aliquid novus adjicit auctor. 

lllic Credulitas, illic tcmerarius Error, 

Vanaque Laetitia est, consternatique Timores, 60 

Seditioque repens, dubioque auctore Susurri. 

Ipsa quid in coelo rerum, pelagoque geratur, 

Et tellure, videt, toturaque inquirit in orbem. 

Pervii sunt die et nocte. Tota est ex are acuta ; tota /remit ; et reddit sonos, et 
repetit quod audit, i^'ulla quiis intus, et nulUlii silentium. Neque tamen est vo- 
ci/eratio, sed susurri subiniasa: vocis: qualis sold esse, frimitus fluduum ccquoris^ 
si quis ex Innginquu accipiat ; vel qualein strc]>itum ultima tonitrua reddunt cum Jupi- 
ter percnlit nebulas atras. jVultitudooccupat atria ; plebs intral atque prodit. Mille 
ruinores falsi hinc iude irrant una cum veris, et voces pcrmista: rolvunlur. Atque 
ex omnibus hi rvfirciunt inanern aerem sermonibus: alii portant alio quce prolata 
sunt, tt modus falsi auf^etur ; atque aliquis auctor aliquid addit acceptis. Illic est 
i.'rcdulitas, illic Krror imprudens, et inane Gaudium, et Pavores attoniti, et Seditio 
serpens, et Susurri incerto auctore. Ipsa cernit quid rerum agatur in calo, et in 
mari, el solicila est de loto mundo. 



Miilli vett. summ. Imum sib. ct pliiiinii sib. fecit.— iG Patent ex quart. Med. et 
(luobiis aliis pro viilj;;. }ialet. J'linc ore jirobat (Jruteriis; viil^. are. — 49 Jun. 
murm./in/futf>.— 51 Miilii, altus: Lch\. tcrt.a iiiaiiii prima, rtt<«.s, nonimprobante 
IJiirm.— .5."$ Tenent c\ f)iiiiH|nc s( rij)tis ; viilj;. /<«<<.- ol Strozza; liber, cum ten's 
pnritcr. — 50 Qiiidam scrm. auras.- -.'>' IMuriniiCndd.et Edd./er. aliis. — fiO Bero- 
lin. prosternatique.- M Hepens de suoHeins. dcdit pro \\\\g.recens: in iinoLeid. 
irat nocens. Deiiide >. auct, susurra.—d'i JicrollD. requirit ; et Menard. 

NOTiE 

(yi Ipsa quid'\ Famigerationisfilios, Megaronides in Plauti Triniimmo: 
cu:nipeta)) forcnses, belle depingit ' Sciuut id, quod in aurcni rex regi- 



MiiTAMORPIIOSEON LJli. Xll. 1521 



Fab. hi. Cycnus in Avem. 

Fama cnra per orbeni Graioriim adventtisad expngnandiim Ilium vcnisset,et 
in Troa'le classes apparnissent, prinms in congressu bellantiuni Protesilaus 
Ipliicli filiiisab Hectoie est interemtus. Dein novissime Cycnum, Neptuni 
lilinni, qui uuUo tdo interimi poterat, Achilles, cum diu in certamine 
victoriae contentio esset, et frustra in eum tela eminus jaceret, Menete 
Lycio prius interemto, stricto ense persequens, praRcipitatum supra saxura 
eliso guttuie pressit. Qui priusquam spoliaretur armis ab eo, Neptunus 
eum parens in volucrem ejusdem nomjnis contulit, ne nominis aboleretur 
pcrpetuitas. 

r ECERAT haec notum, Graias cum milite forti 

Adventare rates : neque inexpectatus in armis G5 

Hostis adest. Prohibent aditu, littusque tuentur 

Troes : et Hectorea primus fataliter hasta, 

Protesilae, cadis : commissaque praelia magno 

Slant Danais : fortisque anima; nece cognitus Hector. 

Nee Phryges exiguo, quid Achaia dextera posset, 70 

Sanguine scnscrunt. Et jam Sigaea rubebant 

III. Hac vulgacerat, naves Gracas adesse cum strenua matiu : neque hostis nc- 
cedit non expcctatus in urmis. Tinjnni prohibent eum accessu, et defendiuit Uttus ; 
utque primus occumbis fataliter jaculi) Hectoreo, Protesila'e; et praiia incepta, et 
strenucB aninue, nee dum cognitus Hector magno reniunt Gracis. IS'eque Trojani 
senserunt pauco sanguine quid Graca manus posset. Et jam Uttora Sigcea rube- 



incurrit in orb. — G6 Vulg. prohibentque aditus : in libris vett. rh que omiss. 
Heins. snadet adilu.—GS Lcid. teit. prcemissaque. Mox Berolin. prtel. damuo. 
— 69 Fortisque e coir. Ziilicbcm. receperunt Heins. et Burm. pro vulg. 
fortesq. Dein pro Jicce niulti liabent neque; Berolin. nam. Refingebat olim 
tie'ms.neque inagnitus Hect. — 70 In quibusdam scribitur Achaica. — 71 Plurimi 

NOT^ 

nsE dixerit. Sciunt quod Juno fabu- cio qneni fate dcsignat,' &c. Epistola 
lata est cum Jove. Sciunt qunp ne- Laodamiee. 

que futura, neque facta sunt. Tamen 69 Fortisque] Trojanos dicit fortes 
illi sciunt,' cVc. magno Danais constitisse. Vide in- 

67 Fataliter] Oraculo mouitus fue- terpretationem ; delude et clariss. 
rat ne a<l Trojanum belluni profici->- Heinsii notas. 

cerclur; ibi namque periturum. At- 70 I'hrygcs] Scu Trojani, qtios 

que in fatis erat ocoibitiirum ilium Phrygian! minorem sen Troadem te- 
qui primus ex Graccis.in littus Troja- nuisse jam ssepc diximus. 
num exscenderet : ' Sors quoque nes- 71 Sigaa] Promontorium Trojaj 
Delph. et Var. Clas, Ovid, 5 D 



1522 V. OVlbll NASONIS 

Littora : jam leto, proles Neptunia, Cycnus 

Mille viros dederat : jam ciirrii instabat Achilles, 

Troaque Peliacce sternebat cuspidis ictu 

Agniina: pcrque acies aut Cycnmn aut Hectora quasrens, 

Co»v:rcditur Cycno : decimum dilatus in annum 76 

Hector erat. Turn colia jugo candentia presses 

Exhortatus eqiios, currum direxit in hostera: 

Concutiensque suis vibrantia tela lacertis, 

Quisqiiis es, o juvcnis, solatia mortis habeto, 80 

Dixit, ab Ha^monio quod sis jugulatus Achilla. 

Hactenus ^acides. Vocem gravis hasta secuta est. 

Sed quanquam certa nullus I'uit error in hasta; 

Nil tamen emissi profecit acumine ferri : 

Utque hebeti pectus tantnmmodo contudit ictu ; 85 

Nate Dea, (nam to fama praenovimus,) inquit 

tmnt sanguine : jam Cycnus filius Neptuni inorti opposuerat mille viros. Achillea 
jam insidebat currui, el conficiebat catervas Tiojanas ictu mucronis Peliaci ; atque 
lustrans per agmina aut Cycnum aut Hectorem, incurrit in Cycnum: Hector erat 
servutus in annum decimum. Turn mulcens eqwts habcntcs albas cervices onustas 
jugu, direxit currum in hoatem ; atque librans tremens hastile suis brachiis, Quis- 
quis es, inquit, o juvenis, habeto solamen obilus, quod sis mactatus ab Achille. 
Hactenus JF.acides. Ponderosum hastile secutum est vocem. Sed quamvis nullum 
vilium/uit in certo tela, nihil tamen promovit mucrone ferri impulsi: atque utper- 
cuisit tantum pectus ictu vano, Fill Dece, ait ille, nam te ante cognovimus fama, 

vett. nignala rub. — 72 Gron. prol. Siheneleia. — 73 Tii quibiisdani jam curru 
stabut Achilles ; vel currus stabut Achillis. — 74 Pro totaque e\ Merl. Heins. re- 
cepil Troaque, f|uia Tpws et Tpuhi et Tpwihs et Tpociiths dicitur. — 76 Tert. Med. 
et Fl. S. Marci Congr. Cycnum. — 77 Candentia ex decern scriptis dedit 
Heins, pro valg. canentia. — 78 Berolin. Exhortatur...curr. dimisit. — 79 Pro 
suis Botbius vult Icgere/eris. Unus Voss. Vulcania tela, quae Viilcaniis fa- 
bricaverat. Sed Pelias hasta donum erat Chironis, qiianqiiam a Vnlcano ar- 
mata fcrro credebatur. Bothius tamen prapfert Vulcania. — 80 Vnlj;. Dixit 
solamen habelo Mortis. Alteram rotundius visum Heinsio. — 81 A\f^. et Tliysii 
(Jul sis; unde Heins. suadet,fyui sis jugulandus. — 84 Quin<|ue <am. admissi, quod 
eUgantius Biirm. videtur, ul admissce aquce, admissi equi : Berolin. et Jun. 
amissi; unu» Leid. excussi. — 85 Berolin. concutit ict. — 80 V. et Heidelb. D. 

HOTJE 

▼idimus quoque Sigaiim. 76 Decim.um'] Decennalis fuit Trojae 

74 Felincd] Ex Pelio monte recisae; obsidio. 

quae Pelias idco dicitur; ct, 'Ipse 82 yEocjJes] Achilles est, Peici et 

»nas quamvis vires inhiberet Achilles, Thetidis filius, /Eacides ab avo JEblco 

Missa graves ictus Pelias basta da< dictus. 
bat.' 



METAMORPHOSEON LIB. XII. 1523 

Ille, quid a nobis viilnus miraris abesse ? 

(Mirabatur enira.) Non haec, quam cernis, equinis 

Fulva jubis cassis, nequc onus cava parma sinistrae 

Auxilio mihi sunt : decor est qua-situs ab istis. 90 

Mars quoque ob hoc capere arma solet. Removebitur omne 

Tegminis officiura ; tamen indestrictus abibo. 

Est aliquid, non esse satum Nereide, sed qui 

Nereaquc, et natas, et totum temperet aequor. 

Dixit : et haesurum clypei cuivamine telum 05 

Misit in iEaciden : quod et aes, et proxima rupit 

Terga no vena boura : decimo tamen orbe moratum. 

Excutit hoc heros : rursusque trcmentia forti 

Tela manu torsit : rursus sine vulneie corpus, 

Sincerumquc fuit, nee tertia cuspis apertum, 100 

Et se praebentem valuit destringere C) cnum. 

Haud secus exarsit, quam Circo taurus aperto. 

Cum sua terribili petit irritamina cornu 

Poeniceas vestes, elusaque vuhiera sentit. 



cur stupes quod intacti simus ? (namque stupidus luerebat.) Nonhac galea Jla\;a, 
ffuam vides, equinis jubis, neque scutum curvum onus sinistra sunt mihi ud utilita- 
tem; decorum est petitum per ista. Mars etiam ca gratia consuevit induere arma. 
Omne auxilium armorum toUetur ; tamen discedam invulneratus. Est aliquid non 
esse natum Nereide, sed qui regat Nercum, et ejus filins, et universum mare. Dixit, 
et intorsit in JEaciden jaculum adhasurum umboni clypei ; quod penetravit et as, 
et coria novem bourn : decimo tamen tegmine repressum, heros illud excutit, rursus- 
que impulit stremiu dextera vibrans hastile ; rursus corpus fuit integrum sine plaga : 
neque tertius mucro potuit vulnerare Cycnum se exhibentem. Non aliier excanduit, 
quam taurus Circo spatioso, cum incurrit cornu fidmineo in vestes purpureas sua 



famajamte pr. Med. prcevidimus ; pr. Groa. pravenimus. — 90 Gron. pr. Auxi- 
lium, ut Remed. Amor. 528. — 91 Francius malebat, 06 hunc. Septem, remov. 
ecce ; Med. uniis Aujus ; Berolin. omne. — 92 Berolin. indistrictus. — 94 Tempe- 
ret ex N. diiobus Med. et iino StrozzsE dedit Heins. pro vnlg. temperat. — 
97 Cant, et unus Heins. cere moratum. Voss. et Menard. or6e resistit. — 98 Ante 
Heins. edebatur Excipit hoc : meliores habent Excutit. — 101 Alii val. distrin- 

NOTiE 

88 Equinis jubis] lis vero galcarum nus, qui Neptunum ipsum patrem 

cristas decorare quoqne solebant he- liaberet, quanquam niodcste, exte- 

roes: hinc illud Virgil. ' cristaque nuat tamen. 

hirsutus equina.' 97 Terga] Id est, novem terga qui- 

9a Nereide] Qualis fuit Thetis bus clypeus constabat. 

Achillis mater ; quam gloriam Cyc- 104 Poeniceas] Effigies homiiiuni 



1524 



p. OVIDll NASONIS 



Nuni Uimcn excideiit ferrum considerat hastas. 105 

H acrobat ligno. Manus est mea debilis ergo ; 
Quasquc, ait, ante habiiit vires efl'ndit in uno. 
^*am corto valuit, vel cum Lynicsia primus 
Moenia disjeci ; vel cum Tenedonque, suoque 
.Eetioncas impl( vi saiiLruiue Tliebas; 110 

Vel cum purpurcus populari ca^de Caycus 
Fluxit; opusque meve bis sensit Telephus hastae. 
Hie quoque tot cissis, quorum per littits acervos 
Et feci, et video, valuit mea dcxtra, valetque. 
Dixit : et ante actis veluti male credcret, hastam 115 



iriitamenta, et seniit impetum decqiium. licspkit tamcn niim ffirum hasta lapsum 
si/. Lif:no affirum erat. Mea i^iluv dextru est injirma : ulijue emisit in uno, 
vires (juibus pollebat. ?iam proftcto fnrtis fuil, vel cum primus diriii muros Lyr- 
nesios ; vel cum sparsi Tenedon, et f helms Eetiotieas /■uo smifiuine ; vel cum Cay- 
eus Jiuxit ruber cruore pnpulari, el Telephus Ins expel tus est vim mece laneeee. 
Manus mea etiam hie potens fuit, tot interfectis, quorum feci cumulos per liltus et 
cerno ; at que fort is est. Dixit; et quasi parum coiifideret ante factis, impulit 



gire : Herolin. ahstringere. — 104 Alii Phcenieeas vel Puuiceas. — lOG Unus 
Heiiis. Man. here mea.— 107 Tert. Leid. et AUil. ct lieiolin. in unum. 
— 109 Di!^eci Heins. dedit ex qninqiie vett. alii dejeci. — 110 In qui- 
biisdam vett. Edd. legebatur Solus Eehionias impl. — 112 Berolin. et 
alii bis sentrt.— 114 Bothins jiutat, ipsiiis vi scntc ntise legendiiin Et 
vidi, et video, iniibiis pulchre resi)ondint vnluit m. d. valetque. — 115 Fl. 
et I-'r. hastcc ; iiiide Heins. coiij. et ante acta; veluti male crederet has- 



NOTyE 



coccineis sen rutilis indutas vcstibus, 
((uas stranicnto ant fVino farciebant, 
tatiris in arena objcctare sunt .soliti, 
(juo eos ad pngnain ii ritaienf. 

107 Cno] Cycno, scilicet. 

lOH Lyrnesin] Fuit Lyrnessiis iirbs 
Troadis, Hippodamia- Hriscidos pa- 
Ifia; de <pia niidfa in pr:vcedentil)ii.s 
vidimnn. 

109 Tenedon] (jiia- insula Trojano 
litlori opposita, dcctnnali illo hello 
cum mnllis alii> a Gia-cis fuit direpta. 

110 lutionras\ Tliebas dicit Cilicia?, 
ill ({iiibus rcjijuHvit Eetion, Andronia- 
( lies pater : pro Trojanis cnini arma 
suniserunt. 



111 Caycus] Fluviiis Mysia; ; nam 
et banc lei^ioneni (Jrapci, cum multis 
aliis, ne Tiojanis auxilio essent, de- 
vastariint. 

112 Tilephus] Herculi-. fuit filius ex 
Auge nyniplia, Mysoiuni rex, qui, 
cum CJi.tcoi ad Trojain ptoficiscentes 
liausitu proliibrret, ab Acliille est 
vidneiatus. Insanabile erat vulnns; 
(|nauiobiein ille ad oiaculuin confu- 
{;it, a quo, eadeiu qua vulneiatiis fue- 
rat liasta saiianduni esse vulnus cdoc- 
tus, Acbilli reconciliatus cuspidis a;- 
iiigine pristinae valetudini rcbtitutus 

Cit. 



METAMORPHOSF.ON LIB. XII. 1525 

Misit fn adversiim Lycia de plebe Menoeten : 

Loricamque simul, subjectaque pectora rupit. 

Quo plan«:ente gravem moribundo vertice terram, 

Extrahit iUud idem calido de vulnere telvim : 

Atqnc ait ; Haec maniis est, hacc, qua modo vicimus, hasta. 

Utar in hunc isdem : sit in hoc precor exitus idem. 121 

Sic thtus, Cycnumque petit, nee tVaxinus errat ; 

Inque humero sonuit non evitata sinistro. 

Inde, velut muro solidave a caute, repulsa est. 

Qua tameu ictus erat, sig^natum sanj^uine Cycnum 125 

Viderat, et frustra fuerat gavisus, Achilles. 

Vulnus erat nullum : sanguis erat ille Mencetae. 

Turn vero praeceps, curru freraebundus ab alto, 

Desilit : et nitido securum cominus hostem 

Ense petens, parmam gladio, galeamque cavari 130 

Cernit, et in duro laedi quoque corpore fcrrum. 



hnslam in adversum Menoeten, ex plebe Lycia ; atque transfixit simul thoracem, et 
pectus suhjecttim. Quo vbennte et percutiente durum solum capite, eripit illud 
idem hastile ex t-nlnere cidido, atque, inquit, Hac est dextra, hac est lancea, qua 
modo vicimus ; utar in hunc iisdem, oro idem sit successus contra hunc. Sic 
locutus, et petit Cycnum, ncque hasta aberrat, atque non elusa strepitum edidit in 
sinistro humero. Inde repulsa est tanquam a muro aut rupefirma. Achilles tamen 
adverterat Cyc^ium infectum sanguine qua parte taclus fuerut , et incassum latatus 
erat, Pluga nulla erat ; die fuit sanguis Menceta. Turn rero fur ens pra-ceps de- 
scendit ab excelso curru, atque petens cominus gladio corusco hostem tutum, videt 
scutum atque cassidem pcnetrari gladio, etferrum etiam retundi inrlgido corpore. 



ttE,Ht agcre fulmina, tela, Sfc. — 116 Menoeten e diiobiis R. dcilit Heins. pro 
vulg. ]\emeten. Sprotii Cod. tnedia de plebe, quod repetitum ex lib. v. 207. 
putat Biinii. Pluies Lycia de gente. — 118 Med. Quo foedante. Sed plangere 
usitatiitn in hac re Heins. probat ad in. 125. Deinde grati Berolin. Vertice 
Heins. ex tribus Mss. reposuit, cum antea pectore legebatur. — 120 V. et octo 
alii mod. vincimus. — 121 Olini edebatur Utar in hoc idem. Postremum emen- 
davit Const. Fanens. in hunc autem e raclioribus recepit Heins. qui etfatur 
niutavit in fatus auctoritate quatuor Mss. Pal. sec. vertar in hufic, ut i. 236. 
' Vertitur in pecudes.' — 123 Leid. unus et alius Heins. devitata, ut ii. 605. — 
127 Vulg. sanguis fuit. Sed Burm. e Cant, et uno Heins. erat, ut sit venusta 
et necessarii lepetitio. — 128 Berolin. curr. prcec. Fr. et duo alii /un'ftundus. — 
129 Unus Heins. et Bas. et nudo securum. — 130 Heidelb. Ens. petit. — 131 Pro 
ft Bothius corr. u^ Gifanius Ind. Lucret. ininvalidus \e^it et induro. Faber 

NOTM 

116 Lycia] Nam et Lycii, tametsi 122 Fraxinus] Hasta ex fraxino 
in diversa ora et ad Mediterraueum decisa. 
siti, Trojauis auxilio erant. 



152(» p. OVIDII NASONIS 

Ilaud tulit ulterius : clypeoque adversa reducto 

Ter quater ora viri, capulo cava tempora pulsat : 

Cedcntique sequcns iustat ; turbatque, ruitque, 

Attonitoqiie negat requiem. Pavor occupat ilium, 13o 

Ante oculosque natant tenebrae : retroque ferenti 

Aversos passus medio lapis obstitit arvo. 

Quern super irapulsum resupino pectore Cycnura 

Vi raulta vertit, terraeque afSixit Achilles. 

Turn, clypeo genibusque premens praecordia duris, 140 

Vincla triihit galeae : ^uae presso subdita mento 

Elidunt fauces, et respiramen iterque 

Eripiunt animae. Victum spoliare parabat : 

Arma relicta videt : corpus Deus asquoris albam 

Contulit in volucrem ; cujus mode nomen habebat. 145 

Non amplius pasius est, et clypeo repetito ter quater percutit vuHunt viri, et <le- 
presm tempora capulo. Atque persequens urget cedentem, atque turhat, et agit, et 
recusat quietem exterrito. Pavor ilium corripit, et caligo obversatur oculis : et 
snxum in medio campo obstitit retro ferenti aversos gressus. Super quod Achilla 
dejecit rnagno nisu impulsum Cycnum pectore resupino, atque in teiram dedit. 
Turn urgens pectus clypeo et validis genibus, trahit retinaaila cassidis, quce subjecta 
ruento presso frangunt gulam, atque tollunt spiritum et riam anhelitus. Volehat 
exMere rictum : advertit arma relicta. Deus maris mutavit corpus in avem candi- 
dam, cujus modo Jtabebat nomen. 



CQTij. in nudo. — 132 Oliw, gladioque pro clypeoq. et pro reducto miilti, retecto, 
rejecto, recepto, relicto, rewioto.— 133 Berolin. cap. et cav. — 134 Cedentiq. Heins. 
dedit ex plurimis (;od(l. pro vulg. Cedentemq. — 137 Berolin. Adversos. Dein- 
de Meiirsius ad Lycoph. 233. Icgit obst. armo: alius alvo. — 138 Berolin. re- 
sup, corpoif. — WJ Afflixil ex niidtis vett. alii affixit, vel infixit : nonniilli 
eUixm affiigit. — 142 WewM. \M\i elidant ; et seq. vs. Eripiant. Pro Elidunt N. 
Iiabet Concludunt, vel CoUidunt. — 144 LaDgerm. relict, loco. — 145 Berolin. nom. 

NOTiE 

134 Turbal] Etiamnum bodie non- cujus alitis Cycnum, alium Stiieneli 
uullos dicunt canninibus et amuletis filium, I. ii. formam quoqiie indnisse 
itaadverkus vim omncm quae eminus vidimus. Ex liac autcm transmuta- 
paretitr exsp pra.munitos, ut nisi co- tione, post fata maxime vivere bonos, 
minus opprimendo et sufTocando su- quorum virtutibus nihil amplius aut 
pcrari queani. Qiunquam per virtu- invidia aut ininiicoruni impetus pos- 
tern inviolabiles siios lieroas finxisse sint detraherc, pronum est mente 
vcteres iiiagis crediderim. consequi. 

115 Volucrem] Cycnum, scilicet, 



METAMORPHOSnON LIB. XH. 1527 



Fab. IV. Caenis in Virum invulnerabilem. 

SUPERATO Cycno, inter epulasArhillesceteriqneAchiviimadmirantnr corporis 
duritiani, quod toties hasta a corpore ejus esset repulsa : quae admiratio a 
Nestore sene doctissiino speciosiore exemplo iiifirmatur. Ketulit enim sua 
JEtate C'Jenim Elati filiani fuisse, quje propter pulcliritudinem a Neptuno 
conipressa sit ; data venia ob injuriam, ut in virum mutata nullo telo inter- 
fici posset. Hie cum Pirithoi Ixionis filii miptiis interesset, ducta Hippo- 
damia, ct Eurytus inter Centauros vino incitatus in nuptam novam impetum 
fecisset, ceteri prosiluere Lapithae atque Centauri, nuptias frequentantes. 
Ideoqiie cum caedes maxima esset exorta, pluriniiquc ex utraque parte ol) 
raptum niatronarum concidissent ; eo quod inviolabilis isle restaret, ab 
tmiversis, qui ex caede reliqui fucrunt, novissimeimpetn facto, congcstisque 
in eum arborum truncis, spiritura reddere coactus est. Tamen illius iion 
immemor Deus Neptunus, a quo speciosum munus acceperat, supradictum 
in volucrem sui nominis transfiguravit. 

Hic labor, haec requiem raultorum pugiia dierum 

Attulit : et positis pars utraque substitit armis. 

Duiuque vigil Phrygios servat custodia rauros ; 

Et vigil Argolicas servat custodia fossas : 

Festa dies aderat qua Cycni victor Achilles 150 

Pallada vittatas placabat sanguine vaccae. 

Cujus ut imposuit prosecta calentibus aris, 

Et Dis acccptus penetravit in aethera nidor ; 

IV. Hic labor, hoc certamen causa fuit induciarum multnrum dierum; et 
pars utraque requievit, omissis armis. Et dum vigil priesidium custodit mceriia 
Trojana ; et vigil custodia servat munitiones Grcecas, festa dies erat, qua Achilles 
victoria potitus adversus Cycnum sacrum faciebat Minerva sanguine vacca vittattB. 
Cjyus postquam imposuit exta calidis altaribus, et nidor Diis gratus pervenit in 



habebit.—H9 Septem, in quibus V. Med. Gron. pr. custodia fiammas, quod de 
ignibus (Horat. Od. i. 10. 15.) posse capi Burm. monet : unus Bas. portas : 
uniis Hcinsii t-aWes; nnde Heins. conj. vallos. — 151 Ante He'ins. tnactata: vac- 
ca. — 153 Regius, Dis cxcepius, quo bene aviditatera Deorum notari putat 

NOTiE 

149 Argolicas'] Fuit Argolis regio Grapcis, nonnunquam sumitur. 
Peloponnesi, quae pro tota Graecia, 152 Prosecta] Exta dicit, quae pri- 

sicuti et ejus populi pro omnibus mo rcsecta Diis adolebant. 



1528 r. OMDII NASONIS 

Sacra tulcre suam : pars est^ data cetera mensis. 

Discubuerc toris proccres ; et corpora tosta 155 

Carnc roplent : vinoque levant curasque sitimq\ie. 

Non illos citharfT, non illos carniina vocum, 

Longavc multilori delcctat tibia biixi : 

Sed noctein sermone trabunt : virtusque loquendi 

Materia est. Pugnam relerunt hostisque suamque. IGO 

Inquc vices adita atqiie exhausla pericula ssepe 

Commcniorare jnvat. Quid euim loqueretur Achilles ? 

Aut quid apud magnum potius loquercntur Achillem ? 

Proxima pra^cipue domito victoria Cycno 

In sermone fuit. Visum mirabile cunctis, 165 

Quod juveni corpus nullo penetrabile telo, 

Tnvictumque ad vulnera erat, ferrumque terebat. 

coelum, sacra liahuaunt suam partem ; reliqua est adhihita mensis. Accuhuerunt 
txcelsis Icctis ; it satiaverunt corpora carnilius assis, et Icniunt mero et solkitudines 
ci sitim. Ncqup lijrcr, iicque carmina cantata, eel loiif^a tihia buxi tnultifori illns 
uhlectut : sed transiffunt noctem colloquiis ; ulque virtus est materia discursus, 
ynrrant ccrtamina hostium atqve sua. Atque gratum est vicissim narrare discri- 
jniua crebro tentata atque cxacta. Quid enim dicerct Achilles? v el quid potiiis 
Diemurarciit apud magnum Achillem ? Ultima victoria praserlim victo Cycno com- 
memorata fuit . Visum mirabile omnibus quod corpus esset juveni nullujaculo vio- 
labi'e, neque plagis obnoxium, atque ferrum retunderet. ^Eacides hoc mirabatur. 



ISuim. iiidoie enim pasci Decs creditum esse. — 154 Leid. et Sprotii maxima 
m(?;nis. - 1.>0 (). et uinis Heiiis. animumque sitimt/ue: alius Leid. et Sprotii, 
tHKiM/Me. -I.')8 L«ni''(irt' est a nielioribiis; \u]f^i) Longaque. Deinde alii iiabent 
multi!,o7ii ; N. et alii multijidi. Pr. V. etiam cum tVa^m. Theatiu. O. et sex 
n\\isdelectant. A. delectant carmina. Pro 6uxi etiam Maz. comti. — KiO Pugnam 
...suamque Biiroi. dedit ex S. Marci, V. sec. Pal. tribtis Med. aliisque : viilj;. 
pugnas.,.suiu. — 101 Pr. Gron. et duo alii exacla peric. — 1G3 Berolin. pot. lo- 
queretur. — IGl IMuriini domiti...Cycni. — IGli Juveni ex Codd. Hcins. dedit pro 
\u\n. jurcnii. Mv(\. f|uo(|ue corp. nulli penetr. iionnulli etiam (>)dd. nultiq. 
forabili: iciu. — 1(>7 Ad rulncra est ex I'rbin. 'I'liiian. diiohiis Med. pr. Ham- 
burg, el aliis ; tres etiam ad ruliius: \u\)i. a vulncrc. Deinde tcr/iwi'/Me prim. 
GroD. et Med. mirumque fcrebat vel terebat Vr.fcrebat magnonumero codices: 

NOTyE 

151 Pars est data^ Solcbant enim hominibus plcrisque, quod Ethnicis 

vetercs sacrificiis jieractis ad epulas solenne fuit, alicnjus momenti esse 

et convivia ^ese convcrtere, Ueorum viderttur. 
laudem riiiii Ijtilia celebrantes. IGl Irtque vicisl Sua quisque suo 

1.55 Tusla] Nauupie tlixa heroicis ordine couiiiieni' rabat. 
temporibu8 non vescebantur. 103 Quid apua\ Quando evenict 

159 Virtus] Ulinam vero nostris jstud inter Cliristlanos plurimos, ut, 



AfRTAMORPHOSRON LIB. Xir. 1529 

Hoc ipsum yEacides, hoc miral)an(ur Acluvi. 

Cum sic Nestor ait : Vestro I'uit unicus aevo 

Contenitor feni, nulloquc forabilis ictu 170 

Cycnus, At ipse olim patientem vulncra mille, 

Corpore iion la?so, Perrhaebum Ca3nea vidi : 

Caenca Perrha^bum, qui factis inclytus Othryn 

Incoluit : quoque id mirum magis esset in illo, 

Foemina natus erat. Monstii novitate moventur, 175 

Quisquis adest : narretque rogant. Quos inter Achilles, 

Die age, (nam cunctis eadem est audiie voluntas,) 

O facunde senex, aevi prudentia nostri ; 

Quis fuerit Caeneus, cur in contraria versus ; 

Qua tibi militia, cujus certamine pugnae 180 

Cognitus ; a quo sit victus ; si victus ab ullo est. 

Turn senior : Quamvis obstet mihi tarda vetustas ; 

Graci hoc admirabantur : cum ita Nestor loquitur : Cygnus fuit solus veslra atale 
seciirus ferri, et nulla ictu penetrabilis. At ego quondam aspexi Ceeneum Perrh<E- 
hum ferentem mille ictus corpore ilUcso: qui celeberrimus actis frequentaiit Othryn: 
et ut illud magis esset stupertdum in eo, natus erat foemina. Quicumque adest 
tangunlur novitate prodigii, alque orant ut referat. Inter quos Achilles, Narra, 
quceso, diserte senex, prudentia nostri swculi, (nam omnes cupiunt cognoscere 
eadem) quis fuerit Caneus ; quamobrem in aliam forniam mutatus ; quo bello, 
ctijus contentionis discriinine tibi cognitus ; a quo sit superatus, si a quoquam est 
domitus. Turn senex : Quanquam mihi obsit longa senectus, tnultorumque sim ob- 

tenebat Cant. O. et tres alii : ferebat quatuor.— 168 Ipsum ex tert. Med. et 
quinqne aliis dedit Heins. viilg. ipse. — 173 Beroliu. quifractis. — 175 Berolin. 
novitate movebat. — 177 Pr. V. aliique septem cum Arund. aud. voluptas. — 
179 Heidelb. curque in contr. — 182 Bas. quamv. obstat ; et vs. seq. fugiunt. 

NOTjE 

suae originis memores, laedi se ere- cere liistoriam. 

dant, cum turpe quid coram illis, aut 173 Othryn] Qui mons est Thessa- 

admittitur, aut narratur ? Hap. 

168 Achiri] GraBci, qui et Achaai 177 ISIam cunctis'] Satis credis Grae- 
ab Achaia quam incolueruut. corum Romanis perspectam fuisse 

169 Nestor] Nelei fuit filius, rex urbanitatem, quaa nescio quam, ut 
Pyli, ffitate, eloquentia, et prudentia vocant, Cliristianorum plurimorum 
sua ciarus. C haritatem swperei^ Re ipsa homines 

172 Pcrrhabum] Fuerunt Perrhaebi saltern fueruut Etlinici ; nostri ple- 

Thessalije popiili, qui, a Lapithis de- rique fictis nominibus superbiunt; 

victi, in Pindi montana confugerunt. atque verbis inanibus maxima quae- 

Ccenea] Elati Lapitliarum regis fuit que agunt. 

filia, in marem Miutata, Ca^nis; cujus 179 Contraria] In marem. 
ex Poeta jucundius poteris cognos- 



1530 F. OVIIJII NASONlfe 

Multaque me fugiant, primis spectata sub annis ; 

Plura tamen raemioi : nee, quae magis haereat ilia, 

Pectore res iiostro est, inter bellique domique 185 

Acta tot. Ac si quern potuit spatiosa senectlis 

Spectatorem operum multorum reddere ; vixi 

Annos bis centum : nunc tcrtia vivitur setas. 

Clara decore fuit proles Elateia Caenis, 

Thessalidum virgo pulcherrima ; perque propinquas, 190 

Perque tuas urbes, (tibi enim popularis, Achille,) 

Multorum frustra votis optata procorum. 

Tentasset Peleus thalamos quoque forsitan illos ; 

Sed jam aut contigerant illi connubia matris, 

Aut fuerant promissa, tuae. Nee Caenis in ullos 195 

Denupsit thalamos : secretaque littora carpens 

yEquorei vim passa Dei est : ita Fama ferebat. 

Utque novai Veneris Neptunus gaudia cepit ; 



litus qucp vidi prima cetate, recordor tamen plurimorum : neque est quicquam quod 
tenacius affixum sit memorice nostrcB inter tot facta pace et liello, quam illud. Et 
si longa vetustas potuit pra-stare aliquem testem multorum factorum, vixi aminos 
ducentos ; nunc tertia tetas agitur. Canis Elati filia inclyta fuit forma, puella 
pilcherrima Thessalurum : et frustra fuit petita votis multorum procorum per urbes 
vicinas, ct per tuas, Achille: namque tibi i'mt popularis. Forte etiam Peleus 
petiisset illos thalamos : sed aut jam illi obtigerant conjugia genitricis tuee, aut 
fuerant concessa. Neque CcenLs nuptu est in ullos thalamos ; atque ambulans in 
liltore remoto compressa est a Deo maris potenti. Sic rumor increbruerat. Et 
pottquam Neptunus politus est voluptate novce Veneris, Tua desidtria, inquit, con- 



Alii etiatn longa, vel magna vetust. Berolin. qiiidem cara, quod Bothins piitat 
care. Alii longa, vel tarda senectus. — 183 O. et duo alii sub armis ; Leid. antris, 
— 184 Pro Plura Med. quart. Plena: alter ISlulta. Dcinde unus Heins. et Be- 
rolin. har. ulla, ut et alter Hamburg. — 185 AU'ibelliq. domusq.— 187 NonnulU 
Kuspicantur excidisse post reddere apodosin, aiqiic hdcr inculcant : reddere 
eerie Me potuit, vidi qui totjamsacula; vixi, Sfc. Mor. unus pro vixi exhibet duxi; 
et vs. ic<{. ducitur ; et hoc etiam pr. Oron. et Sixii : Bas. Arund. et alter Mor. 
jungitur. — 192 Bersm. et Menard. Multorumque fuit votis opt. proc. Nonnulli, 
in quibus Fl. N. Tliuan. Mor. Multorumque fuit spes invuiiosa procorum ; qui 
vs. lib. IX. init. occurrit. — 194 In Berolin. aut omiss.— 195 Berolin. in illos. — 
197 Hec. Pa\. hoc ita fata ferebant. — 198 has. gaud, sumsit : V. et N. sensit, — 

NOTiC 

188 Bisce7»<um]Utitafal.so8 liqueat 197 /«a Fama] Ecce prudentiani 

qui trcs Nestoris astates per triginta scnis, qui certa quae natis non vide- 

annorum satcula minora meliimtur; bantur ad fainie fidcin remittit. 
nisi ipse Po<:ta faUus est. 



METAMORPHOSEON LIB. XII. 1531 

Sint tua vota licet, dixit, secura repulsae ; 

Elige quid voveas. Eadera hoc qiioque Fama ferebat. 200 

Magnum, Cajnis ait, facit haec injuria votum 

Tale pati nil posse mihi : da foemina ne sim : 

Omnia praestiteris. Graviore novissima dixit 

Verba sono : poteratque viri vox ilia videri : 

Sicut erat. Nam jam voto Deus aequoris alti 205 

Annuerat : dederatque super, ne saucius ullis 

Vulneribus fieri, ferrove occumbere posset. 

Munere leetus abit : studiisque virilibus aevura 

Exigit Atracides, Peneiaque arva pererrat. 

Duxerat Hippodamen audaci Ixione natus : 210 

Nubigenasque feros, positis ex ordine mensis, 

Arboribus tecto discumbere jusserat antro. 

ceditur, sint tuta ah omni TepuUa, dispice quid cupias. Idem rumor etiam istud 
prcedicabat. Hoc dedecus, inquit Camis, facit magnum, vntum, me nihil posse pati 
simile. Fac ne simfcemina, omnia feceris. Protulit ultimas voces voce majore, atque 
ille sonus poterat videri masculi, qualis erat. Nam jam Deus profundi maris au- 
dierat vota ; atque insuper fecerat, ne posset vulnerari ullo modo, vel occidi ferro. 
Hiiaris dono discedit ; atque Atracius transigit atatem studiis virilibus, et exspati' 
atur per campos Peneios. Filius temerarii Ixionis duxerat Hippodamen, utque 
curaverat savos nubigenas discumbere mensis ex ordine constitutis in spelunca velata 



200 Hoc Heins. dedit ex melioribus : Fr. et plures alii hac: in vulg. Edd, 
hoc et hac omnino omiss. — 202 Nil p. mihi est ex sec. Pal. pr. Gron. quart. 
Med. et niultis aliis : vulg. jam p. nihil: Urbin. et uniis R. da p. nihil: da, Sfc. 
quod Heins. elegans videbatur.— 203 Cant, noviss. duxit.— 205 Pr. V. et Med. 
er. jam jam, — 207 Quinque libri Vuln. fieret.— 209 Bas. Fatereiaque. Unas 
Heios. Peneaq, rura frequentat : Fragm. Theatin. et quatuor alii tenebat ; unus 

NOTjE 

203 Graviorel Quia in marem mu- Peneid] Per qitae Peneus Thessaliee 

tata: hoc est, quia effceminatus qui fluvius volvitur. 

erat, graviores viri mores induit. 210 Hippodamen] Jam exponit Nes- 

Qua ex fabula ab houiinis voluntate tor, qua militia Caeneum cognoverit. 

pendere per Deum ipsum qujecum- Audaci] Piritlioum dicit Ixio<HS 

que ad bonum siium spectant non filium; qui quidem Ixion Junoneni 

male coUigas. Namque Deus volen- etiam de stupro interpellare est au- 

tem a se non modo non destituit, quin sus ; qua re a Jove intellecta nubcm 

insuper ut ea velit porro quae ipse illi Junonis specie supposuit, unde 

facit, hortatur. nati Centauri. 

209 Atractdes] Caeneus Tliessalus: 211 Nubigenas] Centanros nubc 

fuit enini Atrax, seu Atracia, Thessa- genitos. 
lia; oppiduni. 



1-^^*^ p. OVIDII NASONIS 

Heemonii proceres aderant ; aderamus et ipsi r 

Festaquc confusa resonabat regia turba. 

Eccc cununt Hynionaion : et ifrnibns atria fumant : 215 

Cinctaque adest vir^^o inatrum nuruiunque caterva, 

Prccsignis facie. Felicem diximus ilia 

Conjuire Pirithoum : quod paene fefellimus omen. 

Nam tibi, sajvorum sa?vissime Centaurorum 

Euryte, quam vino pectus, tam virgine visa 220 

Ardet : et ebrietas geminata libidine regnat. 

Protinus eversae turbant convivia mensaj : 

Raptaturque comis per vim nova nupta prehensis. 

Eurj'tus Ilippodamen, alii, quam quisque probarant, 

Aut poterant, rapiunt : captaeque erat urbis imago. 225 

Foemineo clamore sonat domus. Ocyus omnes 

Surgimus: et primus, Quae te vecordia, Theseus, 

Euryte, pulsat, ait ; qui, me vivente, lacessas 

arboribufi. Thcssnli principes coicrant ; nos qunque aderamus : atque aula festa 
personabat conjusa turba. Ecce cantant IlijmencEum ; utque atria fumant ignibus : 
et puclla vultu pukherrima accedit stipata turba matrnnarum et pudlarum. Bea- 
tuin pradicavimus Pirithoum ilia uxore: quod prasagium prope falsum fuit. 
I^amque Kuryte, crudeliasime crudelium Centaurorum, tam tihi cor uritur puella 
coHspccta quam mero ; et ebrietas duplicata libidine imperium tenet. Continuu 
mensa dijictce fcedant conviiia ; atque recens nupta frahitur per vim capiltis cor- 
reptis. Eurytus tollit Ilippodamen, alii quam quisque laudaverant , aut poterant 
rapere : atque erat species urbis direpta. Domus personat ulutatibus rnuliebribus. 
Con/estim omnes exsurgimus ; atque prior Theseus, Qua,inquit,vesaniate urget, 



colebat.~2li Med. resonabanl atria. Gr on. regia mensa.— 216 Arg. ct duo alii 
Comtaque. Viilg. matrumq. nunimq. quidam, malrumque virumque. Med. et 
unus Heins. etiani, corona. — 217 Unus Mg6. faciem, (jiiod valde placet Heins. 
— 'ilHliiirni. mdi\\(it,^uum ptcne fffcllimus omen ! ct includrre parentlicsi. — 219 
.^led. srmiiirum saiissime. Heins. piitabat aliqiiando, sem/7jomi«uw, iit vs. 536. 
— 220 I'lnrimi, (am vino pectus, lam. Et sa?pe transponi lias monet partic. 
IJiirni.— 221 Gron. cbr. slimulata lib. Duo etiani libri cupidine ; ct Sprotii 
crescit pro regnat.~T2^ Uniiy* Heins. per hnmum nov. Duo nov. sponsa: 
dtin trcs reprcnsis.—'22i I'robarunt emend. Hcin.s. vulg. probabat : multi 

NOTyE 

215 Ilymcnaon] Nuptiale carmen 221 Geminatu] Nam Baccho et Ve- 

frequentabant: Hymcnapumque nup- nere inebriati. Qua; duo numina 

tiarum Deiim cciebrabant. quantum prodcssc possint homiiiibus, 

Ignibus] Qui aris adiiibiti. qui ilia suspiciunt, vel ex hac fabula 

21h I'e/ellimux] I'roptcr ortanj rix- liquet. 
am dcindc et piignam. 



METAMORPHOSEON LIB. XII. 1533 

Pirithoum, violesqno duos ignanis in uno? 

Neve ea magnanimus frustra mcmoraverit heros ; 230 

Submovct jnstantcs : raptamque I'nrcntibns aufert. 

Ille nihil contra : neqiie cnim dcfendere verbis 

Talia facta potest : sed vindicis ora protervis 

Insequitur manibus, generosaque poctora pulsat. 

Forte fuit juxta, signis extantibus asper 235 

Antiquus crater, quern vastiim vastior ipse 

Sustiilit yEgides ; adversaque misit in ora. 

Sanguinis ille globos pariter, cerebrumque raerumquc, 

Vulnere et ore vomens, madida resupinus arena 

Calcitrat. Ardescunt germana caedc bimembres : 240 

Certatinique omnes uno ore, Arma, arraa, loquuntur. 

Vina dabant animos : ct prima pocula pugna 

Missa volant, fragilcsque cadi, curvique lebetcs : 

Res epulis quondam, nunc bello et cgedibus, aptae. 

Euryte>, qui me vivo Icedas Pirithoum, atque nescius duos violes in uno ? Neve 
heros fortissitnus ncqnicquam ea dixerit, repellit violoiins, atque avellit sublatam 
furentibus. Ille nihil contra: nequc enim potest tueri voiihus ejusmodi facinora: 
sed insurgit iji vultuni ultoris manibus temeruriis, et impetum facit contra mngnani- 
mutn pectus. Forte prope fuit vet us crater, durus sigiiis prominentibus, quern 
magnum ipse major JEgides corripuit, atque jecit in fuciem adversam. Ille cruc- 
ians simul grumos sanguinis, et cerebrum, et vinum per os atque per plagnm, resu- 
pinus percutit terram humidam calcibus. Omnes biformes Centauri incensi 
nece fratris, certatim uno ore clamant. Ad arma, ad artna. 3Jerum augebat ani- 
mos : atque priino certumine pocida jacta, et cadi fragiles, et cavi lebetcs, res 
olim idonea; coniiviis, nunc bello et cadibus, volant. Amyous Ophionides primus 



probabant : Arund. et uniis Pat. ;j7o/;arat. — 229 Violesque est ex Pal. alii uio- 
lasque. Pro ignarus Beroliii. liabet ignacus. — 231 Leid. iiniis I'romovet 
inst. Bas. nuptamque.- — 'I'ACt Has. Auratus crat. Ipse ex melioribns Heiiis. 
dedit ; vulg. ipso. In lierolin. omissa verba quern — -.^^ides. — 23i) Aliilti, 
madidam...arenam, quod iin|)robat Biirm. quia calcitrare vix ciiin accusativo 
ponitiir. — 240 Eidein displicet germana, qnod Heins. ex uno sno pro vulg. 
^'cr/nan J recepit, quia dubiiim sensum tacit; posset cnim etiani significare 
verani csdem. Cnin in uno Thiian. sit, gcrmania, id scparanduni judicat, 
germani a (propter) ccede, idque praefert vulgativ. — 241 Vul<^. omn. simul un. 
— 242 Heins. malebat en prim.—2A'i Pr. V. frag, scyphi. Deiii nnus IMcdic. 
turbiquc, nndc Heins. conj. curtiquc, vel fulviqiic,ut Heroidd. in. 31. ' Fulvos 
operoso ex aere lebetas.' — 244 Meliores wunt- ; ceitvi turn: at Heidelb. ^y«o«(/. 

NOTiE 

229 Pirithoum] Provcrbio etiam 237 JEgides] Theseus ^gei lilius. 
cognita Thesei et Pirillioi inutua 240 liimembres] Centauri biformes, 
amiciliii. media parte homines, altera equi. 



1534 p. OVIDII NASONIS 

Primus Ophionides Amycus penetralia donis 245 

Haud timuit spoliare suis ; et primus ah aide 

Tjampadibus densum rapuit funale roruscis : 

Eiatunuiue alte, veluti qui candidu tauri 

Rurapcre sacritica molitur colla securi, 

lllisit fronti Lapitha; Ccladontis : et ossa 250 

Non agnoscendo confusa leliquit in ore. 

Exsiluere oculi ; disjectisque ossibus oris 

Acta retro naris, medioque infixa palato est. 

Hunc pede convulso mcnsae Pellaeus acernaj 

Stravit humi Delates, disjecto in pectora mento : 255 

Cumque atro mixtos sputantem sanguine dentes, 

Vulnere Tartareas geminato mittit ad umbras. 

Proximus ut steterat, spcctans altaria vultu 

Fumida terribili. Cur non, ait, utimur istis ? 



non veritus est toUere muncra sua ex penetralibus ; atque primus sustnlit ex sacra- 
rio candiiabrum inslructutn lucernis spkndentibus : et misit alte sublatU7n in 
fronton Lapithw Celadontis, veluti qui conatur frangere cervicern album tauri 
sacrifica bipenni : atque reliquit ossa quassata in facie non agnosccnda, OcuR 
uint eruti, et ossibus oris sparsis, naris retro pressa est, atque infixa medio palato. 
Belates Pellceus, pede menscc acema cxtracto, hunc dejecit in terram, mento ex- 
cusso in pectus : atque ictu rcpetito diniittit ad Manes inferos, exspuentem dentes 
eonfusos cum nigro sanguine. Gn/neus cum proximus esset, aspiciens aram 
fumantem ocutts atrocibus, Quumobvcm, inquit, non utimur istis? atque sustulit 



bell, omi^sa particnla.~249 Vniis Med. Rump, sacrifera: ijnus Heins. terri- 
ficit. — 251 Script! ma^no numero non cognoscendo, iniprobante Gierig. nam 
agnoscere est, vidcre alicnieni esse euiideni, qiiem antea videramus. Saepissi- 
nie tamen ct fere semper hapc diio confusa. Deinde in Erfurt, confracta; in 
diiobiis icripti> concussa: Heins. conj. cnntusa. — 252 V'ulg. Exiliere. Tunc 
Hrins. %olel)at disjectiquc: Rothiiis auleni dissectisque, quia mox sequitur 
rfiycdo. — 253 \\\\z. mcd. est jixa palato: septem \{iiX. infix, paint, est: Gron. 
pr. o/^a.— 255 Scribitur etiani Jialates, Pelates, I'ilatcs. Ueinde ex melio- 
ribus Heins. dedit disjecta pro vulg. dejecto ; qiiod tamen revocavit Mit- 
s( herl. Tres in corpore ; alii pectnre.—2i>(i Sputantem de suo dedit Heins. 
omnes Codd. spumantem. — 257 Mtliores, teste Hein?. initlit ; alii misit. 

NOT)E 

215 Ophionides] Opliionis filius. 250 Lapitha] Thessaliac fuerunt 

Pmelralia] .Sacrariinri (licit, scu lo- popiili Pinduni ct Othryn montes 

( iim iibi sacra reponcrcntiir, sacri- praiserMm incolcntcs, Pirithoi olim 

licia etiain p(-rat;ercntur. inipcrio parentes. 

217 I'unak] Lycnucliiini aiit can- 254 I'dlans] Pella Tliessaliae urbe, 

dclahruniinleliigo, dc laqucari forte ut vcro simile est, oriundus: quan- 

pendcutcm. quam plnrcs PcUae fuerunt. 



MKTAMORPHOSKON LIB. XII. 1535 

Oiimque suis Gryneus iramanem sustulit aram 2G0 

Ignibus, et medium Lapitharum jecit in agmen : 

Depressitque duos, Brotean et Orion. Orio 

Mater erat Mycale : quam deduxisse canendo 

Saepe reluctanti constabat cornua Lunae. 

Non impune feres, teli modo copia detur, 265 

Dixerat Exadius, telique habet instar, in alta 

Quae fuerant pinu, votivi cornua cervi. 

Figitur huic duplici Gryneus in lumina ramo : 

Eruiturque oculos : quorum pars cornibus haeret. 

Pars fluit in barbam ; concrctaque sanguine pendet. 270 

Ecce rapit mediis flagrantem Rlioetus ab aris 

Prunitiura torrem : dextraque a parte Charaxi 

Tempora perfringit, fulvo protccta capillo. 

Correpti rapida, veluti seges arida, flamma 

Arserunt crines : et vulnere sanguis inustus 275 

Terribilem stridore sonum dedit ; ut dare ferrum 

ingens altare cum suis ignibus, et immisit in mediam turbam Lapitharum ; ct pro- 
trivitduos, Brotean et Orion. Orius matrem habcbat Mycalen; quam certum erat 
crebro subtraxisse incuntationibus cornua Luna resistenti. Non discedes inultus, 
modo inveniam aliquod telum, dixerat Exadius: atque invenit prastantiam armo- 
rum in cornibus cervi votivi, qua pendebant ab excelsa pinu. Gryneus figitur ab 
eo duplici ramo in oculos ; atque iis privatur ; quorum pars hceret cornibus ; pars 
fluit in barbam, et coagulata sanguine pendet. Ecce Rhaetus toUit ex medio al- 
tari magnum stipitem ardentem ; et mulcat a dextra parte tempora Charaxi oh- 
ductaflacis crinibus. Coma incensa igne fervido flagravit sicuti messis sicca: et 
ianguis aduslus ictu strepitum fecit horrendum crepitando, qualem fere ferrum can- 



Duo in umbr. qninque ad undas. — 25U Heidelb. Car 7iunc. — 260 Qnidara 
Codd. teste Vivian. Gnjn. in mortem sust. — 261 Uniis IMor. Lap. injecit : 
plurimi misit. — 262 Alii Oppressitque. Mox pro Orion Heins. malit Oreon 
cum lino sno. — 261 Vulg. Seep, reluctantis ; et plurimi vett. /. reluctatco: 
Heins. Miadet reluctanti cum opt. S. Marci, et uno Strozzae. — 267 Be- 
rolin. Qu(e suspensa pin. — 268 Heins. defendit vulg. sed si quid mu- 
tanduin, vult duo pro in. Plurimi vett. Gryncrus lumina : alii Gryntus per, 
vel sub, vel sua lum. Paulo ante octo vett. huic pro vulg. hinc : Berolin. hie. 
— 269 Uniis Heins. corn, hcej-es. — 272 Vulg. Primitium torr. A. Prcccipitem : 
Med. Pruniceum ; Fi^gm. Boxborn. Prunicium. Alter Hamburg, dedit 
Prunitium. — 273 Leid. Temp, perstrinxit : plurimi perfregit, vel perslringit, 
\elperrupit. — 274 Corr.valida Gebhard. Crepund. lu. 7. ex Pal. — 277 Fl. S. 

NOT^ 

263 Quam] Ad id alludit quod ve- 272 Prunititim'] Alii Piimitium ; 
neficiis et incantationibus iufaraes soil. Majoieiu. 
prxsertlm mulieres Thessalx. 



153G r. oviDii NASONis 

Ignefubciis plerumque solet, quod forcipe curva 

Cum labor oduxit, lacuhus doniittit : nt illnd 

Stridet, ot in trepida subniersum sibilat unda. 

Saucius hirsutis avidum de crinibus ignem 280 

ExcMtit : inque huuuMos liincn telhuc rrvulsum 

Tolbl, onus plaustii : (juod no pcrmittat in hostem. 

Ipsa tat it gravitas. Socium quoque saxea moles 

Opprcssit spatio stantem propiore Cometen : 

Gaudia ncc rctinet Rhoetus. Sic comprecor, inquit, 285 

Cetera sit fortis castrorura turba tuorum ; 

Scmicrcmoquc iiovat repetitum stipite vulnus: 

Torque quatorque gravi juncturas verticis ictu 

Rupit : et in btpiido sederunt ossa cerebro. 

Victor ad E\ agnmi, Corylhumque, Dryantaque transit. 290 

E quibus ut prima tectus lanugine malas 

Procnbuit Corytbus ; Puero quae gloria fuso 

Parta tibi est ? Evagros ait. Nee dicere Rhoetus 

Plura sinit : rutilasque ferox in aperta loquentis 

Condidit ora viri, perque os in pectora, flammas. 295 

Te quoque, saeve Drya, circum caput igne rotato 

liens comuerU redilcre, quod cumfahcr extrcuvit fvrape adunca injicil in labrum. 
At illud mersum crepitut, utque sibilat in aqua tremente. Vulneratus excutit ignem 
rapacem de coma hispida ; atque tullit in humeros saxum ex terra extractum, onus 
plaustri, quhd nejacint, in hostem ipsa ffravilas prohibct. Pondus Inpidis oppressit 
tftiam Comi cm propius stantem. Neque Rliatas dissimidut lutitinm. Itawo, 
nit, sit raliditm reliquum aumen tuorum sociorum, atque gemiiiat phtgam renovatam 
torre seiniusto, d perfrtgit terquc quaterque commissnras capitis sa-vo ictu, et 
ossa manserunt in jluido cerebro. Victor transit ad Evagnun, Corijf/iumque, atque 
Dnjanthem: e quibus postquam Corythus velatas habcns maxillas prima himigine 
humi stratus est, Qua laus tibi comparala, inquit Kragrus, adolescente prostrutol 
Seque IlhaluH pafilur plura proferre : atque savu.i immisit igncs coruscos in os 
upertum liri loquentis, ct per os in pectus. Persequitur te ctiam, crudelis Drya, 



>Iarci quod f Office : Med. »nn& forcipe adunca. — 279 Trepida Heins. deditex Ur- 
bin. duoljiis I'al. ('ant. (). iitroqiie Ilanibiirf;. pr. Mor. et iimllis aliis; vnlg. <e- 
jiida. — 281 I'ro /imcn/liiu saxinn, cl imii'' lignum. — 2KM).qunq. noxia mol. Ariiild. 
saucia.- -'■i'^:> Mcins. iiionet aiit rctimus pro rctinet lf'-«;cii(liini ; ant sicque o precnr 
pro«c compri'cor. Quidam Vdwcn sic sic ]irecor, ut /Vln. iv. 000. — 2H0 Heidelb. Cet. 
sic fort, ipiod not! invcini^tiim piilal Hotliiiis. — 290 M\i\ii^c\\\n\\\\.Drimantaque. 
—293 Uniis Has. Pacta tib. J-^\ iiiio mio Helns. Evagros dedit; vulg. Evagrws : 
alius L'canJro.f. 291 Med. Inquinti ; et tunc scq. vs. viro legendum. JJas. 

KOTJE 

290 Circum caput] Quo motu gravior ct paratior fit ictus. 



MKTAMORPHOSEON LIB. XII. 1537 

Insequitur : sed non in te quoque constitit idem 

Exitus : assiduae succcssu caedis ovantem. 

Qua juncta est humero cervix, sude figis obusta. 

Ingemuit, duroque sudem vix osse revcUit 300 

Rhcetus ; ct ipse suo madefactus sanguine fugit. 

Fugit et Orneus, Lycabasque, et saucius armo 

Dexteriore Medon, et cum Pisenore Thaumas : 

Quique pedum nupcr certamine vicerat omnes 

Mermeros, accepto nunc vulnere tardius ibat : 305 

Et Pliolus, et Melaneus, et Abas praidator aprorum : 

Quique suis frustra bellum dissuaserat augur 

Astylos. Ille etiam metuenti vulnera Nesso, 

Ne fugc ; ad Herculeos, inquit, servaberis arcus. 

At non Eurynomus, Lycidasque, et Areos, et Imbreus 310 

EfFugere necem : quos omnes dextra Dryantis 

Perculit ad versos. Adversum tu quoque, quamvis 

Terga fugae dederas, vulnus, Crenaee, tulisti. 

Xam grave, respiciens, inter duo lumina ferrum, 

flamma circum caput acta : verum successus non fuit etiam idem in te : vulneras 
pertica jn'teusta triumphatitem successu cwdis continuee qua parte collum commis- 
Slim est humero. Rhcetus ingemuit, vixque excussit perticam osse rigido, et ipse 
conspersus suo sanguine profugit. Rccedit etiam Orneus, atque Lijcabas, et Me- 
don vulneratus humero dextro, itemque Thaumas cum Pisenore, atque Mermerus, 
qui nuper superaverat omnes certamine pedum, jam plaga impucta segnius incedebat, 
et Pholus, et Melaneus, et Abas venator aprorum, et Astylus vates, qui nequicquam 
dehortatus erat suos a pugna. Ille quoque dixit Nesso sibi caventi a vulneribus, 
Ne aujugias, servaberis arcui Herculeo. At Eurynomus, ct Lycidas, ct Areus, et 
Imbrevs, non vitaverunt mortem, quos ovmes oppositos dextra Dryantis prostravit. 
Tuquoque Crenae, quanquam terga verteras infugam, uccepisti plagam in parte ante- 
riore ; nam retro spectans accipis grave ferrum inter duos oculos qua nasusjungitut 



etiam Conjicit pro Condidit. — 296 Berolin. Dryas. — 299 Heidelb. ceri: hum. 
Plurimi etiam ^. abusta ; duo adust a ; totidem acuta. — 300 O. Ter gemuit. 
Fr. et alii oss. revulsit. Berolin. Licidasque. — 305 Nunc ex Med. et Sprotii 
pro vulg. tunc. Phirimi vuln. tardior. — 306 Duo Ab. venator apr. Unns 
Heins. jirtEd. egworuw.— 308 lias, ct Thy sii etiam fugie7iti, ut sit repetitio ex 
more Ovidiano. — 309 Multi servaberis ictus. — 312 Thuan. Percutit adv. — 315 
Berolin. fug. dederas. Olim edebatur, Canee: quidam Comee vel Gornee. — 

notj: 

299 Figis] Dryanteiii alloqnitnr, iiitcrfectiim vidimus. 

cujus quoque Honicrus nieniinit. 311 Respiciens] Ad liistoriam forte 

, 309 Servaberis] Jam Ncssiim ilium alluditquamret'ertQuintiliauus. Pom- 

Deianirac vim parantcm ab Hcrcule ponius quidam vulnus in ore accepe- 

Delpk. et Var. Clas. Ovid. 5 E 



1538 p. OVIDII NASONIS 

Qua naris fronti committitiir, accipis, imse. 315 

In tanto fremitu, ductis sine fine jacebat 

Sopitiis vinis, et inoxperrectus Aphidas : 

Langiienti(iue manu carchesia mixta tcnebat, 

Fusus in Ossaeae villosis pellibus ursae. 

Quern pr<>cul ut vidit f'rustra nulla arma raoventem, 320 

Inscrit amcnto digitus, 31iscendaque, dixit. 

Cum Styge vina bibes, Phorbas. Nee plura moratus 

In juvencm torsit jaculum : fcrrataque coUo 

Fraxinus, ut casu jacuit rcsupinus, adacta est. 

Mors caruit sensu : plenoque e gutture fluxit 325 

Inque toros, inque ipsa niger carchesia sanguis. 

Vidi ego Petraeum, conantem evellere terra 

Glandiferam quercum : quam dum complexibus ambit, 

Et quatit hue illuc, labefactaque robora jactat, 

infiina fronti . Aphidas, mero hausto sine modo, stratus erat somjio rictus, neque 
excitatus tanto strepitu, atque tractabat manu sopila carchesia temperata, porrectua 
sniper pelle hispida ursce (Jsscpcb. Quem Phorhas ut aspexit procul, nequicqiuim 
belh carentetn, nptat amentum digitis, atque, inquit, Haurias merum cum Styge : 
neque diutius cunctatus, jecit hastile in rirum ; cumque forte stratus esset resupi- 
nus, jaculum injixum est coUo. Mors /uit sine sensu ; atque cruor ater munavit ex 
coUo in lectos, inque ipsa poculn. Ipse vidi Petraum nitentem reietlere solo quer- 
aim glandiferam ; quam dum cotnplectitur, et hue illuc impellit, atque agitat arbo- 



315 Ha'ideU). front, conjungitur.— ^16. 317 Heins.conexit, ductis. ..vinis; cum 
antea ederctur, cunctis...venis : Bas. pr. cunctis...curis. Gronoviiis volehat 
jundis... vinis. Aphypnas Grypb. Ed. Aphindas Jud. Abibas Leid. et alii : Aphi- 
<<a5 etiain unus.^ — 318 Vro mixta Ed. Gryph. Musta, Arg. juxta.— 'il'J O. et 
quiDfjue alii obsccmte pro Osscea:, quod, nionente Heins., tlcfendi posset ex 
Lucan. vii. 828. uln ' uraae obscoenae.' Stat. Tlieb. vr. 86.5. ' tiirpes ursae.' 
Similiter ap. Nostrum m. Trist. v. 35. — 320 Qiiidam sequcntem, unde Heiiis. 
dim, neutra arma sequentem. — 321 Hcidtlfj. luseruit digitos knsta ; misc. — 
322 liibas sec. Mor. et unus Med. vulg. bibes. Delude moratus Heins. pro- 
fert ex S. Marci, pr. Mor. sec. Pal. et novem aliis.— 323 Unus Heins. misit 
pro torsit. — 325 O. et <|uatuor alii Max car. Oliin edebatur plenoque e gur- 
gitf, quod Kevins de ventre cxponebat, propter nia^iiitudinem sic dicto. — 
320 iJas. Inque »inu.?.— 327 Plurimi tnllirc, Med. velltre, terra: duo tollere, 
Gron. eteUera, dextra.—yi'J I'lurimi corpora pulsat. Jm\. tit t\iw Mor. versal. 

NOT^ 

rat, quod Ca^&ari ostentabat: Ne nn- Carchcsium autem hoc in loco pro 

quam igitiir, inquit ille, fugiens re- vino ijtso posituni. 

spexeris. 319 Osscca-] K\ Ossa monte petitae. 

318 Carchesia] Eo nomine appel- 321 yl/ncnic/J Lorum crat, quo jacu- 

lantur porula procera, ct circa nie- !""• medium, seu liasta, ut jaci lou- 

diam partem compressa, (juurum an- gius posset, religabatur. 
S2U a bumnio ad iuiuin pertinent. 



METAMORPHOSRON LIB. XII. 1539 

Lancea Pirithoi, costis immissa Pctra?i, 330 

Pectora cum duro liictantia roborc fixit. 

Pirithoi virtute Lycum cecidisse I'erebant : 

Pirithoi cecidisse Chromin : sod uterque rainorem 

Victori titulum, quam Dictys Helopsque, dederunt. 

Fixus Helops jaculo, quod pervia tempora fecit ; 33.5 

Et missum a dextra laevam penetravit in aurem. 

Dictys, ab ancipiti delapsus acumine montis, 

Dum fugit instantera trepidans Ixione natum, 

Decidit in praeceps : et pondere corporis ornum 

Ingentem fregit, suaque induit ilia fractae. 340 

Ultor adest Aphareus : saxumque e monte revulsum 

Mittere conatur. Conantem stipite querno 

Occupat ^gides ; cubitique ingentia frangit 

Ossa : nee ulterius dare corpus inutile leto 

Aut vacat, aut curat : tergoque Bianoris alti 345 

Insilit, baud solito quenquam portare, nisi ipsum : 

Opposuitque genu costis : prensamque sinistra 

rem concussam, hasta Pirithoi impacta costis Petr<ei, commisit pectora pugnanliu 
cum rigido ligno. Aiebant Lycum peremtum viribus Pirithoi, Piiithoi quoque 
Chromin: sell utei que minorem laudem attiderunt quam Dictys et Helops. Helops 
fossusfuit hastili, quod transegit tempora, et impulsuma dextra percasit in aurem 
sinistram. Dictys delapsus a dubio vertice montis dum pavidus vitatfilium Ixionis 
urgentem, cecidit in praruptum, et rupit vastam ornum gravitate corporis ; atque 
ejus latera affixa rupta. Aphareus tindex adest, atque nitilur jacere lapidem ex 
monte extractum. /Egides pravertit nitentem vecte querno, atque quassat tasta 
ossa cubiti; ncque amplius moratur, aut conceditur mittere Oreo corpus mutilum : 
atque sese immittii dorso excelsi Bianoris, non assueto quenquam vehere prceter 
ipsum : et pressit costas genibus, atque comprimois jubas sinistra correptas, quassu- 



— 330 Heins. conj. Petrceis, ut ap. Virg. ' cineri Sichaeo' et ' Lenjeus honor,' 
quia ingratus concursiis ille Pirithoi, Petrai: S. Marci, et imns K. Pherai,— 
331 Fr. fxit luctantia ligno, quod placet Burni. quia piaecessit robora. Sixii 
etiam Jigit. — 332 In quibusdam to virtute et ceciilisse alterna vice scribuntur; 
sic etiam ret Lycum, et seq. vs. Chromin. Multi etiam scripti habent Chro- 
mum vel Chronum. — 335 Vnlg.jacul. est. — 336 Cant. O. et alii ad aurem. — 337 
Plurimi ancipitis. — 339 Unus Heins. corp. ulmum. — 340 Bcrolin. il. fractum: 
Grouoviiis ad Sen. Here. Fur. 1312. legit fracta. — 341 O. et duo alii Victor 
ad. Deinde quatuor libri Phereus; alii Phareus, Iphareus, Aphereus, alter 
Aynpharcus. Tunc nmlti a mont. unus Heins. qui mont. — 342 Conantem e tri- 
bus dedit Heins. vulg. mittentem: unus Bas. minitantem; Leid. uiuis inu- 
iantem: quatuor, nitentem. — 343 Flor. et Med. unus cubito, ut vs. 294. loquenti. 
Vulg. etiam ingent. fregit. — 345 Multi Bian. alto. — 340 Tres haud soliti. — 

NOTyE 

346 Haud solito] lu duplici Ccuta^roruni uatura ludit Naso. 



1540 r. OVIDII NASONIS 

Csesariem retincns, \'ultum minitantiaquc ora 

Robore uodoso, prajduraque tempora, fregit. 

Robore Ncdymuum, jaculatoremque LycotEin 350 

Stemit, et immissa protectum pcctora barba 

Hippason, et summis extantem Riphea sylvis ; 

Tereaque, Ha3moniis qui prensos montibus ursos 

Ferre dorauin vivos, indignantesque solebat. 

Haud tulit utentem pugnae successibus ultra 355 

Tliesca Demoleon : solidoque revellere dumo 

Aimosam pinum magno moliuiine tentat. 

Quod quia non potuit ; praefractam misit in hostem. 

Sed procul a telo Theseus venieute recessit, 

Pallados admonitu ; (credi sic ipse volebat ;) 360 

Non tamen arbor iners cecidit : nam Crantoris alti 

Abscidit jugulo pectusque, humerumque sinistrum. 

Armiger ille tui f'ucrat genitoris, Achille : 

Quern Dolopura rector, bello superatus, Amyntor 

vit faciem atque vullum minitantem, et tempora rigida clava nodosa. Prosternit 
clava Nedymnum, et Lycotan jaculatorem, et Hippasum habentevi pectus velatum 
barba promissa, et Ripheum Tnanentcm in altis sylvis; et Tereum, qui consueverat 
portare domum ursos vivos atque ringentes, correjdos in montibus Tkessalis. 
Demoleon non passus est uUerius Theseum utentem successibus certaminis ; atque 
nititur extrahere magno cotuUu spissa sylva veterem pinum. Quod quia non potuit, 
jecit ruptam in hostem. Ast Tlieseus vitavit telum e longinquo veniens hortatu 
Minerva. Ipse volebat sic credi. Arbor non tamen cecidit inutilis ; nam revulsit 
pectus el humerum sinistrum collo excelsi Crantoris. Achille, illc fuerat armiger 



348 Variant Mss. Oenev. comitantiuque ora, iinde Hcins. cormntiaque. Decern 
mtnan<ifj<yue, quod placet Hurin. Unii8 nulantiaque : duo mutantia. — 341) Lcid. 
utms perduraq. — 350 Vulg. Lycetum ; qiiidam \ctt. Lichepen, vt^l Licepen: ex 
Calandr. Cod. Heins. dedit I/y cotan. —'.i!i\ Novem immcn^a protectum ; duo 
ami%sa ; quatuor admissa. — 352 Scliepper. Icfjere vidt et sumlis instantem R. 
tignis. — 353 Const. Faneiis*. scribebat Thereaque. — 350 Leid. unus solidaque 
rev. ab ulmo : Cant, et Gron. uuus, et tert. R. solidaq. rev. terra; alter R. so. 
lidoq. rev. trunco : Fl. S. Marci solido divellere dumo ; et Fl. S. Marci fce??ere 
clivo: alius /um/of/. evellere ab imo. — 357 Quatuor libri magn. conamine tent, 
— 358 Multi Quain quia. Dcin perfractnm ninlli ; unus Heins. prmsectam. — 
360 ;\lii I'idUidis.- "iCt'i, Multi Abscindit : tunc Jun. et decern alii jug-uZum ; 
at plurinii .;ug^u/(».— 3G3 Qi\h\aii\ Achilles ; ,sed Jc/tiWe Icgtndum monet Pris- 
ciaD. banc formam eiiim a Poetiii prsferri. — 364 Unus Bas. Quern Doto- 

340 R'lbnre] Clava nodis plena. banc puguam admonuit: nam fabula 

360 <!redi] Cautus est admodutn prolixa, et multis nominibus impli- 

Nestor, ut vides. Ceterum nou abs cita. 

re gqpra pcctore inaxime baesisse 304 Dolopum] Fuerunt Dolopes 



METAMORPHOSEON LIB. XII. 1541 

iEacidai dederat, pacis pignusque, fidemque. 365 

Hunc procul ut foedo disjectum vulnere Peleus 

Vidit, At inferias, juvcnum gratissime. Grantor, 

Accipe, ait : validoque in Demoleonta lacerto 

Fraxineam misit, mentis quoque viribus, hastam : 

Quae laterum cratem perrumpit : et ossibus haerens 370 

Intrcmuit. Trahit ille manu sine cuspide lignum : 

Id quoque vix sequitur : cuspis pulmone retenta est. 

Ipse dolor vires animo dabat : a?ger in hostem 

Erigitur, pedibusque virura proculcat equinis. 

Excipit ille ictus galea clypeoque sonantes, 375 

Defensatque humeros, praetentaque sustinet arma : 

Perque armos uno duo pectora perforat ictu. 

Ante tamen leto dederat Phlegraeon, et Hylen 

Eminus : Hiphinoum collato Marte, Claninque. 

tui patris, quem Atnyntor rex Dolopum hello victus dederat JEacidce in obsidem et 
fidem pacis. Cunt Peleus ilium procul aspexit lacerum horrendo vidnere, At, 
inquit, inferias accipe. Grantor, dilectissimejucenum: atque intorsit in Demoleon- 
tem/orti brachio, atque etiam animi impetu, hastile fraxineum, quod perfregit 
texturam laterum, atque ossibus infixum contremuit. Ille eripit manu lignum sine 
mucrone : atque id agre cedit. Ferrum retentum est pulmone. Ipse dolor dabat 
vires animo. Vulneratus insurgit in hostem, et proterit virum pedibus equinis. 
tile eludit ictus strepentes casside et clypeo, et tegit humeros, et sustinet arma 
opposita ; et transfigit uno ictu duo pectora per armos. Nihilominus prius morti 
opposuerat eminus Pklegraum et Hylen, atque Hiphinoum et Clanin cominus. 



pon. Dein pro Amyntor duo Anetor ; alii Amictor, Aminctor, Atinctor. — 
365 Duo libri fideque ; quod Heinsio placet : Thysii _/?deS7«e.— 366 Hei- 
delb. disj. pulvere. — 367 Alii Viderat infer. Dein unus Heins. juv. fidis- 
time Cr. — 368 Unus Bas. graridoque. — 369 Sic vulg, Edd. Sex Codd. mis. 
magnis quoq. vir. totideni junctis ; pr. Hamburg, totis ; pr. Grou. et nnus 
Med. tneritis: alii tantis, vel cunctis. Mentis cum vir. unus Heirs, et N. 
Heins. putat scriptum fuisse cum mentis vir. pro, contentis viribus ; certe in 
uno Bas. intensis vir. — 370 Fl. S. Marci lacerum pectus prcerupit ; et. Cum 
rnelioribus Heins. dat perrumpit; vulg. perrupit; \oss. perfregit, — 371 
Fragm. Boxhorn. rapit ill. Bas. trah. inde. — 373 Bothius eniendat Ipse 
d. viresque anim. S^c. — 374 V. Bas. et plures alii vir. conculcat^ duo calca- 
bat. — 375 Sonantes ex rnelioribus ; vulg. sonanti : Pal. et tres alii sonajite. 
—377 Arund. et tres alii Perq. humeros. O. et septem alii perfodit ict. — 

NOT^ 

Thessaliae populi, in Phthiotidis ex- etiam animi perturbatione certatur. 
tremis finibus: qui nonnunquam e- 374 Virum] Peleum, scilicet, 

tiam pro Graecis sumuntur. 377 Duo] Equi, scilicet, et houiinis: 

369 Mentis] Mentis indignatione : nam Centaurus fuit. 
uoununquaiu enim sine odio, aut oniui 379 Collnto Marte] Comiaus. 



1542 p. OVIDIl NASONIS 

Additiir his Dorylas : qui tempora tecta gcrebat 380 

Pelle lupi, sa^vique vicem pra['stantia teli 

Cornua vara bourn multo rubefacta cruore. 

Huic Cijo, nam vires animus dabat, Aspice, dixi. 

Quantum concedant nostro tua cornua ferro : 

Et jaculum torsi. Quod cum vitare nequiret, 385 

Opposuit dexlram passurai vulnera fronti. 

Aftixa est cum fronte manus. Fit clamor r at ilium 

Haerentem Peleus, et acerbo vulncre victum, 

(Stabat cnim propior,) mcdiam ferit cnse sub alvum. 

Prosiluit, torraque ferox sua viscera traxit : 390 

Tractaque calcavit : calcataque rupit : et illis 

Crura quoquc impediit ; et inani concidit alvo. 

Nee to pugiiantcm tua, Cyllare, forma redemit. 

Si raodo naturae formam concedimus illi. 

Barba erat incipicns : barbae color aureus : aureaque 395 

Ex humcris medios coma descendebat in annos. 

Gratus in ore vigor : cervix, humerique, manusque, 

Pectoraque artificum laudatis proxima sispiis ; 

His adjicilur Dorylas, ijui huhehat tempora vdafa pelle lupi, atque cornua vara 
taurorum usum prccbcntin duri teli multo sanguine tincta. Ego huic dixi^ Vide 
quantum tua cornua sint infvriora nostro ferro ; atque immisi teliim ; quod cum 
non posset effugere, objecit drxtram fronti acceptunr plngam. Manus juncta est 
fronti. F.xclnmat ; at I'eletis (nam erat proximns) percutit gladio sub medio ren- 
tre ilium slantem, et dotnilum sipva plaga. Emicuit, atque fcrus raptavit sua 
interanea ; et protririt raptata, et disccipsit protrita : atque impcdivit etiam pedes 
mis; turn procuhuit vaoio ventre. Seque Cyllare, tua pulchritudo vendicavit te 
certasUem, si modo tribuiinus pulchriludinem illi natune. liarbam habebat lanugi- 
nem ; lanuginLs color flatus; Jiari insuper cnpilli fluebnnt ex humeris in armos 
medios. Jucumla alacrita.s in rultu; odium, humeri, manus, pectora, et partes qui- 
Iais est homo, liaud absimiUs signis prvbatis artificum: neque equi species culpanda 



379 Alii (ilnnimque .—^H'i Oliin edebatiir cornua dura: multi curva ; FJ. 
et unus Arf(. rara ; ficnevciis. cava; Heins. legit vara. — 3H(i Duo Med. 
Apposuit dcxtr. — 3H7 Heins. rectiii)* piitat uffixn cum fronte manu fit cla- 

7W>r.— 3»8 Cant, et torco 389 lias, sub alam : Voss. per alvu7n.^290 Vulg. 

ProHliit.— yjl F. et extis.—V.i.'i Aureaque Heins. proftit ex pr. Pal. V. et 
Bas. tert. Metl. Tliiian. pr. Hamburg, et aliis [)liirirnii.; vulg. aurea. — 396 
Descendebat pro vulg. depcndebat e Strozzie et Mor. Codd. recepit Burm. — 
397 Sex in ore nitor ; Med. decor; alius rubor; unus color. — 399 Pal. E?t 

fiOTJE 

393 Cyllare] Fuit et istud nomeit Poieta allusit, ut mox videbiouis^ 
Lijui a Castore domiti : ad (;ueiu etiam 



METAMORPHOSEON LIB. XI I. 1548 

Et qua parte viri est : nee equi mcndosa sub ilia 

Dcteriorque viro facics. Da colla, caputquc : 400 

Castore dignus erit. Sic tergum sessile, sic stant 

Pectoracelsa toris: lotus pice nigrior atra. 

Candida cauda tamen : color est quoque cruribus albus. 

Multae ilium petiere sua de geute ; sed una 

Abstulit Hylonome : qua nulla nitentior inter 405 

Seraiferos altis habitavit foemina sylvis. 

Haec et blanditiis, et amando, et amare fatendo 

Cyllaron una tenet. Cultus quoque quantus in illis 

Esse potest raembris ; ut sit coma pectine levis : 

Ut modo rore maris, raodo se violave rosave 410 

Implicet : interdum candentia lilia gestet : 

Bisque die lapsis Pagasa3ae vertice sylvas 

Fontibus ora lavet : bis fluminc corpora tingat. 

Nee, nisi qua3 deceant, electarumque ferarum, 

Aut humero, aut lateri praetendat vellera la?vo. 415 

Par amor est illis : errant in montibus una : 



sub ilia forma, aut pejor homine. Adjice collum et caput, dignus erit Castore ; 
ita dorsum sessile, ila ela/a pectora consistunt toris ; totus nigrivr pice atra. At- 
tamen cauda alba ; color est etiam albus pedibus. I'lurimiE de genie sua ilium 
optaverunt ; sed sola Hylonome ilium devinxit ; qua nulla foemina /or mosiormarmt 
inter semibrutos in excelsis sylvis. Ista et lenibus verbis, et amando, et amare agnos- 
cendo sola tenet Cyllaron. Ornatus etiam quantus esse licet in istiusmodi artubus ; 
ut capilli sint pectine nitidi, ut nunc se impediat rore marino, nunc viola aut rosa ; non- 
nunquamferat lilia alba ; bisque die ahluatfaciem ad font es flue ntes ex cacumine sylvxB 
Pagascea, bis lavet corpus Jlumine : neque tegat aut humeros aut latus sinistrum nisi 
feUibus ferarum delectarum. Est illis amor aqualis ; vagantur una per monies: una 



qua parte vir est : in quibusdam etiam Et qua p. v. e. viilg. : Et quacumque 
vir. e. — 401 Multi dignus erat : Heins. conj. ea<. — 403 Tres crinibus albus, non 
iraprobante Burm. ut cauda et juba alba fnerit. At Centaiiri non habebant 
jubani. — 404 In nno Heins. ill. cupiere, quod Burm. videtur modestius esse. 
— 405 Alii null, decentior : Burm. dedit nitentior ex pr. Arund. Bas. Thuan. et 
duobus aliis. — 40G Heins. dedit ex luelioribus Semiferos, pro vulg. Semiferas. 
— 409 Berolin. pect. lenis. — 411 Candentia, ex melioribus Heins.; alii canentia. 
— 412 Alii scribunt Fegasace. — 413 In Berolin. hoc pro bis. — 415 Pro Prceten- 
dat, tres pratentat; Heinsins volebat pratentet ; O. pratendel ; ties pratendit ; 

NOTiE 

410 Rore marls'] Rosmarinus et ros- Urbi, fontibus abundanti, vicinae. 

marinum quoque dicitur : qui frutex 415 Vellera] Pelles, quibus sinii- 

est nullibi non obviiis. truni latus velasse fingit Poeta. 

412 Pagascea] Pagasis Tliessalia; 



1^44 P. OVIDII NASONIS 

Antra simiil subeunt, et turn Lapitheia tecta 

Intiaraiit pariler, pariter fera bella »;ferebant. 

Auctor in incorto est : jaculum do parte sinistra 

Veuit ; et inleiius, quam coilo pectora subsunt, 420 

Cyllare, te fixit : parvo cor vulnere lassum 

Corpore cum toto post tela educta refrixit. 

Protiuus II\ lonome moricntes excipit artus : 

Impositaque manu vulnus fovet; oraque ad era 

Admovet : atqne animae fugienti obsistere tentat. 425 

Vt videt cxtinctum, dictis, quae clamor ad aures 

Arcuit ire meas, telo, quod inhaeserat illi, 

Incubuit : moriensquc suum complexa maritum est. 

Ante oculos stat et ille meos, qui sena leonum 

Vinxerat inter se connexis vellera nodis, 430 

Phaeocomes, hominemque simul protectus equmnque. 

Codice qui misso, quem vix juga bina moverent 

Juncta, Phonoleniden a summo vertice fregit. 

ctiam intrant speluncas ; at que turn simul vener ant in ades Lapitheias, et pariter 
sava bella exerctbant. Auctor est dubius : telum actum est a parte sinistra ; et te 
vulneravit, Cyllare, inferius quam pectora subjecta sunt collo : cor destrictum levi 
plaga dirifpiit cum toto corpore post jaculum extractutn. Continuo Hylonome ex- 
tipit membra cndentia, atque Jingit plagam manu admota, etjungit os ori, et nititur 
retinere spiritum cffluentem. Postquam cognoscit esse mortuum, et dixit qMB vo- 
riferatio prohilniit perrenire ad aures meas, jecit se in jaculum quod ilium trans/o- 
derat, et moriens atnplexa est suum virum. Ille etiam I'hteocomea meis oculis 
obtersatur, qui junxerat nodis inter se complicatis sex pellcs leonum, velatus simul 
qua parte homo et qua parte equus erat ; quijacto stipite, quem non facile quatuor 
lores tralurent, dirisit Phonoleniden a summo capite. liotunditas vasta capitis 



sexdccim pendebant ; uniis dependent. — 417 Et cum pinrimi. — 420 Quam 
Arundel. Zulicli. .Inn. et altero Tlman. : vulg. qua. — 423 Pro excipit Ijeid. 
Sprotii et Arg. suscipit, — 424 Unus Heins. Suppositaque. — 426 Berolin. 
dixit pro dictis. — 427 Idem Arguit ir. — 429 Sena ex melioribiis Heins. dedit : 
ceteri icera. — 430 Pr. Krfiirt. et alii nonniilii int. se coi{}ectis ; uniis Bas. con- 
tusis...loris ; unde Heins. consutis : Fl. Gron. pr. ot alii coUectis, c\\iod im- 
pense placet Heins. ; non item liiirm. qui monet, colligi recte crines et alia 
dici, ut nodo coliibeantur, non aiitem nndos ip.sos. Pro nodis mnlti loris ; 
Heins. malit codis, i. e. caudis.- 432 Vro codice m\i\t\ stipite, cortice, robore, 
caldice, cardine, aut catuiice. Langerm. bina levarent. — 433 Heins. metuit, ne 

NOT/E 

417 Lapitheia'] De quibus .supra, alis dilapsa sagitta est : Incertum 

uIm Pirithoi Lapitliarum regis cele- fjua pulsa manu, quo turbiue adacta/ 

hrata mut iiiiptiiL'. Virgiiiua. 

41 'J Auctor} ' Ecce viro slrideus 



METAMORPHOSKON LIB. XII. 1545 

Fracta volubilitas capitis latissima : perque os, 

Perque cavas nares, oculosque, auresque cerebrum 435 

Molle fluit: veluti concretum vimiue querno 

Lac solet ; utve liquor rari sub pondere cribri 

Manat; et exprimitur per densa foramina spissus. 

Ast ego, dum parat hunc armis nudare jacentem, 

(Scit tuus hoc genitor,) gladiura spoliantis in ima 440 

Ilia demisi. Chthonius quoque Teleboasque 

Ense jacent nostrd. Ramum prior ille bifurcum 

Gesserat ; hie jaculura. Jaculo mihi vulnera fecit : 

Signa vides : apparet adhuc vetus, ecce, cicatrix. 

Tunc ego debueram capienda ad Pergama mitti : 445 

Tunc poteram magni, si non superare, morari 

Hectoris arma meis. Illo sed tempore nullus, 

Aut puer. Hector erat ; nunc me mea deficit aetas. 

Quid tibi victorem gemini Periphanta Pyreti ; 

quassata ; et tenerum cerebrum emittitur per os, per cavum nasum, et oculos, et 
aures ; ut lac coagulatum consueiit excerni vitinne querno ; vel uti liquor fluit sub 
onere rari cribri, et crassus exsudat per spissa foramina. At ego, dum conatur s-po- 
liare armis hunc prostratum, abdidi gladium in extrema latera spoliantis. Pater 
tutis scit istud. Chthonius etiam, et Teleboas otcubuerunt nostro gladio. lUe 
prior instructus erat sude bifida, iste jaculo. Me vulneravit jaculo. Cernis ves- 
tigia : ecce antiqua cicati-ix adhuc conspicitur. Tunc ego debueram mitti ad Tro- 
jam eruendam ; tunc poteram^ si non vincere, at detinere arma fortis Hectoris 
meis. Venim ilia tempestate, aut Hector non erat, aut puer erat. Nunc mei anni 
me destiiuunt. Cur tibi narrem Periphantem domitorem duplicis Pyreti? cur 



Phonoleniden corniptuin sit ; nam in Mss. niera hie lectionum monstra appa- 
rent : V. Heius. in Not. Var. — 434 Leid. capitis juncturaque frontis. — 44G Ur- 
bin. vimin. testo \no texto. — 437 Pro rari uniis Bas. pressi; et pro rari. ..cribri 
Urbin. pr. Bas. et alter Bas. vini...pr(£li ; tres alii coli. Strozzae lib. per crebra 
foram. Spissus niulti codd. exhibent pro vulg. succus. — 439 Hunc ex tribus 
scriptis ; vulg. hinc. Heins. placet lectio sec. I^al. I. alteri Hamburg, et alio- 
Twm spoliare pro nudare. — 441 Alii II. dimisi. Nonnulli etiam scribunt T7»£- 
leboasq. — 442 Fr<»gm. Boxli. lamum bicontum, quod an a librario potucrit pro- 
ticisci, nescit Burm. Genev. hicomum : nonnulli, bisukum. — 444 Ecce a pr. 
Gron. et quatuor aliis; vulg. inde, — 447 Grouov. arma trucis. — 448 Per- 

NOTiE 

445 Tunc ego] Quia jam nihil pos- sunt arces Trojana>, quae pro Ilio et 

sunt senes, jactantia sui contemtum, urbe Troja saepissinie sumuntur. 

quem niaxime metuunt, solent fere 449 Gemini^ Quia Centaurus bi» 

amoliri. membris. 

Pergama] Eo nomine appellatse 



1546 p. OVIDII NASONIS 

Ampyca quid rcferam? qui quadrupedantis Oecli 450 

Fixit in adverse cormim sine cuspide vultu. 

Vecte Pclcthioniuin Macareus in pectus adacto 

Stravit Erygdupuni. Meraini et venabula condi 

Ingnine, Nesseis manibus conjecta, Cymeli. 

Ncc til credideris tantuui cecinisse futura 455 

Ampycidcn JMopsum. Mopso jaculante biformis 

Occubuit, frustraque loqui tentavit Odites, 

Ad mentum lingua, mentoque ad guttura fixo. 

Quiuque neci Caeneus dederat, Stiphelumquc, Bromumque, 

Antimachumque, Helimumque, securiferuraque Pyracmon. 

Vulncra non mcmini : numerum nomenque notavi. 461 

Provolat Emathii spoliis armatus Halesi, 

Quern dederat leto, membrisque et corpore Latreus 

Maximus. Huic aetas inter juvenemque, senemque, 

Ampycem? quifixit infaciemoppnsitam Oecli quadrupedantis hostile sine mucrone, 
JMacareus interfecit Erygdupum Pelethronium stipite fixo in pectus. Recordor 
eiiam jaculum missum manibus Nesseis abditum fuisse in inguine Cymeli. Neque 
nrbitratus fueris Mopsum Amyciden tantum pradixisse tentura. Mopso adigente 
Odites bimembris prostratus est, et frustia conatus est loqui, lingua cum mente 
commissa,etmentocumfaucihus. Cceneus morti tradiderat quinque, Stiphelum, 
et Bromum, et Antimac/tum, et Helimum, et Pyracmum bipennigerum. Non rc- 
cordor plugiirum, obserravi numerum et nomen. Lutreus vnslissimus artubus, atque 
corpore, instructus exuviis Halesi, quern mactaverat, accurrit. Huic atas inter 



miiUi, deurit cptas.~4hO Pro Otcli, S. Marci, Echecli: N. Echeli: Urbin. 
Oeli: Tbuan. Ethcdi: pr. Erfurt. Ahecli : alter, Eocli ; Oicli alii; alii aliter. — 
151 Berolin. atlvers. cornu. — 452 Pelethronium cum Hoxhorn. fragm. Heins. 
dedit pro vulg. Pelethrvnius. — 454 Viilg. Nessei. manibus. Ziilichemianus, In- 
guine \e$»eo: Jun. Inguine, Nesse, tuo. Heins. suadet Inguine, Nesseis ma- 
Hiliua ; Cymelum in inguine viilnerabat Nessus, non Nessum Cyniclus. — 
159 Stiphelonque Arg. Stenelumque Mor. — 400 Helimumque ex scriptis ; alii 
Helinumque. — 402 Unus Bas. spol. ormi<u«, eleganter, judice Burm. Alii etiain 

NOT^ 

450 Quadrupedantvi] Equorum more filius Lapitha fnit, cum aliis diiobiis 
quatuor pcdibus currentis. non confundcndus. 

451 Comum] Telum ex coma ar- 459 Cieneus] Jam diu ccrte istum 
bore. expecto: nee quenquam credo non 

452 Pelethronium] Qui Lapitlia Pe- delassatum iri tanta senis garrulitate. 
lethronii Thessaliae niontis juxta Pe- 402 Emitthii] Propric Emathia 
lium accola, ejusdemquc nomiois ur- Macedonia est ; 8ed 8U0 quodam jure 
bis incola. Iioetze pro Tliessalia vicinitalis specie 

466 Mopium] (jui vates Anipyci Humunt. 



MBTAMORPHOSEON LIB. XII. 1547 

Vis juvenilis erat : variabant tcrapora cani. 465 

Qui clypeo, fifaleaquo, Macedoniaque sarissa 

Conspicuus, facicmque obversus in afrmen utrumque, 

Armaque concussit, certumquc equitavit in orbcm : 

Verba(jue tot fudit vacuas animosus in auras: 

Et te, Caeni, feram ? nam tu mihi foemina semper, 470 

Tu mihi Ca^nis eris : nee te natalis origo 

Comminuit ? mentcmque subit, quo pra^mia facto, 

Quaque viri falsam speciem mercede pararis ? 

Vel quid nata vide, vel quid sis passa : columque, 

I, cape cum calathis ; et stamina pollice torque : 475 

Bella relinque viris. Jactanti talia Caeneus 

Extentum cursu missa latus eruit hasta. 

Qua vir equo coramissus erat. Furit ille dolore, 

Nudaque Phyllei juvenis ferit ora sarissa. 

Non secus haec resilit, quam tecti a culmine grando, 480 

Aut si quis parvo feriat cava tympana saxo. 

juvenem et senem, tires erant juveniles. Capilli albi distinguehant tempora. Qui 
insignis clypeo, et casside, et Macedonia hasta, et vultus habens conversos in utrum- 
que exercitum, et agitavit arma, et equitavit in certum gyrum, atque ferox tot 
emisit voces in inanem aerem: Te insuper feram, Cceni? Namque tu semper 
mihifamina, tu mihi eris Ceenis. Neque natalis origo tibi animwn infregit? auf 
inmentcm venit, quo facinore qmesieris mercedem, aut quo prcemio fictam formam 
maris. Aspice vel quid sis nata, vel quid sis passa ; atque abi, sume colum cum 
quasillis, et torque fila pollice. Concede arma virns. Cieneus effodit jaculo intorto 
lattisjaclantis talia extentum cursu qua parte homo conjunctus erat equo. Ille furit 
dolore, atque vibrat haslam in faciem apertam juvenis fhyllei. Non aliter ea re- 
cussa est, quam grando a fastigio tecti ; vel si quis percutiat cava tympana exiguo 



Alesi. — 466 Galeaq. est ex sec. A. et duobus Heins. vulg. gladioque. — 468 Leid. 
in hostem. — 469 Heins. in aures putat scribendum.— 470 la vet. Ciofani Te, 
Caini, /crtam.— 472 Olim edebatur commonuit : multi, commovit : tredecim, 
comminuit. Mor. sec. mentemve, iinde Heins. conj. mentemne. Deiode 
unus Med. et Bas. prcem. pacto. — 474 Vulg. Quid sis nata vid. — 476 Unus 
Med. Tela relinque, quod placet Burm. — 477 S. Marci, latus hauriit : V. pr. 
pro diversa lect. hauserat. — 479 Alii, PclUei juvenis. — 480 Abest praepo- 
sitio a sexdecim libris : a tegmine Voss. jacta a culmine Bonon. tert. — 

NOTiE 

466 Macedonial Secundatn hujus fuit. 

vocis produxit syllabani ; qnaui alii 473 Mercede} Stiipri, scilicet, a 

in primitivo corripiuiit. Neptuno oblati. 

Sarissa] Hasta est Macedonuni. 479 Phyllei] Phyllo Thessaliae op>. 

468 Equitavit] .Quippc Centaurus pido oriandi. 



1548 p. OVIDII NASONIS 

Cominus ajrsTPditur, laterique recondere duro 

Luctatur irladium. Gladio loca pervia non sunt. 

Hand tiunon cffugies : medio jugulaberis ense, 

Quandoquideni uiucro est hebes, inquit ; et in latus ensem 

Obliquat, longaque amplectitur ilia dextra. 486 

Plaga tacit gemitus, ceu corpore marmoris icti : 

Fractaquc dissiluit percusso lamina coUo. 

Ut satis illajsos miranti praebuit artus ; 

Nunc age, ait Caeneus, nostro tua corpora ferro 490 

Tenteraus : capuloque tenus demisit in armos 

Ensem fatiferum : caecamque in viscera movit, 

Versavitque manum : vulnusque in vulnere fecit. 

Ecce ruunt vasto rabidi clamore bimembres, 

Telaque in hunc omnes unum mittuntque feruntque. 495 

Tela retusa cadunt : manet imperfossus ab omni, 

Inque cruentatus Caeneus Elateius ictu. 

Fecerat attonitos nova res. Heu dedecus ingens ! 

Monychus exclamat : populus superamur ab uno, 499 

lapide. Cominus invadit, atque nititur ahdere ensem ri^do Uteri. Loca non sunt 
penelrabUia ensi. Non tamen evades, ait ; mactaberis medio gladio, siquidem cuspis 
est retusa : atque adigit transversum gladium in costas, et amplectitur ilia longa 
dextra. Ictus strepitum facit, tanquam a corpore marmoris percussi ; et lamina 
fracta est percusso collo. Fostquam satis obtulit membra inoffensa admiranti, 
Nunc age, inquit Cceneus, tentemus tuum corjius nostro ense ; ntque abdidit gla- 
dium letiferum cupula tenus in humeros ; et agitavit et versaiit manum cacam per 
prcEcordia, et fecit plagam inplaga. Ecce Centauri biformes cum impetu feruntur 
suo a-asso more, atque omncsjaciunt et ferunt arma in hunc unum. Jacula obtiisa 
cadunt. Cfcneus Elateius stat inoffensus atque incruentatus ab omni ictu. Nora 
ret rapuerat illos in udmirationem. Heu ingens opprobrium ! exclamat Monychus : 



483 Conatur glad. Sprotii et Leid. — 486 Uniis Mor. Obltquans longa com- 
plectitur i/.— 187 Ariind. flag, dcdit. Fr. et tres alii fac. sonitus. Ut corp. 
pliirinii vtlt. viilg. in: Heiiis. inalit ceu cum Anind. ot hcptem aliis. — 
488 Alii I'ract di.inliil. —4H'J IJarb. illtes. minitanli. — 401 Alii ten. dimisit. — 
492 Hcin<i. inalif, in tiscere. Unus Vatic, et iinus Has. condit, ut xv. 88. — 
494 Alii mpiViiaut trepidi. Heins. ex pr. Hamburg, swdilfbdt, rabidi de more. Sed 
V. Burm. — 49.3 Pliiriiiii miltunt/eriuntq. Pal. mittuntq. ruuntq. Med. tertuntq./e- 
runtq. Itonori. mittunt ferrentq. — 490 (iron. Tel. recussa, vel retunsa; sex repulsa. 
— 499 Langeim. el ties alii superemur per interrogationem. — 500 Unus Heins. 

aOTJE 

IfSS Percusso] In Centauri colliim nova viilnera faciebat. 
lamina regiliiit 497 Inque cruentatus] Pro et incru' 

492 Vulnut] Manum enim versando entatus, per Ttnesin. 



METAMORPHOSEON LIB. XII. 1549 

Vixque viro : quanquam ille vir est : nos segnibus actis. 

Quod fuit ille, sumus. Quid membra immania prosunt ? 

Quid geminge vires ? quid, quod fortissima rerum 

In nobis natura duplex animalia junxit ? 

Ncc nos matre Dea, nee nos Ixione natos 

Esse reor; qui tantus erat, Junonis ut altae 605 

Spem caperet. Nos semimaii superamur ab hoste. 

Saxa, trabesque super, totosque invohite monies : 

Vivacemque animam missis elidite sylvis. 

Sylva premat fauces : et erit pro vulnere pondus. 

Dixit : etinsani dejectam viribus Austri 510 

Forte trabem nactus, validum conjecit in hostem : 

Exemplumque fuit : parvoque in tempore nudus 

Arboris Othrys erat : nee habebat Pelion umbras. 

Obrutus immani cumulo, sub pondere Caeneus 

^stuat arboreo : congestaque robora duris 515 

Fert humeris. Sed enim postquam super era caputque 

una gens vincimur ab uno, vixque viro. Tametsi ille est vir, nos sumus inertibus 
factis quod ille fuit. Cujus usus artus ingentes 7 Quid prosunt duplices vires ? 
Quid quod natura duplex coimnisit in nobis validissima animalia omnium ? Neque 
arbitror nos natos matre Dea, nee Ixione, qui tantus erat, ut spem conciperet Ju- 
nonis excelscB. Nos vincimur ab Iwsle semiviro. Dejicite super ilium lapides, 
arbores, et monies integros, atque opprimite animam vicacem immissis sykis. Sylva 
opprimat jugulum, et onus erit pro vulnere. Dixit ; et casu nactus urborem pro- 
stratam impetu furentis Austri, misit in strenuum hostem : atque exemplo fuit : et 
brevi Othrys erat spoliatus arboribus; neque Pelion liabebat umbras. Caneus 
oppressus insana congerie eestuat sub onere arboreo, et fert fortibus humeris ligna 
eongesta. Verum enimvero postquam pondus addtium est super os atque caput, 



Vixq. mari. Deinde Pal. uxms segn.hastis. — 501 Leid. umis Qua? /uit. — 502 
Quid? quod est ex Calandr. Cod. et qiiatiior ex Heins. vn\g.etquod. — 505 Lan- 
germ. Ess. rear. — 507 Duo Med. tortosque. Dein tert. Med. evolvite. — 510 
Insani est ex N. Ariind. pr. Bas. sec. Pal. rt multis aliis ; vnlg. insanis. 
Deinde defectum quiiuine ex vetnstioiibns ; direptam pr. Bas. Aruud. et tres 
alii.— 511 Gron. validam conj. Heidelb. conrertit.— 512 Unus Med. melioris 
nota; Exemploquc.-^IM I'elios S. Marci, Thuan. prim. Gron. pr. Mor. I. et 
septem alii : sed Pelion taiu apud Grajcos quam Latinos esse in iisu Hein- 
sius monct. — 514 Berolin. imm. tumulo ; et sic etiam pliires alii. Unus Med. 
zxYub&l cumuli sub pondere. ..arborei. — 515 Berolin. O. et Gron. et plures alii 

NOTiE 

500 Quanquam\ Centaurorum ma- 504 Dea'] Quam Junonem stultc 
gis arguit ttirbam hac correctionc, gloriabantur. 
quam Caeneum laudat. 



1550 P. OVIDII NASONIS 

Crcvit onus ; neque habet, quas ducat, spiritus auras ; 

Deficit interdum : modo se super aera frustra 

ToUcre conatnr, jactasque cvolvero sylvas : 

Interduniquc movet : veluti, quam cernimus, ecce, 520 

Ardua si terrae quatiatur motibus Ide. 

Exitus in dubio est : alii sub inania corpus 

Tartara detrusum sylvarum mole ferebant. 

Abnuit Ampycides : medioque ex aggere fulvis 

Vidit avcm pennis liquidas exire sub auras ; 525 

Quae mihi tunc prinium, tiuic est conspecta supremum. 

Hanc ubi lustrantem leni sua castra volatu 

Mopsus, et ingenti circum clangore sonantem 

Aspexit, pariterque oculis animoque secutus ; 

O salve, dixit, Lapitha3ae gloria gentis, 530 

Maxima, vir quondam, sed nunc avis unica, Caeneu. 

Credita res auctore suo est. Dolor addidit iram : 

neque anitna habet a'erem quern hauriat, nonnimqnam deliquium patitur, interdum in- 
cassum tcntut sese erif^crc in a'crcm, atque excutcre immissas urhoies. Atque inter' 
dum motet ; tanquatn Ide quam ridemus, en tibi, si agitetur motibu.s tcrrw. Even- 
tu3 incertus est. Sonnulli dicebant cotpus cnaclum ad Inferos exiles pondere 
arl>orum. Ampijcidis dijfitetur ; atque vidit alitem pennis subjlavis miltere se in 
n'erem Jiuidum ex medio cumulo, qua: a me turn primum, turn novissime est visa. 
Cum Mopsus earn vidit obiuntem sua agniina lento volatu, et circum strepentem 
magna voce, prosecutus, simul oculis et metite, O, inquit, salve Ceneu, gloria na- 
iionia Lapithaa, olim vir maxime, sed nunc avis unica. Jtcs Jidcm invenit aucto- 



Lonjectaque. — .>1G Med. iinus ora nianusq. — 517 Hcias. nialit quo, vel qtm ducal. 
— 518 Heidelb. sup. athera. — 522 Heidell). alii per inan.— 523 Fl. S. Marci 
Tart, retrusum. — 521 Bas. med. sub agg. — 526 In vett. Edd. volucris pro su- 
]>remum: «t in aliis etiani nunc est consp. In fjiiibusdani anteni vcfiistis exem- 
plaribiis supremum le;;itur : nniis etiam A. tunc est mihi visa supr. — 528 Me- 
liorps pliiiinii clangore; veti.-r\ clamore. — 52'J Miilti vett. oculis animoq. vulg. 
unimo est oculisq, tres cum Fl. S. Marci animis ocu/w^.— 530 Heins. nialit, 

NOTiE 

521 Ide] Mons Plirygiap, videamus ; quae tit maxime deprimi- 

524 Ampijcidt's] Mopsus Ampyci tur eo validius ad astra lollitur. Ne- 

IJliuh; de »|iio supra. <|uc aliani,qua tutuscsset, a Nt;ptuno 

Fulris] In a<piilam niutatum fuisMC vim accepisse Cajncum cuiqiiam cre- 

voliint < a'ncuiii. (^iuacuniipie autem diliile est. 

ilia avis fuerit nostra parum iiit( rest. 531 Unica] Piopf'.r virtutem, et 

Maximum i"-i (jiiod ('a'lu-i cxt-mplo, pcciiliarem iii(;laniorj)liohim. Quan- 

uullo liominum utcunKjuc bruturum quam in a(iuilam mututum fuisse C%- 

impetu virtutem proculcari posse ncum minus constat. 



METAMORPHOSEON LIB. XII. 1551 

Oppressumque aegre tiilimus tot al> hostibus unum. 

Nee prius abstitimus ferrum exercere cruore ; 

Qiiam data pars leto, partem fuga noxque removit. 535 



Fab. V. Periclymenus in varias Figuras. 

Periclymenus, a Neptuno accepta potestate ut sc in varias figuras trans- 
verteret, cnm adversus Herculem dimicasset, et eum vaiietate formarum 
vellet eindere, ill aquliam tiansfiguratus est: quain ille advolanteni sibi, 
et in altitudinem se aeris efferentem, novissiine sagitta trajecta intereniit. 

jliEC inter Lapithas et semihomines Centauros 

Praelia, Tlepoleraus, Pylio referente, dolorem 

Prcieteriti Alcidoe tacito nou pertulit ore : 

Atque ait ; Herculeae mirum est oblivia laudis 

Acta tibi, senior : certe mihi saepe referre 540 

Nubigenas domitos a se pater ipse solebat. 

Tristis ad base Pylius : Quid me meminisse malorum 

Cogis ; et obductos annis rescindere luctus ? 

toie sua. Dolor adjedt iram, atque iniquo animo pussi sumus vnum obrutum a lot 
hostibus. Neqtie ante omisimus ferro sunguinem profunderc, quam pars interfecta, 
nox elfuga disjecit partem. 

V. Pylio narrante hac certamina inter Lapithas et semi/eros Centauros, Tlepo- 
lemus non passus est ore muto dolorem ex Hercule neglecto : atque inquit, Mirum 
est, senex, te oblivioni tradidisse gloriam Herculeam. Sane pater consueverat mihi 
dicere nube gcnitos a se victos. Ad hac Pylius mcestus : Quamobrem cogis me 
recordari malorum, et refricare dolores delinitos tempore '! atque agnosccre odium in 



gloria gentis Maxima, vir quondam. — 534 Ferrum exercere cruore dcdit Heins. 
ex uno Med. pro vulg. ferro exerc. dolorem. — 535 Gronov. pr. noxq. diremit, 
ut sfepe apud liistoricos : sex script! redemit.—5'i7 Berolin. et alii Prcel. 
Triptolemws, — 538 Undecim placido pro tacito. — 540. 541 Alite editiones dis- 
tinguunt, acta tibi: senior certe, ifc. pater ipse solebat. Menard, et duo alii 
facta tibi. — 541 Ipse solebat meiiores: vtt\g. esse. MoWms c[\ioqyie, a se domitos 
pater ipse, ut est in dnolnis, monet Hurm.- -543 Vulgo restringere luct. Ed. 
Aldina, aliaequc nonnulhe, Mss. insiiper pra-stautes rt'sctHt/ece; qiiod in <jni- 
busdani vett. mutator in rescissere, rele.xere, restringuere, Sfc. Pro orinisTliiian. 

NOT.E 

532 Auctore] Mopso, scilicet, vate. 538 Prateriti] De Hercnle euini ne 

537 Tlepokmus] Herculis fuit filius vorbum qiiidem Nestor protnlerat ; 

ex Astioche, <|iii a?gre prietermissam cum tamen in fugandis Centauria 

a Nestore patris gloriam tnlit. laudem priniam nieruisset. 

Pylio] Nestore, Pyli rege. 510 Senior] Nestoreui appellat. 



1562 r. oviDii NASONis :• 

Inque tuum genitorem odium, offensasque fateri ? 

Ille quidem inajora fide (Di!) gessit; et orbem 545 

Implevit lueritis ; quod mallcm posse negari: 

Sed neqiie Deiphobnra, nee Polydamanta, nee ipsum 

Hectora laudanius, Quis enim laudaverit hostem ? 

llle tuus geuitor Messania moenia quondam 

Stravit : et immeritas urbes, Elinque Pylonque, 550 

Diruit : inque meos ferrum flammamque penates 

Impulit. Utque alios taceam, quos ille pererait; 

Bis sex. Nelida? fuiraus, conspecta juventus : 

Bis sex Herculeis ceciderunt, me minus uno, 

Viribus. Atque alios vinci potuisse ferendum est. 555 

Mira Periclymeni mors est : cui posse figuras 

Sumere quas vellet, nirsusque reponere sumtas 

Ncptunus dederat, Nelei sanguinis auctor. 

tuum patrem, el ejus injurias ? Ille quidem (Dii!) fecit exmperantia fidem ; alque 
cumulavit mundum beneficiis ; quod mallem posse dissimulari : sed neque laudibus 
extollimtis Deiphobum, nee Polydamantem, nee ipsum Hectorem : quis enim laudU' 
verit hostem ? Ille tuus pater olim diruit muros Messenios, atque delevit urbes 
immeritas, et Elin et Pylon : atque immisit ferrum et ignem in meam domum. 
Atque ut silentio prcetermittam ceteros quos ille leto dedit, duodecimfuimus Nelei 
JUii, juventus conspicua ; duodecim occubuerunt viribus Herculeis, me excepto. At- 
que tolerandum est ateros potuisse superari. Mors Periclymeni est admiranda, 
cui Neptunus auctor Nelcei sanguinis concesserut posse induere quas format vellet, 



pr. Mor. quart. Med. I. et duo alii levifer; unde Heins. ronj. et obductumle- 
xnter rescindere rulnwi. — 544 Leid. et alii ojfensamque. Sixii Cod, Inque tuum 
offensas genitorem, odiumque fateri. — 545 Di ! gessit dedit Heins. e vestigiis quo- 
riindani M«». qui habent, digessit. Ceter'i, quoque gessit, digessit,lfc. — 546 Ne- 
gari est ex pr. Iia». et R. et Hamburg, et uno Vosn. viilg. negare. — 547 Alii ma- 
lum, Pulydamanta.—5A9 Vulg. Messenia; at libri Messania. Dein liltorapio mce- 
nia nnus Bas. — .'}50 Legituretiam Elimq. Pylumq. tt\u](^. Polynq. — 55lBerolin. 
Jlammasque. — 553 Alii R«:ribunt A'e/tiJti.S.Marci Pelida. — 555 Heins. moneteif 
tollendum. — 557 Gron. et quatuor alii,sum<as(/He rep. posse. — 559 Permulti ver- 

NOT^ 

511 O/ferwoji] Injuria*, quas Nestori 549 Messania] Messcnic, Messeniae 

Hercules obtulerat. nrbis iu Pcloponneso; a qua noD 

545 Di] Non tam laudantis,quain niultuni distahat Pylus Ncstoris. 

conqucrentis, aut apud Deos solatium 550 Elin] Quae urbs fiiit Elidis, 

quaerentis, bac parenthesis. etiam in Peloponneso. 

547 Deiplwbum] Qui Priami fuit 553 Neli4<e] Nelei, Neptuno sati, 

Alius. filii. 

Polydamanta] Nobilis fuitTrojanus 556 Periclymeni] Qui frater Nes- 

inter furtissimos, Priami gcner. toris. 



METAMORPHOSEON LIB. XII. 1553 

Hie, nbi nequicquam est formas variatus in omnes, 

Vertitur in faciem volncris : qua? I'ulmina curvis 560 

Ferre solet pedibus, Divum j^ratissima Regi. 

Viribus usus avis, pennis rostroque rcdunco, 

Hamatisque viri laniaverat unguibus ora. 

Tendit in hunc nimium certos Tirynthius arciis : 

Atque inter nubes snblimia membra fercntem, 565 

Pendentemque ferit, lateri qua jungitur ala. 

Nee grave vulnus erat : sed rupti vulnere nervi 

Defieiunt, motumque negant viresque volandi. 

Deeidit in terram, non eoneipientibus auras 

Infirmis pennis : et, qua levis haeserat alas, 570 

Corporis affixi pressa est gravitate sagitta ; 

Perque latus summum jugulo est exaeta sinistro. 

Nam videor debere tui praeeonia rebus 

Herculis, o Rhodiae ductor pulcherrime classis ? 

ntrsjisque exuere indutas. Hie, posttiuam/rustra est itnmutatus in omnes Jiguras, 
indiiit rultuin avis, qute dilectissima consuevit gerere aduncis unguibus fulmina 
reg-is Deorum. Usus viribus avis, pennis, et rostro curvo, et unguibus uncinatis 
discerpserat vultum viri. Tiryntliius in hunc dirigit arcus nimium certos, atque 
atti7igit agentem e.rcelsa membra inter niihes, et libratum, qua ala committitur 
lateri. Neque plaga erat alta ; sed nervi fracti vulnere ilium destituunt, atque 
suhtrahunt motum et vires volandi. Deeidit in terram, pennis debilibus non ca- 
pientibus a'erem ; et calamus, qui leviter infixus fuerat alee, impactus est pondere 
corporis afflicti, et eductus est juguli sinistra parte per supremum latus. Num 
videor debere luudesfactis tui Herculis, o dux spectatissime classis Rhodia? Ne 



satus in omnes.- — 562 R. inins av. pedibus rostr. Qiiidam, rostroq. reducto ; sec. 
Pal. et octo alii recurvo ; Gron. et duo alii rotunda. — 503 Unus Heiiis. vir. 
dimoveral ting. — 5G4 Heins. cum niultis vett. reposuit hunc; vulg. hanc. — 
505 Med. Totque inter. — 566 Script! quatuor cum Graevian. I'endentetnq. r«- 
pit. — 568 Berolin. liabet motumq. et viresq. alterna vice. Nonnulli vett. 
viresq. volanti : Pat. viresq. fugamque. — 570 N. Infirmus penn. Qua pro 
vuIk. gu« Heins. ex scriptis recepit. — 571 Rotliius putat est toUeudum. 
—573. 574 Hcidelb. Nunc rid. Delude Aruiui. dcbcr. tibi; et seq. vs. Her- 

NOT.E 

560 Qiue fulmina'\ Aquilam dicit; affixi qui per cuniculos sen dolos 

quanquani in niuscam niutatuni Peri- grassantur; in (|uil)U!- tandem oppri- 

clymenum scripsit Apollonii inter- niuntur. 

pres : digna profecto nietamorphosi, 564 Tirynthius] Hercules ; a Ti- 

sJquidem per ilium, fVaudcm, sicuti rynthe patria urbe Peloponnesi, non 

per Herculem, virtutem significari longe ab Argis. 

concedis. Minimis certe solent es.se 574 lilwdia:} In Kbodum insulam, 

Delph. et I'ar, Clus. Ovid. 5 F 



(( -CNn i:i:r TTI 



1554 P. OVIDII NASONIS 

Nee tamen ultcrius, quam t'ortia facta silendo, 575 

Ulciscar iVatros : solida est mihi patia tecum. 

Ha^c postqiiain dulci Ncleius edidit ore ; 
A sermone senis, repetito munere Bacchi, 
Snrrexcre toris : nox est data cetera sonino. 



Fab. VI. Apollo in Alexandrum. 

Neptinvs, giaviter ferens Cycnuni filiiini ab Acliille occidisso, et Hectorera, 
•iefensoreiii oi)eruin qua; ipse posuisset, ab ApolUne socio laboiis petit, 
<]uoiiiani sibi iion daretur, ut comimis cum eo congredi posset, ut ultor 
existeret. At ille, auditis precibus ejus, iuiniixtus acie, nullique conspicuus, 
arcum Alexandri in Achillem convertit, ut sagittas in eum dirigeie posset: 
talunique (quod fait in ejus corpore mortale) peicussit et interemit. 

At Deiis, a^quorcas qui cuspide temperat undas, 580 

In volucicm corpus nati Stheneleida yersum 

Mente dolet patria : sajvumque perosus Achillen 

Exercet memores, plus quam civiliter, iras. 

Jamque fere tracto duo per quinquennia bello, 

Talibus intonsum conipellat Smynthea dictis : 585 

tamen ulciscar frntres amplius quam tacendo pulchra facinora : gratia est mihi 
Integra tecum. I'oslquam Seleiiis hue protulit stiuvi ore, dono Jiacehi repetito, ub 
uratione senioris u mensa recesserunt. lieliqna nux est concessa supori. 

VII. At Deusqni moderatur tridente ftuclibus murinis, dolet animo pat erno cor- 
pus filii mutntum in avem Stheneleiam ; utque esosus erudelem Achillem exercet 
hostiliter iras memores. Jamque bcllu fere producto per decern annus, affatur 



cuUis, o Rhod. : unde Heins. deber. tibi...Herculeis Rhod. IMurinii etiani 
Rhod. rector; et pro classis duo gentis. — 575 Alii Ne tam.— 577 Juu, 
Hccc plnsqunm dulci. — 581 Vulg. SihniiUia; V. «t alii vctt. Cycnvida ; 
alii I'hai tlioritida : qua dam vptt. I'.dd. cum Cra'viau. Stheneleida: Heins. 
scribendiim censet Ledeida. — 583 Tcit. Med. Lxerc. memorem ... iram. — 
685 Smynthea hie legenduui vidit Ileroaid. Annot. ad Sucton. c. 12. Mss. 

NOTiE 

intcrfecto Licymnio matris gcrmano, dicit, in quern mutatus Stheneli filius; 

'J'lepolemus una cum mnllis coiuitibus cujusctiam volucrisCycnum Neptuiii 

profugerat, ubi imperium adeptus filium tormani induisse supra vidi- 

est: atquc adeoinde cumnovcm navi- mus. 

busad beilumTrojanumcst profcctuR, 585 Smynthea] Apoliiucm dicit, cui 

a Sarpedonc intcrficicndus. a muribus, (|ui Crctensinru lingua 

580 TutpiJeJ Tridente, qui Nepluni 2/uiV0ioi appcllautur, illud nomen im- 
•ccptrum. positum. Nugacissiuias ejus cogno- 

581 Volucrem Stheneleida] Cycnum minis rationes seu f'abulas, quas piget 



METAMORPHOSEON LIU. XII. 1555 

O mihi de fratris lonj?e p^rati.ssime natis, 

Irrita qui meciini posuisti mcenia Troja) ; 

Ecquid, ut has jam jam casuras aspicis arces, 

Ingemis? ant ecquid tot defetidentia muros 

Millia cti^sa doles ? ecquid (ne persequar omnes) 590 

Hectoiis umbra subit, circum sua Perj>ama tracti ? 

Cum tameu ille ferox, bclloque cruentior ipso, 

Vivit adhuc, operis nostri populator, Achilles. 

Det mihi se : faxo, triplici quid cuspide possim, 

Sentiat, At quoniam concurrere comiims hosti 595 

Non datur, occulta necopiuum perde sagitta. 

Annuit : atque animo pariter patruoque suoque 

Delius indulgens, nebula velatus in agmen 



Smyntheum intonsumhujusmodi verbis: O mihi carissime omnium fratris filiorum, 
qui tnecum statuisti tnuros inutiles Trojec ; ecquid doles, cum tides has arces jam 
jam ruiturus? vcl ecquid luges tot millia maclata tuentia muros? Ecquid (ne 
omnes reeensenm) umbra Hectoris raptati circum muros patrios recurrit? cum 
tamen ille s(PVUS Ackilles, et truculentior ipso hello, vnstator nostri operis, adhuc 
fruitur vita. Occurrat mihi: faxo sentiat quid valeam tridente. At siquidem 
non licet congredi cominus cum hoste, confice eum nihil tale metuentem calamo 
occulto. Assentitur: atque Delius obsequens simul succ irw et patrui, tectus nube 



Cynthia, vel Cynthida.—588 Olim edebatur Ecquid ubi Asiacas casur. At 
ylijucas priniani syllabani corripit ; iinde has jam jam ex vett. exemplaribns 
substitueiuium censet Maiiang. Acciirs. Tres etiani habent Ecce quid 
has jam cum cas. Med. Ecq. ubi has jam cum: V. Fames, et unus Cio- 
fan. uln has jam jam cas. Duo etiain prospicis, quod non displicet Buim.; 
et quinque conspicis. — 590 Berolin. non perseq. — 591 Idem umbra fuit. Pro 
tracti Gron. rapti. Utrunuiue verb, in hac re usitatuni. — 592 NonnuUi 
Cur tamen: alii Et tamen. Gron. pr. bello truculentior ipso. — 593 Quatuor, 
Vivat. V. pr. et Genevens. operis 7iostri violator, quod placet Burm. quia 
sacra Troja a Diis posita erat. Sic violare etiam Virg. xi. 255.-596 Cant. 
prode sagitta, quod arridet Heins.— 597 Patruoque est ex opt. Thuan. et qua- 
tuor aliis : vulg. patruique : Heidelb. habet patrisque. — 598 Med. quart. 

NOTiE 

exscribere, apnd Vil.Gyraldum Syn- 596 Non datur] Quia turn Achilles 

tagm. 7. babes. non navigabat. 

586 Fratris'] Jovis, scilicet. 597 Patruo] Cycni eniin Neptnni 

591 Tracti] Bigis raptatum, et filii patruelis fuit Apollo ; qui ir^ 

circum muros UiacosabAcbille trac- indulgcns ob Hectoreni clientesque 

turn Hectoreni in supeiioribus etiam Trojanos occisos, patrui Neptiuii aui- 

vidimus. mum q\ioquc induit cum Achillem 

593 Operis] Miirorum, scilicet, ulciscitur. 

Trojanorum ; de quibus lib. siiperiore. 598 Delias] Apollo ; quern toties iy 



155() p. ovinii NASONis 

Pervcnit Iliacum ; mediaque in cfede virorum 

Riini per iirnotos spargcntem cevnit Acliivos 600 

Tela Parin : fassusque Deum, Quid spicula perdis 

Sanouine plebis ? ait. Si qua est tibi cura tuorum ; 

Verterc in ^Eaciden, cfesosque ulcisccrc iVatres. 

Dixit : et ostendens sterncntem Troia ferro 

Corpora Peliden, arcus obvertit in ilium : 605 

Certaque letifera direxit spicula dextra. 

Quod Priamus gaudere senex post Hectoia posset. 

Hoc fuit. I lie igitur tantorum victor, Achillc, 

Vinceris a timido Graiae raptore maritee? 

At si foemineo fuerat tibi JVJarte cadendum, 610 

Thermodontiaca malles cecidisse bipenni. 

Jam tiraor ille Phrygura, dccus ct tutela Pclasgi 

Nominis, ^Eacides, caput insuperabile bello, 

descendit in castra Trojnna ; ct videt Parldem in media strage virorinn disperden- 
tern prctinsa tela inter vtdgus Grtrcorum: atque indicans se Deum, Quatnobrenif 
inquit, tela spurgis in fnnera plebis? Si solicitus es pro tuis, convert c te in Mad- 
den, alque uiciscere fratres peremtos. Dixit: ct monstrans Peliden prnterentem 
ferro tiros Trnjanos, intendit arcum in ilium, et direxit certnm stigittum manu 
futifera. Hoc fuit, quo Prinmus senex posset Uetari post Hectorcm. ca-suni. Tu 
igitur, Achilles, domitor tantorum lieronni, cadis per timidvm priedonem puellce 
fircEca-? At si tibi fuerat occnmbendum manu faminea, malles occuhuisse securi 
Thermodontiaca. Jam ille terror Trojanorum, JEacides, honor et pra'sidium gloria 



iteb. delatus. Deinde O. in agrum.—!i99 Genevens. in pkbe riV.— 600 Prapstan- 
tissiimis Fl. (Jnara per: Hcins. ronj. finara; Hunii. viilt Vana, Gcnevens. 
ctiaiii cern. acervos. — (503 In (niihiisdiun Iwsosque. — 004 Troia Hcins. dedit ex 
Calandr. et altero Hamburg.: vulg. Troica. — 607 Lil)ri peiniiilti Quod; alii 
Quo.— 60y Vinceris Ileins. prntidit ex liciiiejrg. pr. Erfurt, et sex aliis ; vul<^. 
\'ictus es: nonntilli etiam Vincitur. Deinde in pr. Mor. rapt, piielhe ; at Bur- 
iiianno elegantior videtin lectio pr. Bas. juccrww. — 611 Alii scriljinit Thermo- 

NOT.E 

D( lo insula natiini dixinius. diintaxat viilnerabile iiabuit, qua 

600 Direxit] Ut ita non tarn a parte iiilantein .Stygiis nndis iiu- 

Paride, tjnam at) Apolline ipso, ut niergens mater preliendcrat. 
Calalxr indignatnr, occi!<us videatiir 607 Post Dectora] Postquam ille 

Achilles. (^eterum per insidias in suhlatiis esset. 
ApolliniH Thymhrai trmplo, quo ad 609 draia:] Helenas, scilicet. 

PolyxenzR nuptias invitatus fuerat, 610 Famineo D/arte] Bello et viri- 

ab codein taiiirn Parirle post simnla- bus niulielnibiis. 

cnmi latcntc, alii int(;rfe(tnm scrip- 611 77ier«i«(/HH<i(/t'(]Qualemgercbat 

seruut. Deo vcro sagittam iliri^'pnte Pentbesilea, Amazoniim,Thermodon- 

«>l)us fuit, siquidem ille calcanemn tis Scythian titivii accolarum, regina. 



METAMORPHOSEON LIU. Xll. 1537 

Arscrat: armarat Deus idem, idemque crcmarat. 

Jam cinis est, et de tarn magno restat Achille 015 

Nescio quid, parvam quod iioii bene compleat urnara. 

At vivit, totum qua^ gloria compleat orbem. 

Haic illi mensura viro lespondet, et hac est 

Par sibi Pelides ; nee inania Tartara sentit. 

Ipse etiam, ut cujus fiierit cognoscere possis, 020 

Bella movet clypeus : deque armis arma feruntur. 

Non ea Tydides, non audet Oileos Ajax, 

Non minor Atrides, non regno major et aeyo 

Poscere, non alii : soli Telamone creato, 

Laertaque tuit tantae fiducia laudis. ' 02") 



GrtEcce, vir hello invictus, crcmatus erat : idem Deus armis instruxerat, atque idem 
usserat. Jam cinis est, ct de tuido Achille superest nescio quid, quod non satis 
impleat parvam wnam. At laus permanet, quce impleat latum mundum. Hie 
modus conicnit illi tiro ; atque eo sibi est Achilles aqualis, neque tangitur exilihus 
Inferis, Ipse ctium clypeus, ut pronum sit cognoscere cujus fuerit, ciet certumitia, 
atque arma feruntur armorum causa. Tydides non audet ea petere, non etiam 
Oileus, non Atrides minor, mm major atale et belli peritia, non alii : spes tanl(c 
glories morit Jilium solum Telamonis, atque La'ertte. Tantalides a se depulit onus 



doontiaca. Menard, et Bciolin. cecid. securi.— 6X5 N. rest. Achilli. — filG Oni- 
nes fere scripti Nesc. quid parvum, quod, Sfc. — 617 Arg. gior. possidet orb. — 
618. 619 In nonnuUis ill. mansura vir. Dein vulg. legitur et hac est Par tibi, 
Pelide. Sed inidti vett. Pelides : alter Erfurt, et quart. Med. Pars tibi Peli- 
des ; et Fl. S. Marci Par sibi Pelides; ex quibus vestigiis Heins. locum 
retinxit.— C'2() Leid. Ipse quoque ut. Possis ex melioribiis; vnlg. posses. — 
621 Pliuiini Codd. proque arm. Dein Menard, arm. moventur. — 623 Beroliii. 
habet 7iec pro non in utroqne loco. Deinde Bnrm. placet Arund. lectio nun 
regno miij. — 624 Heins. mallet solis Telam. creatis. — 625 Alii scribunt Laertaque 

NOT^ 

614 Deus] Viilcanus, scilicet, qui de Achillis armis contentiones ortce. 

Thetidis rogatu Achilli arma fabrica- 622 Tydides] Diomedcs est, Tydei 

verat. filins, unus ex Grajcis principibns. 

616 Nescio quid] Hacc est quoque Oileos] Oilei Locrorura regis filius. 
sors herouin, nt brutis sint stupidi- 623 Minor] Menelaus, scilicet, 
ores; qui in tanta onniiiim rerum ex- Atrei filius. 

ternarum tenuitatc ct fragilitate, Mf/jo?] Agamemnon, fraterMenelai. 

auimum ad ?,ubliniiora et firmiora non 624 Telamone creato] Ajaci, scilicet, 

curent attollere. tpii patrem habuit Telamonem, JEaci 

617 G/oKd] Namqueomnil)Usprope tiliim). 

poetis Acliilles decantatus. 625 Laerta] Ulysses Latirtacrcatus 

621 Bella movet] Gravissima? euim fiiit. 
inter Ajacem Telamonis ct Ulyssem 



15.jS p. 0\ IDII NASONIS AIETAMORPII. LIU. XII. 

A sc Tanlalides onus invidiamque removit : 
Arijolicosque duces mediis considcre castris 
Jiissit: et arbitrium litis (lajccit in omnes. 

ft odium ; atquc voluit duces Grcccos scdere iti mediis caslris, el Iransmisit in 
omnes judicium litis. 



vol Laerteque ; Taoi\n\\\\\ Ldertiadceque , Lertindcrque, Lartiadaque, — 027 Beroliil. 
vied, consistere castr. — 628 Gron. lit. conjecit in omnes. 

NOT^ 

Tantcp] Ut Achillis armis potiren- posuit. Est autem Argolis Pelopoii- 

tiir. nesi regio, in qua Agamemnon regna- 

G2G Tantalides^ Agamemnon Atrei vit. 

tilius, a proavo Tantalo Pelopis patre 628 Omnes'] Trojanis captivis diii- 

sic dictus: qui pruflentissinie judex niendae liiijiis litis provlnciani datam 

inter tautos dissidentes solus sedere alii sciipserunt. Qua ex re non 

uoluit. parvnm documeiitum desumere pos- 

627 Jr^o/Jcos] Pro Gra^cis omnibus sunt viri piincipes. 



p. OVIDII NASONIS 

METAMORPHOSEON 

LIBER XIII. 



Fab. I. Ajacis Cruor in Florem purpuieuni. 

AcHiLLE ab Alexandre occiso, arma cum peterentnr ab Ajace, quia tVatrr 
patiuelis esset, et Ulixe, qui se consilio potiorem ac virtiite jndicaret : 
placuit principibns, iit utriiisque gesta erga rempnblicam in beilo pei pen- 
derentur, et digniori piopositiini premium cum causa ab universo exercitu 
tribueretiir. Ciini itaqiie in consptctii oninium Ajax virtiites siias, qiiibiis 
Graecos jnvisset, retuli^set, et Ulixes consilia sua, qnibiis coiniuuncm rem- 
publicainJHvisset, duces qiioqiie addiixisset ; iiovissinie signum Mineivce 
fatale, qiioil iile sustulisset, ostendit. Quo Graii inoti, cum ante oratioiie 
ejnsdem perculsi stupereut, al) Ajace aima abjudicata sunt, et Ulixi data. 
Qua ille contiimelia accensus incubuit eiisi ; ex cujus crtiore flos purpu- 
reus, similis liyacintbi, natus est. 

C^ONSEDERE duces : et, vulgi stante corona, 
Surgit ad hos clypei dominus septemplicis Ajax. 

r. Duces consederunt : atque, multitudine circum stante, Ajax dominus clypei sep- 

NOTyE 

2 Septemplicis'] Ex taurorum sep- quam autem bellicosi, niagis quam 

tern tergoribiis facti. eloquentis viri, personam tuetur Ajax, 

Ajax] Telamonius, scilicet, bomo cavesis ideo inconditaiu (jus oratio- 

vehemens, quern prinium causamsuani iiem, ut quidam arbitrati sunt, aauno 

diccre prudens vobiit Poeta, Quan- praesujnscris. Vicit equideoi; nee im« 



1560 P. OVIDII NASONIS 

Utqiic erat impatiens irae, Sigeia torvo 

Littora ivspexit, classemque in liltore, vultu : 

Inteiuloiisquc inaiius, Agiimis, pro Jupiter! inqiiit, 5 

Ante rates causam ; et mecum confertur Ulixcs ! 

At Mon llectoreis dubitavit cedcre ilammis : 

Quas ego sustinui ; quas hac a classe fugavi. 

Tutius est fictis igitur contendere verl)is, 

Quam pugnare manu. Sed nee mihi dicere promtum, 10 

Nee tacere est isti : quantumque ego Marte feroci, 

Quantum acie valeo, tantum valet iste loquendo. 

Nee niemoranda tanien vobis mea facta, Pelasgi, 

Esse reor : vidistis eniiu. Sua narret Ulixes, 



tempUcis ad hos surgit. Atque nt erat irte impaliens, respexit littora Sigceia, et 
classem in littore oculis iudignaniibus ; atque porrigens manus, Proh Jupiter ! 
intjuit ; dicimus causam in couspedu naviuin, et Ulysses mecum componitur ! At 
non puduit cedere ignibus llectoreis, quus ego sustinui, quos depuli ab hac classe, 
Adcoque jnagis e.rpedit certare fucatis verbis, quam dimicare dextra. Sed neque 
mihi facile est orutiouem habere, neque isti rem gerere: et quantum ego possum 
S(cvo belto atque certamine, tantum iste potest dictis. Neque tamen opinor, Grceci, 
nica facinora vobis esse referenda; namque spectastis. Ulysses mcmoret sua, qu(e 



2 Heins. conj. Surg, ab his dom. — 4 In vulg. legitiir Litt. prospexit ; at in 
oniiiibiis scriptis, teste Ciot'ano, respexit: Leid. respiciens. — tt deest sex 
Codd. Dein Med. unus »»ec. contendit U. — 7 Tert. Bouon. Hect. dubitabat ced. 
— 8 Mor. quas nostra class. Leid. unus hac ego; Voss. hac de. Deinde pr. 
Gron. et duo alii removi. — 9 Sec. Med. est siccis igit. — 10 Unus Leid. Quam 
beUare man. — 11 Sex libri Quuntumq. in morte : Leid. uniis 7nente fer. — 12 
\a\g.lnque ; quinque vett. Quamque: Q««n<«;n Heins. recepit ex N.etitaetiam 

NOTiE 

merito, Ulyssis facundia; at certe, idem causae convenientissimum. Sed 

ut videtur, non magis facundia ipsa, quorsum hie liirienuis f me jam diu 

quam causa. lei expcctatio traiiit. 

3 Sigeia] A Siu'<EO Tiojas promon- G Itates^ A quibus Hectoris faces 
torio. Ajax,(tunc temporis propter Briseida 

5 Agimm] Commentatorem miror, irato Acliiile,) solus rcpulit. 

qui onini aitirtcio caicre Ajacis era- £<] Indignationcm habetmaximam 

tioneni scripsil. Iiuino in eo est max- Ijoc in loco hac vocula. 

inium, quod nullum appareat : nee 9 i'idis] Ut solctvetcrator Ulysses, 

artificio,quo<l ille videtur dcsideraie, supple. 

quir<|uam finfii posset putidius. Ex- 11 /s<ij Per contemtnm maximum, 

ordiuni abruptum est, maximc ex 14 A'lm narrd] Acumen est profecto 

persona- militaris, ejusdemque non hoc in loco eiegantissimuni. 
blue causa indignantis dccoro, atque 



METAMORPHOSEON LIB. XIH. 1501 

Quae sine teste gerit, quorum nox conscia sola est. 15 

Praemia magna peti fateor : sed demit honorem 

^mulus. Ajaci non est tenuisse superbum, 

Sit licet hoc ingcns, quicquid speravit Ulixes. 

Iste tulit pretium jam nunc certaminis hujus ; 

Quo cum victus erit, mecum certasse feretur. 20 

Atque ego, si virtus in me dubitabilis esset, 

Nobilitate potens essem, Telamone creatus : 

Moenia qui forti Trojana sub Hercule cepit : 

Littoraque intravit Pagasaja Colcha carina. 

^acus huic pater est : qui jura silentibus illic 25 

Reddit, ubi >iEoliden saxum grave Sisyphon urget. 

^acon agnoscit summus, prolemque fatetur 

Jupiter esse suam. Sic ab Jove tertius Ajax. 

gessit sine arbitro, quorum nox sola est testis. Agiiosco ingentem mercedem posci : 
sed competitor Ajacis toltit laudem. Quantumtis uliquid sit magnum, non est glori- 
osum consecutum esse, siquidem Ulysses illiid spenivit. Iste jam iiunc mercedem 
reportavit hiyus contentionis ; ex qua cum superatus discesserit, dicetur mecum con- 
teiidisse. Atque ego, si virtus mea esset incerta, talerem genere, ortus ex Telamone : 
ijui potituH est muris Iliads sub slrenuo Herctde, atque adiit littora Colcha navi 
Pagaswa. JEacus est huic pater, qui jits dicit mortals illic ubi saxum ingens 
solicitat Sisyplium JEoliden. Supremus Jupiter confiletuf Macum essejilium suum. 



Beiolin. — 19 In qiiibiisdam Ipse tul. — 20 Quo Heins. dedit ex Fl. S. Maici, 
Bernegg. et Fragm. Boxhorn. Alii Qui, vel Quod. — 21 Qiiatuor Ast ego; 
Fragm. Boxhorn. Jtgui.— 24 Beiolin. Pegasaa. — 25 I. pr. Mor. et Bas. O. 
aliiqne ninlti silent, umbris.— 26 Strozzae et Barb. Molides s. g. Sisyphus u. — 
27 Plurinii agnoscit: vulg. vero agnnvit. — 28 Alii a Jov. — 29 Ex plerisquei 

NOTvE 

15 Nox] Ut ant nulla sint Ulyssis 25 Huic] Telamoni, scilicet, 
facta, ant qualia ignavus quisque ap- Qui jura] Apud Inferos judiceni 
probet. constitutum fiiisse iEacum saepius 

16 Magna] Qiiippe aruia Achillis a monuimus. 

Viilcano fabricata. 26 Sisyphon] Latro fuit Sisyphus, 

17 .l^mulus] Ulysses, scilicet. a Theseo occisus, cui in luferis id 

23 Cejiif] Telamonem Ajacis patrem snpplicii datum, nt ingens saxum ad 
primuniTrojd' muros superasse, quo excels! niontis verticeni provolvat, 
tempore ab Hercule expugnata, supra quod siniul ac cacumen atligit conti- 
vidimus. nuo deorsum revolvitur. Hnjus autem 

24 Pag'astpa] Thessalica ; aPagasis hoc in loco Ajax ineininit, pro Ulyssis 
Thessaliae nrbe. opprobrio;namqueejusniaireni Anti- 

Co^'Aa]Io Colchosenimcum Jasone cleam compressisse Sisyphum prius- 
profectum Telanionem notnm ex quam ad Laerten duceretur, uonnulli 
biiperioribus. scripseruut. 



1562 



P OVIDII NASONIS 



Ncc tameii Iutc series in causa prosit, Achivi ; 

Si mihi cum maj^no iion est comimiiiis Achille. 30 

Fratcr erat ; Iraterna peto. Quid sanguine cretus 

Sisyphio, I'urtisque et Iraude simillimus illi, 

Inscrit yEacidis alien.t nomina gentis ? 

An quod in arnia prior, nulloque sub indice veni, 

Arma neganda mihi ? potiorque videbitur ille, 35 

Ultima (jui cepit, detrcctavitque furore 

Militiam licto : donee solertior isto, 

Sed sibi inutilior, timidi commenta retexit 



Atqve ita Ajax est tcrtius a Jove. Neque tamcn hie ordo causum jiivet, o Graci, 
nisi mthi sit commujiis cum Ulustri Achille. Ernt pulruclis : posco putruelia. Quam- 
obrein art us ex sanguine Sisyphio, atque illi simillimus dolis ef furtis, immiscet JE- 
acidis nomina pert grime nationis ! An arma mihi submovenda quia prior accessi ad 
mma, atque nullo indice ? Atque ille digiiior videbitur, qui cepit novissima, atque ab- 
Huit bellum simuluta insania, donee callidior illo, sed sibi inutilior, ^aupliades prodi- 



vctt. Heins. dedit causa ; vtilg. causam.—SO Alii nnn sit comm.— 31 Qiiatuor 
hbu furtoque : O. et furto et fraude, (niod pia>terel)at Heins.— 33 Inserit ex 
utroque Krturt. Kxr. Langoiin. nmis Voss. ct Heinsii : wtlgo Inseris. Po.st 
hiinc vs. in Berolin. legitur Quod non ille facit non veni ad bctla coactus.— 

35 /«e dedit Heins. ex O. tert. Med. et nndtis aliis; \u\fi. illis: duo iste.— 

36 Heidelb. detract avil que. —il Idem s;>krt. ith.—MH Sed cmn nno Leid, 
Heins. legit; ct sic licrolin. vulg. Lt : At otiain uon displicet Heins.— 



NOIVE 



31 Prater] I'atiiielis, scilicet : 
tralres nainqnc erant Ttlanion Ajacis, 
et Pelciis Aciiillis patei . 

33 Inserit] Ille vero in faniiliam 
aliquani cooptari videlur, qui ejus 
bona appetit. 

31 /ndice] Ulyssi tacifc exprobrat, 
quod coactus ad belliim Trojaniini 
venerit. Is enim, ut scripsenint 
Tragiri, iixori-* ainorc detentiis, insa- 
niae simulationr littiis, divirsi generis 
junctis anilnalibiis, proscindens, sa- 
lemqiie frngiini lo< o spargi ns, niili- 
tiam subtcrfugi re voluit. (in,,- tf chna 
Palanie<)ciii vimin prii(l(-nlis»innuii 
nequaqiiam latuit : qui iii<.nper dolo- 
suni viriim in hiiis ipsins dolis, vonieri 
in siilcuni objrcto TeJeniaclio, cor- 
rlpait. Ille enim aratruia a filii cor- 



pore avcitit; quo argumcnto facile 
viii sininlatani esse insaniam depie- 
liensnm est. 

38 Sibi inutilior] Solertia enim sua 
Ulyssein contra se irritavit Pala- 
niedes, (pii iliius deiiide dolis hoc 
inodo snblatMs. Literas linxit Ulysses 
a J'riaiiio ad I'aJainedcni, qnibiis ob 
pra.stitaui opcrain liiiic Iransinissura 
aiiri pondns commemorabat; illud- 
<pic idem Ulysses per servoscorrnptos 
in I'alamedis tentorio defodi cura- 
verat. I'erlatis ad Ananiemnonera 
lilcris, I'alamedes proditionis argui- 
tnr. Ibi tnni reo adcsse .siiniilans 
I'lysscs liosii fideni non habendam 
esse coiitendit, reipsa frandein posse 
coargiii si(|iiideni aurnni nullum apud 
Palamedem inveuirclur, S(c, Missi 



METAMORrnOSEON LIB. XlII. 15C3 

Nanpliades animi, vitataciue traxit in arma? 

Optima nunc sumal, qui sumere iioluit ulla : 40 

Nos inhonorati, et donis patruelibus orbi, 

Obtulimus qui nos ad prima pericula, simus. 

Atque utinam aut verus furor ille, aut creditus, esset ; 

Nee comes hie Phrygias unquam venisset ad arces 

Ilortator scclerum ! non te, Poeantia proles, 46 

Expositura Lemnos nostro cum crimine haberet. 

Qui nunc (ut memorant) sylvestribus abditus antris 

Saxa moves gemitu, Laertiadaeque preearis. 

Quae meruit : qua? (si Di sunt) non vana preceris. 

Et nunc ille eadem nobis juratus in arma, 50 

(Heu !) pars una ducum, quo successore sagittas 

dit figmcnla ingeuii meticulosi,ati]ue rapuit in anna vituta ? Nunc consequatur prce- 
stantissimu qui recusavit capere ulla : nos cnntemti simus, atque spoliuti muneribus 
patruelibus, qui nos objccinms primis discritninibus. Atque utinam, aut hcec vesania 
vera fuissel, aut credita ; neque hie suasor fiagitiorum unquam accessit socius ad 
arces Trojanas ! fiti Pa-antis, Lemnos non te haberet expositum per nostrum fiagi- 
tium. Qui nunc, (xit referunt,) nccidtatus speluncis sijlcestribiis tangis silices ques- 
tibus ; atque optas Laertiadce quibus digitus est: qua Dii, Dii facianl nonfrxistra 
voieas. Et nunc ille, qui nobiscutnjuraverat in eadem arma, lieu ! pars mm ducum, 



39 Leid. K. et duo aXVi jurataque: Avlo a,Vn inritaque. /n ex I. et sex aliis ; 
viilg. Of/.— 40 Pro nuHf Fl. S. Marci num per interrogatioriem. Multi gui<r 
sum. — 42 INluIti etuim liic quia nos. — 43 Med. et Voss. utin. ver. omiss. aut. 
Deinde iiniis Heins. furor iUi, quod non improbat Burni. si distinguas post 
Juror. — 44 Ball, et unns Heins. ad oras. — 49 Nonnulli, Di s(n< ; quidam, Di 
dent : Heins. eniendabat, quce Di, Di dent, non vanapr. ant, qua', Di dent, o non 
V. pr. I'r. Pal. et Mor. et Uonon. et Pat. et I. dant preceris pro vnlg. preearis. 
— 50 (). et Leid. At nunc. — 51 Naugerius corr. Et pars. Berolin. etiani ;)a;s 

NOTiE 

itaqne qui ejus tentorium perscru- sagittas, sine quibus Troja capi non 

tarentur, a quibus aurum iiiventuni : posset, dederat. Ille auteni unius 

quamobrem Palamedes, utcumqiie sagitta; casu vulnere paene imniedi- 

immeritus lapidibus obrutus est. cabiii pede saucius, cum propter 

39 Naupliadesi Palamedes est fcetorem a Graecis feni, aut propter 
.Nauplii EnlKua^ regis filius. dolorem navigare non posset, in 

40 Optima] Irouia est cum indig- Lemno insula, Ulyssis praeseitim 
natione maxima. suasu, est relictus. 

43 Alqiie utinam] Hactenus in con- 4G Lemnos] QuaMUsula est e regione 

temtuni, nunc in odium Ajax Ulyssem Tlnacia". 

adducere niiitiir. 47 Qui nunc] Piiiloctetae uiiserias, 

45 Paantia] Philocteten dirit, ut majoiem L'lyssi conciliet invidiam, 

Poeantis filium, cui Hercules in CEVd oratorie ampliticaf. 
arsurus Lernase hydra; felle tinctas 



1564 r. oviDii NASoxTS 

Herciilis iidmtur, IVactiis morboque famoqne, 

Velaturque aliturque avibus ; volucrcsque pctcndo 

Debita Tiojanis exercet spicula latis. 

Ille tamcn vivit, quia non comitavit Ulixen. 55 

Mallet el int'elix Palamedcs esse relictus. 

Viveret ; aut ccrtc letum sine crimiiie habcret. 

Quern male convicti nimium memor iste furoris 

Prodcrc rem Danaam finxit : fictumque probavit 

Crimen, ct ostcndit, quod jam pva?{oderat, aurum. CO 

Ergo aut exilio vires subduxit Achivis, 

Aut necc. Sic pu^nat, sic est metuendus, Ulixes. 

Qui, licet eloquio fidum quoque Nestora vincat. 

Hand tamen efficiet, desertum ut Nestora crimen 



quo succcssort: sagittce Herculis utuntur, confectus morho et fame, et tegilur et sus- 
tentatur avibus, utqiie utitur sngiltis dehitis excidio Trojuno alUibun yrcedandis. 
lUe tanun tita Jruitur quia iion comilutus est i'lyssem. Miser FaUimedes mallet 
ctiam esue deslitutus. i'icerel ; ant certc mortem oppetiisset sine crimine. Quetn 
iite nimium memor vesaniie iiif'eliciter prodita, commentus est prvdere rem Gracam ; 
atque confirmavit inverttum crimen ; et monstravit aurum quod ante humo texerat. 
Adeoque dilraxit vires Gr<ecis aut exilio aut morte. Ulysses sic certut, sic est 
rt/ormidandus. Qui quamvis superet etiam fidelem Nestorem verbis, non tamen 



magna, qiioii Botliiiis rcttiiis pulat.^ — 53 In f)uibiisdain venaturqne. — 54 Leid. 
duo, et Gioii. ot trt's alii Dedita Troj. pr. Gron. Irrita. — 55 Comitavit Heins. 
dedit ex Fl. S. Marci, et iiiio Gron. vulg. comitatur ; mwlli ctlam comitatus, 
— 5G Fl. S. Marri Mallet pro viilj;. VV//c<. — 58 Idem Quam mal. Dein Scliep- 
per. conj. coujidi, quod piobabile ISiirni. judical, \i;l conteeti : pr. Gion. et 
tres alii habt-nt convictum. .Mox IJerolin. ille fur. — 59 Uuo res Danaum ; 
inulti etiam alii Danaum.— (iO Burni. pro jam nialit clam; et inde Bothius legit 
quo clam. — Gl Bas. ettcit. Med. vir. subduvit ; et Lcid. duo, et N. et Aig. 
pro var. lect. /Jc/tuus. —G3 Bas. fid, sibi N. <|uod IJurni. efficaciiis putat : 
ct dein Bcrolin. vincet. — Gl Heidelb. Ann tarn. Ut bcptein lijjri non babent. 

NOT/E 

53 Vdahir] l^ennarnni contextucor- co{;eretnr; a Palamcde postea de- 

pori tcjjumerita fccissc Philoctetcn, prensum. 

tx Attio poeta, f|uem ct ritat Citt ro, 01 Exiliol Quod Philoctetae cx- 

confirmattir. enipio coinprobatnn). 

^i fJebita] Quia .vine illis capi Troja 02 Acte] Quod per extinctiim 

non poterat. I'aUmedeni licpiet. 

57 Sine crimine] Vaum proditionis (it Desertum] F'rustra insuper 

iiisiniulatu.H, taiH|uaninianif'e»tus la|)i- I'ly.sotin ad anxilium Ncstoii fcren- 

dibns obrutiis f'uerit. dum Dioniede inclanianie; cum, 

5H I urorif] IJixiniiissupra, insaniam ceteris quo(|ue Gra>cis Jovis fnlmini- 

Mmulas^c Ulvsbcm, ne ad bcllun» bus exterritis ct fngatis, Nestor, vul- 



METAMORPHOSKON LIB. XIII. 1565 

Esse rear nnlltim. Qui, cum imploiaret Ulixen 65 

Vulnere tardus equi, les-susque senilibus annis, 

Proditus a socio est. Non haec mihi criniina fingi 

Scit bene Tydides : qui nomine sa'pe vocalum 

Conipuit ; trepidoque iugam exprobravit amico. 

Aspiciunt oculis Superi raortalia justis. 70 

En eget auxilio, qui non tulit : utque reliquit, 

Sic linqucndus erat. Legem sibi dixerat ipse. 

Conclamat socios. A.dsum ; vidcoque trementem, 

Pallentemque metu, ac trepidantem morte futuia. 

Opposui molem clypei ; texique jacentem ; 75 

Servavique animam (minimum est hoc laudis) inertem. 

Si perstas certare, locum redeamus in ilium : 

Redde hostem, vulnusque luum, solitumque timorera : 

Post clypeumque late : et mecum contende sub illo. 

At postquam eripui ; cui standi vulnera vires 80 

pi'<vstiterit, ut credam milium esse flagitium deslituisse Nestorem, Qui lentus 
vulnere equi, et cnnfectus cctate provecta, cum opem peteret ah Ulysse, destitutun 
est a comite. Tydides novit certo hcec probra a me non ercogitari ; qui prehendit 
scepe citatum nomine siio, atque coarguit fugnm timidi amici. Dii vident terres- 
tria oculis justis. Ecce qui non opem tulit opus halitt auxilio: atque at destituit 
ita erat destituendus. Ipse sibi posuerat legtm. Vocat comites. Accedo, et in- 
renio pavidum, et exsanguem timore, atque trementem instanti morte. Ohjeci vas- 
tum clypeum, et defemti prostratum : atque servuiv animam (hie minimum est 
gloria) socordem. Si pergis contendere, reverlamur in ilium locum : pone denuo 
hostem, atque plagam tuam, et metum consuetum : atque latita pone scuttim menm, 
et certa mecum sub illo. At postquam retraxi; cui vulnera non concesserant facuU 



— 68 Strozzap, et Med. sap. vocatus ; nnus Bas, et Mor. notatum. — 72 Fr. 
Eget, auxilium qui «o« tulit: duo alii Et negct auxilium. Menard, sib. fecerat 
ips. Aiund. ei septem alii duxerat. Dein Beruegg. pr. Erfurt, et decern alii 
istam ; duo ?/>sam ; Heins. conj. ipsi, soil, sibi i|)si. — 75 Tres, texique laten- 
tem, quod non improbat Burni. quia niox repetit, * post clypeumque late.' — 
76 Hie pro hoc plerique vett. Heins. olini le^eltat minima: est hoc laudis. — 77 
In ex melioribns ; vulg. ad, — 78 Heins. dedil hostem pro vulg. hostes. Schep- 

NOT^ 

iierato altero jngali, fuga sibi consul- damno, potiaris, supple, 

ere non posset. Uuod II. viii. narrat 78 Vulnus] Quod a Soco Ulysses 

Homcriis, ex quo desumta hajc prope acceperat, priusciuani ilium interfecis- 

umnia. set, ut ret'ert Honierus. 

68 Tydides] Dioniedes est, Tydei 79 Clypeum] Quo Ajax vulueratimi 

filius. Ulysscni protexit. 

77 Certare^ Ut Achillis armis, ineo 



90 



1566 >. OVIDII NASONIS 

Non dederant, iiiillo tardatus viiliiere fuf^it. 

Hector adcst, secuinque Dcos in prajlia ducit : 

Quatpio ruit, non tu tantum tcrrcris, Ulixe, 

Sed fortes etiam : tantum trahit il!e timoris. 

Hunc ejro sans^iinesv successu ca'dis ovantcm 85 

Coniinus inirenti resupinum pondere fudi. 

Hunc ego poscentcm, cum quo concurreret, unus 

Sustinui ; sortemque meam vovistis, Achivi : 

Et vestra3 valucie preccs. Si quasritis hujus 

Fortunam pugna^ ; non sum superatus ab illo. 

Ecce leriint Troes Icrrunique, ignemque, Jovemquc 

In Danaas classes : ubi nunc facundus Ulixes ? 

Nempe ego mille meo protexi pectore puppes, 

Spem vcstri rcditus. Date tot pro navibus arma. 

Qnod si vera licet mihi dicerc; qua^ritur istis, 05 

tatem consist endi, prorupit nuUo impediius vulnerc. Hector adest, atque rapit 
secum Dcos in certamina: et qua ferturnnn tu modo tnpidas, lUysse, sed etiam 
strenui ; tantum ilk vehit pavoris. Ego prostravi euni resupinum cominus 
saxo, cum tiiumpharet successu stragis crucntcp. Ego solus steti ndversus 
eum petcntem cum quo certaret; et optastis mihi sortem, o Graci: et vota 
testra steterunt. Si petitis eventum livjus certaminis, non sum rictus ab 
illo. Ecce Trojani ferunt ferrum, et ignem, et Jorem in nares Grtrcas. Ubi 
nunc disertus Ulysses? Nempe ego defendi meo pectore mille naves, spem vestri re- 
eursui. Concedite anna pi<> tot natibus. Quod si mihi licet projiteri vera, magis 



poms etiam conj. rultumq. tnum. — 79 Rcrolin. non habet rh que.— 82 O. 
pral. portat.—Hi Novein libri, ct Politianiis ex vet. Coil. ill. furoris.—HG 
Cominus ex (). rcpostiit Ht ins. pro viilj;. Eminus. Deinde pro pondere Codd. 
permulti rulnere ; Jnn. pulvcre ; Bas. pectore: et IJoiion. strati.- H7 Cant, 
et Leid. foncurr. unum.— HH Permulti me. novistis ; Mini. tcrt. nwvlstis; tort. 
Bonon. io/rJs<M ; Htins. olim conj. /omtis ; iit Trist. i. 1. 41. -<>1 Alii igncs- 
que.— 02 Nunc pro viilg. tunc reccpit Heins. ex mclioribiis.- 03 Hcrolin. 
prot.corpore pvpp.— Oi O. et qninqiie alii Sp. nostri red. Alii dat. pro lot.— 

NOT/E 

82 Dcos] Son semel a Jove sns- verat : qiianiobrem Ncstoris consilio 

tcntatos fiiisse Trojanos scripsit Ho- novcm eorimi fortissimi sortiti sunt, 

mcriig, qui idem, Iliados xv. ab illo nter cum illo conKrc<leretiir, voventi- 

missiim dicit Apollinem, qui frartos bus interca Acbivis omnibus, nt 

adversus Danaos reslitueret. Ajacis Telamonii, ant Ajacis Oilei, 

86 Pondere] Saxo nimirum, quo aut Agameninoni sors exirct. Qua; 

Hectoris pectus ita pcrcussit, ut cum omnia ex Homero transnnita. 

ineenti armorum strepitu ilium tcnae U\ Jorem] Jovis aiixilium Hectori 

afflixerit. faventis. 

HH .Sortemque] fJra^cos omnes ad 0.5 Quod si vera] Ajax est fortis- 

certamen singularc Hector provoca- simus in furore, qui haec dicit : nam 



METAMORPHOSEON LIB. XIII. 1567 

Quam mihi, major honos : conjunctaque gloria nostra est: 

Atque Ajax armis, noii Ajaci arma petuntur. 

Conferat his Ithacus Rhesum, imbellemque Dolona, 

Priamidenqiic Helennm rapta cum Pallade captum. 

Luce nihil gestum, nihil est Diouiede remoto : 100 

Si seme! ista datis meritis tarn vilibus arma ; 

Dividite : et major pars sit Diomedis in illis. 

Quo tamen ha3c Tlhaco ? qui chun, qui semper inerrais 

Rem gerit : et furtis incautum decipit hostem ? 

Ipse nitor galeae, claro radiantis ab auro, 105 

Insidias prodet, manifestabitque latentem. 

Sed neque Dulichius sub Achillis casside vertex 

Pondera tanta feret : nee non oncrosa gravisque 

Pelias esse potest imbellibus hasta lacertis : 

decus istis quam mihi quaritur, et honor noster coiijunctus est : atque Ajax armis, 
non Ajaci arma petuntur. Ithacus componat cum istis Rhesum, et Dolonem iner- 
mem, atque Helenum Priamiden raptum cum Minerva. Nihil est factum de die, 
nihil absente Dinmede. Si aliquando conceditis ista arma factis tam levibus, divi- 
dite ; et pars tiiajor coram sit Diomedis. Qua gratia tamen h<FC Ithaca 1 qui fur- 
tim, qui semper inermis rem gerit, atque clanculum fallit hostem improcidum? Ipse 
splendor cassidis luccnti^ ex micante auro manifestos faciei dolos, el reteget occul- 
tum. Sed neque caput Dulichium suh galea Achillis feret tantum onus: neque 
hasta Pelias potest non esse gravis atque molesta hruchiis imbellibus : neque scu- 



97 Ariind. non arm. Ajacepet. — 99 Alii Priamidemq. et nonnnlli Helenon. Pro 
irapta nniiti vett. casta, vel capta. V. etiam rapta cum P. raptum. — 100 Berolin. - 
nihil actum est, t)ih. et Hciclelb. gestum est. — 101 Pliuimi scripti Si tamen ; in 
Heidelb. scmel, sed tamen superscr. — 102 Uniis Heins. et pars sit melior. — 
104 Berolin. inc. decidit host.— 105 Pro claro pr. Mor. fulvo. Dein iiniis Leid. 
in auro ; Genevens. et. Biirm. con), ferro rad. et auro; Tan. Fabev cono radian- 
tis abaureo. — 106 Berolin. Insid. perdet. O. et dno alii manifestabitq. paventem. 
—108 Heidelb. Pond, tuta: et Med. ferat, quod placet Burm. Dein O. Bas. 

NOT^ 

niinns verccnnda videntiir. 99 Helenum] Qui Priami filins a 

98 7</i«cHs] Ulysses, quern non sine Diomede et Ulysse captus, arcana 

contemtu, a parva insula in qua ille Trojanorum fata Gra?cis revelavit. 

iniperabat, eo nomine appellat. Pallade] Palladium dicit, sen Mi- 

Rhesum] Regeni Thraciai ; qui ea nerviTsimulacruni,ca;lodelapsun)quo 

iioctequaTrojanisinauxilinmvenerat niaxinie Trojae fata continebantur : 

a Diomede et Ulysse fuit intereratus, ut Sapientia, quam Palladis nomine 

ut diximus etiani ad epistolam Pene- intellexenint, et a Deo solo est, 

lopes. conservari imperia cognoscas. 

DoZona] Qui abHectorespeculatnm 107 Dulichius] Ulysses est, qui 

missus, a Diomede et Ulysse inter- Dulichii, lonii maris insulas Ithacae 

ceptus atque interfectus est. vicinje, regnuin tenuit. 



ir>(>8 p. OVIDII NASONIS 

Nec clypcus, vasti coelatiis iniafrine ninndi, 110 

Convcniet tiini(la% nuta^quo ad Inrta sinistrae. 
Debilitadiriim quid Ic petis, improl>o, munus? 
Quod tibi si populi donavcrit error Achivi, 
Cur spolioris, eril ; non, cur metuaris ab hoste. 
Et fusra (qua sola cunctos, timidissime, vincis) llo 

Tarda tutura tibi est, p,eslamina tanta trahenti. 
Adde, quod iste tuus, tarn raro prajlia passus, 
Integer est clypcus : nostro, qui tela ferendo 
Mille patet playis, novus est successor habendus. 
Dcnique, quid verbis opus est? spectemur agendo : 120 
Arma viri fortis raedios mittantur in bostes; 
Inde jnbete peti: et rcl'cren tern ornate relatis. 
Finierat Telamone satus ; vulgique secutum 

turn gcrens sculplam imaginem iiiunensi orhis nplutn erit lava sinistra et institutce 
ad furta. Quamnhrem poncis, protcrve, donum tibi olifuturum? quod si populi 
Gr<Fci ni'scii tihi indulsvrint , vrit cur exudiis, non cur timcaris ah hoste: atque 
fuga, qua sola anlecellis omnilius, igmirissinic, lenta tihi fulura est trahenti tunta 
gestamina. Adde quod istc tuus clypcus, tarn raro certaminibus objectus, est integer 
intactus, Norus successor est quarendus nostro, qui ferendo tela aperlus est mille 
vulneribus. Denique quid opus est verbis? Aspiciamur agendo: arma viri strcnui 
jaciantur in medios hastes ; jubcte inde peti ; utque decorate reporUintem reportatis. 
Filius Telamonis ahsolverat; et fremitus populi secutus erat poslrema ; donee 



(•t alius non generosa gr. — 109 In B( rolin. esse et hasta alterna vire. — 110 Fl. 
et ^led. vast, concretusimog. cimi glossa ' id est, jjictiis,' aKjiie ila iiniis qiioqiie 
Med. IJiirni. nialit Coneeniat. — 113 IJcroliii. Quid tib. — 117 Qiiidain, I'uZnera 
passus. Sa'pe rulnera pati. Sod IJiirm. piatVrt pralia ; quia si raro ru/ntra 
e'^set passus clypeus, aliqiia taineii liahcrct, nec esset intejicr. — 118 In Bero- 
lin. est omiss.— I:i2 Et deest Cant, et Jun. Deinde Gron. it Mor. armate, — 

NOTE 

109 Pe/ia«] Acliillis hasta, <|iiani ex 113 Error'] .Sil)i oniinosum istud 
Peiio monte reeisam Chiron Pclco protniit Ajax, jiidieihusqne invidio* 
illins patri <loderat. sum. Cavesis aiitein ea causa I'oetam 

110 Vanti] Vasluin niimdiim vidit, danmaveris: snmma aite violentiini 
tt id unuin, miles Ajax in rlypeo : Ajaceni ita finxit animatnm. 
siDjrula exciniet prudt ns I'iysscs. 1 Hi Tr«/i(n^t] Midto ingcnio haec et 

tulatus] Hnjiis clypei fahricam et proxinic seqiientia Ajaci attribiiit 

cu;lalurain hahci Iliad. \\ III. de (jno I'oita; quap, tainen ad obtincndani 

ttiarn Siliiis lih. vii. cansain neqna(|uam, nisi forte a mili- 

1 11 .S'inj><rrt J Acute Naso,ex niilitis tibtis, spectant. 

persona; (|iian(|iiani iiie|)ti linjiisce- 121 Viri] Achillis, scilicet. 

Hiodi lioniincH,(nii idonme vitiipcrant, 123 Vulgi] Quod stolidum prima 

quod consiiio, non vi aperta geritur. rcruui specie ducitur. 



METAMORPHOSEON LIU. XIII. 15GU 

Ultima murmur crat: donee Lacrlius hcros 
Astitit : atque oculos paulum tellure moratos 125 

Sustulit ad proccrcs ; expcctatoque resolvit 
Ora sono : neque abcst facundis gratia dietis. 
Si mea cum vestris valuissent vota, Pelasgi, 
Non foret ambiguus tanti certaminis basics : 
Tuque tuis armis, nos te poteremur, Acliille. ' 130 

Quern quoniam non aequa mihi vobisquc negarunt 
Fata, (manuque simul veluti lacrymantia tersit 
Lumina,) quis magno melius succedat Achilli, 
Quara per quern magnus Danais successit Achilles ? 
Huic modo ne prosit, quod, ut est, hebes esse videtur : 135 
Neve mihi noceat, quod vobis semper, Achivi, 
Profuit ingeniura : meaque haec facundia, si qua est, 

heros La'ertiiis comtitit : atque sustulit ad primnrios oculos paulum term ajfixos ; 
ntque aperuit os voce expectata ; neque desideratur lepos disertcB oratloni. Si mea 
desideria valuissent cum vestris, o Graci, successor tantce contentionis non esset 
duhius ; tuque gaud eres tuis armis, nos tefrueremur, Acliille. Quern quoninm sors 
iniqua mihi atque vohis non indulserunt, (atque simul ahstcrsit oculos quasi lacry' 
mantes,) quis cequius succedat forti Achilli, quam per quem magnus Achilles successit 
(iracis 1 Modo ne huic prosit, quod, ut est, videtur esse stupidus : ncu mihi obsit 
solertia, qitce vobis semper utilisfuit, Grceci ; atque h(ec mea eloqventia, si qua est. 



123 Fr. vulgusque. — 130 Viilg. potiremur : at multi vett. poteremur, quod 
Heins. reposuit. — 132 Ties vett. lacrtjm. tergit. — 133 Berolin. quis mel. 
mngn. succedit, et Heidelb. succedet. Complures etiaiii alii succcdit, et suc- 
cedet. — 134 Berolin. sic verba constituit : quem Dan. magn, succ. Vro suc- 
cessit Tanaq. Faber vult conigere accessit. — 135 In Berolin. uti pro ut. Pro 

NOTtE 

124 Lacrtius'] Ulysses, scilicet, 134 Per quem] Ulyssem, scilicet, 
Laertit; filius. qui inter Lyconiedis Scyri insulae 

125 Moratos] Ut, scilicet, artifici- regis filias latitantem Achilleindepre- 
osissiniaE! orationi qualeni prudeutis- hendit,ut infra videbimus. 

sinii Ulyssis esse decuit, actio sua 135 AV ;)ros(<] Atqni non alia niagis 

vesponderet. Mora enim ilia dicturi causa a stultis pluriniis diserti et 

cura indicatur, quae maxiuie auditoris sapientes viri daninantiir, quain quod 

quem ille revereri videtur, benevo- scse tales per illos non tales cognos* 

lentiain oonciliat. ctint. Vir prudens fatiio est lumen, 

126 Expectato] Atque adeo cxpe- per quod videri uietuit, quod ipse 
tito, qucnique avide curiosus auditor nunquam daninare non possit. 
cxcipiat. 137 Si qua est] Optime vero versu- 

132 Veluti] Ut neque Oratorem tus homo elo(iuentiamsuam extenuat, 
irasci, ita nee flere decet, simulare ne in se invidiam odiuinque audito- 
lion dedecet. rum traust'crat : ita namque perverse 

Delph, ct Var. Clas. Ovid. 5 G 



1570 p. OVIDII NASONIS 

Quae nunc pro domino, pro vobis saepe locuta est, 

Invidia careat: bona nee sua quisque recuset. 

Nam ffcnus, et proavos, ct quae non fecimus ipsi, 140 

Vix ca nostra voco. Sed enim, quia retulit Ajax 

Esse Jovis prouepos, nostri quoque sani^uinis auctor 

Jupiter est: totidcmque gradus distamus ab illo. 

Nam milii Laertes pater est, Arcesius illi, 

Jupiter liuic : neque in his quisquam daumatus et exul. 145 

Est quoque per matrem Cyllenius addita nobis 

Altcia noliilitas : Deus est in utroque parente. 

Sed neque materno quod sum generosior ortn, 

Nee mihi quod pater est I'raterni sanguinis insons, 

Proposila arma pato : meritis expendite caus^m. 150 

Dumraodo quod fratres Telamon Peleusque fuerunt, 

Ajacis merituni non sit : ncc sanguinis ordo, 

Sed virtutis honos spoliis quaeratur in istis. 

Aut si proximitas primusquc requiritur haeres ; 

Est genitor Peleus, est Pyrrhus filius illi. 155 

quiE nunc (licit pro domino, swpe dixit pro vobis, inviilia careat : neque uUusahjiciat 
.«va bona. .Vawi war dico nostra xtirpeni et majorcs, et (juce ipsi non gestimus. Ve- 
ruin enimvero, quia Ajax memoravit se esse prunepoltm Jovis, Jupiter est etiam 
auctor nostrce stirpis: et distamus ab illo tolidcm gradus. Nam patrem habea 
Laerten, ille Arccsium, hie Jovem : neque inter illos quisquam damnatus et prnfu- 
ffui. CijUeniiui est etiam alia nobilitas n/ibLs adjecta p, • matrem. Deus e>< in 
utroque parente. Vcrum neque posco arma de quibus ai;itnr, quia sum nubilior 
ftrigine materna, neque quia habeo patrem insoutem fraterni sanguinis : dirimite 
litem meritis. Modo ne sit mcrilum Ajacis, quod Telamon et Peleus fuerunt fratres : 
neque series consanguinitatis, sed decus tirtutin quwratur in istis exuviis. Vel si 
propinquitas et proximus lucres requiritur, ille habtt patrem Peleum, habet filium 



ridetur etiam nnus Has. faletur, quod et placet liothio. — 137 Pr. Gron* 
Itttc soleriia. — Hi Lcgitiir etiam in niultis Edd. et scriptis AcriJiiu». — 
153 In mtlioribiis Ao»o5, teste Heins. \{i]g. honor. — 15G Berolin. I'hthiam 

NOTE 

animati snnt pleriqne homines, ut 14(5 C«//ifniu.«] Meicurius, a Cyllene 

superbia sua ct snijiravo amore quod- Arcadiaj mont«, iihi natus dicitur. 

cnmqne in »c non vident boniim in Anticica auteni Ulyssis mater Anto- 

itliiHodio pcrdore festinent.j Ijci f'uit filia, Antolycns Mercurii ex 

145 £)amna/u«] Tacite Ajaci,PeIci Chione Daedalionis. 

patruijUtetTclamoui-tejiisdempatris, 152 Ajacis] Qui sanguinis jure 

crimen objcctat : Piiocum namque patnielis arinis potius quam Ulysses 

fralrem ab utroqne iuttrfcctuiii non- potiri debiierat. 

i/uili scripacruut, 155 Illi] Adiilli, scilicet. 



METAMORPIIOSKON LIB. XIII. 1571 

Qnis locns Ajaci ? Phthiam Scyronve ferantur. 

Nee minus est isto Teueer patnulis Achilli. 

Num petit ille tamen ? mini spcrat, ut auferat arma? 

Ergo operum quoniam nudum certamen habetur ; 

Plura quidem feci, quam qua; comprendere dictis ICO 

In promtu mihi sit : rerum tamen oidine ducar. 

Praescia venturi genitrix Nereia leti 

Dissimulat cultu natuni. Decepcrat oranes. 

In quibus Ajacem, sumta; fallacia vestis. 

Arma ego foemineis, animum motura virilem, 165 

Mercibus inserui. Neque adhuc projecerat heros 

Virgineos habitus, cum parmara hastamque tenenti, 

Nate Dea, dixi, tibi se peritura reservant 

Pergama. Quid dubitas ingentem evertere Trojam ? 

Prjrrhum. Qnis locus Ajaci ? ferantur Phthian, vel Scijron. Neque Teueer esl 
minus patruelis Achilli quam iste. An tamen ille poscit, an sperat consequi arma ? 
Adeoque, siquidem agitur tantum de factis, equidem plura peregi, quam quce mihi 
sit facile oratione assequi. Attamen dirigar scric rerum. Mater Nereia prudens 
futuri obitus, occulit fiiuim ornatu. Fraus ainictus capti fefellerat omnes, in qui' 
bus Ajacem. Ego imtniscui mercibus muliebrilius arma iactura cor virile. Neque 
adhuc heros deposuerat ornatus puellct ; cum dixi tractanti scittum et lanceam, Fill 
Dea, Ilium ruilurum se tibi reservat. Quamobrem differs delete magnam Tro- 



hcec Sicyronve. — 157 Est isti pr. Erfurt, et qninque alii. Bernegg. pr, Mor. 
.et pliirinii alii, est illi: est illic Fl. S. Marci. istic est pr. R. pr. Cant, 
pr. V. ct alter Hamburg, isti est Noricus : est istic N. et Tliuan. in uno 
Med. IK isto est. Heins. conj. en ipsi, vel, extincto Achilli. — 158 Vulg. No7i 
p. i, t. n. si,petat. In uno Ma. Nee tamen ille petit, num sipetat. In uno 
V. Cselest. et tluobus Ciofani Nee p. i. t. nee s. p. In altero (Jiofani au/eret. 
Fl. S. Marci etiam Num petit. Exc. Calandr. quart. Med. et Jun. num sperat 
ut : ex liisce vestigiis Heins. locum retinxit. — 1G3 Vulg. et deceperat. — 
166 Duo dejecerat, quod non displicet Burm. Heins. malebat rejecera^, iin- 

NOTvE 

156 Phthiam'] Quae urbs fuit Thes- 1G2 Nereia] Tlietis, Nerei filia, 
saliae, ubi Peleus Achillls pater com- Achillis mater, qu£e cum filium bello 
morabatur. Trojano pcriturum cognovisset.mulie- 

Scijro))] Pyrrho Achillis filio ser- bri habitu ilium inter Lycomcdis regis 

vanda arma dicit, qui in Scyro insula, filias occultandum tradidit. 

nbi Deidamia mater Lycomedis filia 167 Tenenti] Arma enim, neglectis 

tunc temporis imperinm babebat. mulicbribus omnibus, quiE puellae 

157 Teueer] Qui Ajacis frater. ceterae sibi delegerant, Achilles cor- 
151) Operum] Quibus Graecorum ripnit: qua ex re ilium esse compcr- 

exercitum quisque demcruerit. turn est. 



1572 r. oviDii NASoNis 

Injcciquc manum, fortemque ad fortia misi. 170 

Ergo opera illius mca sunt. Ego Telephon hasta 

Piignantcm domui : victiim orantcmque rclcci. 

Quod Thoba^ cecidcrc, mcum est : me credite Lesbon, 

INIc Tenedon, Chrj^scnquc, ct Cyllan, ApoUinis urbes, 

Et Syron ccpissc : mea concussa putatc 175 

Procubuissc solo Lyrncsia moenia dextra. 

Utquc alias taceam ; qui sa^vum perderc posset 

Ilectora, nempe dedi : per me jacet inclytus Hector. 

lUis ha.'C armis, quibus est inventus Achilles, 

Arma peto : vivo dederam, post fata reposco. 180 

Ut dolor unius Danaos pervenit ad omnes, 

Aulidaque Euboicam complerunt mille carinas ; 

jatn? Alqiic hnmisi manum, et duxi strenuum ad ardua, Adeoque ilUus facia mea 
Hint. Ego rici Tili']thum cirtantem, hasta : sanaii domitiim atque siippUcem. 
Mcum est, quod Thibte sunt dirutic. In animum inducitc me expuj^nusse Lcsbort, 
et Tenedon, et Chrysen, et Cyllan, urbes ApoUinis, ct Syron. Exislimate muros 
Lyrnesios fund it us deletes fuisse mea munu. Atque ut pratermittam alias ; scili- 
cet ohtuli qui posset vincere fe.rocem Hectorem : fama celebratus Hector per me 
ocaibuit. Posco hac arma illis armis quibus Achilles est inventus. Dediram vivo, 
rcpclo post mortem. Postquam dolor unius pervenit ad omnes Grtcos ; atque mille 



probante Burm. — 1G9 Quidam vertere Troj. — 175 Alii scribnnt Scyron, vel 
Syrum. — 177 Alias e Fl. et imo Mc(l. dcdit Heins. nt ad civitates expiignatas 
referatiir : celeii alios. Deinde pro /(os.st^ 'I'liiiaii. n\)t. posses; quoil placet 
Hciubio. — 182 Tcrt. Med. Aul. Lubaam. — 1H3 Pr. 13as. Expcctanda.—- 

NOT.E 

171 Telephon'] Hercnlis lilinni, de 175 Syron} Insula est 7Ega}i eqnl- 

qiio supra ; qiu-iii a Trojanonini parti- dcin 00 nomine; venim inter Cycladas 

Inis stantein Acliiiics viilncravit, de- rcccnsctiir, qiias expngnasse Gnecos 

inde tamen sanavit. Apposite antcm nullibi Icgitur. Qiiare nisi in voce 

sibi ea trihuit I'lyssts, fiii,val> Aciiille niendtnii irrcpsit, liaud absurdum 

faf ta ; n( c imnieiito, ^iqiiidcni ilium \i<|«;tur credere Syron unam esse ex 

ad bcllimi p*M(iiix<rit. nrijibns iinderim, qiias ante expngna- 

173 Thiha] Cilicia-, scilicet, de tionem Trojar y\cliille.scepisse dicitiir. 

quibus libro snpcriori, quas Acbilles 170 Lyrncsia] Lyrnessi, Troadis 

^"'P"'l' nrbis, ex qua Hippodamiaseu Briseis 

Lesbon] Quae insula, Troadi propc- abducta. 

niodiim opposite, ab Adiillf dirt pta. 179 Quibus] Redi ad versum 1C5. 

17 i Tenedon] J'roja; proxiniam in- ],si Unius] Menelai, scilicet ; cui 

s'dani. a Parido adcmta conjux Helena. 

Chrysen el Cyllan] Qua; Troadis ur- 182 AuUda] Fiiit Aulis urbs Bce- 

'^ts. otiae juxta Cbalcidciu, portum ha« 



METARIORPHOSEON LIB. XIII. 1573 

Expectata din, nulla, aut contraria classi, 
Flamina sunt : duraequc jubent Agamemnona sortes 
Immeritam saevae natam mactare Dianas. 185 

Denegat hoc genitor, Divisque irascitur ipsis : 
Atquc in rege tamen pater est. Ego mite parentis 
Ingeniura verbis ad publica commoda verti. 
Nunc equidem fateor, fassoque ignoscat Atrides ; 
Difficilem tenui sub iniquo judice causam. 190 

Hunc tanien utilitas populi, fratrisque, datique 
Summa movet sceptri, laudera ut cum sanguine penset. 
Mittor et ad matrem : quae non hortanda, sed astu 
Decipienda fuit. Quo si Telamonius isset, 
Orba suis essent etiamnum lintea ventis. 195 

Mittor et Iliacas audax orator ad arces : 
Visaque et intrata est altae mihi curia Trojas. 
Plenaque adhuc erat ilia viris. Interritus egi, 

naKcs impleverunt Aulidem Euboicam, venti diu expectati, aut nuUl sunt, aut ad- 
versi navibm : et crudeliu oracula volunt Agamemmmem immolare infensw Diana: 
Jilianl immeritam. Pater istud recusat ; atque adversus Deos ipsos imurgit : et 
tamen parens est in rege. Ego oratione compuli lenem atiimum patris ad communia 
commoda. Nunc equidem agnosco, alque Atrides parcat confitenti ; obtinui cau- 
sam difficilem sub judice adverso. At tamen commoda populi, etfrater, et auctoritas 
collati sceptri ilium tangit, ut expendat gloriam satiguine. Mittor etiam ad geni- 
tricem ; qme nnnfuit inducenda, sed fallenda. Quasi Telamonius ivisset, carbasa 
itiamnum forent destituta ventis secundis, Mittor etiam orator ititrcpidus ad arces 
Trojanas : et aula superbce Trojce a me est spectata et penetrata. Atque erat adliuc 



184 iSun^ ex nonniillis vett. reposiiit Heins. pro \i\\g. erant. I\Iox qiiatiior 
libri diraque. — 189 Pro Nunc pr. Pal. Cant. pr. V. et Bas. et pluies alii 
Ilanc: ties Hoc. Heins. putat, Nunc (equidem fateor, etc.) Difficilem t. — 
191 \\i\g.fraterque: quod et revocavit Mitscherl. — 192 Multi, Cura moiet 
sceptri, qua; varietas etiam Fast. v. 72. Burm. addit, ita cjiram pro imperio 
inillies poni. — 193 Quatuor oranda pro hortanda. — 195 IMulti habent etiam- 
nunc, ut alibi. Fraiini. Ceesen. Gron. unus et Med. carbasa vent. — 196 Uude- 
cim libri a«(i. hortator: et tres in arces. — 198 Pr. Grou. Non lerritus egi. — 

aOTJE 

bens amplissimuni, quo ex tota Grae- Agamemnon, qui omnibus de voluu- 

cia naves ad bcllum Trojanum con- tate eorum imperabat. 
vcnerunt. 195 Orba'] Quia nunquam a Ciy- 

187 Pater'] Qui filiac, plus quam tasmnestrac aroplexibus Ipliigeuiam 

dignitati, consulat. hebes Ajax avellisset : neque adeo 

190 Iniquo] Agamemnone patre, ea DianiC aris adniota ; nequc Dca 
quern filiis amor tenebat. placata tuisset. 

191 Dati] Kex enim reguni dictus 



157-f r. OVIDIl NASONIS 

(Juam milii mandiirat coinnmnis Graecia, causam : 

Accusoque Parin, pr;vdamque, Helcnamque reposco : 200 

Et niovoo Piiainuin, Priamoqiie Antenoia junctum. 

At Paris, et fratres, et qui rapuere sub illo, 

Vix tenuere maims (scis hoc, Monclae) nefandas : 

Piimaque lux nostri tecum fuit ilia pericli. 

Longa referre mora est, quae consilioque manuque 205 

T^tiliter foci spatiosi tempore belli. 

Post acies primas, urbis se moenibus hostes 

Continuere diu ; nee aperti copia Martis 

UUa fuit : decimo demum pu2Ti<ivimus anno. 

Quid facis interea, qui nil nisi praelia nosti t 210 

Quis tuus usus erat? Nam si mea facta requiris, 

Uostibus insidior : fossas munimine cingo; 

Consoler socios, ut longi taedia belli 

Mente ferant placida : doceo quo simus alendi 

Armandive modo : mittor quo postulat usus. 215 

rcfcrta illis viris. Impavidus dixi causam, quam lota Grtpcia mihi commiserat : 
ct accuso I'aridem, et repeto Uelenam raptam ; et capio I'riamum, et Antenorem 
una lUin I'riamo. At Paris et fratres, et qui pradati sunt sub illo, agre compes- 
cuerunt manus scelestas ; (tibi istud cumpertum est, Menela'e ;) atque Hie fuit pri^ 
tnusdiis nostri discriminis tecum. Longuin est teinpus memorare qua in rem exegi 
consilio et facto per spatium longi belli . Post primnm piignam hostes se continu- 
erunt diu intra urbi.i inuros : neque locus ullus dalus est aperlo cerlamini. Certa- 
rimus dcnique anno decimo. Quid agis interea, qui nihil scis prwter certamina ? 
Qua- tua utititas/ A'l/m si interrogas da meisfactis, iusidias struo hostibus, munio 
fossas, sum solatio sociis, ut patiantur aquo animo tadia longi belli : oslendo quomodo 
iiinus sustcntandi atque armis instruendi : mittor quo ususrequirit. Ecce Hexfalsus 



201 Cant. O. et miilti alii E< moneo P. — 203 IJcroIin. Vix rapuere m. sis hoc. 
Noiinnlli etiam here: Cant, tcrt. Med. ct duo alii o, (juod et Heins. piotiat. 
— 206 Heidclb. fee. spatioso temp. — 211 Jim, et Leid./«c<. requiris. — 215 AV' 

NOTJE 

200 Prcrdam] Anne prxdani He- tinm, len;ato.s inviolatos esse dccet. 
Icnam ipsani, qiiani pra-do Paris 212 Fossus] Ad illani respicere 
avexit; annc pricdam, qux cum He- vidttur, qwa: a Criccis ante naviiini 
lena abducta? .stationein diuta et niuro cincta fuit, 

201 Antenora] Qui qiiideni, cum ox quani postca NeptnniisininiisiisPhry- 
Trojanoium principihus csset, refc- givi; fluniinibiis dclevit. 

rente tpioque Horatio, ' ccnsct belli 215 ,'»/(<<«)] Verbi f,'ratia ad Chryscii 

pra-ridere rausani.' Apoilinis Sacerdotcni,cui tiliamrcsti-, 

'203 Sefamlai] Siquidem, jure sjen- tuit. 



MKTAMORrHOSEON LIB. XIII. 1575 

Eccc Jovis monitu, deceptus imagine somni. 

Rex jubct inccpti curam diraittcre belli, 

Ille potest auctove suam defendere causam. 

Non sinat hoc Ajax, delendaque Pergama poscat: 

Quodque potest, pugiiet. Cur non remoratur ituros ? 220 

Cur non arma capit? dat, quod vaga turba sequatur? 

Non erat hoc nimium nunquam nisi magna loquenti. 

Quid, quod et ipse fugis ? vidi, puduitque videre. 

Cum til teiga dares, inhonestaque vela parares. 

Nee mora. Quid facitis? quae vos dementia, dixi, 225 

Concitat, o socii, captam dimittere Trojara ? 

Quidve domum fertis decimo, nisi dedecus, anno? 

Talibus atquc aliis, in quae dolor ipse disertum 

Fecerat, aversos proiuga dc classe reduxi. 

Convocat Atrides socios terrore paventes : 230 

specie somni, Jovis instincfu, hortatur omittere airam belli incepti. Ille potest 
tiieri suam eausam auctore. Ajax ne istud patiatur, atqiie instet Trojitm esse 
evtrtendain ; et quod potest, certet: Quamobrem non rctinet discessuros? Cur non 
sumit arma Z incipit quod incertum vulgvs imitetur ? Hoc non erat difficile ntin- 
(juam nisi magna dicenti. Quid, quod et ipse fugis ? Speclavi, atque puduit speC' 
tare, cum tu pedem retro ferres, atque adornares indecora lintea. Nee mora, Quid 
ugitis? dixi, quce vesania vos cogit, o comites, relinquere Trojam cnptum? uut quid 
reportalis in patriam anno decimo, riisi opprobrium / Talibus atque aliis, in quce 
ipse dolor fecerat fucundum, reduxi nolenles de classe fugicnte. Atrides arccssit 



mandive est ex Med. ; vulg. Armandique.— 216 Pro monitu Med. sec. et nntis 
Heins. mnnitits ; Anind. monito ; alius Med. Monitor; imn^ Gron. tnonitis ; 
tVagm. Hoxlioin. nilu, tiuncato vocabulo. Unde Heins. vuit ipscribcrc Eccc 
J. tnonitos d. i. somnos It. jubet. — 218 Causam vs. Hcriirj:j;. pr. INI or. aliis- 
fjue complin ibii.'!, dedit Heins. pro vidg. vocem : nunnulli culpam. — 220 
Tert. Med. rcmoretvr ; duo scripli solatur.—22\ Heins. pro vidg. det reposiiit 
dat ex tribiis script is ; quia praecedentia requirunt. — 222 Heidell). Ao« hoc 
est nim. cniquum nisi. — 223 Heins. pra-tert fugis cinii uno Pal. Ziilicli. et 
tribus aliis ; vidg. fugit. — 221 In quibusdam bella parares— 2M Arniid. dol. ire 
disert. — 229 Aversos cum nielioribus pro vulg. adversos rcponendum nionet 
Heins. Mox Langerni. et Arg. retru.vi. Sed Hnrm. redu.vi retinet, (piia pro- 
fugi facundia Ulyssis moti et in pudorem dati facile et quasi sponte redie- 

NOTiE 

217 Re.r] Agamemnon, qui ut imo dolori attribuit quod arrogantiaj 
suorum aninios leutaret, de reditu u vi<ltri potiiisst t : cnm(|ue ita ex eo 
Jove per somnos adnionituni sese <|uod invidiosissimum fuitsibigratiam 
simulavit. conciliavit. 

218 Auctore~\ Jove, scilicet. 230 Atrides] AgamenniOH. 
228 Dolor} Non sine artilicio max- 



157G p. OVIDII N.VSONIS 

Nee Telamoniades etiam nunc hiscere qiiicqiiara 

Ausit : at aiisus erat reges inccsscic dictis 

Thersites, etiam per me hand impune, protervis. 

Erigor, et trcpidos civcs exhortor in liostem : 

Amissamquc mea virtutem voce rcposco. 235 

Tempore ab hoc, quodcumque potest fecisse videvi 

Fortitcr iste, nieiira est: qui dantem terga retraxi. 

Denique de Danais quis te laudatvc petitve ? 

At sua Tydidcs mecura communicat acta : 

Me probat : et socio semper confidit Ulixe. 240 

Est aliquid, dc tot Graiorum millibus, unum 

A Diomede legi. Nee me sors ire jubebat : 

Sic tamen et spreto noctisque hostisque periclo. 



comites pnrore territos: ncque Telamonis filius etiam nunc audeat quicquam dicere. 
At Theraites non veritus crat convkiis lacessere reges ; etiam haud impune petulan' 
tibusjier me. Exsurgo ; atque erigo in hostem socios timidos, et accendo virtidem 
extinctam mea voce. Quiaiuid iste, quem fugientem reduxi, potest videri fecisse 
ab eo tempore, mcum est. Deniipie quis ex Gracis te probat uut quaritl At 
Tydides me participem facit suorum fuclorum : me laudat, et semper bene sperat 
i lysse comilc. Est aliquid deligi solum a Diomede inter tot millia Grtrcorum. 
Tscque sors cogcbul me projicisci : sic tamen et neglecto discrimine 7ioctis et hosiis. 



rint. — 230 Langcrm. Concitai A. — 232 Viilg. Audet etaususerat. Audeat pr. Pal. 
pr. V. Canlalji. Fl. S. Marci, Urbiii. pr. Erfurt, et sex alii : Audet ut Bernegg. 
Thuau. stc. I'al. I. et (|iiiiicle(;im alii : Audet, at ausus Anind. alter Ham- 
lung, et alii (icccni : -1 u.ws a< au.su.s un us A. Audit et ausus uuns Heius. alius 
Ausus el ausus : O. Atisit et ausus. Unde Hcins. suadet. Ausit: at ausus erat, 
Berolin. reg. lacessere diet. — 233 I'roteriis pro vnlg. prutcrvus reponit Heins. 
—234 MiiUi scripli <rey). /lostcs. — 23.> Multi voce ref undo : Bernegg. pr. Has. 
et .Xriind. pro divcrsa lect. repono; uuus rependo: Heins. putat reprendo, 
ut ad fugicntes socios respiciat. — 237 Alii quem pro qui. Delude Jiii?. terg, 
leduxi; Cant, repressi. — 238 Menard, et alius laud, probaiie. — 240 Beroliu« 
Ore prob. Mox^ Fl. S. iNlarci liabet t/jai.— 243 S. Marci, R. pr. alter Ham- 

NOTiE 

231 Telamoniade$'\ Ajax, Tclamonis fecisse ridctur, sf^d potest videri fecisse: 

tiiius. ut maxima sit factorum Ajacis ex- 

233 Thersites] Invidiosissime et in tcnuatio. 
Ajaccm acerhissime turpissimi i.>.tius 212 y'ec me sors] Veteratorie pro- 
it protcrvissimi bominis hoc in loco fecto <iuod laudi erat advtrsario in 
meininit Ulysses. sese Ulysses cum illius diminutione 

Haud impune] Gravitcr nam<inc ab derivat. Tacite enim Ajacem quasi 

Uly&bt percussus fuit homo inipudens sorte coactum cum Hcctore congrcs- 

et iiK ptu«. sum intuiit ; ciun ipso spontc sua pc< 

230 I'utest] Non dixit ftcil, aut ricula subirtt. 



METAMORPIIOSEON LIB. XIII. 1577 

Au8um eadem, qua? nos, Phrygia de gcnte Dolona 

Interimo : non ante tainen, quam cuncta coegi 245 

Prodere : et edidici quid perfida Tioja pararet. 

Omnia cognoram : nee, quod s\)ecularer, habebam : 

Et jam pra^missa poteram cum iaude leverli. 

Haud contentus ea, petii tentoria Rhesi, 

Inque suis ipsum castris comitesque peremi. 250 

Atque ita captivo victor votisque potitus, 

Ingredior curru laitos imitante triumphos ; 

Cujus equos pretium pro nocte poposcerat hostis. 

Arma negate mihi : fueritque benignior Ajax. 

Quid Lycii referam Sarpedonis agmina ferro 255 

Devastata meo? cum multo sanguine fudi 

Coerauon, Hippasiden, et Alastoraque, Chromiumque, 

conficio Dolonem de natione Trojana, conantem eadetn qitcB nos : nequetamen prius 
quamco'egi omnia upcrire, et pcvnovi quid bifida Troja amarciur, Cuncta rescive- 
rain; ncque supenrat quod explorarcm: ctjam pottram redire cum gloria antcce- 
dente. Non explttm ea, adii tentoria Rhcsi, atque mactavi ipsum cum comitibus in 
suis castris : atque ita victor et voti compos ingredior curru imitante festivos trium- 
phos. Negate mihi arma, cujus equos hostis petierat mercvdem pro node : atque 
Ajaxfuerit beneficentior. Cur memorem agmina Sarpedonis Lycii prostrala meis 
annis? Profiigavi cum multa strage Cvcranon Iphitiden, et Alastorem, ci Chro' 



bnrg. Urhin. Cant. sec. Pal. et alii quinque iSic ; vulgo Sed. Berolin. et 
iumto.— 244 Aus. ctiam S. Marci, Urhin. N. pr. Erfurt, et miilti alii : Buvni. 
praefert vulg. eadem. Htiiis. conj. Aus. eadem nobis. Unus Cod. qui nos. — 246 
O. quid maxima T.— 247 Quod cum o\n. Fl. pr. Erfurt, et Mor. ct Twisden. 
cum uno Heins. vulg. quid. — 248 Pramissn ex compluribus reccpit Heins., 
qui et promerita legi posse putabat : vulg. promissa. — 254 Sic in phn iuiis 
vett. At in uno Ciofani et Fames, fucr it benign, oniisso que: fucrit quod 
dig-Hior unus Bas. fuerit quia dignior V.\c. Calandr. fuerit qiwque dignior sec. 
A. fueratque Arund. Heins. conj. luleritque ea dignior Ajax ; vol fueritque his 
dignior: Muretus emem\. feral hac ut dignior. In quibusdam Edd. prapce- 
dentes versus sic distingnuntur : imitante triumphos. Cujus e. p. p. n, p. /jo<- 
tia Arma neg, Sfc. — 255 Fr. agmin. Marte, quod valde placet Burm. — 257 

NOTiE 

244 Eadem] Hostium, scilicet, 255 Sarpedonis] Qui Jovis fuit ex 

castra speculaudi causa subire. Europa filius, rex Lyciic, Trojanis 

249 Rhesi] Thracise regis, de quo favens, aFatroclo,post niultoscx ejus 

supra. sociis ab Ulysse n)actatos, tandem 

253 Cujus] Acbillis, scilicet: nam- interfectus. 

que ejus equos speculationis suae pre- 257 Hippasiden] Alii legunt IphUi^^ 

tium Dolon poposcerat. den, Ipbiti filiuni, Sarpedonis una cum 

254 Negate] Irouia est, quam mox sequentibus comitem. 
couiitatur irrisio. 



1578 P. ovin[i NASONis 

Alcandnimqno, TTaliiimquc, Noemonaquc, Prytaninque, 

Exitioquo dcdi cum Chcrsidamaute Tlioona, 

Et Charopcn, fatisque immitibus Ennomon actum : 2G0 

Qui(|ur minus celcbrcs noslra sub moenibus urljis 

Procubuerc mauu. Sunt ct mihi vulnera, cives. 

Ipso pulchra loco : nee vanis credite verbis : 

Aspicito en! (vcsteraque manu diducit) et, Ha^c sunt 

Pcctora semper, ait, vestris exercita rebus. 2G5 

At nihil impendit per tot Telamonius annos 

Sanjjuinis in socios : et habet sine vulnere corpus. 

Quid tamcn hoc retert, si se pro classe Pelasga 

Arma tulisse rciert contra Troasque Jovemque ? 

Conliteorque, tulit: neque enim bene facta mali^ne 270 

Detrectare meum est: sed nee communia solus 

Occupet, atque aliquem vobis quoque reddat honorem. 



niivm, ft Alcandrum, et Halium.d Xoeinonem, et Prytanin ; atque perdidi Thoonem 
cum Chersidainunte, et Charoptn, et Ennomon impulsum sorte iniqua: el qui minus 
inchjti intaierunt noslra dextra ad muros whis. Neque desunt mihi plugcc, o sociiy 
dtcartp ipso loco. Tsequc Jidem huhetc inanibus verbis. Videle, ecce. Atque sub- 
nucit amiclum mavu,et, Hccc sunt, inquit,pectora semper solicila in vestrum com- 
inodum. At Telamonius nihil fndit sanguinis per tot annos pro comitibus: et 
habet corpus sine plagn. Quid tamen islud interest, si norrat se gessisse arma pro 
classe Grteca contra Trojanos et Jorcm / Atque a^nosco, gessit : neque enim meum 
titt delrafiere perverse preeclarc gestis. Sed neque solus suum faciat quod omnium 
ett ; atque tribuat ttiam vobis aliquam laudem. Actorides securus sub specie 



Alii Car, Iphitiden et. In Urbin. ctiani Aletorn Charoniumquel — 259 Med.Ex- 
cidioqiie. — '200 LeKitur etiani Knomon et Eunomon. — 202 Bas. et Gron. sunt 
II mihi. — 203 Beiolin. nc pro ntc. — 204 Mnlti alii manu dediicit ; vel deduxit, 
diduxil. — 205 Gron. et iliio alii cxerc. curis.— 200 Sixii el iinns Heins. ;ii7t. 
expcndit.— 'iCH Cant, de class. Arf^. pro classe, Pelasgi. — 271 Mu\li detractare: 
et Bcrolin. sed ne ; sic etiain pliires velt. viilt;. modo nc: sed nee Heins. pro- 
t'crt ex quinrjiic vett. — 272 Sec. Pal. el duo alii Occup. acta, aliquem: pluriuii 

NOT/E 

203 Loco] Adverse, "scilicet, eorpore. fpiidem ita factum; latere tamen 

207 Sine vulnere] Invnlncral>ilis (jnod tectum non fu^rat fcrro patente. 

enim mai;na corporis |)arte faclui 270 A'equc enim^ Imnio veterator 

fucrat alj Hercnie, qui cum ali(|uando est in eo vaterrimus, f|iioil nialifjnc. 

SalamineniadTelamoiir-m divertisset, laudal, ut securius postea viluperet. 

Ajacein adiine infanleni Iconib pelle 272 Vobis] l'"avinHs procui dubio 

circnmdcdf;rat,precatus,utf]ua parte liabuil liac in parte Grxcos oirnies vir 

tegeretur, ca iuvioiabilis furet. Uuod abtutus. 



METAMORPHOSEON LIB. XI 11. 1579 

Rcpulit Actorides, sub imagine tutus Achillis, 

Troas ab arsuris cum defensore carinis. 

Ausum etiam Ilectoreo solum concurrcre Marti 275 

Se putat, oblitus regisque, ducumquc, mcique ; 

Nonus in officio, et pra^latus munere sortis. 

Scd tamen eventus vestras, f'ortissime, pugna3 

Quis fuit? Hector abit violatus vulnere nuUo. 

Me miserum, quanto cogor meminisse dolore 280 

Temporis illius; quo, Craium murus, Achilles 

Procubuit ! nee me lacrymae, luctusve, timorve 

Tardarunt, quin corpus humo sublime referrem. 

His humcris, his, inquam, humeris ego corpus Achillis, 

Et simul arma tuli : quie nunc quoque ferre laboro. 285 

Achillis repulit Trojmios cum siio rindice a navilius deflagruturis. Arbitmtur etiam 
se solum ausum congredi hello cum Hectare, immemor et regis, ct ducum, el met, 
cum t'uerit tuinvs prapositus in hoc munere beneficio sortis. At tamen, sir enuis-i 
sime, quis fuit succcssus vestri certaminis? Hector discessit ah omiti plagu intac- 
tus. Me infelicem. quanto cum marore cogor recordari illius temporis, quo Ackilles 
propugnuculum (iracurum occuhuit ! Nequejictus, aut maror, aut pavor me re' 
tinuerunt, quin reporiarem corpus terra sublatum. His humeris, his, inquam, Au» 
mcris ego geslaii corpus Achillis, una cum armis, quae nunc etiam au/crre cupio. 



etiam nobis pro vol is. l^niis Heins. cedat honorem, — 273 S. Marci, ot alii diio 
Retulit: Heiiis. conj. Reludit. IMulti serf imag. Delude Bas. tcctus Ach. — 
275 Ex plurimis vett. Hoins. dedit Hectoreo...I\Iurti ; duo felo: vnlg. Hecto- 
reiis...telis ; Auojiammis. Tres et'i Am contendere. — 270 V\o ducumq. viilg. le- 
gitiir ducisq. : nonniilli etiam meiq. ducisq.: Ducumq. est ex emend. Heiiis. — 278 
Tluian. vestr. savissimc, ]iugn. — 279 Fragm. Mor. Quid fuit. — 280 Aig. et 
Tiiysii quantum cog. mem. dolorem: ninis Bas. qtianti...doloris. — 281 Unus Med. 
quo Gratis Mi«r,— 282 In aliis que pro ve in ntio(|iie loco : in nno etiam Voss. 
tt duobiis aliis dolorque pro timorce. — 283 Sec, I'al. et Heidclb. subl. Icvarem. 

273 Actorides] Patroclus, Actoris fortissimo par fiiei it. Ulysses profecto 

iicpos, armis indiitns Achillis, quera intactus ex ejnsmodi pugna iion redi- 

dcniqne Hector interfecit. isset. Non male tamen Ajaci pugnae. 

27-i Defensore'] Hectorc, scilicet. eventus objicittir, siqiiidem de ca, 

276 Hfg-ts] Agamemnoiiis, scilicet ; non sine aliorum contemtu, gloriatus. 

quern, si sors tulissct, juxta ctuu octo essct. 

aliis adversus Hectoieiiisi